លោកប៉ាន សូរ​ស័ក្កិ​ បាន​ប្រាប់ពី​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុង​ងើប​ប្រ​សើ​រឡើង​វិញ​របស់​កម្ពុជា​ មាន​ការ​បើក​ដំណើរ​ការ​សកម្មភាព​សង្គម​-សេដ្ឋកិច្ច​ និង​ការងារ​ខិត​ខំស្ការ​សេដ្ឋកិច្ច​ឡើង​វិញ​តាមរយៈការ​អនុ​វត្ត​ក្រ​បខណ្ឌ​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ និង​កម្មវិធី​ស្ដារ​ និង​ជំរុញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជាក្នុងការ​រស់​នៅ​ជាមួយ​កូ​វីត-១៩​តាម​គន្លងប្រក្រតីភាពថ្មី ដែលផ្តោតលើវិស័យអាទិភាពជាច្រើនឆ្លើយតបនឹងការអភិវឌ្ឍពាណិជ្ជកម្មនិងវិនិយោគ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការឈានឆ្ពោះទៅចាកចេញពីក្រុមប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច។

ក្នុងឱកាសនោះ ក៏បានថ្លែងអំណរគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅជូនសហភាពអឺរ៉ុបនិងប្រជាជនអឺរ៉ុប ចំពោះការគាំទ្រនិងការផ្តល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុនិងបច្ចេកទេស សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍លើវិស័យសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជាដូចជា ពាណិជ្ជកម្ម កសិកម្ម សុខាភិបាល អភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងការកសាងធនធានមនុស្សជាដើម នេះយោង​តាម​ទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការ​នៃ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជ​កម្ម​។

ជាកិច្ចឆ្លើយតប លោក Valdis Dombrovskis ស្នងការពាណិជ្ជកម្មសហភាពអឺរ៉ុប បានកត់សម្គាល់អំពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា ដែលមានស្ថានភាពល្អប្រសើរទោះបីជាក្នុងដំណាក់កាលនៃបញ្ហាប្រឈមបង្ករដោយជម្ងឺរាតត្បាតសកលក៏ដោយ។

ក្នុងនោះដែរ លោក​ស្នងការពាណិជ្ជកម្មសហភាពអឺរ៉ុប បានទទួលស្គាល់អំពីផលលំបាកដែលកម្ពុជាអាចនឹងជួបប្រទះក្រោយពេលកម្ពុជាចាកចេញពីឋានៈជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចជាផ្លូវការហើយបានជម្រាបជូនថា សហភាពអឺរ៉ុបនិងបន្តអនុវត្តយន្តការគាំទ្រដល់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួចដែលគ្រោង Graduation រួមទាំងកម្ពុជា សំដៅឈ្ពោះទៅប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្ម GSP+ នាពេលខាងមុខ។

ទន្ទឹមនឹងនោះ ភាគី EU ក៏បានសន្យាថានឹងបន្តផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេសនិងកម្មវិធីកសាងសមត្ថភាពជូនដល់កម្ពុជាតាមការចំាបាច់ សំដៅជួយដល់បំណងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព បរិយាប័ន្ន និងភាពធន់របស់កម្ពុជា។

ចំពោះ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ ភាគី EU បានជម្រាបអំពីការគាំទ្ររបស់ EU ដល់ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាននៅកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០២២នេះ ហើយបានលើកពីសេចក្តីព្រាងផែនការសកម្មភាពដើម្បីអនុវត្តភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្រ្ត ASEAN-EU (2023-2027) និងអំពីកិច្ចពិគ្រោះយោបល់ ASEAN-EU Consultation ដែលនឹងក្លាយជាកត្តានាំផ្លូវសម្រាប់វឌ្ឍនភាពទៅថ្ងៃខាងមុខនៃការចរចាបង្កើត ASEAN-EU Free Trade Agreement។

ជាកិច្ចបញ្ចប់ រដ្ឋមន្ត្រីពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា និងស្នងការពាណិជ្ជកម្មសហភាពអឺរ៉ុប បានឯកភាពនិងប្តេជ្ញាបន្តកិច្ចសន្ទនាល្អ ក៏ដូចជាដូចជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការស្អិតរមួតប្រកបដោយស្មារតីជួយគ្នា បំពេញបន្ថែម និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក៕

លោកកឹម ស៊ី​ថន​ បានសាទរចំពោះទំនាក់ទំនងល្អរវាងប្រទេសទាំងពីរជាពិសេសលើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំងការគាំទ្រដល់កម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យសំខាន់ៗជាច្រើន ក្នុងនោះរួមមានការបរិច្ចាគវ៉ាក់សាំងការពារជំងឺកូវីដតាមរយៈយន្តការការពារជនស៊ីវិលរបស់សហភាពអឺរ៉ុប និងកម្មវិធីCOVAXផងដែរ។

លោកកឹម ស៊ី​ថន​ បានប្តេជ្ញាបន្តពង្រឹងទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីនេះឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធ និងរឹងមាំជាងមុនបន្ថែមទៀត ក្នុងអាណត្តិថ្មីរបស់អគ្គរដ្ឋទូត។

ក្រៅពីនេះ​ លោក​កឹម​​ ស៊ី​ថន​ បានជម្រាបជូនអំពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង និងភាពជោគជ័យរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលបានបើកប្រទេសជាប្រក្រតី និងដំណើរការសកម្មភាពសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចពេញលេញឡើងវិញលើគ្រប់វិស័យ។

លោក​ធ្វើការកត់សម្គាល់នូវវឌ្ឍនភាពនានាដែលក្រសួងពាណិជ្ជកម្មបាននិងកំពុងអនុវត្តក្នុងកិច្ចសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម និងទិសដៅអាទិភាពពាណិជ្ជកម្មក្នុងការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចចូលទៅក្នុងតំបន់និងពិភពលោក និងការធ្វើពិពិធកម្មទីផ្សារនាំចេញឱ្យកាន់តែធំទូលាយ។

បន្ថែមពី​នេះ​ដែរ លោក​កឹម​​ ស៊ី​ថន រដ្ឋមន្ត្រីស្ដី​ទី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្ម​បានអបអរសាទររដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសអ៊ីតាលី ចំពោះឆន្ទៈក្នុងការធ្វើជាបេក្ខភាពម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំពិព័រណ៍ពិភពលោកឆ្នាំ២០៣០ នៅទីក្រុងរ៉ូម និងបានជូនពរឱ្យបេក្ខភាពអ៊ីតាលីទទួលបានភាពជោគជ័យក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបេក្ខភាពធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងអំឡុងសន្និសីទប្រចាំឆ្នាំរបស់ការិយាល័យពិព័រណ៍អន្តរជាតិនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។

ជាការ​ឆ្លើយតប លោក PAOLO DIONISI ​បានបង្ហាញសុទិដ្ឋិនិយមក្នុងការលើកទឹកចិត្ត និងទាក់ទាញពាណិជ្ជករ ធុរជន និងវិនិយោគិនអ៊ីតាលី មកទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជាសំដៅស្វែងយល់បន្ថែមពីសក្តានុពលពាណិជ្ជកម្ម វិនិយោគ និងធុរកិច្ចនៅកម្ពុជា ព្រមទាំងលើកទឹកចិត្តភាគីទាំងពីរបង្កើនសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី ដែលជាកត្តាជួយដល់ការស្តារសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ និងបង្កើនទំហំពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា-អ៊ីតាលី ឈានដល់កម្រិតសក្តានុពល។

បន្ថែមពីទៀត​ លោកបានអបអរសាទរចំពោះគុណភាពអង្កររបស់កម្ពុជា ដែលជាប់ជាអង្ករល្អ បំផុតក្នុងវេទិកាស្រូវអង្ករពិភពលោកប្រចាំឆ្នាំ ២០២២ ដែលបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងភូកេត ប្រទេសថៃ។

លោក​ ក៏បានជម្រាបជូនអំពីបំណងក្នុងការផ្តល់ជំនួយដល់កម្ពុជាសម្រាប់ការអភិរក្សប្រាសាទនៅតំបន់អង្គរ និងទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលពោរពេញទៅដោយសម្បត្តិវប្បធម៌ និងអញ្ជើញកម្ពុជាចូលរួមក្នុងពិព័រណ៍ផលិតផលគ្រឿងសម្អាងនៅឆ្នាំក្រោយ ព្រមទាំងស្នើសុំផ្តល់មន្ត្រីទំនាក់ទំនងនៃក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា ដើម្បីបន្តសហការ និងពិនិត្យលទ្ធភាពចុះអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នារវាងភាគីទាំងពីរ។

សូមគូសបញ្ជាក់ថា៖ ទំហំពាណិជ្ជកម្មសរុបរវាងកម្ពុជានិងអ៊ីតាលី ក្នុងរយៈពេល១១ខែនៃឆ្នាំ២០២២ សម្រេចបានប្រមាណ ៤០៩,៣៤ លានដុល្លារអាមេរិក ជាមួយនឹងកំណើនប្រមាណ ៣៦,៦៧% បើធៀបទៅនឹងរយៈពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០២១។ កម្ពុជានាំចេញមុខទំនិញសំខាន់ៗទៅអ៊ីតាលីដូចជា៖ សម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងទំនិញដទៃទៀត ហើយកម្ពុជានាំចូលមុខទំនិញសំខាន់ៗពីអ៊ីតាលីដូចជា៖ ផលិតផលធ្វើពីស្បែកសត្វ  គ្រឿងសម្អាង ម៉ាស៊ីនបោកគក់(ប្រើប្រាស់ក្នុងរោងចក្រកាត់ដេរវាយនភ័ណ្ឌ) ក្រណាត់ប៉ាក់ រថយន្ត និងទំនិញដទៃទៀត៕

ប្រភពព័ត៌មានពីទំព័រហ៊្វេសបុកផ្លូវការនៃក្រសួងទេសចរណ៍ បានឱ្យដឹងថា​ លោកថោង ខុន​ ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួង​ទេស​ចរណ៍ បានថ្លែងនាថ្ងៃទី​១២​ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​២០២២​នេះ​ថា ក្នុងពិធី​បុណ្យសមុទ្រ​លើក​ទី៩​​ ជុំទី​៣ នៅ​ខេត្ត​ព្រះសី​ហនុ​ រយៈពេល​៣ថ្ងៃ​ ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៩ ដល់​ ថ្ងៃទី​១១ ខែធ្នូនេះ​មាន​​ភ្ញៀវ​ទេស​ចរ​ និងប្រ​ជា​ពលរដ្ឋ​ចូលរួម​ដើរ​លេង​កម្សាន្ត​សរុប​ជាង​៧០​ម៉ឺន​នាក់​ ខណៈ​អាជ្ញាធរ​ខេត្ត​នៅ​បន្ត​ការ​រៀបចំ​បុណ្យ​ បង្កការសប្បាយ​ជូន​ប្រជា​ជន​១ថ្ងៃ​ ឬ​២ថ្ងៃ​ទៀត​។

លោកបានឱ្យដឹងថា​នៅថ្ងៃទី៣​ ដែលត្រូវ​នឹង​ថ្ងៃ​ទី១១​ ខែធ្នូ​ គឺមាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ និង​ភ្ញៀវ​ទេស​ចរ​ចូល​រួម​កម្សាន្ត​ជាង​៣០​ម៉ឺន​នាក់​។​

លោក​ថា៖​ «​ក្នុង​ពេល​៣ថ្ងៃ​នៃ​ពិធី​បុណ្យ​សមុទ្រ​នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​សីហនុ​នេះ​ មាន​ភ្ញៀវ​សរុប​ប្រមាណ​ជាង​៧០​ម៉ឺន​នាក់​ ក្នុង​នោះ​ភ្ញៀវ​ជាតិ​៧០​៨​,០០០នាក់​ និង​ភ្ញៀវ​បរទេស​៤,០០០នាក់​»។

លោកបន្តថា​ ប្រជាជន​មានការ​សប្បាយ​រីករាយ​ក្នុង​ការ​មក​កម្សាន្ត​នៅ​ក្នុង​ពិ​ធី​បុណ្យ​សមុទ្រ​នេះ​ ទាំង​ពេល​យប់​ និង​ពេល​ថ្ងៃ​ ក្នុង​នោះ​ប្រ​ជា​ជន​មួយ​ចំនួន​បាន​បន្ត​ទៅ​ទស្ស​នា​នៅ​តាម​គោល​ដៅ​ទេស​ចរណ៍​ដទៃ​ទៀត​ ហើយ​បញ្ហា​សន្តិ​សុខ​ សណ្ដាប់​ធ្នាប់​ គឺ​មិន​មាន​អ្វី​កើត​ឡើង​គួ​រឱ្យ​កត់​សម្គាល់​នោះឡើយ។

លោក​ តាំង​ សុចិត្រ​គ្រឹស្នា​ ប្រ​ធាន​មន្ទី​រ​ទេស​ចរណ៍​ខេត្ត​ព្រះ​សីហនុ​ បាន​ឱ្យដឹងផង​ដែរ​ថា​ នា​ឱកាស​បុណ្យ​សមុទ្រ​នេះ​មាន​ភ្ញៀវ​​ចូល​តាម​ព្រ​លាន​យន្ត​ហោះ​អន្តរជាតិ​ចំនួន​៧ជើង​ មាន​ភ្ញៀវ​សរុប​២៩១​នាក់​។ ភ្ញៀវ​ដែល​បន្តហួស​ទៅ​កម្សាន្ត​នៅ​តាម​បណ្ដា​កោះ​មាន​ភ្ញៀវ​សរុប​១,១៧៣​នាក់​ និង​​តាមរមណី​យដ្ឋាន​បណ្ដា​ឆ្នេរ​ និង​ទស្សនា​តន្ត្រី​នានា​មាន​ចំនួន​សរុប​៧១១,១២៣នាក់​។​

ក្រៅពីនេះ​យោងតាមប្រ​ភព​ដដែល​បាន​ឱ្យដឹង​ថា​ ក្នុ​ង​ព្រឹត្តិការណ៍​បុណ្យ​សមុទ្រ​នេះ​ មាន​ឆាក​ប្រគំ​តន្ត្រី​ធំៗ​នៅ​តាម​បណ្ដោយ​ឆ្នេរ​ និង​សកម្មភាព​កម្សាន្ត​ជា​ច្រើន​ទៀត​។ បន្ថែមពីនេះ​មាន​ការ​សម្ដែង​សិល្បៈ របាំ​ ចម្រៀង​នៅ​​លើ​ឆាកធំ​នៃ​ទី​លាន​តេជោ​ ដែល​ភ្ញៀវ​ទេស​ចរ​ ក៏​ដូច​ជា​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​អាច​ចូលរួម​ទស្សនា​ដោយ​សេរី​។ លើសពី​នេះមាន​ការ​ពិព័​រណ៍​ពា​ណិ​ជ្ជ​កម្ម​ និង​មហាស្រព​ម្ហូបអា​ហារ​ ភេសជ្ជៈ សរុប​ទាំង​អស់​មាន​ចំនួន​៣០០ស្ដង់​ទៀត​។

បើ​តាម​ លោក​ ថោ​ង ខុន​ រដ្ឋ​មន្ត្រី​នៃ​ក្រសួងទេសចរណ៍​ អាជ្ញា​ធរ​ខេត្ត​ព្រះ​សីហនុ​អាច​នឹង​បន្ត​រៀបចំព្រឹត្តការណ៍បុណ្យសមុទ្រនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៣​នេះ​ទៀត​ប្រ​សិន​បើ​មាន​ការ​ចូល​រួ​ម​​កម្សាន្តច្រើន​ពី​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ ឬ​ភ្ញៀវ​ទេស​ចរ​ដើម្បី​អបអរមហា​សន្និបាត​ក្លិប​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​ដែល​ស្អាត​បំផុត​លើ​សាកលលោក​ដែលកំពុង​រៀប​ចំ​នៅ​ខេត្ត​ព្រះ​សី​ហនុ​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៩​ ដល់​ ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០២២៕​

យោង​តាម​លិខិត​​ចេញ​នៅ​​ថ្ងៃ​ទី​០៧ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​២០២២ អង្គការ​លីកាដូ​ បាន​ស្នើ​ឱ្យ​បិទ​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ ​និង​បញ្ចប់​ស្ថាន​ភាព​អាក្រក់​ដែល​ប្រឈម​ដោយ​មនុស្ស​ជាប់​ឃុំ​នៅ​ទី​នោះ​ ដោយមាន​ការ​ស្លាប់​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​ជា​ច្រើន​នាក់ហើយ​​ត្រូវ​បាន​រាយ​ការណ៍​នៅ​មណ្ឌល​ឃុំ​ខ្លួន​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​។

​​អង្គការ​លីកាដូ​​បាន​បញ្ជាក់​ក្នុង​លិខិត​នោះ ពី​មូល​ហេតុ​នៃ​ការ​ស្នើ​សុំ​ឱ្យ​បិទ​មណ្ឌល​សង្គម​កិច្ច​ព្រៃ​ស្ពឺ​ថា ដោយសារ​មាន​ការ​ស្លាប់​ថ្មីៗ​នេះ​ទៅ​លើ​ស្រ្តី​ម្នាក់​ និង​បុរស​ម្នាក់​ ដែល​ឈឺ​នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​ ហើយ​មិន​ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​ការ​ព្យាបាល​ឱ្យ​បាន​គ្រប់​គ្រាន់​ឡើយ​។ ចំពោះ​សាក្សី​ដែល​បាន​ឃើញ​ការ​ស្លាប់​របស់​ជន​ជាប់​ឃុំ​ទាំង​ពីរ​ បាន​រៀប​រាប់​ថា​ អ្នក​ទាំង​ពីរ​នាក់​នោះ​មាន​ជំងឺ​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ត្រូវ​បាន​គេ​ទុក​ចោល​នៅ​លើ​ឥដ្ឋ​នៅ​ក្នុង​បន្ទប់​ឃុំ​ឃាំង​ រហូត​ដល់​ស្លាប់​នៅ​ចំពោះ​មុខ​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​ផ្សេង​ទៀត​ ក្រោយ​​មក​សាក​សព​ត្រូវ​បាន​បុគ្គលិក​នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​យក​ចេញ​។

លិខិត​ដដែល​នោះ​បាន​យោង​លើសម្តី​របស់​​សាក្សីនៅ​ក្នុង​វត្ត​មួយ​ដែល​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ក្នុង​ការ​បូជា​សព​មក​ពី​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​ បាន​បញ្ជាក់​ពី​ការ​កើន​ឡើង​នៃ​ចំនួន​សាក​សព​​ដែល​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​បញ្ជូន​មក​ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​បូជា​ កាល​ពី​អំឡុង​ខែ​សីហា​ ឆ្នាំ​២០២២។

យោង​តាម​លិខិត​ដដែល​សរសេរ​ថា​៖ «ភស្តុតាង​បាន​ចង្អុល​បង្ហាញ​ថា​ មាន​ការ​ស្លាប់​នៃ​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​ជាង​ ១០នាក់​ នៅ​ចន្លោះ​ខែ​កក្កដា​ និង​ខែ​សីហា​ ឆ្នាំ​២០២២​»។

ការ​ស្លាប់​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ កើត​ឡើង​អំឡុង​ពេល​មាន​ការ​កើន​ឡើង​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​នេះ​ ដែល​មាន​មនុស្ស​ជាង៤០០នាក់​​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​ គិត​ត្រឹម​ខែ​សីហា​ ឆ្នាំ​២០២២​។ សាក្សី​មួយ​ចំនួន​បាន​រៀប​រាប់​ពី​ស្ថាន​ភាព​ដូច​នរក​ បន្ទប់​ឃុំ​ឃាំង​ដែល​ចង្អៀត​ណែន​ កង្វះចំណី​អាហារ​ ការ​វាយ​ដំដោយ​សារ​ការ​មិន​ស្ដាប់​ការ​ណែ​នាំ​ រីឯ​ការ​ថែ​ទាំ​សុខភាព​គឺ​ទទួល​បាន​តែ​ថ្នាំ​ប៉ារ៉ាសេតា​ម៉ុល​ តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទោះ​មាន​ជំងឺ​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ក៏​ដោយ​។

អ្នក​នាង​ ណាលី​ ពីឡូក នាយិកា​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ច​ការ​ក្រៅ​តំបន់​នៃ​អង្គការ​លីកាដូ​បញ្ជាក់​ក្នុង​លិខិត​របស់​លីកាដូនោះថា​​ ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​នៅ​តែ​បើក​ដំណើរ​ការ​ បង្ក​ឱ្យ​មាន​ការ​រំលោភ​បំពាន​បន្ថែម​ទៀត​ និង​ហានិភ័យ​នៃ​ការ​ស្លាប់​ជា​ច្រើន​ទៀត​។

អ្នក​នាង​បន្ត​ថា៖ «ការ​ស្លាប់​មនុស្ស​ពីរ​នាក់​នេះ​ជា​បញ្ហា​បន្ថែម​លើ​ការ​រំលោភ​បំពាន​ ការ​ធ្វើ​ទារុណ​កម្ម​ និង​ការ​បាត់​បង់​ជីវិត​ដែល​មិន​គួរ​កើត​មាន​អស់​រយៈ​ពេល​ជិត​ពីរ​ទសវត្សរ៍​មក​នេះ​ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​»។

អ្នក​នាង​បន្ថែម​​ថា​​៖ «រាជ​រដ្ឋាភិបាល​គួរ​តែ​បិទ​មណ្ឌល​នេះ​តែ​ម្ដង​ ហើយ​បញ្ចប់​ភាព​រង​គ្រោះ​យ៉ាង​អាក្រក់​ដែល​មិន​គួរ​កើត​មាន​នេះ​»។

អង្គការ​លីកាដូ​បាន​ដាក់​លិខិត​ស្នើ​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ នៅ​ចុង​ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​២០២២ ដើម្បី​បញ្ជូន​ក្រុម​គ្រូ​ពេទ្យ​ និង​វេជ្ជបណ្ឌិត​ដើម្បី​ទៅ​វាយ​តម្លៃ​ ប៉ុន្តែ​លិខិត​ស្នើ​សុំ​ដែល​បាន​ដាក់​ទៅ​មន្ទីរ​សង្គម​កិច្ច​ អតីត​យុទ្ធជន​ និង​យុវនីតិ​សម្បទា​ នៅ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​មិន​មាន​ការ​ឆ្លើយ​តប​ ហើយ​នៅ​តែ​មាន​ការ​រឹត​ត្បិត​ក្នុង​ការ​ចូល​ទៅ​កាន់​មណ្ឌល​នេះ​។

លោក តូច ចាន់នី អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​សង្គម​កិច្ច​ អតីត​យុទ្ធជន​ និង​យុវនីតិ​សម្បទា​ បាន​ប្រាប់​Newsroom Cambodia ឱ្យ​ដឹង​ថា​ គំនិត​ថា​ចង់​បិទ​មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​នេះ​ គឺ​មិន​អាច​បិទ​បាននោះ​​ទេ​ដោយ​សារ​មណ្ឌល​នេះ​សំខាន់​សម្រាប់​ទទួល​ជន​អនាថា​ ជន​ដាច់​សង្វែង នៅ​តាម​ទី​សាធារណៈ​សម្រាប់​ឱ្យ​គាត់​សំចត​បណ្ដោះ​អាសន្ន​។ លោក​បន្ត​ថា ​អាជ្ញាធរ​រៀប​ចំ​សណ្ដាប់​ធ្នាប់បានប្រមូល​ជន​អនាថា​ពីរាជធានីភ្នំពេញក្នុងអំឡុងការរៀបចំកិច្ច​ប្រជុំ​អាស៊ានកន្លងទៅ​ ហើយក្រសួង​​សង្គម​កិច្ច​មាន​ភារៈកិច្ច​ទទួល​យក​ និង​ផ្ដល់​សេវា​ជូន​គាត់​ តាម​រយៈ​មណ្ឌល​បណ្ដោះ​អាសន្ន​ព្រៃ​ស្ពឺ​នេះ​។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «លីកាដូ​គាត់​មាន​មូល​ដ្ឋាន​អី​ដែរ​គាត់​និយាយ​របៀប​នេះ​? […] ​ គាត់​មាន​បាន​ទៅ​ដល់​មណ្ឌល​ហ្នឹង​នៅ គាត់​​មាន​បាន​ទៅ​ស៊ើប​សួរ​ទៅ​មើ​ល​ស្ថាន​ភាព​ជាក់​ស្ដែ​ង​ខ្លះ​ហើយ​នៅ ​បាន​គាត់​និយាយ​អ៊ីចឹង?»។

លោក​បន្ថែម​ថា​ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​មាន​ពេទ្យបឋម និង​ពេទ្យ​សម្រាប់​សង្គ្រោះ​បន្ទាន់​ ហើយ​ប្រសិន​​មាន​អ្នក​ត្រូវ​ការ​ចេញ​ទៅ​មន្ទីរពេទ្យ​បង្អែក​ ឬ​មន្ទីរ​ពេទ្យរដ្ឋ​ផ្សេង​ៗ​​ នោះ​នឹងមានការ​បញ្ជូន​ពួកគាត់​មកក្រៅ​ ដោយ​មាន​កិច្ច​សហការ​គ្នា​ជា​មួយ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​ ហើយមណ្ឌល​ក៏មាន​អ្នក​ប្រចាំ​ការ​ផង​ដែរ​។

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «គាត់​អត់​បាន​មើល​ផង​គាត់​ចេះ​តែ​និយាយ​ និយាយ​រួម​បំពុល​បរិយាកាស​តែម្តង នេះ​ជា​ចរិក​របស់​លីកាដូ​»។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «ហើយ​ឱ្យ​បិទ​មណ្ឌល​ហ្នឹង​យ៉ាង​ម៉េច​? អ៊ីចឹង​មាន​តែ​ជន​រង​គ្រោះ​ទាំង​អស់​ហ្នឹង​ ហើយ​ប្រមូល​ពី​ទី​សាធារណៈ​ ពីមុខ​មាត់​ ជា​បេះ​ដូង​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ហ្នឹង​ទៅ​ដាក់​នៅ​លីកាដូ​ទៅ​ ឱ្យ​គាត់​ទទួល​បាន​ហ្នឹង​ខ្ញុំ​បិទ​ បើ​គាត់​អត់​មាន​លទ្ធភាព​ទទួល​ទេ​ខ្ញុំ​បិទ​អត់​បាន​ទេ​ ខ្ញុំ​និយាយ​ចឹង​ម៉ង​»។

លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា លោក​មិនមាន​របាយ​ការណ៍​ច្បាស់​លាស់​ពី​ការ​ស្លាប់​មនុស្ស​ឡើយ​ ប៉ុន្តែលោក​ថា ប្រសិន​បើ​មាន​បញ្ហា​ស្លាប់​មនុស្ស​បែប​នេះ​ត្រូវ​មាន​របាយ​ការណ៍​មក​ក្រសួង​ ហើយ​លោក​និង​ឆ្លើយ​ទៅ​តាម​របាយ​ការណ៍​ ហើយ​ព័ត៌មាន​លំអិត​គឺ​ប្រធាន​មន្ទីរ​ដែល​គាត់​ជា​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ផ្ទាល់​ទើប​ដឹង​ច្បាស់​។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «ដូចមាន​របាយការណ៍ថា​​មាន​អ្នក​ស្លាប់​២នាក់ ប្រុស​១ ស្រី​១​​ ក្នុង​ខែ​មុន​នេះ​ តែ​​មុន​ហ្នឹង​ប្រ​ធាន​មន្ទីរ​បញ្ជាក់ជាមួយ​ខ្ញុំ​ថា​អត់​មាន​ទេ​ ចឹងទេ​ខ្ញុំ​អត់​ដឹង​ឆ្លើយ​ថា​ម៉េច​ទេ​ ព្រោះខ្ញុំអត់​មាន​របាយការណ៍​នៅ​ដៃ»។

បើតាមលិខិត​របស់​លីកាដូ មណ្ឌល​ព្រៃស្ពឺ​បាន​ចាប់​ដំណើរ​ការ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០៤​ ជា​មណ្ឌល​បណ្ដុះ​បណ្ដាល​វិជ្ជា​ជីវៈ​ និង​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ក្រសួង​សង្គម​កិច្ច​ អតីត​យុទ្ធជន​ និង​យុវនីតិ​សម្បទា​ មនុស្ស​ដែល​ត្រូវ​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​មណ្ឌល​នេះ​ភាគ​ច្រើន​គឺ​ជា​ ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​អើ​ពើ​ដូច​ជា​ ជន​អនាថា​ អ្នក​សុំទាន​ អ្នក​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ញៀន​ និង​អ្នក​ប្រកប​របរ​ផ្លូវ​ភេទ​ជា​ដើម​។

មណ្ឌល​ព្រៃ​ស្ពឺ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​អង្គការ​លីកាដូ អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ អង្គការ​លើក​លែង​ទោស​អន្តរជាតិ​ និង​ការិយា​ល័យ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ បាន​លើក​ឡើង​ម្ដង​ហើយ​ម្ដង​ទៀត​អំពី​ កង្ខល់​ជុំ​វិញ​ការ​រំលោភ​បំពាន​ និង​ការ​ស្លាប់​ដែល​អាច​ការពារ​បាន​ នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​ព្រៃស្ពឺ​។ មណ្ឌលនេះ​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​លីកាដូ​ ស្នើ​សុំ​ឱ្យ​បិទ​ម្ដង​រួច​មក​ហើយ​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៨ មួយ​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​មណ្ឌល​នេះ​ត្រូវ​បាន​បិទ​ជា​បណ្ដោះ​អាសន្ន​។

ក្នុង​លិខិត​របស់​លីកាដូ​​ក៏​​បាន​​​រៀប​រាប់​ពីសារ​​របស់​អ្នក​ជាប់​ឃុំ​​ដែល​សរសេរ​លើ​ជញ្ជាំង​នៃ​មណ្ឌល​ព្រៃស្ពឺ ដោយខ្លះ​សរសេរ​ថា​៖ «អនុស្សាវរីយ៍​ដែល​ខ្ញុំ​រស់​នៅ​ក្នុង​អំពើ​ភេរវកម្ម​ក្រោម​ការ​ជិះ​ជាន់​»។ សារ​មួយ​ទៀត​ដែល​ជា​គំនូស​លើ​ជញ្ជាំង​ថ្ម​ថា​៖ «ជីវិត​ដូច​នរក»។ ខណៈ​ដែល​សារ​មួយ​ទៀត​៖ «អាណិត​ខ្លួន​ ជួយ​ផង​»៕​

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​កិច្ច​សម្ភាស​រវាង​លោក​ ដូ​ង​ ដាវីឌ​ និង​លោក​ ទុំ​ វីរ៉ា​ នាយក​ប្រតិបត្តិ​អង្គការ​មនុស្ស​ចាស់​កម្ពុជា​នៅ​​​ថ្ងៃទី២៣ ខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០២២​។

Q: ជម្រាបសួរលោក ទុំ វីរ៉ា​!

A: បាទ ជម្រាបសួរ​!

Q: តើស្ថានភាពមនុស្សចាស់នៅកម្ពុជាបែបណាដែរ?​

A: និយាយពី​ស្ថាន​ភាព​មនុស្ស​ចាស់​នៅ​កម្ពុជា​មិន​ខុស​ពី​ប្រ​ទេស​នៅ​ជុំ​វិញ​តំ​បន់​អា​ស៊ី​អា​គ្នេយ៍​យើង​ទេ​ ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​​កំពុង​តែមាន​កំណើន​មនុស្ស​ចាស់​ច្រើន​ យើងធ្វើការប្រៀបធៀប​របាយការណ៍ជំរឿន​ឆ្នាំ​២០១៩​ ជាមួយ​ឆ្នាំ​២០០៨​ យើង​ឃើញ​មនុស្សចាស់​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ច្រើន​។ បច្ចុប្បន្នកម្ពុជា មានចំនួនមនុស្ស ចាស់​ប្រមាណ​ជា ១.៤០០.០០០(មួយលានបួនសែន)​ នាក់​ ស្មើនឹង ៨,៤​ភាគរយ​ អ៊ី​ចឹងចំនួននេះក្រសួង ផែនការបានព្យាករណ៍ថា​នឹង​មាន​កំណើន​​ឆ្នាំ២០២៥ ខាងមុខនេះមនុស្ស​ចាស់កម្ពុជា​យើង​នឹង​ឡើង​ដល់​១១ភាគរយ ​ប្រទេសកម្ពុជាយើង​នឹង​ក្លាយជាសង្គម​មួយ​ដែលមាន​មនុស្ស​ចាស់​ច្រើន(ចាប់ពី​១០​ភាគ​រយ​ឡើង​គេ​រាប់​ថា​ជា​សង្គម​មួយ​ដែល​មាន​មនុស្ស​ចាស់​ច្រើន​) ២០២៥ យើងមានកើនដល់ចំនួនហ្នឹង​ ហើយ២០៥០​ខាងមុខនេះយើងមានឡើង​រហូតទៅដល់​ប្រមាណ​ជា​២៣ភាគរយ ​ចំនួនមនុស្សចាស់​​នៃចំនួន​ប្រជាជនសរុប​​​របស់​ប្រ​ទេស​យើង​អ៊ី​អ៊ីចឹង​យើង​ក្លាយ​ជា​សង្គម​មួយ​ដែល​​មា​ន​ចំនួ​ន​​មនុស្ស​ចាស់​ច្រើន​មែន​ទែន ​ដែល​រដ្ឋា​ភិ​បាល​ត្រូវ​ធ្វើការ​គួរ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ ហើយ​ផ្កើម​ដោះ​ស្រាយ​ពី​ពេល​នេះ​ទៅ​ទាន់​យើង​មាន​ប្រជា​ជន​វ័យ​ចាស់​តិច។

ទាក់ទងមនុស្សចាស់​ជា​ស្រ្តី​នៅ​កម្ពុជា​យើង​មាន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​មនុស្ស​ចាស់ជា​បុរស​ មានប្រមាណជា​​៦០​ភាគរយ​ នៃ​មនុស្សចាស់​ ហើយ​៤០​ភាគ​រយ​ទៀត​គឺ​ជា​មនុស្សចាស់​បុរស​ ចំនួននេះ​​បើ​យើង​ធៀប​ទៅ​នឹង​អាស៊ី​អា​គ្នេយ៍​យើង​​នឹង​ គឺ​យើង​ច្រើន​ជាង​គេ​ហើយ​​ ចំនួន​ភាគរយ​មនុស្ស​ចាស់​ជា​ស្ត្រីហ្នឹង​។ ហើយ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ពួកគាត់​ គឺ​គាត់​រស់​នៅ​ជនបទ​ នៅទីជនបទ ហើយ​ក្នុងចំនួនស្ថានភាពមនុស្សចាស់​នេះ​គឺ​គាត់​នៅមាន​ផលិតភាព​ មានន័យថា​បើ​សិន​ជា​វ័យ​ហ្នឹង​នៅ​កម្ពុជា​ យើងធ្វើការ​បែងចែក​​មនុស្សចាស់​ជា​បី​ក្រុម​ ក្រុម​ទី​១​ អាយុពី៦០ ដល់​៦៩ឆ្នាំ​ ហៅថា​ Young Old មានន័យថា​ វ័យទើប​នឹងចូល​ជា​មនុស្ស​ចាស់​ ក្រុមទី២​ អាយុពី ៧០ ទៅ​៧៩​ឆ្នាំ​ គេហៅថា​ Little Old​ ដល់ពេល ៨០ឆ្នាំ​ឡើងទៅ​ហៅ​ថា​ចាស់​​ជរា​(old the old) ហើយខ្ញុំបាន​លើកមិញនេះថា​យើងស្ថិតនៅក្នុង​ Active​ [សកម្ម] គឺ​ដោយ​សារ​តែ​នៅ​ពេល​ដែល​យើង​និយាយ​ពី​មនុស្ស​ចាស់​នៅ​កម្ពុជា ​យើង​តែង​តែ​យល់​ថា​មនុស្ស​ចាស់​នឹង​គាត់​ទន់ជ្រាយ គាត់​ឈឺ​អី​ចឹង​ទៅ។​​ ប៉ុន្តែបើ​យើង​មើលទៅ​ទិន្នន័យ​ជាក់​ស្ដែង​​ អ្នកដែលមាន​អាយុ​ចាប់​ពី​ ៦០ឆ្នាំ ទៅ​ ៦៩ឆ្នាំ​ ដែល​ជា​ Young Old ហ្នឹង​មាន​រហូតដល់​៦០ភាគរយ​នៃ​មនុស្សចាស់សរុបនៅកម្ពុជា ហើយអ្នកដែល​គាត់មានអាយុ​៨០ឆ្នាំ​ឡើង ដែលជា​មនុស្ស​ជរាហ្នឹង​មាន​តែ​១១ភាគរយ​ទេ។ អ៊ីចឹងមាន​ន័យមាន​ចំនួនប្រមាណ២៩ភាគរយទៀត​ដែល​គាត់ស្ថិតនៅក្នុងចាស់​ Little Old។

យើងឃើញមួយទៀតយើងនិយាយ​ពី​ភាព​ក្រី​ក្រឃើញ១៦ភាគរយ​នៃ​មនុស្សចាស់​គាត់មានក្នុង​ភាពក្រីក្រ​ មួយទៀត​និយាយពី​កត្តា​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ពួ​ក​គាត់​ហ្នឹង​យើង​ឃើញ​មាន​ត្រឹម​តែ​៧ភាគរយ​ទេ នៃ​មនុស្សចាស់​អាយុ៦០​ឡើងទៅ​ហ្នឹង​ គាត់ទទួលបាន​ការ​គាំទ្រ​សង្គម​ ជា​ពិសេស​យើង​និយាយ​ពី​ប្រាក់​សោធននិវត្ត​ពី​រដ្ឋាភិបាល នៅក្នុង​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០១៩​នេះ​មាន​ប្រ​មាណ​ជា​៧ភាគរយ​ទេ​​ អ៊ី​ចឹងចំនួន​នេះ​គឺ​នៅ​ទាប​មែន​ទែន​ អ្នកដែល​ទទួល​បាន​​គឺ​ជា​ទូ​ទៅ​​គឺ​សុទ្ធ​តែ​​ជា​អតីត​មន្ត្រីរាជ​ការ ឬក៏ជា​ទាហាន​ អ៊ី​ចឹង​លើកលែងតែ​កម្មវិធីជំនួយសាច់ប្រាក់រាល់ថ្ងៃ​នេះ​ អនុវត្តថ្មីៗ​នេះ​ទេ​ ដែល​មនុស្ស​ចាស់​​ក្រីក្រ​​គាត់​​ទទួ​ល​បាន ប៉ុន្តែ​បើ​និ​យាយ​ជា​ទូទៅ​គឺ​អត់​ទាន់​ទទួល​បាន​ទេ​។ ​​

Q: អ្វីជាការប្រឈម​របស់​មនុស្ស​ចាស់នៅកម្ពុជា​​?

A: មានបញ្ហា​ច្រើន​ គាត់​ប្រ​ឈម​ទី១ នៅពេលដែល​ឈានចូលដល់​វ័យចំណាស់​ហ្នឹង​គឺ​គាត់​មាន​ប្រឈមជា​មួយ​ជំងឺ​ជា​ច្រើន​ ជាពិសេសជំងឺ​មិន​ឆ្លង​តែម្ដង​។​ នៅដែល​គាត់​មាន​ជំងឺ​មិន​ឆ្លង​ដូច​ជា​ជំងឺ​លើស​ឈាម​ ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម​ អ៊ីចឹង​មាន​ន័យថាគាត់ការប្រឈមនឹងរឿង​សុខភាព និង​បញ្ហា​សន្តិសុខ​ប្រាក់ចំណូល។​​  នៅពេលដែលចាស់​ទៅ​ការងារ​អី​ ​កុំ​និយាយថា​​ដល់​៦០​ឆ្នាំទៅ នៅកម្ពុជាយើង​ ប្រសិនតែរាង​ចំណាស់​តិច​ទៅ​​​ពិបាករកចំណូល​ រក​​កិច្ច​ការងារ​ រាងកាយ​ក៏ចាប់ផ្ដើម​ចុះ​ខ្សោយ​ ហើយប្រសិនបើ​កិច្ចការ​ងារ​អី​គេ​អត់សូវចាប់អា​រម្មណ៍ក្នុងការ​ជ្រើសរើស​​​មនុស្ស​ដែលគាត់​វ័យ​ចាស់ហ្នឹង​ឱ្យ​គាត់​ធ្វើការ​ទេ​​ នេះជាបញ្ហា​ប្រ​ឈម​មួយ​ដែលជះឥទ្ធិពល​ទៅ​ដល់​ស្ថាន​ភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ ឬសន្តិសុខ​ប្រាក់​ចំណូល​​របស់​​ពួក​គាត់។

យើងធ្លាប់បាន​ធ្វើការ​សិក្សា​ជាមួយ​នឹង​ខាង​វិទ្យា​ស្ថានជាតិ​សង្គមកិច្ច​ និង​ក្រសួង​សង្គម​កិច្ច កាលពី​​ចន្លោះពេលដែល​ Covid ឃើញមាន​ទិន្នន័យពួកគាត់ភាគច្រើន អ្នកដែល​ចូលរួម​ហ្នឹង​ ភាគច្រើនពួក​គាត់​ report [រាយការណ៍] ​ថា​ ចំណូលរបស់​ពួក​គាត់​បាន​មកពី​កូន​ចៅ​អ្នក​​គាំទ្រ​គាត់។ អ៊ី​ចឹងនៅ​ពេល​ដែល​ចំណូល​របស់​ពួក​គាត់ត្រូវបាន​​រំពឹង​លើក​កូន​ចៅហ្នឹង​​ ជាទូទៅ​យើ​ង​ឃើញ​ថាគាត់​​អត់​មានស្វ័យភាព​ ​អាហ្នឹងជា​បញ្ហាប្រឈមមួយទៀត​ ថាគាត់ចង់​ធ្វើ​អី ​សម្រេចចិត្តអី​គាត់​អត់​ហ៊ាន​ ព្រោះថា​ចំណូល​របស់​គាត់​​ត្រូវ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​កូន។​​ ហើយ​និង​រឿង​មួយ​ទៀត​ យើង​សង្កេត​ឃើញ​មាន​ជាករណី​នាំ​ឱ្យមានជាការបំពានទៅលើមនុស្សចាស់​ដោយសារតែ​បញ្ហាទាំង​អស់​ហ្នឹង​។

យើង​ក្រលែកទៅ​មួយទៀត ទៅលើ​ស្ថានភាពដែលមនុស្សចាស់​កំពុងតែ​ប្រឈម​​ ​គឺកង្វះទៅលើការ​ថែ​ទាំ​ ជាពិសេស​ ​ នៅ​​តាម​ជនបទ​ នៅតាមខេត្តដែលជុំវិញ​ប្រទេសថៃ ដូចបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ ឃើញ​ថា​មាន​ចំណាក​ស្រុក​ច្រើន។ អ៊ី​ចឹងនៅ​ពេល​មាន​ចំណាក​ស្រុក​ហ្នឹង​ មនុស្សចាស់ជាក់ស្ដែង​មនុស្សចាស់គាត់គួរតែត្រូវមានកា​រ​គាំទ្រ​ពី​កូន​ ដូចដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ប៉ុន្តែដោយសារ​តែកត្តាបញ្ហា​ជីវភាព​ បញ្ហាតម្រូវការក្នុងគ្រួសារហ្នឹងកូន​គាត់នឹង​គឺត្រូវចំណាក​ស្រុកទៅ​ធ្វើការ​នៅថៃ​ នៅភ្នំពេញអី​ចឹង​ទៅ​ អ៊ី​ចឹងអត់បាន​ថែ​ទាំ​ឪពុកម្ដាយ​នោះទេ​ អត់បាន​ថែ​ទាំ​ឪពុកម្ដាយ​​ជារឿង​មួយ​ ប៉ុន្តែគាត់បានទុក​ផ្ទះ​ ទុកកូនចៅ​ជាបន្ទុកឱ្យឪពុកម្ដាយហ្នឹងមើលការថែទាំទៀត​ អ៊ី​ចឹង​អាហ្នឹង​ជា​បន្ទុក​មួយ​ដែ​ល​យើង​ឃើញ​ថា​​គាត់​​អត់​មាន គាត់ពិបាកចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសង្គម ឬ​គាត់​អត់​បាន​ធ្វើអ្វី​ដែល​គាត់​គិតថាគួរធ្វើសម្រាប់ជីវិតរបស់​គាត់​។

ការបំពានមានច្រើន ការ​បំពានលើរឿង​ផ្លូវចិត្ត ទៅលើរាងកាយ ទៅលើហិរញ្ញវត្ថុរបស់គាត់​ ទៅលើការមិនអើពើ មិន​អើពើ​ហ្នឹង​ក៏រាប់ជាការបំពានមួយដែរ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែល​ខ្ញុំលើសំខាន់ហ្នឹងគឺលើចំណុច​ទាក់ទង​នឹងការ​ទុកគាត់ចោល​ អាហ្នឹង WHO គេរាប់ជាការបំពាន។​ អ៊ីចឹងការដែលធ្វើឱ្យគាត់មានអារម្មណ៍ល្អ យើង​ចង់​និយាយ​អំពើ​ហិង្សា​ផ្លូវចិត្ត​ហ្នឹងក៏​រាប់​ជា​ការ​បំពានដែរ។​​ យើងឃើញមានច្រើន​នៅតាម​សហគមន៍ ហើយមនុស្ស​ចាស់គាត់អត់យល់​ថា​អាហ្នឹងជាការបំពាន​មកលើ​គាត់​ទេ ដូច​ករណី​ដែលថា​យកកូន​ទៅឱ្យគាត់មើលដោយមិន​មានការពិគ្រោះ ដាក់​បន្ទុក​ទៅ​លើ​ឳពុកម្ដាយ​ជា​ការបំពាន​ទៅ​លើ​ឪពុកម្តាយ​។ ហើយធ្លាប់ឮធ្លាប់ឃើញ ហើយថាបង្ខំទៅឪពុកម្ដាយយកទ្រព្យរបស់ឪពុកម្ដាយជាគោ ជា​ដី​​យកទៅដាក់បញ្ចាំអីជាដើម ហ្នឹងជាការបំពានទៅ​លើផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ លើផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សចាស់ហ្នឹង​។

យើងមើលបញ្ហាជារួម ខ្ញុំ​សូ​មបែង​ចែងមនុស្ស​ចាស់​ជា​ពីរ​ក្រុម​ចុះណា​​ ទី​១​គឺក្រុមដែលគាត់មាន​លទ្ធភាព​ ខ្ញុំសូ​ម​មិន​និយាយ​ លទ្ធ​ភាព​ហ្នឹងគាត់​ចាស់មែន​ ប៉ុន្តែ​ជាអតីតអ្នកនេះ អ្នកនេះ​​គាត់មាន​អំណាច​ គាត់​មានអីចឹង​ទៅ​គាត់​មិន​សូវ​ប្រ​ឈម​ទេ​ អាច​ថា​គាត់​ប្រ​ឈម​តែការ​ថែ​​ទាំ​​សុខ​ភាព​​។​

ប៉ុន្តែ​បើសិនជា​យើងក្រលែក​​មើល​ទៅ​លើ​មនុស្ស​ចាស់​ដែល​ភាគ​ច្រើន​គាត់​នៅ​ជន​បទ​ ហើយ​គាត់​មាន​បញ្ហា​លើ​ជី​វភាព គ្រួសារ​​មិន​ធូរធា​​ អ៊ីចឹង​ឃើញ​ថា​មាន​ច្រើនហើយ​បញ្ហា​ហ្នឹង​ខ្ញុំអាច​និយាយ​ថា​ បើដាក់​​ពី​​ចំ​ណុច​​ដែ​ល​គិត​គូរ​ពី​១ ទៅ​ដល់​១០​ ខ្ញុំ​អាចនិយាយថា​គាត់ស្ថិតក្នុង​​ចន្លោះ​ពី​៧ ទៅ​៨​ គាត់កំពុង​ប្រ​ឈម​ ហេតុ​អី​បើសិន​យើង​ក្រ​លែក​ទៅ​មើល​លើ​រឿ​ង​សុខ​ភាព​ យើងអត់ទាន់​មាន​ គេ​ហៅ​ថា​រដ្ឋអាច​ថា​គាត់​កំពុង​តែ​រៀប​ចំ​​ ប៉ុន្តែអ្វី​ដែល​យើង​កំពុង​តែ​កើត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​យើង​និយាយ​​ពី​ការ​ថែ​ទាំ​សុខ​ភាព​ទៅ​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ យើង​អត់​ទាន់​មាន​កម្មវិធី​ពិនិត្យ​ព្យាបាលទៅ​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ទេ​​ ចឹងយើង​អត់​មាន​កម្មវិធី​ហ្នឹងដើម្បី​​ជួយទៅ​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ទេ​។

ហើយកម្មវិធី​នៅតាម​មណ្ឌលសុខភាព​ក៏ដូច​គ្នា​ដែរ​ភាគ​ច្រើន​អត់មាន​ជា​សកម្មភាព​អី​ដែល​ជួយ​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ ដែល​គាត់​នៅ​ឆ្ងាយ​ឬ​ពិបាក​ធ្វើ​​ដំណើរ​ អ៊ី​ចឹង​យើង​អត់​មាន​​កម្មវិធី​ ឬ​ប្រព័ន្ធណា​ដើម្បី​ជួ​យ​ទ្រទ្រង់​ទៅ​ដល់​ពួក​គាត់​ ថ្នាំ​សង្កូវ​ដែល​ទាក់ទង ជំងឺ​មនុស្ស​ចាស់​នឹង​ក៏​មាន​តិច​ទៀត​ ភាគច្រើនមនុស្សចាស់​នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​មន្ទី​រពេទ្យ​ មន្ទី​រអី​ហ្នឹង​ គេ​ច្រើន​​យល់ថា​ពួក​គាត់​ហ្នឹង​ជំងឺ​ចាស់​ចាស់ អ៊ី​ចឹងគេ​មិន​សូវ​ជា​ចាប់​អារម្មណ៍​ជួយ​ព្យាបាល​ទេ​ ជាការ​រើស​អើង​មួយ​។

​Q: អរគុណលោក! តើ​មនុស្សចាស់​គួរតែ​ទទួល​បាន​ការ​គាំ​ពារ​ពី​សង្គម​បែប​ណា​ដែរ?

A: បាទ! ​​ចំណុចនេះ​ខ្ញុំលើកអម្បាញ់​មិញទីមួយទាក់ទង​ការ​ឱ្យមាន​កម្មវិធី​គាំទ្រ​គាំ​ពារសុខភាព​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ ទាក់ទង​បើសិន​ជា​គាត់​មិន​ទាន់​ឈឺ​ទេ​ យើងត្រូវ​មាន​ជា​ការ​អប់​រំ​​ឱ្យបាន​ទូលាយ​ មិនមែន​អប់​រំ​តែ​មនុស្ស​ចាស់​បច្ចុប្បន្ន​​ទេ​ ប៉ុន្តែ​យើង​ស្ថិតក្នុង​វ័យ​ក្មេង​ វ័យ​ឈាន​ចូល​វ័យ​ចាស់​ហ្នឹ​​ង ​ក៏គាត់ត្រូវ​យល់​ដឹង​ដែរ​ អ៊ីចឹង​អាហ្នឹងទាក់ទងនឹង​ការ​​គាំទ្រសុខភាព។​ ហើយបើសិនសម្រាប់​អ្នក​កំពុងមាន​ជំងឺ​ គាត់​ឈឺ​គាត់អី​គួរតែ​មាន​ការ​ពិនិត្យ​សុខភាព​ ឬ​ក៏​ការ​ព្យាបាល​ដោយ​​មិនបង់​ថ្លៃ ​ឬ​ក៏មានជា​ការ​បញ្ចុះ​​តម្លៃ​​មួយ​ឱ្យបាន​​សាក​សម​ជាមួយការ​លះបង់​របស់​ពួក​​គាត់​សម្រាប់​សង្គ​ម​យើង​កន្លង​មក​ហ្នឹង​។​​

ទី​ពីរ​ រដ្ឋាភិបាល​គួរ​ពិនិត្យ​មើល​លើ​កញ្ចប់​មួយ​គាំ​ទ្រ​ទៅដល់​មនុស្ស​ដែល​អាចក្នុង​វ័យណា​មួយ​ ជាពិសេស​ស្ថិត​ក្នុង​វ័យ​ចាស់​ជរា​ ឱ្យគាត់​​​អាចទទួលបាន​ជា​ប្រាក់​ឧបត្ថម្ភ​​ពី​រាជរដ្ឋាភិបាល​ដោយ​មិន​ចំបាច់​ថាគាត់​មាន​បណ្ណ​ក្រីក្រអី​ទេ​ នៅ​ពេលដែល​គាត់​​ដល់​វ័យ​ហ្នឹង​ហើយ​គាត់​មិន​អាច​រក​ចំណូល​បាន​តទៅទៀត​ទេ។​

មួយទៀត​​កម្ម​វិធី​សំខាន់​មួយ​ទៀត​ រដ្ឋាភិបាល​គួរ​ពិ​ចារណា​មើល​ទៅ​លើកម្មវិធី​មុខរបបរនានា ដូច​ដែលខ្ញុំលើក​ខាងដើម​ចឹង​ មនុស្សចាស់​នៅ​ស្រុក​យើង​គឹមិន​មែន​មនុស្ស​ចាស់​ជរា​ទេ​៦០​ភា​គរយ​នៃ​ពួ​កគាត់​គឺ​នៅ​ ​Young Old អ៊ីចឹង​គួរ​តែ​មើ​ល​​​ឱកាសមួយ​ ទោះបី​ជា​គាត់​មិន​មក​ធ្វើ​ទាំ​ងអស់​គ្នា​ ឬ​ក៏​គាត់​យ៉ាង​ម៉េច​ហ្នឹង​គួ​រមានជា​កម្មវិធី​មួយ​ បើ​ចាស់​ទៅ​នៅ​ចង់​មាន​សកម្មភាព​ ឬអត់​ចង់​ទំនេរចោល តើរដ្ឋនឹង​មាន​អី​ជួយទៅ​ពួក​គាត់អត់​។​​ គួរពិចារណា​លើ​ចំណុច​ហ្នឹង​អាចថា​ជា​មុខ​របរ​ខ្នាត​តូច​សម្រាប់​មនុស្សចាស់​ដើម្បី​ឱ្យ​គាត់​នៅ​តែ​មាន​សកម្ម​ភាព​ គាត់​នៅ​តែ​បន្ត​ កុំ​ឱ្យ​​ឈឺ​ ព្រោះ​ថា​គាត់​អត់​ធ្វើ​អី​ទេ​ គាត់ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ជា​ជំងឺ​មកហើយ​បាទ​ ចឹង​អាហ្នឹង​យើង​ចង់​ផ្ដោតទៅ​លើ​​មុខ​របរ។

យើង​ឃើញ​មាន​រាល់​ដង​កម្ម​វិធី​មុខ​របរ​ ឬ​ក៏​កម្ម​វិធី​ចិញ្ចឹម​ជី​វិត​ហ្នឹង​ភាគ​ច្រើន​អាទិ​ភាពទៅ​ក្មេងៗ​។ ហើយមួយ​ទៀត​ការ​គាំពារ​ពី​រដ្ឋហ្នឹង​យើង​ឃើញ​កន្លង​មក​មនុស្ស​ចាស់​មាន​ក្រុម​មួយ​ហៅ​ថា​សមាគម​មនុស្ស​ចាស់​ គាត់​បង្កើត​គ្នាៗ​គាត់​អ៊ី​ចឹង​ទៅ​ដើម្បីចែក​រំលែក​បញ្ហា​ ជួយ​ដោះ​ស្រាយ​​បញ្ហា​គ្នា។​ រដ្ឋាភិបាល​​គួ​រជំរុញ​ទៅ​លើ​ការគាំទ្រទៅ​ដល់​​សមា​គម​មនុស្ស​ចាស់​​ ខ្ញុំបញ្ជាក់​ម្ដង​ទៅ​យើង​ជំរុញ​លើ​ការ​គាំទ្រ​ គាត់​បាន​ធ្វើ​ គាត់​បាន​​បង្កើត​បាន​អី​ខ្លះ​ដែរ​ ប៉ុន្តែ​ការ​គាំទ្រ​នៅ​មាន​កម្រិត​ ចឹង​គួរ​តែ​គាំ​ទ្រ​ទៅ​កាន់​​ពួក​គាត់​ទៅ​គាត់​អាច​ជួយ​ទៅ​គ្នា​ៗគាត់​។

យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​យើង​មិន​អាច​ជៀសផុត​​ពី​វ័យ​ចាស់​នឹង​ទៅ​ លើកលែង​តែ​យើង​ស្លាប់​មុន​វ័យ​ចាស់ អ៊ី​ចឹងម្នាក់​ៗ​យើង​​ត្រូវ​តែ​ឆ្លង​កាត់​វ័យ​ចាស់​ហ្នឹង ចឹង​ការ​ដែល​យើង​គោរព​ ការ​​ជួយ​គាំទ្រ ការ​ដឹង​គុណ​ទៅ​ដល់​មនុស្ស​ចាស់​ វាដូច​ជា​ការ​ជួយ​ទៅ​ដល់​ខ្លួន​ឯង​ចឹង​ តាមរយៈដែល​យើង​បង្កើតវប្បធម៌មួយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​។ នេះ​ជាសារ​មួយ​ដែលខ្ញុំ​ចង់​លើក​ទៅ​សាធារណជន។ ហើយ​រឿងមួយ​ទៀត​ដែល​ជា​ចំណុច​សំខាន់​ផង​ដែរ​នោះ​គឺ​រដ្ឋាភិបាល​​គួរ​តែ​រៀបចំ​សិក្សា​បន្ថែមទៀត​ ទៅ​លើ​លទ្ធភាព​ដែលអាច​មាន​ជួយលើក​កម្ពស់​​ទៅ​ដល់​មនុស្ស​​​ចាស់ ដើម្បី​ឱ្យ​ទៅ​ដល់​វ័យ​ចាស់​មួយ​ហ្នឹង​គឺ​យើង​មិនគួរ​ឱ្យខ្លាចហាស​ ប៉ុន្តែ​ជា​វ័យ​មួយ​ដែរ​គួរ​ឱ្យ​សប្បាយ​រីករាយ​វិញ​។ បន្ថែមពី​នេះ​សង្គម​យើង​គួ​រ​សិក្សា​ឈ្វេង​យល់​ពីបញ្ហា​ ពី​តម្រូវការ​របស់​​មនុស្ស​ចាស់ឱ្យបាន​ច្រើន​ថែម​ទៀត​បាទ! ។​

Q: អរគុណច្រើនលោក ទុំ រ៉ា​វី​!

A: បាទ​អរគុណ៕​

ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាកកស្ទះចរាចរណ៍នេះ និស្សិតឆ្នាំទី៤ លោក សុខ សុវណ្ណ ជំនាញនីតិសាស្ត្រនៃសាកលវិទ្យាល័យនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច ដែលកំពុងតែចាំយកម៉ូតូចេញពីសាលាបានប្រាប់មក Newsroom Cambodia​ ថា កត្តាដែលចម្បងធំនោះអ្នកធ្វើដំណើរមិនទាន់យល់ដឹងច្បាស់ពីច្បាប់ចរាចរណ៍ ធ្វើបង្កឱ្យមានការកកស្ទះ។

លោកថា៖ «ចំពោះកត្តាចម្បងធំជាងគេបំផុតគឺពួកគាត់អត់ចេះគោរពច្បាប់ចរាចណ៍បានត្រឹមត្រូវ ទី២ពួកគាត់ចូលចិត្តជិះតាមអារម្មណ៍ គាត់អត់ជិះតាមសណ្ដាប់ធ្នាប់ ភ្លើងក្រហមត្រូវឈប់ ភ្លើងបៃតងត្រូវទៅមុខ ភ្លើងលឿងត្រូវបន្ថយល្បឿន កុំឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់នៅខាងមុខ ហើយទីបីគាត់ចូលចិត្តជិះជែង ជិះវ៉ា ដោយគ្មានការប្រុងប្រយ័ត្នអ្វីទាំងអស់»។

ចំពោះកញ្ញា សិន សុខហេង ជានិស្សិតឆ្នាំទី២ ជំនាញរដ្ឋបាលសាធារណៈ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច បានលើកឡើងថា កញ្ញាចង់ឱ្យមានការរិតបន្តឹងលើច្បាប់ចរាចរណ៍ពីព្រោះអ្នកបើកបរភាគច្រើនបានបំពាន និងជិះប្រជ្រៀតគ្នា។

កញ្ញាថា៖ «មានការពិបាកព្រោះមានការកកស្ទះច្រើនចឹងធ្វើឱ្យយើងមានការខាតបង់ពេលវេលាដូចថាទៅធ្វើការយឺតពេល ឬទៅរៀន​យឺត។ ដោយសារតែមានភាពខ្វះខាតលើកការយល់ដឹងពីច្បាប់ចរាចរណ៍ និងការបើកបរដោយបំពាន ខ្ញុំគិតថាជាមានការរឹតបន្តឹងច្បាប់ចរាចរណ៍ ហើយប្រជាពលរដ្ឋយើងគោរពច្បាប់ នឹង អាចកាត់បន្ថយការជិះប្រជ្រៀតគ្នាដែរ»។

បុរសវ័យ២៨ឆ្នាំ កំពុងអង្គុយលើកង់បីឥណ្ឌា (Passapp) រង់ចាំភ្ញៀវបាននិយាយថា លោករត់កង់បីតាមផ្លូវភាគច្រើនមើលឃើញមានការកកស្ទះដោយសារមានឡាន ម៉ូតូបើកបរច្រើន។

លោកថា៖ «ស្ទះខ្លាំងដោយម៉ោង តែភាគច្រើនស្ទះតែម្តង ។ ខ្ញុំរត់កង់បីតាមផ្លូវទាំងអស់ ឡានម៉ូតូកើនច្រើន កង់បីច្រើន មនុស្សបើកច្រើន»។

មិនខុសគ្នាប៉ុន្មាន បុរសវ័យ៥៩ឆ្នាំ ដែលមានមុខរបរជាសន្តិសុខ លោក អុំ សំអាត មានទីលំនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ​និយាយថា ការធ្វើដំណើរតែងមានការរអាក់រអួលតែវាជារឿងធម្មតាទៅហើយ។

លោកថា៖ «ការធ្វើដំណើរមានការរអាក់រអួលខ្លះ វាមិនមែនទូទៅ វាមានការរអាក់រអួល ១ម៉ោង ២ម៉ោង យើងដូចចង្អៀតក្នុងចិត្តដែរ ១ម៉ោង ២ម៉ោង វាលំបាកតិចតួច វាធម្មតា ធ្វើម៉េច»។

បើតាមអ្នកអ្នក​ដំណើរមួយចំនួនបានរៀបរាប់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាថា ចរាចរណ៍នៅភ្នំពេញមានការកកស្ទះចាប់ពីម៉ោង៧ព្រឹកដល់ម៉ោង៨:៣០ព្រឹក ម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ និងម៉ោង៤:៣០ដល់ម៉ោង៧ល្ងាច។ ភាគច្រើនពួកគេថាមកពីការបើកបរមិនបានគោរពតាមច្បាប់ចរាចរណ៍ដែលមាន និងមិនចេះគោរពគ្នាទៅវិញទៅ​មកនៅតាមដងផ្លូវ។

អ្នកជំនាញផ្នែកសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ លោក គង់ រតនៈ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមរយៈទូរស័ព្ទថា ការគោរពច្បាប់ចរាចរណ៍អាចនាំឱ្យការកកស្ទះមានការកាត់បន្ថយ។ លោកមើលឃើញការកកស្ទះមួយចំនួនបណ្តាលមកពីទំហំផ្លូវមិនសមាមា្រតនឹងចំនួនប្រជាជន។

លោកថា៖ «ការកកស្ទះយើងអាចចូលរួមទាំងអស់គ្នាក្នុងការគោរពច្បាប់ យើងអាចឃើញហើយវាអាចប្រសើរឡើង។ សម្រាប់ខ្ញុំនៅតែយល់ថា ការកកស្ទះបណ្ដាលពីមូលហេតុដែលផ្លូវមានតិច ផ្លូវមានទំហំតូចមិនសមាមាត្រនឹងចំនួនប្រជាជន ដូចនេះបណ្ដាលឱ្យកកស្ទះ មួយទៀតបណ្ដាលមកពីការមិនគោរពតាមកន្លងនៃលំហូរចរាចរណ៍ មានន័យថាម៉ូតូហើយនិងឡានគាត់បើកច្របល់គ្នា ពេលណាដែលមានការជួបស្តុបធ្វើឱ្យគាត់មិនអាចផ្លាស់ទីបានលឿនទេចឹងបណ្ដាលឱ្យមានការកកស្ទះជាដើម។ វិធានសាស្ត្រដែលយើងជជែកគ្នាកន្លងមក សម្រាប់ការចង់កាត់បន្ថយរឿងទាំងអស់ហ្នឹង គឺមានតែការចូលរួមគោរពច្បាប់ទេ»។

លោកបានបន្ថែមថា ការពង្រឹងផ្នែកអប់រំទៅលើច្បាប់ចរាចរណ៍ជារឿងសំខាន់ ក៏ដូចជាការកែសម្រួលផ្លូវថ្នល់ បំពាក់ស្លាកសញ្ញា និងភ្លើងចរាចរណ៍ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។

លោកថា៖ «អ៊ីចឹងការអប់រំ យើងនៅតែបន្តអប់រំ ផ្សព្វផ្សាយ ពីច្បាប់ អំពីចំណេះជំនាញ ផ្នែកខាងសុវិត្ថភាពចរាចរណ៍ គឺយើងត្រូងតែធ្វើ ព្រោះអីមនុស្សអាចនឹងភ្លេច ទី១ការរឹតបន្តឹងច្បាប់ គឺសមត្ថិកិច្ចត្រូវពង្រាយឱ្យគ្រប់គ្រាន់ ហើយត្រូវធ្វើការរឹតបន្តឹងទៅតាមនីតិវិធីច្បាប់ ប្រកបដោយតម្លាតភាព ដើម្បីឱ្យសង្គមយើងគាត់ទទួលស្គាល់ ជៀសវាងធ្វើគិតតែពីរឿងប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនជាដើម។ ហើយការធ្វើកែលំអហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនោះ គឺត្រូវតែធ្វើដែរផ្នែកខាងវិស្វកម្ម កែសម្រួលផ្លូវថ្នល់ បំពាក់គំនូសសញ្ញា ភ្លើងសញ្ញា ស្លាកសញ្ញា ត្រូវតែមានគ្រប់គ្រាន់ ខ្ញុំជឿថាបើសិនជាធ្វើទាំងអស់ព្រមគ្នា ហើយធ្វើឱ្យបានជាប់លប់ទៅស្ថានភាពវានឹងប្រសើរឡើង»។

អភិបាលរងនៃគណៈអភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ លោក កើត ឆែ ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា រដ្ឋាភិបាលបានខិតខំកសាងហេដ្ឋារចនាសម័្ពន្ធជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីសម្រួលដល់ការកកស្ទះលើដងផ្លូវទៅមកសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ។

លោកថា៖ «យើងបានខិតខំធ្វើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាបន្តបន្ទាប់ ដូចដែលបងប្អូនបានឃើញ យើងបានខិតខំក​​សាងស្ពានអាកាសបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីកសាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋរបស់យើង និងកំណើនប្រជាជនរបស់យើង យើងធ្វើជាបន្តបន្ទាប់ បន្តទៀត ហើយ​ប៉ុន្មានថ្ងៃនេះការកកស្ទះ ក៏បញ្ជាក់ដែរ ទន្ទឹម​យើងរៀបចំកិច្ចប្រជុំ ក៏យើងមានរឿងយថាហេតុមួយពីកកប៉ាល់ កប៉ាល់បុកស្ពានបាឡេ ដែលបណ្ដាលឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍មួយរយៈ ដែលបន្តិចទៀតយើងនឹងខិតខំធ្វើឱ្យទាន់ពេលវេលា»។

«ហើយចំពោះការកកស្ទះនេះយើងទទួលស្គាល់ថានៅ សុខា ផ្លូវម្ដុំរង្វង់មូលកួចកាណុងនេះ។ យើងនឹងធ្វើផ្លូវនៅក្រោយឆ្នាំ២០២៣ នៅពេលដែលស្ពានខ្សែកាបបេតុងដែលនឹងហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នេះ ដាក់ឱ្យដំណើរការស្របនឹងស្ពានបាឡេនេះ ចឹងយើងនឹងដោះស្រាយបញ្ហានឹងតាមគម្រោងរបស់ក្រសួងថែមទៀត»។

លោកបន្ថែម​ដោយ​អំពាវនាវ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនដែលនៅប្រើប្រាស់ទ្រូងផ្លូវ ឬប្រើប្រាស់ចិញ្ចើមថ្នល់ដើម្បីប្រកបរបរ សូមឱ្យចូលរួមជាមួយរដ្ឋបាលរាជធានីភ្នំពេញដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហារួមទាំងអស់គ្នា។

លោកបន្ថែមថា៖ «បើមិនមានការចូលរួមពីបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋលើបញ្ហាចរាចរណ៍នេះ គឺយើងមិនបានធ្វើបាបទេ បងប្អូនមួយចំនួនគឺយកទ្រូងផ្លូវមកចតឡានតែម្ដង ឧទាហរណ៍ ទី២ពេលដែលបងប្អូនយើងទៅទទួលកូនចៅចេញពីសាលា គាត់អត់មានចតនៅតាមបណ្ដោយផ្លូវគាត់ចតលើទ្រូងផ្លូវធ្វើឱ្យស្ទះ ចឹងសូមឱ្យគាត់សូមរួមជាមួយនឹងយើងខ្ញុំ ដើម្បីរៀបចំសណ្ដាប់ធ្នប់ឱ្យល្អ ដើម្បីឱ្យលំហនៃការធ្វើចរាចរណ៍បានល្អប្រសើរ»៕

មជ្ឍមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) និង Engage Media បានបង្កើតវេទិកាកម្ពុជា ស្តីពីសិទ្ធិឌីជីថល​ ដោយមានរយៈពេលពីរថ្ងៃ កាលពីថ្ងៃទី២២ និង២៣ ខែវិចិ្ឆកា ឆ្នាំ២០២២ ក្រោមការចូលរួមពីសំណាក់អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកសារព័ត៌មានជាច្រើននាក់។

លោកស្រី ឆន សុគន្ធា នាយិកានៃនាយកដ្ឋាន​អភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​របស់​មជ្ឈណ្ឌលកម្ពុជា​ដើម្បី​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្ យ(CCIM) បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា លោកស្រីមើលឃើញពីសិទ្ធិឌីជីថលនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នគឺមានការរិតត្បិតជាពិសេសសម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានធ្វើការតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ។

លោកស្រីថា៖ «នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះពាក់ព័ន្ធនឹងរឿង Digital Right [សិទ្ធិឌីជីថល] សម្រាប់ពលរដ្ឋកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់អង្គការ ឬក៏អ្នកសារព័ត៌មានគឺមានការរិតត្បិត ដោយសារសម័យនេះជាសម័យឌីជីថល ហើយសម្រាប់បងប្អូនអ្នកសារព័ត៌មានគាត់បានដូរពីកាសែត Traditional [ប្រពៃណី] ដូចជាការសរសេរអត្ថបទរួចធ្វើការបោះពុម្ភ ដូរមកជាការផ្សាយតាមរយៈអនឡាយ ឬក៏តាមរយៈ Social Media [បណ្តាញសង្គម] វាមានលក្ខណៈលឿនឆាប់រហ័ស។»

«ប៉ុន្តែវាក៏មានការប្រឈមមួយចំនួនដូចជារដ្ឋាភិបាលមានការរិតត្បិតទៅដល់អ្នកប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណេត Internet Freedom សេរីភាពអ៊ីនធឺណេត គឺទៅតាមការបង្កើតជាអនុក្រឹត ឬបង្កើតច្បាប់ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ ឬក៏ទុកនូវឯកសារមួយចំនួន ទោះបីជាមានការពន្យល់ ឬការយល់ខុសគ្នារវាងសម្រាប់អង្គការដែលធ្វើការងារពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យឌីជីថល»។

លោកស្រីបានបន្ថែមថា អនុក្រឹតស្តីពីច្រកទា្វរអ៊ីនធឺណិតនេះមានបំណងគ្រាន់តែចង់គ្រប់គ្រងលើក្រុមហ៊ុនដែលផ្តល់អ៊ីនធឺណិត ប៉ុន្តែមាត្រាខ្លះបែរជាមានលក្ខណៈរិតត្បិត និងប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិសេរីភាពលើប្រព័ន្ធឌីជីថល។

លោកស្រីថា៖ «អនុក្រឹត្យស្តីពីចក្រទ្វារអ៊ីនធឺណេតតែមួយនេះបានអនុម័តនៅក្នុងខែ២ ឆ្នាំ២០២១ អ៊ីចឹងវត្ថុបំណងនៅក្នុងអនុក្រឹត្យនេះគ្រាន់តែចង់ធ្វើការគ្រប់គ្រងដល់ក្រុមហ៊ុន ឬក៏អ្នកដែលផ្តល់សេវាអ៊ីនធឺណេត ប៉ុន្តែខ្ញុំមើលឃើញមាត្រាមួយចំនួននៃអនុក្រឹតនេះមានលក្ខណៈរិតត្បិត ហើយការបកស្រាយវាមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ ដូច្នេះបានជាអង្គការដែលគាត់ធ្វើការពាក់ព័ន្ធនឹងសិទិ្ធឌីជីថលស្នើសុំឱ្យមានការបកស្រាយពីខាងក្រសួងប្រៃសណីយ៍ឱ្យបានច្បាស់លាស់ កុំឱ្យមានការយល់ខុសគ្នារវាងភាគីពាក់ព័ន្ធ»។

លោក ស៊ីម សុភក្តិ មន្រ្តីផ្នែកទំនាក់ទំនងនៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក(Adhoc) បានលើកឡើងថា លោកមើលឃើញពីសិទ្ធិសេរីភាពលើប្រព័ន្ធឌីជីថលនៅមានការរិតត្បិតនៅឡើយ ហើយនៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានបង្កើតច្បាប់ច្រកអ៊ីនធឺណេតជាតិគួរតែមានការចូលរួមពីសំណាក់សង្គមស៊ីវិលដែលជាហេតុនាំឱ្យផលប៉ះពាល់បញ្ហាផ្សេងៗ។

លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញថានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងមានការរិតត្បិតទៅលើសិទ្ធិសេរីភាពនៅលើប្រព័ន្ធឌីជីថល ហើយជាទូទៅរដ្ឋាភិបាលហ្នឹងគាត់បង្កើតច្បាប់NIG (National Internet Gateway ច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណេតជាតិ) ដោយមានច្បាប់ខ្លះនៅព្រាងនៅឡើយ។»

«នៅពេលដែលគាត់ចងក្រង ឬក៏បង្កើតឡើងហ្នឹងគឺគាត់អត់យកធាតុចូលពីNGOs ឬក៏សមាគមអង្គការដែលគាត់ធ្វើការទៅលើសិទ្ធិមនុស្ស ឬក៏បម្រើផលប្រយោជន៍ទៅដល់សាធារណជនទេ អ៊ីចឹងនៅពេលដែលបង្កើតច្បាប់ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅដល់ស្ថាប័នដែលធ្វើការពីរឿងសិទ្ធិមនុស្ស ធ្វើការទៅរឿងសេរីភាពសារព័ត៌មាន ឬក៏អង្គការផ្សេងៗដែលគាត់ធ្វើការទៅលើផ្នែកហ្នឹង»។

លោក សុភក្តិបានបន្តថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែបើកការជជែកជាមួយសា្ថប័នពាក់ព័ន្ធជាមុនសិន ទើបសម្រេចអនុម័តប្រើប្រាស់ទៅលើច្បាប់ណាមួយ។

លោកថា៖ «ទីមួយ រដ្ឋាភិបាលគួរតែផ្សព្វផ្សាយជាមុនសិន មុននឹងដាក់ច្បាប់មួយឱ្យចេញជាផ្លូវការឬក៏សម្រេច។ ទីពីរគាត់គួរតែបើកឱ្យទូលាយនៅក្នុងការជជែកពាក់ព័ន្ធដូចជា ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក្រុមដែលធ្វើការលើរឿងសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនឱ្យគាត់បានដឹងចូលជាមតិក្នុងការបង្កើតច្បាប់ហ្នឹងឡើង ដើម្បីឱ្យគ្រប់គូភាគីចូលរួមក្នុងការជជែកដោយជជែកក្នុងន័យរួម ដើម្បីបម្រើជាផលប្រយោជន៍រួមក្នុងសហគមន៍»។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ លោក មាស ប៉ូ សុំមិនធ្វើអធិប្បាយលើរឿងនេះទេ ដោយសារថាលោកទើបមកពីបរទេស ហើយបង្វែរឱ្យទៅសួររដ្ឋលេខាធិការក្រសួង លោក សូ វិសុទ្ធី វិញ ប៉ុន្តែមិនមានការឆ្លើយពីលោក សូ វីសុទ្ធី មកNewsroom Cambodiaបានទេ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកានេះ។

គួរបញ្ជាក់ដែលថា កាលពីដើមឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋាភិបាលបានចេញអនុក្រឹត្យមួយស្ដីពីការបង្កើតច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតជាតិ និងក្រោយមកបានធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ស្ដីឧក្រិដ្ឋកម្មបច្ចេកវិទ្យា និង​សុវត្ថិភាពអ៊ិនធឺណិត ជាដើម ដោយការបង្កើតច្បាប់ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យក្រុមសង្គមស៊ីវិលបារម្ភពីផលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ពិសេសអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា។

មាត្រា៦ នៃអនុក្រឹត្យស្ដីពីការបង្កើតច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណេតជាតិ បានកំណត់ឱ្យក្រុមហ៊ុនឬប្រតិបត្តិករត្រូវផ្ដល់អំពីស្ថានភាព គុណភាព និងក្រាហ្វិច នៃការតភ្ជាប់បណ្ដាញជូនទៅក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍ ហើយត្រូវសហការជាមួយក្រសួងនិងសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតក្នុងការចាត់វិធានការទប់ស្កាត់ និងការកាត់ផ្ដាច់ចោលរាល់ការតភ្ជាប់បណ្ដាញទាំងឡាយណាដែលប៉ះពាល់ដល់ចំណូលជាតិ សុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម សីលធម៌ វប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់ ជាដើម។

មាត្រា១៤ នៃច្បាប់ដដែលនេះបានចែងថា ក្រសួងមានសិទ្ធិត្រួតពិនិត្យលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបណ្ដាញ រួមទាំងគ្រឿងសម្ភារបរិក្ខារនៃច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតក្នុងករណីចាំបាច់ និងត្រូវផ្ដល់ព័ត៌មានផ្សេងទៀត។ លើសពីនេះ ​ប្រតិបត្តិករត្រូវរក្សាទុកកំណត់ត្រាបច្ចេកទេស និងតារាងបែងចែកការផ្ដល់អាសយដ្ឋាន និងកំណត់ផ្លូវនៃក្រាហ្វិកឆ្លងកាត់ច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណេតជាតិរយៈពេល១២ខែចុងក្រោយ។

​យ៉ាងណា អនុក្រឹត្យនេះបានបញ្ជាក់ថា ការបង្កើតច្រកទ្វារអ៊ីនធឺណិតជាតិមានគោលបំណងសម្របសម្រួលនិងគ្រប់គ្រងការតភ្ជាប់បណ្ដាញអ៊ីនធឺណិត ដើម្បីពង្រឹងប្រសិទ្ធភាពនិងការកៀរគរចំណូលជាតិ ការពារសន្តិសុខជាតិ និងការថែរក្សារបៀបរៀបរយសណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម សីលធម៌ វប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់៕

កម្មវិធី​ជំនាន់​ថ្មី (New Future Generation) គឺជា​កម្មវិធី​ សម្រាប់​យុវជន​កម្ពុជា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​សម្រាប់​ប្រែ​ក្លាយ​សក្តានុពល​របស់​ពួកគេ​ឲ្យ​ទៅ​ជា​សកម្មភាព និង​សមិទ្ធផល​ជាក់លាក់។ កម្មវិធីនេះ​មានការ​គាំទ្រ​ពី​អង្គការ​យូនីសេហ្វ​ប្រចាំ​កម្ពុជា។​

ការ​ដាក់តាំងបង្ហាញ​ស្នាដៃ​របស់​ក្រុម​យុវជនក្នុង​កម្មវិធី​ជំនាន់​ថ្មី​នេះធ្វើ​ឡើង​​ក្នុងពេល​ដែល​អង្គការ​​អន្តរជាតិ​​យូនីសេហ្វ​ប្រចាំ​កម្ពុជា​ និង​ក្រសួង​ពាក់ព័ន្ធ​ ប្រារព្ធ​ទិវាកុមារ​ពិភពលោក​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ១៨ ខែ​វិចិ្ឆកា​ ឆ្នាំ​២០២២​ ដែល​ជា​ខួប​ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​លើ​អនុសញ្ញា​ស្តី​ពីសិទិ្ធ​កុមារ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​ ២០ ខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​១៩៨៩​។

កញ្ញា​ រស​ ពេជ្រ​ពុទិ្ធកា​ ប្រធាន​គម្រោង​ UNITELL ដែលជាគម្រោង​បង្កើត​សារ​សំឡេង ឬហៅថា Podcast ដែល​និយាយអំពីបញ្ហា​ប្រឈម​​របស់​និស្សិត​ក្នុង​អំឡុង​ពេល និង​ក្រោយ​ការ​បញ្ចប់​ការ​សិក្សា បាន​ប្រាប់មក Newsroom Cambodia ​ថា ​កញ្ញា​បាន​មើល​ឃើញ​ពី​បញ្ហា​របស់​និស្សិត​ក្នុង​ការ​ចាប់​​ក្តី​​ស្រម៉ៃ​​ផ្សេងៗ​ទើប​កញ្ញា​បាន​បង្កើត​គម្រោង​ UNITELL នេះ​ឡើង​។

កញ្ញា​ថា៖ «នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​ New Generation Future នេះ​គឺ​ខ្ញុំ​ជា project lead ទៅ​លើ project ឈ្មោះ​ថា UNITELL មក​ពី​ពាក្យ​២ គឺ university and tell។​ tell គឺ​រឿងរ៉ាវ​អី​ដែល​ សិស្ស​ និស្សិត​ចង់​លើក​ឡើង​ ធ្វើ​ក្នុង​ការ​សម្រេច​ក្តីស្រមៃ​របស់​គាត់​ផ្សេងៗ​គ្នា​។»

កញ្ញា​ក៏​បន្ថែម​ថា​ គម្រោង​របស់​កញ្ញា​មាន​ការ​ចែករំលែក​ព័ត៌មាន​ និង​បទ​ពិសោធន៍​ផ្សេងៗ​តាមរយៈ​វីដេអូ​ក្នុង​នោះ​ក៏​មាន​ការ​លើកឡើង​ពី​សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត​របស់​និស្សិត​ផង​ដែរ​។

កញ្ញា​ថា៖ «កន្លង​មក​អី​ដែល​យើង​បាន​ធ្វើ​គឺ​យើង​មាន​ចែករំលែក​ព័ត៌មាន​បទពិសោធន៍​ទៅ​តាម​ឡាយ​តាមរយៈ​Blog វីដេអូ​ដែល​យើង​ធ្វើ​ផង​ដែរ​ មាន​event​ផ្សេងៗ​អី ​event​អាច​មាន​ប្រភេទ​ខុស​គ្នា​ពេល​ខ្លះ​យើង​និយាយ​ពី​ ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ការ​សិក្សា​ផ្សេងៗ​ ពេល​ខ្លះ​និយាយ​ mental health​[សុខភាព​ផ្លូវចិត្ត] ចឹងទៅ​ មិន​មែន ​directly [ផ្ទាល់​] ជួយ​គាត់​ម៉ង​ទេ ប៉ុន្តែ​យើង​មាន ​content [មាតិការ] ជា​ច្រើន​ដាក់​ឱ្យ​គាត់ ​explore​ [ស្វែងយល់​] ​បើសិនជា​គាត់​មាន​សំណួរ​អី គាត់​អាច​សួរ​ ជាមួយ​ពួកយើង​បាន​ ហើយ​ពូកយើង​នឹង​ជួយ​ឆ្លើយ​»។​

ទន្ទឹមនឹងនេះ​យុវសិស្ស​ លី សុគន្ធបញ្ញា​ អាយុ​១៦ឆ្នាំ​ ជា​សិស្ស​ថ្នាក់ទី​១២ មក​ពីសាលាឯកជន​ «Linger»  និង​ជាអ្នក​ដឹកនាំគម្រោង​​ Eco bee ដែលជាគម្រោង​ដែលផ្តោត​ការការពារ​សត្វឃ្មុំ និង​បរិស្ថាន បាន​និយាយថា​ ដោយសារ​តែ​ការ​ចាប់អារម្មណ៍​នឹង​សត្វឃ្មុំ​ និង​សកម្មភាព​ទាក់ទង​នឹង​បរិស្ថាន​ ស្រប​ពេល​ដែល​អង្គការ​ UNICEF ជ្រើសរើស​សិស្ស​ចូលរួម​ក្នុង​កម្មវិធី​​ជំនាន់ថ្មី​ ទើប​ជា​ឱកាស​អាច​​ឱ្យ​ក្រុម​របស់​កញ្ញា​​​​បង្រៀន​សិស្ស​ដទៃ​បាន​។

យុវសិស្ស​នេះ​ថា៖ «គម្រោង​មាន​ឈ្មោះ​ថា Eco bee មក​ពី​ពាក្យ ecosystem ជាមួយ​នឹង​ពាក្យ Bee ហើយ​គម្រោង​របស់ខ្ញុំ​គឺ​ចាប់ផ្ដើម​តាំ​ង​ពី​យូរ​ហើយ​គឺ​ខ្ញុំ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ទាក់ទងទៅ​នឹង​សត្វឃ្មុំ​តាំង​ពី​ខ្ញុំអាយុ១៦​​ឆ្នាំមកម៉្លេះ ប៉ុន្តែ​ដោយសារ​ខ្ញុំ​អត់​ទាន់មាន​ឱកាស​សិក្សា​ពី​វាហើ​យ​ខ្ញុំក៏​ទុក​រហូត​ទៅពេ​លដែល UNICEF New Generation ចាប់ផ្ដើម ខ្ញុំក៏​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​យក​ឱកាស​​ដើម្បី research [ស្រាវជ្រាវ] ហើយ​​​យក​អ្វីដែល​ខ្ញុំបា​ន​យល់ដឹ​ង​យក​ទៅ​បង្រៀន​សិស្ស​ដទៃ​ទៀត»។

បញ្ញាបន្តថា កញ្ញាបានចុះទៅខេត្តកោះកុងដើម្បីសិក្សាស្រាវជ្រាវពីសត្វឃ្មុំនៅកម្ពុជា ហើយ​ក៏​បាន​ចូល​ទៅ​ខេត្ត​សៀមរាប ខេត្តកំពង់ចាម​ដើម្បី​ធ្វើ​សិក្ខាសាលា​ដល់​សិស្ស​សាលារដ្ឋ​ដើម្បី​ឲ្យ​គាត់​យល់​ពី​សត្វឃ្មុំ​នៅ​ក្នុងប្រ​ទេសកម្ពុជា។

យុវជន ប៉ូ សុវណ្ណរាជ អាយុ១៦ឆ្នាំជាសមាជិកក្នុងគំរោង Eco bee នេះបានលើកថាឡើង លោកចង់យកបញ្ហាផេ្សងៗក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាភ្ជាប់ជាមួយការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានដើម្បីអាចជាចំណែកជួយដល់រដ្ឋាភិបាល។

យុវជននេះថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ​ផ្ទាល់គិតថា ការយល់ដឹង​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​បញ្ហា​ប្រទេស​កម្ពុជា​កាន់​តែច្រើន​ អាច​ជាប់​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​ទាំងអស់​នោះ​ទៅដ​ល់​ប្រទេស​ដែល​ខ្ញុំ​ស្គាល់​ដូចជា​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​ចង់​ធ្វើអ្វី​មួយ​ជាមួយ​នឹង​​សត្វ​ឃ្មុំ​​នៅ​​ក្នុង​​ប្រទេស​​កម្ពុជា ​នៅថ្ងៃ​អនាគ​ត​ខ្ញុំ​អាច​យក​រឿង​នេះ​ទៅ​ជួយ​​​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ផង​ដែរ»។

មិនខុសគ្នាប៉ុន្មាន លោក ឈឹម នព្វន្ត ជានិស្សិតឆ្នាំទី១ ជំនាញ​គ្រប់គ្រង​ពាណិជ្ជកម្ម​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​អាមេរិកាំង​ភ្នំពេញ (AUPP) និង​ជា​អ្នកបង្កើត​គម្រោង​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា មាគ៌ា ដែលជា​គម្រោង​​ភ្ជាប់សិស្សជាមួយនឹងឱកាសដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯង បាន​លើក​ឡើង​ថា លោកមើលឃើញយុវជនភាគច្រើនខ្វះខាតជំនាញទន់ ទើប​ធ្វើ​ឱ្យ​លោក​សម្រេច​ចិត្ត​បង្កើត​គម្រោង​នេះ​​ឡើង។​

លោកថា៖ «យើងឃើញថាកូនសិស្សភាគច្រើននៅពេលដែលយើងរៀនចប់ហើយ នៅ​ពេល​ដែ​ល​គាត់​ចូល​ធ្វើការ គឺពួកគាត់ខ្វះ​នូវជំនាញទន់ ដែលមិន​​អាច​ធ្វើឱ្យ​​ការងារ​របស់​គាត់​​​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ ព្រោះរៀននៅក្នុងបានបង្ហាញតែ Theories [ទ្រឹស្តី] ទេ មិនទាន់បាន Practice [អនុវត្ត] នោះទេ»។​

នព្វន្ត បានបន្ថែមថា លោកចង់ភ្ជាប់សិស្សនៅជនបទឱ្យមានភាពស្មើ​គ្នា​ ដើម្បី​ជា​ឱកាស​ឱ្យ​ពួកគេអាចអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនឯងបាន។

លោកថា៖ «ពេលដែលពួកខ្ញុំចុះទៅជនបទគឺពួកខ្ញុំអត់មានអីទាំងអស់ ដោយសារ​តែ​នៅ​ខាង​ជនបទ សូម្បី Projector ក៏អត់មាន internet អ្នកខ្លះក៏អត់មាន អ្នកខ្លះអត់មានទូរសព្ទទៀត។​ ពេលត្រូវប្រើទូរសព្ទ​​គឺ​ត្រូវចែកគ្នា​មួយក្រុម ៣-៤ នាក់ចែកគ្នាមើលទៅ។​ បញ្ហា​ដែល​ខ្ញុំ​គិត​ថា​សំខាន់​គឺ​ជា​ផ្នត់គំនិត​មួយ​របស់​មនុស្ស​ដែល​រស់នៅ​ក្នុ​ងជនបទជាមួយអ្នកដែលរស់នៅទីក្រុង អ្នករស់នៅទៅក្រុងអាចបើកចិត្ត សិទ្ធិឱ្យកូនសិស្ស កូន​របស់​គាត់​ប្រឡូក​ក្នុង​កម្មវិធី​ដើម្បី​ទទួល​បាន​បទ​ពិសោធន៍»។​​

ស្នាដៃ​គម្រោង​របស់​​យុវជន​ទាំង​១៥ក្រុម​​ដែល​ដាក់​បង្ហាញ​ក្នុង​កម្មវិធី​នេះ ភាគ​ច្រើន​ផ្តោត​លើ​បច្ចេកវិទ្យា បរិស្ថាន ការ​អប់រំ​ សិល្បៈ សុខភាព​ សុវត្ថិភាព​ចំណីអាហារ​ជាដើម៕​

អង្គការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រអប់រំ និងវប្បធម៌​នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) សហការជាមួយក្រសួងព័ត៌មានបានរៀបចំសន្និសីទថ្នាក់ជាតិលើកទីមួយស្ដីពីការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ការកសាងភាពជាដៃគូសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដោយមានការអញ្ជើញចូលរួមពីសំណាក់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានលោកខៀវ កាញារីទ្ធ ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងអ្នកសារព័ត៌មានដែលមកពីស្ថាប័ននានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅសណ្ឋាគារសុខាភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២២។

អំឡុងពេលសន្និសីទថ្នាក់ជាតិខាងលើមានការចូលរួមពីសំណាក់រដ្ឋលេខាធិកាក្រសួងព័ត៌មានលោកស្រីច័ន្ទរិទ្ធីសូលីដា ក្នុងនាមជាវាគ្មិនក្នុងកិច្ចពិភាក្សាក្រោមប្រធានបទ «សារព័ត៌មានជាប្រយោជន៍សាធារណៈនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា» លោកស្រីបានឆ្លើយនឹងសំណួរមួយចំនួនផងដែរ ទាក់ទងសិទ្ធិសេរីភាព បញ្ហាមួយចំនួនរបស់អ្នកសារព័ត៌មានបច្ចុប្បន្ន។

លោកស្រីបានឆ្លើយតបទៅនឹងសំណួរដែលបានចោទសួរ ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់ថា អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវគោរពដាច់ខាតតាមការណែនាំរបស់មន្ត្រីតាមតំបន់នៅពេលដែលចុះយកព័ត៌មាន។

លោកស្រីបាននិយាយថា៖ «កាលណាយើងទៅយកព័ត៌មាននៅកន្លែងដែលមន្ត្រីសាធារណៈឬក៏មន្ត្រីជំនាញដែលគេបំពេញបេសកម្មការងារ យើងត្រូវគោរពដាច់ខាតនូវបទបញ្ជា របៀបរបប ការអនុញ្ញាត មិនអនុញ្ញាត វាគឺជាសិទ្ធិរបស់មន្ត្រីជំនាញកំពុងប្រតិបត្តិការ»។​

លោកស្រីបានបន្តទៀតថា៖ «បើសិនជាមានរឿងកើតឡើងនៅតាមបណ្ដាសាធារណៈ ខ្ញុំឧទាហរណ៍នៅពេលដែលយើងប្រឆាំង ឬមិនគោរពទៅតាមរបៀបរបបដែលចុះទៅយកព័ត៌មានដែលមន្ត្រីសាធារណៈ ឬក៏មន្ត្រីជំនាញដែលគេបំពេញបេសកម្មនោះហើយយើងធ្វើខុសមានការឃាត់ខ្លួនអីជាដើម អ៊ីចឹងសូមកុំឱ្យផ្សាយថាអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវបានឃាត់ខ្លួន មិនមែនទេ គឺបុគ្គលនោះត្រូវបានឃាត់ខ្លួនដោយសារមូលហេតុអីហើយគាត់មានមុខរបរអាជីពអី ឧទាហរណ៍ជាអ្នកសារព័ត៌មានជាដើម»។

លោកស្រីបានប្រសាសន៍ថា៖ «ប្អូនដែលមើលសារព័ត៌មានអាគាំង (អាមេរិក) ឬក៏ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអន្តរជាតិទេ ខ្ញុំលើកពីគេទៅចុះ ខ្ញុំឧទាហរណ៍ករណីឃាតកម្មមួយ អ្នកសារព័ត៌មានចង់ដឹងណាស់ ចូលទៅយកព័ត៌មានអ្នកស្លាប់ថាយ៉ាងម៉េច ពេលខ្លះយើងផ្សាយមិនទាំងដឹងពីក្រមសីលធម៌ វីជ្ជាជីវៈរបស់ខ្លួនក្នុងការយកព័ត៌មាន មិនដឹងថារូបភាពយកមុំណាផងមកទាំងកាកទាំងគោកក៏មានដែរ អញ្ជឹងចំណុចនេះឯងកាលណាមានឃាតកម្មគឺគេត្រូវព័ទ្ធខ្សែក្រហមហើយមានន័យថាម៉េច ការពារមិនឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាន ឬសាធារណៈជន ឬក៏បងប្អូនសាច់ញាតិណាចូលមកទីកន្លែងណាដែលគេហាមឃាត់»។​

លោកស្រីបានបន្ថែមថា៖ «នៅភ្នំតាម៉ៅក៏ដូចគ្នា អ្វីដែលខ្ញុំឃើញក៏ដូចគ្នាអញ្ចឹងកន្លែងណាដែលគេហាមឃាត់ យើងជំនួសទៅដោយសន្តិសុខឬកងអន្តរាគមន៍ដែលការពារព្រោះគេកំពុងធ្វើការដូចខ្ញុំលើកមិញចឹងគ្នាធ្វើការឈរហាលក្ដៅ ហាលភ្លៀង ហើយប៉ុន្មានម៉ោងយើងយល់អារម្មណ៍នៅពេលដែលគេកំពុងបំពេញការងារ ចឹងនៅពេលដែលបំពេញការងារវាតែងមានអារម្មណ៍ខ្លះហើយ ហើយគឺជាបុគ្គលម្នាក់ទេ ចឹងយើងកុំយកទិដ្ឋភាពទាំងមូលមកវៃអួ ចឹងទេឱ្យច្បាស់អ្នកសារព័ត៌មាននៅពេលដែលមានការរំលោភបំពានថាអ្នកណា បុគ្គលមួយណាត្រូវលើកឱ្យច្បាស់មិនមែនអង្គភាពមួយទាំងមូលជាអ្នករំលោភបំពាន»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា កាលពីខែសីហាកន្លងទៅមានការឃាត់ខ្លួនអ្នកសារព័ត៌មានវិទ្យុសំឡេង​ប្រជាធិបតេយ្យ (VOD) ចំនួន៥រូប ទាក់ទងនឹងការចុះយកព័ត៌មាននៅតំបន់ឈូសឆាយភ្នំតាម៉ៅ។ ក្នុងកិច្ចពិភាក្សាដដែលនោះលោកស្រីបានឆ្លើយបង្វែរសំណួរទាក់ទងទៅនឹងករណីឃាតកម្មទៅវិញ៕

កើតនៅឆ្នាំ១៩៨៨ លោកអ៊ុល វ៉ាន់ ជាកូនកសិករមកពីខេត្តស្វាយរៀង ដែលមានបងប្អូនប្រុសចំនួន ៤នាក់ ហើយលោកជាកូនច្បងក្នុងគ្រួសារ។ ឪពុកជាអ្នកឡើងត្នោត ចិញ្ចឹមសត្វ និងលេងភ្លេងខ្មែរ រីឯម្ដាយជាអ្នកលក់ដូរស្ករត្នោតដើម្បីរកចំណូលផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។

លោកវ៉ាន់ បានលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំគឺជាអ្នកស្វាយរៀង មែនទែនទៅខ្ញុំកើតនៅឆ្នាំ១៩៨៨ បើគិតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នខ្ញុំមានអាយុ៣៤ឆ្នាំ។ ខ្ញុំមានបងប្អូនបង្កើតបួននាក់ ខ្ញុំជាកូនទីមួយ អត់មានស្រីទេ»។

លោកបានបន្ថែមថា៖ «ឪពុកម្ដាយខ្ញុំមែនទែនទៅជាកសិករ បច្ចុប្បន្នគាត់នៅរស់រានមានជីវិតនៅឡើយទេ។ ក្រៅពីធ្វើស្រែចម្ការ ម្ដាយរបស់ខ្ញុំគាត់គឺជាអ្នកលក់ដូរនៅក្នុងស្រុក គាត់លក់ស្ករត្នោត។ ឪពុករបស់ខ្ញុំពីមុនគាត់គឺជាអ្នកឡើងត្នោត ឥឡូវគាត់រាងចាស់មកចិញ្ចឹមសត្វ លេងភ្លេងបុរាណ»។

លោកវ៉ាន់ ធ្លាប់បានសិក្សានៅក្នុងសាលារហូតមកដល់ថ្នាក់ទី៩ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវបោះបង់ការសិក្សាមួយខែមុនការប្រលងថ្នាក់ទី៩ ដោយសារគ្រួសារមានជីវភាពខ្វះខាត ហើយលោកក៏សម្រេចចិត្តបួសជាព្រះសង្ឃរយៈពេល ៣ឆ្នាំ ពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០០៨។ ដោយលោកយល់ឃើញថាមានតែការបួសរៀនទេទើបអាចបន្តការសិក្សាបាន។

លោកវ៉ាន់ បានលើកឡើងទាំងអួលដើមកថា៖ «ខ្ញុំជាអ្នកដែលចង់រៀន មែនទែនទៅបើទោះបីជាគ្រួសារខ្ញុំខ្វះខាតកាលនោះ ហើយខ្ញុំមើលឃើញថាមានតែការបួសរៀនទេ ទើបខ្ញុំអាចបន្តការរៀនសូត្របាន»។

«ពេលខ្លះខ្ញុំអត់បាយហូបទេ ពេលដែលខ្ញុំទៅរៀនអ៊ីចឹងមកវិញគេហូបបាយអស់ ពេលខ្លះបាយផ្អូម ហើយពេលខ្លះហូបទឹកហើយដេកទៅ»។

នៅអំឡុងពេលដែលលោកជាព្រះសង្ឃ ដោយសារតែចង់សិក្សារៀនសូត្រ ទើបធ្វើឱ្យលោកសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្ដូរទីកន្លែងពីខេត្តមួយទៅខេត្តមួយដើម្បីបន្តការរៀនសូត្ររបស់ខ្លួន។ ក្រៅតែជាសិស្សពូកែមុខវិជ្ជាភាសាខ្មែរយុវជនរូបនេះ ក៏ឆ្លៀតរៀនទាំងផ្នែកភាសាបាលី រួមទាំងភាសាអង់គ្លេសផងដែរ។ នៅពេលទំនេរពីការរៀនសូត្រលោកក៏បានជួយកិច្ចការក្នុងវត្ត ព្រមទាំងជួយបង្រៀនភាសាអង់គ្លេសទៅកាន់ព្រះសង្ឃ និងមិត្តភក្តិផ្សេងទៀត ដែលទទួលបានជាថវិកាតិចតួចដើម្បីចំណាយទៅលើការសិក្សារបស់ខ្លួន។

លោកវ៉ាន់ បានលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំសិក្ខមកវិញរួចបន្តការសិក្សាបំពេញវិជ្ជាថ្នាក់ទី៩ ទី១០ អ៊ីចឹងខ្ញុំរៀនថ្នាក់ទី១០ តែត្រូវមកប្រលងថ្នាក់ទី៩វិញ ដើម្បីយកសញ្ញាបត្រឌីប្លូម (មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ)។ ខ្ញុំសំណាងល្អខ្ញុំអាចមានឱកាសទៅរៀនភាសាអង់គ្លេសក្រៅម៉ោង កាលនោះដើរទៅរៀន អ៊ីចឹងបានបានទុនជាភាសាអង់គ្លេសដែលខ្ញុំអាចប្រើដើម្បីបង្រៀនអ្នកដទៃទៀត ខ្ញុំបានលុយ មែនទែនទៅខ្ញុំបង្រៀនព្រះសង្ឃ ហើយបង្រៀនអ្នកនៅវត្តដែលជាមិត្តដូចគ្នានោះ គាត់ឧបត្ថមម្នាក់មួយម៉ឺនរៀល ព្រះអង្គគាត់ក៏បានជួយដែរមួយម៉ឺន អ៊ីចឹងខ្ញុំបានលុយហ្នឹងដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ការរៀនសូត្រខ្ញុំនៅថ្នាក់វិទ្យាល័យ»។

នៅឆ្នាំ២០១០ លោកវ៉ាន់ បានបញ្ចប់ការសិក្សាថ្នាក់វិទ្យាល័យ និងបានជាប់អាហារូបករណ៍ចំនួនពីរ គឺភាសាអង់គ្លេសសម្រាប់ការអប់រំ និងអាហារូបករណ៍ផ្នែកគ្រប់គ្រង តែដោយសារតែកត្តាពេលវេលាមិនអំណោយផលទើបធ្វើឱ្យលោក វ៉ាន់ សម្រេចចិត្តបោះបង់អាហារូបករណ៍ផ្នែកគ្រប់គ្រង។

លោកបានលើកឡើងថា៖ «ដល់ឆ្នាំ២០១០ខ្ញុំប្រលងជាប់បាក់ឌុប ហើយនៅ២០១០ ខែ១០ ខ្ញុំក៏ឡើងមករៀននៅភ្នំពេញ ខ្ញុំទទួលបានអាហារូបករណ៍ពីរសាលា ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រខ្ញុំរៀនភាសាអង់គ្លេសសម្រាប់ការអប់រំមួយ ហើយខ្ញុំរៀនគ្រប់គ្រង ក៏ប៉ុន្តែខ្ញុំរៀនគ្រប់គ្រងបានត្រឹមឆ្នាំទីពីរទេ ខ្ញុំក៏បោះបង់ការរៀនបរិញ្ញាបត្រគ្រប់គ្រងវិញដោយសារតែខ្ញុំរៀនភាសាអង់គ្លេសសម្រាប់ការអប់រំ គឺតម្រូវឱ្យខ្ញុំរៀនពេញម៉ោង រៀនពីចន្ទដល់សៅរ៍ អ៊ីចឹងខ្ញុំអត់មានពេលសម្រាប់រៀនថ្នាក់មួយទៀត ខ្ញុំក៏បញ្ឈប់ត្រឹមឆ្នាំទីពីរ»។

ជីវិតថ្មីនៅលើទឹកដីសកលវិទ្យាល័យអ្វីៗហាក់មានការប្រែប្រួលស្ទើតែមួយរយប៉ែតសិបឌឺក្រេ លោកវ៉ាន់ ដែលធ្លាប់ជាគ្រូបង្រៀនភាសាអង់គ្លេស បានប្រែក្លាយទៅជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុបដើម្បីរកចំណូលផ្គត់ផ្គង់ការចំណាយរបស់ខ្លួននៅទីក្រុងភ្នំពេញ។

លោកវ៉ាន់ បានលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំមកភ្នំពេញ ខ្ញុំមកនៅជាមួយពូមីងគាត់ជាអ្នកធ្វើការរោងចក្រនៅតាខ្មៅ ហើយអ៊ីចឹងខ្ញុំចាប់ផ្ដើមជីវិតថ្មីពីគ្រូបង្រៀនមកជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុប។ ខ្ញុំឆ្លៀតពេលចេញពីរៀននៅមហាវិទ្យាល័យម៉ោង ៤ល្ងាច ៥ល្ងាចអ៊ីចឹង ខ្ញុំរត់ម៉ូតូឌុបពីម៉ោង៤ ដល់ម៉ោង៧យប់ ពេលខ្លះដល់ម៉ោង៨ ម៉ោង៩យប់»។

លោកបានបន្តថា៖ «ខ្ញុំមានម៉ូតូមួយគ្រឿង ម្ដាយខ្ញុំគាត់លក់ស្ករត្នោត១២ពាង ហើយថែមមាសមួយជីទៀត ហើយមាសមួយជីហ្នឹងខ្ចីគេទៀត»។

ក្រៅតែពីការងារជាអ្នករត់ម៉ូតូឌុប លោកវ៉ាន់ ក៏ធ្លាប់ធ្វើជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តនៅតាមអង្គការនានា និងធ្វើជាគ្រូបង្រៀនផ្នែកភាសាអង់គ្លេសនៅសាលាឯកជនទាំងក្រៅម៉ោង និងពេញម៉ោង។ ដោយការតស៊ូព្យាយាមមិនរុញរា លោកវ៉ាន់ ទទួលបានភាពជោគជ័យជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងជីវិតការងាររបស់ខ្លួន រហូតក្លាយជាប្រធានសមាគមន៍បណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា (CYN)នៅឆ្នាំ២០១៩សម្រាប់អណត្តិ៤ឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ២០២០ដល់ឆ្នាំ២០២៣។

ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកវ៉ាន់ បណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា ក៏បានសម្រេចបាននូវចំណុចសំខាន់ៗជាច្រើនដូចជា ការចូលរួមចំណែកកសាងសមត្ថភាពយុវជន និងពលរដ្ឋពាក់ព័ន្ធនឹងសិទ្ធិមនុស្ស ជំនាញជាពលរដ្ឋសកម្ម កម្មវិធីផ្លាស់ប្ដូរបទពិសោធន៍ទស្សនៈកិច្ច កម្មវិធីទាក់ទងនឹងការការពារធនធានធម្មជាតិ យុត្តិធម៌សង្គម និងសិទ្ធិការងារជាដើម

លើសពីនេះលោកក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ផងដែរថា បណ្ដាញយុវជនកម្ពុជាក៏បានចូលរួមចំណែកបង្កើតសាមគ្គីភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងចំណោមដៃគូជាយុវជន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្សេងទៀតជាច្រើនផងដែរ។

«រដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសខាងអាជ្ញាធរ តែងតែតាមដានឃ្លាំមើល ការអនុវត្តន៍ការងាររបស់បណ្ដាញយុវជនកម្ពុជាដែរដោយសារគាត់យល់ថាសកម្មភាពរបស់យើង (បណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា) ជាសកម្មភាពពាក់ព័ន្ធទៅហ្នឹងគណបក្សនយោបាយ»។ នេះជាការលើកឡើងរបស់លោកវ៉ាន់អំពីបញ្ហាប្រឈមដែលបានជួបប្រទះកន្លងមក។

លោកក៏បានបន្ថែមទៀតថា៖ «ប៉ុន្តែធាតុពិតយើងធ្វើការដោយឈរលើគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស ឈរលើគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ដោយយើងតម្កល់នូវប្រយោជន៍ជាតិ ប្រយោជន៍សង្គមជាធំ។ អ៊ីចឹងហើយបើទោះបីជាយើងមានគោលការច្បាស់ក៏ដោយ បានចុះបញ្ជីការរួចក៏ដោយ ដោយសារតែបញ្ហានយោបាយ អាជ្ញាធរគាត់នៅតែតាមដានឃ្លាំមើលទៅលើសកម្មភាពការងាររបស់យើង។

«សឹងថាឱ្យតែចេញទៅសហគមន៍ដល់កន្លែងការងារ គឺមានអាជ្ញាធរទៅដល់ហើយ គាត់ស្វាគមន៍ គាត់ថតរូប គាត់ទាមទារការជូនដំណឹង បញ្ជីវត្តមានអ្នកចូលរួម ដែលយើងយល់ថាបញ្ហាទាំងអស់ហ្នឹងគឺជាការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល របស់ប្រជាពលរដ្ឋ»។

ជាមួយគ្នានេះដែរ លោកវ៉ាន់ក៏បានលើកទឹកឱ្យយុវជន សិស្ស និស្សិត មានការតស៊ូព្យាយាមរៀនសូត្រ ជំនះការលំបាក មានភាពស្មោះត្រង់ មានទំនួលខុសត្រូវចំពោះតួនាទីរបស់ខ្លួន ហើយនិងមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយសង្គម និងមនុស្សជុំវិញខ្លួន។

លោកបានលើកឡើងថា៖ «ក្នុងនាមជាយុវជនមួយរូប និងក្នុងនាមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា ខ្ញុំសូមលើកទឹកចិត្តឱ្យប្អូនៗ យុវជន ក្មេងៗ សិស្ស និស្សិតទាំងអស់ ដែលគាត់មានការលំបាក ឬក៏មានការប្រឈមអ្វីមួយ នៅក្នុងការរៀនក្ដី ក្នុងជីវិតក្ដី ក្នុងជីវភាពក្ដី ក្នុងជីវិតការងារអីក្ដី គឺសូមកុំបោះបង់ការតស៊ូ ការខិតខំប្រឹងប្រែង ភាពស្មោះត្រង់ ការមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយអ្នកជុំវិញ ជាមួយនឹងសង្គម ជាពិសេសគឺការទទួលខុសត្រូវរបស់យើងនៅក្នុងតួនាទីរបស់យើង»។

លោកបានបន្តថា៖ «ខ្ញុំលើកទឹកចិត្តឱ្យប្អូនៗយុវជន ត្រូវតែចូលរួមក្នុងការងារសង្គម ទោះបីជាការងារស្ម័គ្រចិត្តក្ដី ជាកម្មវិធីរៀនសូត្រក្ដីដើម្បីយើងទទួលបានឱកាសរៀនសូត្រ និងមានឱកាសឈ្វេងយល់ពីសង្គមខាងក្រៅថាតើនៅក្នុងសង្គមហ្នឹង មានរឿងអ្វីកើតឡើង បញ្ហាអ្វីខ្លះ ដែលយើងត្រូវតែយល់ដឹងក្នុងនាមជាពលរដ្ឋម្នាក់នៅក្នុងប្រទេស»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា សមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា ហៅកាត់ថា (ប.យ.ក) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ពីបណ្តាញយុវជន និស្សិត និងយុវជនជនបទដែលមានគោលបំណងបង្កើនការចូលរួមរបស់យុវជន និងការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប.យ.ក បានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងដើម្បីផ្តល់នូវការចែករំលែកជំនាញ និងឱកាស បង្កើតចំណេះដឹង ដល់ក្រុមយុវជនជាសមាជិក និងសកម្មជន ក៏ដូចជាបង្កើតបណ្តាញ ដើម្បីដាក់បញ្ហាយុវជនទៅតាមបរិបទនយោបាយ។ (នេះបើយោងតាមគេហទំព័ររបស់សមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា (CYN) )៕

អ្នកខ្លះផ្សេងទៀតក៏មិនយល់ស្របផងដែរ ដោយបានអះអាងថាប្រទេសជិតខាងមួយនេះមិនមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនណាស់ណាដែលតម្រូវឱ្យរៀនក្នុងសាលារដ្ឋនោះទេ។

ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បានប្រកាសកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១​ ថាក្រសួងបានអនុញ្ញតឱ្យ បង្កើតវិទ្យាស្ថានសិក្សាអន្តរជាតិ និងគោលនយោបាយសាធារណៈ នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ដែលមានចំនួន ៧ដេប៉ាដឺម៉ង់ ដោយនៅក្នុងដេប៉ាដឺម៉ង់នេះមាន ៣មុខវិជ្ជា។

មុខវិជ្ជាទាំង ៣នោះមានដូចជា ជំនាញសិក្សាវៀតណាម (Vietnamese Studies) មុខជំនាញការបកប្រែភាសាវៀតណាម (Vietnamese Translation Interpretation) និង មុខជំនាញភាសាវៀតណាមសម្រាប់ទំនាក់ទំនងធុរកិច្ច (Vietnamese Business Communication)។

នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ ក្រោយពីការប្រកាសបង្កើតដេប៉ាដឺម៉ង់នេះ ស្រាប់តែមានប្រតិកម្ម បដិសេធ និងគាំទ្រជាហូរហែ រហូតមានការដាក់ញ្ញាត្តិទៅក្រសួងអប់រំ ដើម្បីស្នើឱ្យលុបគម្រោងក្នុងការបង្កើតដេប៉ាដឺម៉ង់សិក្សាភាសាវៀតណាមចោលវិញ រហូតមានការចេញបកស្រាយពីលោកហង់ជួន ណារ៉ុង រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងអប់រំ និងលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ផងដែរ។

Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍ប្រជាពលរដ្ឋ និងយុវជនចំនួន ៧រូប ដែលរស់នៅរាជធានីភ្នំពេញ អំពីការយល់ឃើញរបស់ពួកគាត់លើការបង្កើតដេប៉ាដឺម៉ង់សិក្សាភាសាវៀតណាមនៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។

លោកគួន គានី ជាសាស្រ្តាចារ្យនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ជំនាញប្រវត្តិសាស្រ្ត បាននិយាយថា ការបង្កើតដេប៉ាដឺម៉ង់សិក្សាភាសាវៀតណាមនេះគឺល្អ ដោយការសិក្សាភាសាបរទេសគឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់វិស័យការងារ ទំនាក់ទំនងការបរទេសជាដើម ហើយជាការបង្កើតនៅកម្រិតសាកលវិទ្យាល័យវាមិនអាចប៉ះពាល់ទំនាក់ទំនងរឿងបញ្ហាជាតិអ្វីទេ។
លោកគានីបានបន្ថែមថា៖ «បើយើងយករឿងនឹងទៅភ្ជាប់ទៅលក្ខណៈនយោបាយវាមួយបែប ប៉ុន្តែបើជាលក្ខណៈការរៀនសូត្រគឺវាល្អសម្រាប់ការសិក្សាភាសាវៀតណាមនេះ»។

លោកបានបញ្ជាក់ថាបើនិយាយលើរឿងនយោបាយគឺមានអ្នកបារម្ភទៅលើរឿងនេះដែរ ប៉ុន្តែលោកបានយល់ថានេះវាគឺជាការបណ្ដុះបណ្ដាលលើភាសាទេ មិនមែនជាជាលក្ខណៈប្រវត្តិសាស្រ្តវៀតណាមទេ។

លោកគានីបាននិយាយថាបើជាភាសាគឺគ្រាន់តែរៀនឱ្យចេះនិយាយភាសាដូចជាមិនមែនជាបញ្ហាទេ បើថាលើកយកប្រវត្តិសាស្រ្តវៀតណាមមកបានវាមានលក្ខណៈខ្វែងជាមួយប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរយើង។

លោកណោ ឆាយ អាយុ២៤ឆ្នាំ ជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាមុខវិជ្ជា អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានយល់ឃើញថា ការបង្កើតដេប៉ាដឺម៉ង់ភាសាវៀតណាមនៅកម្ពុជាក៏មិនសូវប៉ះពាល់អ្វីដែរ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋក៏មិនសូវឯកភាពទាក់ទងនឹងខ្មែរកម្ពុជាក្រោមមិនសូវមានភាពទូលំទូលាយខាងផ្នែកអក្សរសាស្រ្តខ្មែរផដែរ។

លោកបាននិយាយថាបើយើងបើកសិទ្ធិសេរីភាពស្មើគ្នាគឺអាចទទួលយកបាន ដោយសារយើងប្រទាក់ក្រឡាគ្នាកន្លែងហ្នឹងបន្តិច។

លោកឆាយបានបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំឆ្ងល់ថាហេតុអីបាន សិស្សប្រលងអាហារូបករណ៍វៀតណាមពេលទៅរៀននៅវៀតណាម គេឱ្យយើងរៀនបន្ថែមភាសាវៀតណាម ប៉ុន្តែខ្ញុំរៀនផ្នែកអក្សរសាស្រ្តខ្ញុំរៀនជាមួយពួកវៀតណាម ពួកគាត់ប្រលងធ្លាក់តែគ្រូបញ្ជូនឱ្យគាត់អត់មានប្រលងសងដូចយើងទេ ទោះបីថាគាត់អត់ចេះក៏គាត់ទៅមុខបានដែរ»។

លោកបានបញ្ជាក់ផងដែរថា៖ «ខ្ញុំឆ្ងល់ថាបើយើងប្រៀបធៀបគ្នាសិស្សវៀតណាមនិងសិស្សខ្មែរ យើងទៅរៀននៅវៀតណាមយើងត្រូវរៀនភាសាគេមួយឆ្នាំទៀតបានឡើងឆ្នាំទីមួយ ថ្នាក់មូលដ្ឋានគឺគេឱ្យយើងរៀនបំប៉ននិងពិភាក្សា ចឹងនិស្សិតជាប់អាហារូករណ៍វៀតណាមណឹង ត្រូវរៀនបំប៉នភាសាវៀតណាមហើយ បានរៀនបំប៉នភាសាបន្តទៀតជាភាសាអង់គ្លេស»។
លោកយ៉ង់ ភារុន អាយុ២៣ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការសិក្សាគឺមានសារៈសំខាន់ បើយើងចេះទៅក៏ល្អដែរ ប៉ុន្តែលោកបានមើលឃើញថាការសិក្សាពីភាសាខ្មែរនៅប្រទេសវៀតណាម គឺអត់ទាន់ទូលំទូលាយដូចក្នុងប្រទេសផ្សេងៗដែលគេដាក់ឱ្យរៀន នៅក្នុងដេប៉ាដឺម៉ង់ដូចជាមេរៀនពាក់ព័ន្ធទៅនឹងចំណេះដឹងទូទៅទាំងស្រុងតែម្ដង។

លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «ដូចជានៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការរៀនសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្មែរយើងបានទូលំទូលាយ ចឹងការអនុញ្ញាតឱ្យរៀន ឱ្យមានដេប៉ាដឺម៉ង់ក្នុងសាលារៀននេះ ខ្ញុំក៏មិនគាំទ្រដែរ»។

យុវជនហាន សំណាង អាយុ២១ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី២ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច បានលើកឡើងស្រដៀងគ្នាដែរថា ការបញ្ចូលដេប៉ាដឺម៉ង់ភាសាវៀតណាមនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ គឺដើម្បីឱ្យកូនខ្មែររៀន ខ្លួនគិតថាវាអត់ល្អ អត់គួរឱ្យចូលដោយសារតែគេដឹងហើយថាប្រទេសវៀតណាម ក៏មិនមែនជាប្រទេសដែលរីកចម្រើនអីណាស់ណាដែរ។

យុវជនរូបនេះបានបញ្ជាក់ថា៖ «ហើយមួយទៀតបើសិនជាចង់ឱ្យប្រជាជនខ្មែររៀនភាសាវៀតណាមគួរតែឱ្យបង្កើតជាសាលាឯកជនដើម្បីឱ្យបងប្អូនខ្មែរគាត់ចង់រៀនភាសាវៀតណាម ឱ្យគាត់ទៅចុះឈ្មោះរៀននៅសាលាឯកជនទៅ អត់ពិបាកដាក់ឱ្យចូលជាដេប៉ាដឺម៉ង់ទេ»។

លោកប៉ង់ ប៊ុនថាន់ អាយុ១៩ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច បានលើកឡើងថា មិនជាអ្វីទេវាជារឿងល្អ ក្នុងនាមជាប្រទេសជិតខាងយើងត្រូវការសិក្សាស្វែងយល់ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីបង្កើតលទ្ធភាពគុណភាព បើនិយាយឱ្យត្រង់ទៅពេលខ្លះ កម្ពុជាខ្សោយជាងគេ ចឹងត្រូវតែរៀនសិក្សាពីគេបន្ថែមដើម្បីយកមកអនុវត្តនិងបំប៉នខ្លួនឯងបន្ថែមទៀត ដើម្បីឱ្យដើរទាន់គេឯងដែរ។

លោកបានបន្តថា៖ «មួយជ្រុងទៀតចំពោះគំនិតដែលពួកគាត់ជាតិនិយមជ្រុលទន់ទោលទៅលើគោលគំនិតដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ ថាជាសត្រូវដែលធ្លាប់ឈ្លានពានចឹងគឺមិនត្រូវទេ វាជាគំនិតមួយដែលផ្ដាច់ខ្លួនឯងពេកជាមួយសង្គមនិងបរិបទខាងក្រៅ ជាទូទៅធម្មតាត្រីធំតែងតែស៊ីត្រីតូចចឹងឯង វាគ្មានទៅណាទេ ហើយវាក៏មិនមានអ្វីប្លែកឬចម្លែកដែរវាធម្មតារបស់ប្រវត្តិសាស្រ្តយើងត្រូវតែសិក្សាពីគេ»។

លោកបានបន្ថែមផងដែរថា៖ «បើយើងមើលទៅកម្ពុជាក្រោមវាមានការខុសគ្នាច្រើន ដោយសារតែយើងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គេ ជាទូទៅការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលរបស់គេ គេតែងតែគិតគូរពីជាតិរបស់គេនិងប្រយោជន៍របស់គេជាធំដែរហើយ គេមិនអាចឱ្យយើងធ្វើអ្វីតាមតែចិត្តបានទេ ហើយយើងក៏ដូចគ្នាដែរ នៅពេលដែលយើងខ្លាំងយើងក៏អាចធ្វើអ្វីដែលគេធ្វើដាក់យើងបានដែរ»។

លោកអ៊ុន ច័ន្ទរក្សា អាយុ២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច បានយល់ស្រប ដោយគិតថាល្អសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍ ក៏ដូចជាឱ្យប្រជាជនយើង ឬក៏និស្សិតដែលជាបញ្ញវន្តបានសិក្សាផ្ទាល់។
លោកបាននិយាយថា៖ «ព្រោះអីយើងដឹងស្រាប់ហើយថាប្រទេសយើងជាសមាជិកអាស៊ាន ចឹងការបង្កើតឡើងរបស់ក្រសួងអប់រំ ដែលគាត់ដាក់បញ្ចូលឱ្យមានភាសាវៀតណាមនៅក្នុងសាលកវិទ្យាល័យណឹង គឺវាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការស្រាវជ្រាវក៏ដូចជាសិក្សាអំពីគោលការណ៍នៃបែបបទរបស់គេយ៉ាងមិច ហើយរបស់យើងយ៉ាងមិច»។

លោកចឹម រ៉ាវីត អាយុ២១ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច បាននិយាយថា បើតាមចំណេះដឹង ពលរដ្ឋគួរតែបង្កើត ដេប៉ាដឺម៉ង់ភាសាវៀតណាម ដើម្បីឱ្យប្រទេសយើងមានភាពជឿនលឿនទៅលើចំណេះដឹងភាសាបរទេសជាមួយនឹងភាសាផ្សេងៗទៀត។

លោកបានបន្ថែមថា៖ «បើតាមផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋយើងមិនសូវជាមានការពេញចិត្តជាមួយជនជាតិវៀតណាមទេ ចឹងភាគច្រើនអាចមានមតិប្រឆាំងដែលថាយើងមិនអាចគាំទ្រលើជនជាតិវៀតណាមដោយសារមានសង្រ្គាម និងមតិមួយទៀតសម្រាប់ប្រជាជនប៉ុន្តែបើគិតតាមចំណេះដឹងការជឿនលឿននិងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសរបស់យើង យើងគួរតែបង្កើតឱ្យមានជនដែលស្ម័គ្រចិត្តឬសិស្សនិស្សិតដែលអាចចង់ទៅរៀនភាសាវៀតណាម»។

លោកនិយាយថា៖ «បើយើងចេះភាសាវៀតណាមគឺមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម ឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម រោងចក្រ ឬក៏សហគ្រាសផ្សេងៗ តាមការវិនិយោគទុនទៅលើប្រទេសវៀតណាម ឬវិនិយោគទុនវៀតណាមមកវិនិយោគនៅប្រទេសកម្ពុជាយើង ងាយស្រួលក្នុងការសហការ ប្រតិបត្តិការជាមួយកិច្ចការងាររបស់យើងជាមួយជនជាតិវៀតណាមផ្ទាល់តែម្ដង វាងាយស្រួលដែរ»៕