ក្នុងសេចក្ដី​ថ្លែង​ការណ៍​​របស់​សហភាព​សហជីព​កម្ពុជា​ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ បានឱ្យ​ដឹង​ថា ការស្នើ​របស់ប្រធានា​ធិបតី​អាមេរិក និង​អគ្គ​លេខា​ធិការ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិពេលមកប្រជុំ​អាស៊ាន​ថ្មីៗ​នេះ សុំ​ឱ្យ​កម្ពុជា​​បើកលំហ​សិទ្ធិនយោបាយ សេរីភាព និង​ដោះលែង អ្នកជាប់ឃុំមនសិការ​​មុន​ពេល​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ២០២៣​ខាងមុខ​នេះ ហើយសហភាព​អ៊ឺរ៉ុប​ក៏បានក្រើនរំលឹក​ដល់កម្ពុជា​ជាច្រើនលើក សុំឱ្យស្ដារសិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាព និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ។

សេចក្ដីថ្លែងការ​ណ៍​ដដែលបន្តថា ការលើកឡើងរបស់សហ​រដ្ឋ​អាមេរិក​ សហភាព​អឺរ៉ុប និង​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិក្នុងបំណង​ល្អសម្រាប់​ក​ម្ពុជា​ ប៉ុន្តែ​សហភាព​សហជីព​កម្ពុជា​បង្ហាញ​ក្ដីបារម្ភ​ថា បើរដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​មិន​បានធ្វើការកែលម្អ​ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាព និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ តាមការស្នើរបស់​ប្រធានាធិបតី​សហ​រដ្ឋ​អាមេរិក សហភាពអ៊ឺរ៉ុប និងអគ្គ​លេខា​អង្គការ​សហ​​ប្រជាជាតិកន្លង​មក​​​ ប្រព័ន្ធ​អនុ​គ្រោះពន្ធ GSP និងប្រព័ន្ធ​អនុ​គ្រោះពន្ធលើកលែងអាវុធ EBA នឹងអាចបាត់បង់ទាំងស្រុងក្នុងឆ្នាំ២០២៣។

នៅពេលកម្ពុជា​បាត់បង់ GSP និង EBA ធ្វើឱ្យកម្មករ​រាប់សែននាក់ នឹងបាត់បង់ការងារធ្វើ គ្រាន់តែសហភាព​អ៊ឺរ៉ុប​កាត់ ២០% កម្មករ​រាប់ម៉ឺននាក់អត់ការងារធ្វើ ហើយកម្ពុជា​ក៏នឹងបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល​យ៉ាងខ្លាំង និង​ធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់ចុះ។ រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​មិនត្រូវធ្វើមិនដឹង មិនឮ ដោយសារហេតុផលនយោបាយ​នោះទេ ដើម្បីរក្សាផលប្រយោជន៍ ​និងការងារធ្វើជូនកម្មករ កម្មការិនី។ នេះ​បើតាម​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​របស់​សហភាព​សហជីព​​កម្ពុជា។

លោក ផៃ ស៊ីផាន អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋា​ភិបាល​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ​ថា អ្វី​ដែល​អន្តរជាតិ​​លើកឡើង​គឺ​គ្រាន់​តែ​ជាការបារម្ភ​ ហើយកម្ពុជា​ស្នើសុំឱ្យមានការបន្ធូរ​បន្ថយ។ លោកបន្ត​ថា កម្ពុជា​បាន​និង​កំពុង​ធ្វើការងារ​ដើម្បី​ជជែកជាមួយគណៈកម្មាធិការ​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា និង​ក្រសួង​ការបរទេស​ដើម្បី​ពន្យល់​ប្រាប់​ទៅស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​​ទាំងនោះ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ចំពោះ​លក្ខខណ្ឌ​នេះ​យើង​ចេះ​តាក់តែង​ខ្លួនឯង តាមអ្វីជាការពិតនៃការលើកឡើងគ្រាន់ជាការបារម្ភ​ហើយយើងស្នើសុំឱ្យមានការបន្ធូរ​បន្ថយ​ប៉ុណ្ណឹង ប៉ុន្តែ​សហភាពសហជីពគាត់បន្ថែម​បន្ថយ​រឿងគាត់តទៀត។ រដ្ឋា​ភិបាល​យើងបានជជែក​គ្នានៅខែក្រោយជាមួយ​គណ:​កម្មាធិកា​រ​​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា និងក្រសួង​ការបរទេស​ដើម្បី​ជជែក​គ្នា ពីព្រោះ​កុំភ្លេចកម្ពុជា​មិនស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគម​រ​បស់បរទេស​ណាមួយទេ យើងទាំងអស់គ្នាមានមោទន​ភាពទាំងអស់គ្នា ក៏ប៉ុន្តែ​លក្ខខណ្ឌដែលយើងជជែក​គ្នាគឺជាភាពជាដៃគូ ​និង​សហ​ប្រតិ​បត្តិការ»។​

គួរបញ្ជាក់​ថា សហភាពអឺរ៉ុបបានសម្រេចដកប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA ចំនួន២០% ពីកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃ១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន សែន បានបរាជ័យក្នុងការស្ដារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា៕​

យោងតាមការចុះផ្សាយទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​ផ្លូវ​ការ​របស់​អង្គការ​ WWF កម្ពុជា​ នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០២២​នេះ​បញ្ជាក់ថា កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ សត្វ​ផ្សោត​ញី​ពេញ​វ័យ​មួយ​ក្បាល​ទៀត​បាន​ស្លាប់​អណ្តែត​នៅ​តំប​ន់ក្បែ​រ​កោះទ្រ​ង់ ចម្ងាយប្រមាណ១០គីឡូម៉ែត្រប៉ែកខាងក្រោមអន្លង់កាំពី ខេត្តក្រចេះ។ ក្រោយកា​រពិ​និត្យ​សាកសព​សត្វ​ផ្សោត​យ៉ាងល្អិតល្អន់ ក្រុមអ្នកជំនាញស្រាវជ្រាវនៃខណ្ឌរដ្ឋបាលជលផលខេត្តក្រចេះ និង​​អង្គការ WWF បានសន្និដ្ឋានជាបឋមថា សត្វផ្សោតមួយក្បាលនេះបានស្លាប់ក្រោយពីជាប់នឹងសន្ទូចរនង។

បើតាមការចុះផ្សាយដដែលបន្តថា សត្វផ្សោតញីពេញវ័យមានប្រវែង ១៩៦ សង់ទីម៉ែត្រ អាយុចន្លោះពី ៧ ទៅ ១០ ឆ្នាំ និងមាន ទម្ងន់​ប្រហែល​៩៣គីឡូក្រាម។

ក្នុង​សារ​ដែល​ផ្សព្វផ្សាយ​លើ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​របស់​ WWF​ បញ្ជាក់ថា៖ «សត្វផ្សោត​នេះជា​សត្វផ្សោត​ដែល​មាន​សុខភាព​ល្អ​ទីបី​ហើយ​ដែល​បា​នស្លា​ប់​ក្នុង​ចន្លោះ​រយៈពេល​ត្រឹម​តែ ៧​ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ដែល​នេះ​​ជា​ការប្រកាស​អាសន្ន​មួយ​តម្រូវ​ឲ្យ​មា​ន​វិធានការ​ខ្លាំងក្លា​ឡើង​សម្រាប់​ពង្រឹង​ការអនុវត្ត​ច្បាប់​ជា​បន្ទាន់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ជម្រក​សត្វ​ផ្សោត»។

ក្នុងនោះអង្គការ WWF កម្ពុជា ក៏​បាន​អំពាវនាវជាថ្មីម្តងទៀតដល់អាជ្ញាធរទទួលខុសត្រូវទាំងអស់ឱ្យប្រមូលផ្តុំ និងពង្រឹងកំលាំងសម្រាប់ការអនុវត្តច្បាប់ជាបន្ទាន់ក្នុងការបង្កើនការល្បាតទាំងពេលថ្ងៃ និង​ពេល​យប់​ដើម្បី​ការពា​រ​សត្វ​ផ្សោត​ដែល​នៅ​សេសសល់​ឲ្យ​ជៀសផុ​ត​ពី​ការស្លាប់​ដោយ​សា​រ​ការ​នេសាទ​ខុសច្បាប់​ក្នុង​តំបន់​អភិរក្ស​សត្វ​ផ្សោត។

លោក សេង ទៀក នាយកអង្គការ WWF កម្ពុជា បានលើកឡើង​ក្នុង​សារ​ដែល​បង្ហោះ​ដោយ WWF នោះថា ការកើនឡើងនៃសកម្មភាពនេសាទខុសច្បាប់នៅក្នុងតំបន់អភិរក្សសត្វផ្សោតនាពេលថ្មីៗនេះ នឹង​បណ្តាល​ឱ្យ​សត្វ​ផ្សោតទន្លេមេគង្គឈានទៅផុតពូជ ប្រសិនបើ​គ្មាន​វិធានការ​បន្ទាន់​ដើម្បី​បញ្ឈប់​សកម្មភាព​ខុស​ច្បាប់​ទាំង​នេះ​ទេ។

លោកបន្តថា៖ «សោកនាដកម្មដែលគួរអាចបញ្ចៀសបាន​នៃ​ការស្លាប់​រប​ស់ស​ត្វ​ផ្សោត​វ័យ​បន្ត​ពូជ​ទាំង​បី​ក្បាល​ជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរយៈពេលមិនដល់១០​ថ្ងៃ ជាសារ​យ៉ាង​ច្បាស់​មួយ​ដល់​អាជ្ញាធរ​ទទួលខុសត្រូវ​គ្រប់​លំដាប់​ថ្នាក់​ថា នេះជាពេលចាំបាច់បំផុតហើយ ដើម្បី​បង្កើន​វត្តមាន​មន្ត្រី​សម្រាប់​ការពង្រឹង​ការអនុវ​ត្ត​ច្បាប់​នៅ​ក្នុង​ជម្រក​សត្វផ្សោតសំខាន់ៗទាំងអស់»។

លោកបានទទូចដល់អាជ្ញារពាក់ព័ន្ធថា​ ដើម្បីបញ្ឈប់សកម្មភាពទាំងនេះ មន្ត្រីឆ្មាំទន្លេ និងមន្ត្រី​អនុវ​ត្ត​ច្បាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំងអស់ត្រូវមានវត្តមានរយៈពេល ២៤ ម៉ោងមួយថ្ងៃ ក្នុងសប្តាហ៍នីមួយៗដោយទៀងទាត់ ដោយ​ចុះ​ល្បាត​ទាំង​ថ្ងៃ​ទាំង​យប់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​សត្វ​ផ្សោត។ បន្ថែមពីលើការល្បាតនេះត្រូវ​តែ​មានការ​ដាក់​ពិន័យ​ឲ្យ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ជនល្មើសដែលបានប្រព្រឹត្តការនេសាទខុសច្បាប់ ឬ​បទល្មើស​នេសាទ​ផ្សេងៗ​ទៀត​នៅ​ក្នុង​តំប​ន់​អភិរក្ស​សត្វផ្សោត សម្រាប់​ជាការកំញើញ​ដល់​អ្នក​នេសាទ​ដទៃ​ទៀត​ឲ្យ​បញ្ឈប់​ការប្រព្រឹត្ត​សកម្មភាព​ខុស​ច្បាប់​​ទាំង​នេះ។

បើ​តាមអង្គការ WWF កម្ពុជា គិតត្រឹមថ្ងៃទី ២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ សត្វផ្សោតសរុបចំនួន ១១ក្បាល ហើយ​បាន​ស្លាប់​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០២២ នេះ រីឯសត្វផ្សោតដែលបានស្លាប់ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ មាន​ចំនួន​សរុប​២៩ក្បាល៕​

បើតាម​សេចក្ដី​ជូន​ដំណឹង​របស់​ក្រសួង​ធនធាន​ទឹក ​និង​ឧតុ​និយម​​ចេញ​​នៅថ្ងៃ​ទី២០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ បញ្ជាក់ថា ប្រទេស​កម្ពុជា​បន្ត​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​ទ្រនុង​នៃ​សម្ពាធ​ខ្ពស់ (ចិន) និងខ្យល់​មូសុង​ឦសាន​ក្នុង​កម្រិត​មធ្យម​ ដែលស្ថានភាព​បែបនេះ​នឹង​ធ្វើឱ្យ​បី​តំបន់​មានការ​ប្រែប្រួល​ ដែល​រួមមាន​​តំបន់​​ទំនាប​​កណ្ដាល​ មាន​សីតុណ្ហភាព​អប្ប​បរមា​​ពី​១៨-២០ អង្សាសេ ហើយ​សីតុណ្ហភាព​អតិ​បរមា​មានពី ២៩-៣១ អង្សាសេ នឹង​អាកាស​ធាតុចុះ​ត្រជាក់​ក្នុង​កម្រិត​បង្គួរ​។

ក្រសួង​បន្ត​ថា ចំពោះ​នៅ​តំបន់​ខ្ពង់រាប​ សីតុណ្ហភាព​អប្ប​បរមា​មានពី១៦-១៨ អង្សាសេ និង​សីតុណ្ហភាព​អតិ​បរមា​មានពី​ ២៨-៣០ អង្សាសេ ហើយអាកាស​ធាតុ​ចុះត្រជាក់​ក្នុង​កម្រិត​បង្គួរ​។ក្នុងនោះមានខេត្តមណ្ឌល​គិរី​ រតន​គិរី​ ព្រះ​វិហារ​ និង​ខេត្តឧត្ដរ​មានជ័យ​ សីតុណ្ហភាព​អប្ប​បរមា​មានក្នុងរង្វង់១៧-១៨ អង្សាសេ។ ឯនៅតំបន់​មាត់សមុទ្រ​ សីតុណ្ហភាព​អប្ប​បរមា​មានពី១៩-២១ អង្សាសេ និងសីតុណ្ហភាពអតិបរមាមានពី២៩-៣១ អង្សាសេ ហើយ​អាកាស​ធាតុចុះត្រជាក់​ក្នុង​កម្រិត​មធ្យម​។

ក្នុង​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​នោះ ក្រសួង​ធនធាន​ទឹកបាន​អំពាវ​នាវ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឱ្យ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​តាម​ន័យ​ដើម​ថា៖ «សូមសាធារណជន​ទទួល​ជ្រាបជាព័ត៌មាន និង​យកចិត្ត​ទុក​ដាក់​ថែរក្សា​សុខភាព​ចំពោះ​ស្ថានភាព​អាកាស​ធាតុ​ដែល​នៅ​បន្ត​ចុះ​ត្រជាក់។

គួរ​បញ្ជាក់​ថា ក្រសួង​ធនធានទឹក និង​ឧតុនិយម បាន​ជូន​ដំណឹង​អំពី​អាកាស​ធាតុ​នៅ​កម្ពុជា​ចាប់​ផ្តើម​ចុះ​ត្រជាក់​ជាបន្ត​បន្ទាប់ ​តាំង​ពី​ដើម​ខែ​ធ្នូ​មកម្ល៉េះ៕

លោកថា «សំណួរសួរថា ដកថយអត់ អត់ដកថយទេ នៅតែបន្តសកម្មភាពហ្នឹងអោយខ្លាំងក្លាទៅមុខទៀត។ យើងនៅតែបន្តសកម្មភាព ទោះបីជាមានការគំរាមកំហែងចាប់ដាក់ពន្ធធនាគារក៏ដោយ»។

លោកបាននិយាយថាកម្ពុជាមានកោះដ៏ស្រស់ស្អាតបែបធម្មជាតិ ដែលជាកន្លែងដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរអាចទៅលេងដើម្បីជំរុះចោលភាពស្មុគស្មាញពីការងារ។ នៅទីនោះ មានឆ្នេរ ទឹកជ្រោះ ព្រៃឈើ និងព្រែក គឺមានសពគ្រប់ទៅហើយមិនចាំបាច់ទៅរកកន្លែងណាផ្សេងទៀត ដូច្នេះគាត់ស្រលាញ់និងការពារ មិនឃើញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន៍ ដែលធ្វើបាត់បង់សម្រស់ធម្មជាតិ ប៉ុន្តែការអនុវត្តន៍នោះគ្រាន់តែបង្កើតជាបង្គន់ និងទីតាំងសម្រាប់បោះតង់ និងការអភិវឌ្ឍន៍ផ្សេងទៀតក្នុងការរក្សាបែបធម្មជាតិ។ កោះកុងក្រៅគួរតែដាក់ទៅជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រ។

លោកថា «សម្រាប់កោះកុងក្រៅ មើលឃើញថាវាអត់គួរវិនិយោគទេ វាអត់គួរក្លាយទៅជាតំបន់អភិវឌ្ឍន៍បែបជ្រុលដូចនៅកោះរុង កោះសន្លឹមអីទេ កន្លែងនេះវាគួរតែក្លាយជាកន្លែងធម្មជាតិសុទ្ធសាធ គ្រាន់តែកែច្នៃតិចតួច ដូចជាមានបន្ទាប់ទឹក មានកន្លែងដែលអាចបោះតង់ ការកែច្នៃខ្លះដើម្បីទាក់ទាញមនុស្ស ជាកន្លែងបែបធម្មជាតិទាំងស្រុង ហើយគួរតែក្លាយទៅជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រដែលការពារដោយច្បាប់»។

លោកថា «វាគឺមាននៅលើកោះកុងក្រៅទាំងអស់ដែលមាន ឆ្នេរផង មានទឺកជ្រោះ មានព្រៃឈើ មានព្រែក វាអាចថាអត់ចាំបាច់ទៅរកធម្មជាតិនៅកន្លែងណា មកទីនេះវាមានសព្វគ្រប់រួចរាល់ទៅហើយនៅកន្លែងនេះ ធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប»។

លោកបន្តថា កោះកុងក្រៅប្រឈមទៅនឹងការផ្តល់សិទ្ធិទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ដែលប៉ះពាលដល់តំបន់បែបធម្មជាតិនិងការនេសាទរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ វាក្លាយទៅជាកម្មសិទ្ទិឯកជន ដែលមិនមែនជារបស់សាធារណជនតទូទៅទៀត។ កោះនេះគួរតែត្រូវបានគេការពារឱ្យនៅជាធម្មជាតិ ជារបស់សាធារណជនទូទៅអាចទៅលេងដើម្បីទម្លាក់។

«ក្រុមហ៊ុនលីយ៉ុងផាត់ ឈ្មោះសម្រាប់ការវិនិយោគអត់សូវល្អអីទេ គឺនៅកោះកុងនេះប្រជាពលរដ្ឋមានបញ្ហារឿងដីធ្លី បញ្ហាផ្សេងដូចជាការបូមខ្សាច់ដែលយើងចាំហ្នឹង ក៏មានក្រុមហ៊ុនលីយ៉ុងផាត់ដែលធ្វើអោយប៉ះពាល់ការរកស៊ីនេសាទរបស់ប្រជាពលរដ្ឋអីចឹងហើយយើងឃើញឈ្មោះលីយ៉ុងផាត់មានឈ្មោះមិនល្អ អីចឹងការដែលវិនិយោគចេញពីក្រុមហ៊ុនមិនល្អយើងបារម្មណ៍ថា វាសនារបស់កោះកុងក្រៅត្រូវបានវិនិយោគជ្រុល មិនមានការគិតគូរធនធានធម្មជាតិដែលសម្បូរបែបហ្នឹង អាចធ្វើឱ្យមានទឹកលូដូចនៅកំពង់សោមដែលធ្លាប់កើតមាន នៅកោះរុងដែលកំពុងតែកើតមានហ្នឹង ដែលឆ្នេរយើងកំពុងទៅលេងស្រស់ស្អាតមិនមានបញ្ហាទឹកស្អុយ វាក្លាយទៅជាឆ្នេរដែលមានទឹកស្អុយ។

«ខ្សាច់ដែលសរក្បូសក៏មានមេរោគជាដើម ហើយធនធានធម្មជាតិផ្សេងៗត្រូវបានបំផ្លាញដែលអត់បានគិតពី ដែលគេហៅថាការការពារ ឬនិរន្តភាពនៃកោះកុងក្រៅដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ»។

លោកថា «កម្ពុជាជាប្រទេសដែលកំពុងមានការអភិវឌ្ឍន៍ អីចឹងយើងឃើញថា មានគ្រប់កន្លែង មានការអភិវឌ្ឍន៍​ គឺតែងតែមកប៉ះមកដល់ធម្មជាតិហើយ»។

លោកថា «បើនិយាយពីច្បាប់យើងវិញ តំបន់ដីកោះសមុទ្រអីហ្នឹងគឺអាចថាមិនអាចក្លាយទៅជាកម្មសិទ្ធិនៃឯកជនបានទេ វាជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។ ​អីចឹងសូម្បីប្រជាជនភូមិអាឡាតាន់រស់នៅក្បែកោះកុងក្រៅនេះមួយភូមិហ្នឹងក៏ពូកគាត់ប្រឈមនឹងការបណ្តេញចេញដែរ ការរស់នៅរបស់គាត់នៅក្នុងច្បាប់អាចថា អត់ការពារបានទេរ ដោយសារតែដីដែលពួកគាត់រស់នៅអត់ស្របទៅនឹងច្បាប់ការដែលអាចថាដីមិនឯកជនបានទេ ពួកគាត់ក៏យល់ពីសាច់រឿងទាំងអស់ហ្នឹងដែរ ពួកគាត់រស់នៅប្រកបការនេសាទ ដែលពួកយើងជជែកជាមួយពួកគាត់ បើសិនជាគេដេញពួកគាត់ចាកចេញពីតំបន់ហ្នឹងទៅ»។

លោកបន្តថា «ធនធានធម្មជាតិដែលកម្រនេះគឺ ជាផ្នែកមួយដើម្បីជួយទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ហើយជាពិសេសហ្នឹងជួយឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាហ្នឹងអាចមានកន្លែងលំហែ សម្រាក ក្រោយពីពួកគាត់បានបំពេញការងារយ៉ាងហត់នឿយជាប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគាត់»។

លោកបានន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនអាចទៅលេងដោយចំណាយតិច បើមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍នៅតំបន់បែបធម្មជាតិ ព្រោះនៅពេលដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ពួកគេត្រូវចំណាយច្រើនដូចជាការចំណាយការស្នាក់នៅ លោកសូមឱ្យអភិវឌ្ឍន៍តែបែបធម្មជាតិ។

លោកថា «អ្វីដែលយើងបារម្មណ៍ជាងគេនោះ ឆ្នេរទាំងអស់លែងក្លាយទៅជាកន្លែងសម្រាប់ទីសាធារជនទូទៅអាចទៅលេងបានដូចបច្ចប្បន្ន ព្រោះនៅពេលណាដែលមានការវិនិយោគនៅលើឆ្នេរហ្នឹង ខ្ញុំចាំបានថា នៅកោះរុងសន្លឹម ឬឆ្នេរដែលធ្លាប់ទៅលេងបត្រូវបានគេគិតថ្លៃ ហើយត្រូវការគិតថ្លៃដើម្បីដេក ដើម្បីទៅលេងឆ្នេរហ្នឹងបាន ហើយជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរភាគតិចណាស់ដែលមានលទ្ធភាពដើរលេងតាមកោះ ហើយត្រូវបង់លុយថ្លៃ ប៉ុន្តែសម្រាប់កោះកុងក្រៅគឺយើងអាចចំណាយលុយអស់ជិត១០០អីយើងអាចមកដល់ អត់ដូចកន្លែងផ្សេងអស់ឡើងរាប់រយគ្រាន់តែទៅមានកន្លែងគេង អាហ្នឹងយើងអត់គិតពីថ្លៃចំណាយលើការធ្វើដំណើរ ថ្លៃម្ហូបអី គ្រាន់សម្រាប់ការស្នាក់នៅគឺអស់រាប់រយទៅហើយ តើប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានលទ្ទភាព»។

លោកថា «ឯកឧត្តម ណេត ភាគត្រាលើកឡើងទាក់ទងការស្រាវជ្រាវនេះ នៃគម្រោងនេះ លឺហើយគេគ្រោងនឹងដាក់ អាចសិក្សាចប់​ អាចដាក់កោះកុងក្រៅជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រនៅចុងឆ្នាំ២០២១ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ចុងឆ្នាំ២០២២នេហើយក៏នៅមិនទាន់មានព័ត៌មានណាមួយធ្វើបច្ចប្បន្នភាព»។ កោះកុងក្រៅក៏នៅមិនទាន់ដាក់ជាឧទ្យានសមុទ្រ ហើយក៏មិនមានការលើកឡើងពីហេតុផលដែលអាចទទួលយកបាន ស្ងាត់ឈឹងមិនមានការហេតុអ្វីបានជារហូតដល់ចុងឆ្នាំ២០២២នេះ»។

កោះកុងក្រៅប្រឈមនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញដោយការអភវិវឌ្ឍន៍ក្រមការប្រគល់ទៅក្រុមហ៊ុនឯកជនដែលបាត់បងភាពជាកម្មសិទ្ធិសាធារណ ហើយធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ធនធានធម្មជាតិ។

​កញ្ញាមាន លីសា ជានិស្សតិសិក្សាជំនាញច្បាប់នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច ហើយជាសកម្មជនបរិដ្ឋានបាននិយាយទាំងទឹកមុខយ៉ាងមុតមាំដូចគ្នាក្នុងការពារសម្បត្តិធម្មជាតិកោះកុងក្រៅ ទោះបីជាមានការចាប់ខ្លួនក៏កញ្ញានៅតែបន្តសកម្មភាពនេះ។

កញ្ញានិយាយថា «អាជ្ញាធរមានការកំរាមកំហែងមកដល់យើង យើងដឹងហើយថាសង្គមមួយវាមិនទាន់មានឯករាជ្យពិតប្រាកដក្នុងការអនុវត្តន៍ច្បាប់ ចឹងវាប៉ះពាល់ បើយើងនិយាយអ្វីដែលជាការពិត សកម្មភាពអីជីករកតម្លាភាពហ្នឹង»។

កញ្ញានិយាយថា «សកម្មភាពហ្នឹងខ្ញុំនៅតែបន្ត ខ្ញុំស្រលាញ់សម្បត្តិរបស់ខ្ញុំ ក៏ដូចជាសម្បត្តិរបស់បងប្អូនខ្មែរទាំងអស់ក្នុងប្រទេស និងក្រៅប្រទេសដែរ ចឹងខ្ញុំគិតថា ខ្ញុំនៅតែបន្តទោះបីជាប្រឈមបណ្ណា ព្រោះវាជាកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្ញុំក្នុងនាមជាយុវជន និងយុវជនផ្សេងទៀតសម្រាប់ការពារសម្បត្តិសាធារណរបស់រដ្ឋ ហើយយើងតែងតែទាមទាកោះកុងក្រៅដាក់ជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រដែលមានការរៀបចំកោះកុងក្រៅហ្នឹងឱ្យសមនឹងតម្លៃរបស់វា»។

កញ្ញាក៏បន្តទៀតថា កោះកុងក្រៅគួរតែការពារ និងអភិវឌ្ឍន៍អោយបានសាកសមតម្លៃរបស់តំបន់នេះ ត្រូវតែដាក់ជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រ ដែលពួកយើងធ្វើកម្មភាពនេះដើម្បីការពារសម្បត្តិ និងប្រយោជន៍សាធារណ មិនមែនជាប់និន្នាការនយោបាយ ទទួលប្រាក់ពីបរទេសអីជាដើម។ ក្រសួងស្ថាប័ន ឬអ្នកពាក់ព័ន្ធគួរតែផ្តល់នូវព័ត៌មានពីកោះកុងក្រៅ ដែលជាតួនាទីរបស់ខ្លួនឆ្លើយតបទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋ។

កញ្ញាក៏បាននិយាយថា «យើងអត់គិតចឹងទេ យើងអត់មានទំនោរនិន្នាការបែបហ្នឹងទេ យើងធ្វើការដើម្បីប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋ យើងព្យាយាមឱ្យរដ្ឋនៃការស្នើសុំនៃព័ត៌មានហ្នឹង មិនថាព័ត៌មានកោះកុងក្រៅឬក៏បញ្ហាផ្សេងទេ គឺរដ្ឋមានតួនាទី និងទំនួលខុសត្រូវនិងបញ្ចេញព័ត៌មានហ្នឹងមក។ ឱ្យរដ្ឋដឹងតួនាទីរបស់ខ្លួនឯងផង កុំមកចោទពួកយើង ពួកយើងក្មេងៗ មិនដឹងថាក្បត់ជាតិក្បត់អី យើងលក់ទ្រព្យពីបរទេស យើងអីគេ យើងទទួលប្រាក់ពីបរទេស យើងអត់មានអីទេ សូមបីតែយើងមកកោះកុងក្រៅហ្នឹងក៏យើងត្រូវការស្នើសុំពី អ្នកពាក់ព័ន្ធ ទំរាំបានលុយ អង្គការសង្គមស៊ីវិល រហូតខ្លះលុយយើងស្នើសុំពីបងប្អូនដែលស្រលាញ់កោះកុងក្រៅហ្នឹងទៀត»។

លោកធី ថន មានអាយុ ២០ឆ្នាំ និស្សិត​ផ្នែកវិស្វកម្ម​ជីវសាស្រ្ត​នៅសាលា​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ ក៏ជា​សកម្មជន​ចលនា​មាតា​ធម្មជាតិ​ ក៏បានលើកឡើងផងដែរថា បើផ្តល់សិទ្ធិអភិវឌ្ឍនជារបស់ឯកជន គឺប្រជាជនមិនអាចត្រូវគេឱ្យមកលេងបាន អាចនឹងមានតម្លៃថ្លៃ មិនអាចនិយាយហាមឃាត់សកម្មភាពរបស់ពួកគេដែលសកម្មភាពទាំងនោះប៉ះពាល់ដល់ធនធានធម្មជាតិ។

លោកនិយាយថា «កាលណាដែលយើងបានដាក់កោះកុងក្រៅជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រទៅគឺជារបស់រដ្ឋហើយ កាលណាជារបស់ប្រជាជនអាចមកលេង ក៏មិនមានការកាប់បំផ្លាញ យ៉ាងណាមិញហេតុអ្វីយើងមិនចង់ឱ្យទៅដល់កណ្ដាប់ដៃឯកជនគាត់ប្រើប្រាស់ ដោយសារតែនៅលើដៃក្រុមហ៊ុនឯកជនគឺយើងបានប្រគល់ឱ្យគេហើយ អ៊ីចឹងគឺយើងគ្មានសិទ្ធហាមឃាត់លោកឯងកុំកាប់ព្រៃឈើ កុំសាងសង់អាគារខ្ពស់ៗនៅលើទឹកនិងបាត់បង់ជីវចំរុះ បើយើងសម្បទាន​ឱ្យគេគឺគេអភិវឌ្ឍន៍ហើយ មួយវិញទៀតបើក្រុមហ៊ុនឯកជនគាត់អភិវឌ្ឍន៍ លក្ខណអាចប្រជាជនយើងមិនស្គាល់កោះកុងក្រៅទេ ឬក៏គាត់អភិវឌ្ឍន៍ជាវិស័យទេសចរគឺវាមានតម្លៃថ្លៃ ទាំងសេវាកម្ម ទាល់មានលុយច្រើនទើបអាចស្គាល់ទីនេះអ៊ីចឹង»។

លោកនេត្រ​ ភត្រ្តា ជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថានបាននិយាយថា សិទ្ធិរបស់សកម្មជនបរិដ្ឋានដែលបានទាមទារឱ្យដាក់កោះកុងក្រៅជាឧទ្យានជាតិសមុទ្រ ដែលពួកគេបានទាមទារអោយខាងក្រសួងឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពរបស់ពួកគេ ខាងមន្ត្រីនៅក្នុងក្រសួងនេះនៅតែបន្តធ្វើកិច្ចការតាមបច្ចេកទេសរបស់ខ្លួន។

លោកថា«សិទ្ធរបស់ពួកគាត់ក្នុងការលើកឡើង មន្ត្រីរបស់យើងបន្តធ្វើកិច្ចការតាមបច្ចេកទេស»៕

ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលស្នើក្នុងនោះមានសមាគមអ្ន​កបម្រើការងារតាមផ្ទះ សមាគមគាំពារស្ដី្រងាយរងគ្រោះ មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាជាដើម ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ចេញថ្ងៃទី១៣​ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ក្រុមអង្គការទាំងនោះលើកឡើងថា អនុសញ្ញាលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងលើស្រី្ដ(NGO CEDAW) និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាដៃគូ កំពុងចេញផ្សាយនៅរបាយការណ៍តាមដានអនុវត្តអនុសញ្ញាស៊ី-ដ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២១។

របាយការណ៍បានលើកយកនូវចំណុចជោគជ័យ និងបញ្ហាខ្វះចន្លោះរបស់រដ្ឋាភិបាល ចំពោះការអនុវត្ដអនុសញ្ញាលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងស្រ្ដី(អនុសញ្ញា ស៊ី-ដ) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០២១។

នៅក្នុងការ​អនុវត្តសេចក្តីអង្កេតសន្និដ្ឋានចុងក្រោយរបស់គណៈកម្មាធិការស៊ី-ដ​ និងការធានាថាគ្រប់ស្ត្រី និងអ្នកដែលមិនកណត់អត្តសញ្ញណយេនឌ័រទាំងអស់ទទួលបានយ៉ាងពេញលេញនូវសិទ្ធិមនុស្សរបស់ពួកគេ។ «ទី១ អំពាវដល់រដ្ឋាភិបាលធានាឱ្យមានយន្តការច្បាប់មួយសម្រាប់អនុតវត្តសិទ្ធិរបស់ស្រ្តីនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងអនុសញ្ញាស៊ី-ដ និងលុបចោលនូវររាល់មាត្រាទាំងអស់នៅក្នុងច្បាប់ដែលចូលជាធរមានដែលមិនស្របគ្នាទៅនឹងសិទ្ធិទាំងនោះ និងឱ្យដំណើរការការសិក្សាវិភាគជាប្រចាំអំពីយេនឌ័រនៅគ្រប់សេចក្តីព្រាងច្បាប់ ឬគោលនយោបាយ។

ទី២ នៅតែអំពាវនាវឱ្យមានបម្រុងថវិកាជំនួយរយ:ពេលវែងចេញពីថវិកាជាតិសម្រាប់អនុវត្តការងារ បញ្ជ្រាបយេនឌ័រ ប្រយោជន៍បង្កើនសមភាពយេនឌ័រលើគ្រប់វិស័យ។​​ ទី៣ ស្នើឱ្យមានកិច្ចប្រឹងប្រែងជាក់លាក់ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនិងផ្នត់គំនិតដែលថាការសម្រុះសម្រួលក្នុងករណីនៃអំពើហិង្សាលើដៃគូស្និតស្នាល គឺជាលទ្ធផលដែលសមស្រប។​

រដ្ឋាភិបាលចាំបាច់គួរតែធ្វើសកម្មភាពច្បាស់លាស់ក្នុងការធ្វើវិសោធនន៍កម្ម​​ និងពង្រឹងច្បាប់ស្តីពី ការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារនិងកិច្ចការពារជនរងគ្រោះ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងថាសិទ្ធិនៃអ្នកនៅរស់រានជីវិតពីអំពើហិង្សាស្របទៅតាមជម្រើសពួកគេក្នុងការទទួលបានដំណោះស្រាយប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាព និងយុត្តិធម៌»។

«ទី៤ នៅតែបន្ដទទូចស្នើឱ្យផ្ដល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញារបស់អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិខាងផ្នែកការងាររលេខ ១៩០ ស្ដីពី ការលុបបំបាត់អំពើហិង្សា និងការបៀតបៀនក្នុងពិភពការងារ និងការដោះស្រាយសម្រាប់គ្រប់ទម្រង់នៃការបៀតបៀន។ទី៥ បន្តស្នើឱ្យបណ្ដុះបណ្ដាលដល់ភ្នាក់ងារសន្តិសុខទាំងអស់ដែលគាំទ្រដោយរដ្ឋ ឬរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត រួមមានអ្នកគ្រប់គ្រង និងអ្នកចាត់ចែងផ្ទាល់របស់ពួកគេអំពីរបៀបនៃការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយសាធារណៈជន និងជាពិសេសស្រ្ដីក្រុមអ្នកតវ៉ា និងសហជីពទ្រទ្រង់សិទ្ធិការងារបុគ្គលិកកម្មករខ្មែរនៃក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ តាមបែបអហិង្សា និងប្រកបដោយឥរិយាបថគិតគូអំពីយេនឌ័រ និងឱ្យបុគ្គលិកដែលរងការចោទប្រកាន់ពីបទប្រព្រឹត្តហិង្សា និងបៀតបៀនទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើពួកគេ។

ទី៦ ស្នើឱ្យផ្ដល់ធនធានថវិកាជាតិដើម្បីធានាថាស្រ្ដី និងបុគ្គលអ្នកដែលមិនកំណត់អត្តសញ្ញាណយេនឌ័រទទូលបានការថែទាំសុខភាពផ្លូវភេទ និងសុខភាពបន្តពូជបានត្រឹមត្រូវ រួមមានការថែទាំសុខភាពមុនពេលសម្រាល និងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងដល់ស្រ្ដីមានផ្ទៃពោះទាំងអស់ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពមាតា និងទារក»។

លោកស្រី ស ស៊ីណែត អនុប្រធាននាយកដ្ឋានការពារផ្លូវច្បាប់បាននិយាយថា ទាក់ទងនឹងច្បាប់ស្ដីពីការការចូលរួមនិងការទប់ស្កាត់ការរើងអើងប្រឆាំងនឹងនារីភេទក៏ដូចជាអនុសញ្ញាស៊ី-ដ សម្រាប់ក្រសួងកិច្ចការនារីក៏ដូចជាក្រុមប្រឹក្សាសកម្មភាពដើម្បីស្រ្ដី គេហៅក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីស្រ្ដី គាត់មានតួនាទីក្នុងការរៀបចំរបាយការណ៍ទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយការរៀបចំរបាយការណ៍របស់គាត់បានផ្ដល់ធាតុចូលនៃការផ្ញើចេញដោយក្រសួងពាក់ព័ន្ធចំនួនដែលស្របតាមមាត្រារបស់អនុសញ្ញាស៊ី ដ។

លោកស្រីថា «ជា រៀងរាល់៥ឆ្នាំ មានន័យថាយើងតែងរៀបចំរបាយការណ៍នេះទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយអ្វីដែលយើងបានពីរបាយការណ៍នេះគឺអ្នកផ្ដល់ជូនគឺក្រសួងពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ដែលជាអ្នកផ្ដល់ជូនទៅក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីស្រ្ដី ហើយចំណុចមួយទៀតគួរតែមានបង្កើតច្បាប់ដាច់ដោយឡែកដែលទាក់ទងទៅនឹងការរើសអើងតាមពិតអនុសញ្ញានឹងគឺក្ដោបរួមទាំងអស់ហើយ គ្រាន់ថានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងក៏យើងបានរៀបចំឱ្យមានច្បាប់និងកិច្ចការពារផ្ដល់សិទ្ធិទៅដល់ស្រី្ដផងដែរ ដោយអនុឡោមទៅនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដូចជានៅក្នុងអនុសញ្ញាស៊ី ដ របស់យើងផងដែរ»។

«ហើយច្បាប់ទាំងអស់នោះមានដូចជាក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ក្រមរដ្ឋប្បវេណី ទាក់ទងនឹងច្បាប់ការងារ ទាក់ទងជាមួយនឹងជាមួយសិទ្ធិរបស់ជនពិការអីផ្សេងៗទៀត យើងមានទាំងអស់ហើយ ហើយកត់សម្គាល់មួយទៀតគឺទាក់ទងអនុសញ្ញាសិទ្ធិជនពិការក៏គេបានធ្វើ ទាក់ទងជាមួយការលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់រើសអើងទៅស្រ្ដីក៏ដូចក្មេងស្រីពិការភាពផងដែរ»។

លោកស្រីបានបន្តទៀតថា ក្រសួងកិច្ចការនារីអ្វីបានធ្វើ ទីមួយក្រោមការសម្របសម្រួលរបស់ក្រុមប្រឹក្សាជាតិដើម្បីស្ដ្រីតែងតែរៀបចំរបាយការណ៍ដាក់ជូនទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយរបាយការណ៍ទាំងអស់នោះគឺប្រមូលធាតុចូលពីក្រសួងពាក់ព័ន្ធសំខាន់ៗដែលជាអ្នកផ្ញើមក។

ទីពីរ ក្រសួងកិច្ចការនារីមានតួនាទីក្នុងការចូលរួមផ្សព្វផ្សាយក៏ដូចជាផ្ដល់កិច្ចការពារទៅដល់ស្ដ្រីនឹងក្មេងស្រីដែលគាត់ទទួលរងគ្រោះដោយអំពើហិង្សា ហើយសម្រាប់ការចូលរួមទប់ស្កាត់និងការផ្ដល់កិច្ចការពារនេះ ក្រសួងធ្វើជាច្រើនតាមរយ:យុទ្ធនាការក៏ដោយ យុទ្ធនាការឌីជីថលក៏ដោយ តាមរយ:ការផ្សាយផ្ទាល់ក៏ដោយ តាមរយ:ការបង្កើតទាំងរូបភាពឬទាក់ទងជាមួយនិងការបង្កើតសម្ភារ:ផ្សេងៗ ធានាយ៉ាងណាការបង្កើតសម្ភារ:ខិតប័ណ្ណទាំងអស់នេះត្រូវតែចូលរួមផ្សព្វផ្សាយគោលដៅធំបំផុតគឺទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាលើស្រ្ដីនិងក្មេងស្រី។

លោកស្រីថា «ក្រសួងកិច្ចការនារីគឺយើងបានដើរទៅមុខដោយមានការផ្ដល់ថវិកាពីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីចូលរួមក្នុងការវិភាគ ឬដែលទាក់ទងវិភាគថវិកាក្នុងការអភិវឌ្ឍសកម្មភាពដែលឆ្លើយតបទៅនឹងការទប់ស្កាត់ ការឆ្លើយតបអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ក៏ដូចជាអំពើហិង្សាលើស្រ្ដីផងដែរ»៕

តាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍​អាស៊ី ADB ចេញ​នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ឱ្យដឹងថាគម្រោងកែលម្អសុខភាព និងខ្សែសង្វាក់តម្លៃបសុសត្វឆ្លងព្រំដែន ក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ (GMS) នឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ដោយផ្ទាល់ដល់យ៉ាងហោចណាស់ ៤០.០០០គ្រួសារ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តកំពង់ចាម ឧត្ដរមានជ័យ ព្រៃវែង សៀមរាមនិងតាកែវ តាមរយ:ការជំរុញការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សមត្ថភាព  បច្ចេកទេស និងគោលនយោបាយសំខាន់ៗ។គម្រោងនេះនឹងលើកកម្ពស់ផលិតភាពនិងភាពធន់នៃអនុវិស័យបសុសត្វ ដោយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺសត្វឆ្លងដែន ជំងឺឆ្លងពីសត្វ និងភាពស៊ាំនឹងថ្នាំសំលាប់មេរោគ បង្កើតការត្រួតពិនិត្យសុខភាពសត្វ និងការផ្ដល់សេវា ធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ និងជំរុញសហប្រតិបត្ដិការអនុតំបន់មេគង្គ។

ADB បានបញ្ជាក់ជំនួយនេះនឹងលើកកម្ពស់ផលិតកម្មបសុសត្វបត់បែនតាមអាកាសធាតុ និងតម្រង់ទិសប្រព័ន្ធបសុសត្វឆ្លើយតបនឹងបំរែបំរួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការ បំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងច្រើនក្នុងមួយតោននៃសាច់ដែលផលិត ធ្វើអោយប្រសើរឡើងនូវនិរន្តរភាពតាមខ្សែសង្វាក់តម្លៃបសុសត្វ និងរួមចំណែកដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្តាឡើងវិញពីកូវីដ១៩។

អ្នកជំនាញជាន់ខ្ពស់ផ្នែកបំរែបំរួលអាកាសធាតុរបស់ ADB ប្រចាំតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ លោក Srinivasan Ancha ដោយ​និយាយថា អនុវិស័យបសុសត្វមានសារ:សំខាន់ណាស់ចំពោះជីវភាពរស់នៅតាមតំបន់ជនបទ ប្រកបដោយនិរន្ដរភាព និងសន្ដិសុខស្បៀងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយវាផ្ដល់ឱកាសជាច្រើនសម្រាប់កសិករលក្ខណ:គ្រួសារ រួមទាំងស្រ្ដី និងកសិអាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យម។

លោក​បន្តថា៖ «សត្វពាហន:និងក្របី ស្ទើរតែទាំងអស់គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់លសិករលក្ខណ:គ្រួសារ ទោះជាផលិតកម្មជ្រូក និងបសុបក្សីកំពុងមានលក្ខណ:ពាណិជ្ជកម្មកាន់តែខ្លាំងឡើងក៏ដោយ។ជំនួយរបស់ ADBនឹងអនុញ្ញាតឱ្យអនុវិស័យនេះអាចទាញយកសក្ដានុពលនៃកំណើនខ្ពស់ នាំមកដោយការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់សាច់ក្នុងស្រុកដែលកើតឡើងដោយសារកំណើនសេដ្ឋកិច្ច នគរូបនីយកម្ម ចំនួនប្រជាជនកើនឡើង ឱកាសពាណិជ្ជកម្ម និងការធ្វើឱ្យប្រសើរជាលំដាប់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺ និងអាហារូបត្ថម្ភសម្រាប់សត្វ»​។

​ក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ ADBនេះ ​គឺធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី (AIIB) នឹងផ្តល់ប្រាក់កម្ចីចំនួន ៤៣ លានដុល្លារដល់គម្រោងនេះ គឺស្របតាមផែនការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងយុទ្ធសាស្ត្រភាពជាដៃគូរ ប្រចាំប្រទេសរបស់ ADB សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ឆ្នាំ ២០១៩-២០២៣៕

ក្នុងសេចក្ដី​ប្រកា​ស​ព័ត៌មានរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល ចុះនៅថ្ងៃទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ បានឱ្យដឹងថា រដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងសុខាភិបាលលោកស្រី ឱ វណ្ណឌីន សម្រេចបិទ និង​ដក​ហូត​លិខិតអនុញ្ញាត​ឱ្យ​បើក​មន្ទីរ​សម្រាកព្យា​បាលឯកជនឈ្មោះ​សម្ភព​ដើម​អង្ក្រង ដោយសារ​​គ្មាន​បច្ចេកទេស​គ្រប់​គ្រាន់​ក្នុង​​ការរំលូតយកកូន​ស្ដ្រីម្នាក់​ដែលទារកស្លាប់ក្នុងផ្ទៃ បណ្តាល​ឱ្យ​ស្រ្តី​នោះ​មា​ន​ស្ថានភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ជីវិត​។​

ស្រ្តី​ដែល​​រំលូត​កូនបណ្តាល​ឱ្យ​មាន​ស្ថានភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ ឈ្មោះ សឿន ស្រីអូន អាយុ២២ឆ្នាំ មាន​មុខរបរ​ជាកម្មការិនី​រោង​ចក្រ មានអាស័យដ្ឋានភូមិអន្លង់រមៀត ឃុំអន្លង់រមៀត ស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល កើតឡើង​កាលពីដើម​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២២។

តាមសេចក្ដី​ប្រកា​ស​ព័ត៌មានដដែល​បន្ថែម​ថា មន្ទីរសំរាកព្យាបាលឯកជនដែលមានទីតាំងនៅផ្លូវជាតិលេខ៣ ឃុំអង្គពពេល ស្រុកគងពិសី ខេត្ដកំពង់ស្ពឺ របស់លោកស្រីវេជ្ជបណ្ឌិត សួស ច័ន្ទរស្មី ជាអ្ន​ក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ ដោយ​មូលហេតុ​ប្រើប្រាស់​បុគ្គលិកផ្សេងគ្មានការបណ្ដុះបណ្ដាល គ្មានការចុះបញ្ជីគណ:វិជ្ជាជីវ: និង​ប្ដូរ​ទីតាំង​ដោយ​គ្មានការជូនដំណឹងដល់ក្រសួងសុខាភិបាល។ ចំពោះអ្នកទទួលខុសត្រូវ និងម្ចាស់មន្ទីរសម្រាក​ព្យាបាលដើមអង្ក្រង និងអ្នកដែលបានប្រព្រឹត្តខុសនឹងក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវ:ពេទ្យ ខុសបច្ចេកទេស ក្នុង​ការពិនិត្យ និង​ព្យាបាលអ្ន​កជំងឺ ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ជាធរមាន។

ក្នុងសេចក្ដី​ប្រកា​សរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល បានស្នើឱ្យអគ្គនាយកបច្ចេកទេសសុខាភិបាល ប្រធាន​នាយក​ដ្ឋាន​មន្ទីរពេទ្យ ប្រធានមន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងលោកស្រី សួស ច័ន្ទរស្មី ត្រូវ​អនុវត្ត​សេចក្ដី​ប្រកាស​នេះ តាមភារកិច្ចរៀងៗខ្លួនឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ចាប់ពីថ្ងៃចុះហត្ថលេខាតទៅ៕

ក្នុង​សេចក្ដី​ប្រកាសព័ត៌មាន​របស់​​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍​អាស៊ី ADB ចេញ​នៅថ្ងៃទី​៦ ​ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ២០២២ បញ្ជាក់​ថា ការផ្ដល់​​កម្ចី​នេះ​គឺដើម្បីគាំទ្រការស្ដារសេដ្ឋកិច្ច​របស់​កម្ពុជា​​ក្រោយវិបត្តិកូវីដ១៩ ​តាមរយ:​ការជួយ​ដល់កំណែ​ទម្រង់​របស់រាជរដ្ឋាភិបាល​​ដើម្បី​បង្កើន​ការ​វិនិយោគ​ និង​បរិយាកាស​ធុរកិច្ច​ ជំរុញ​កំណើន​សហគ្រាស​ខ្នាតតូច​និង​មធ្យម​ (MSMEs) និងកែលម្អ​គោល​នយោបាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ និងកិច្ច​សម្រួល​ពាណិជ្ជកម្ម​។

ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​បាន​ស្រង់​សម្តី​របស់​សេដ្ឋ​​វិទូ​​ជាន់ខ្ពស់​​របស់​​ធនាគារ​​អភិវឌ្ឍន៍​អាស៊ី ADB លោក ​​Sion L.Morton ដោយ​និយាយថា ជំងឺ​​រាតត្បាតកូវី​ដ​​១៩ បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​​ដល់​វិស័យ​​សំខាន់ៗ​​នៃ​​សេដ្ឋកិច្ច​​កម្ពុជា ដូចជា វិស័យ​កាត់ដេរ ផលិត​ស្បែកជើង និង​វាយ​ន​ភណ្ឌ ក៏ដូចជា​វិស័យ​ទេសចរណ៍ និង​សំណង់​​។​

លោក​បន្តថា៖ «កំណែ​ទម្រង់​​ក្រោម​​កម្មវិធី​​នេះ​នឹង​ជួយ​​ដល់​គោលដៅ​​ស្ដារ​​សេដ្ឋកិច្ច​​កម្ពុជា​​​ឡើង​វិញ ក្រោយ​​វិបត្តិ​​ជំងឺ​​កូវី​ដ​​១៩ ដោយ​​ជួយ​​ត្រួសត្រាយ​​ផ្លូវ​​សម្រាប់​​អាជីវកម្មរីកចម្រើន និង​ឈាន​ទៅរក​ផ្នែក​តម្លៃបន្ថែម​កាន់តែ​ខ្ពស់ និងសម្របខ្លួនទៅនឹង​ទិដ្ឋភាព​ពាណិជ្ជកម្ម​ដែលកំពុង​ផ្លាស់ប្ដូរ​»​។​

សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​ដដែល​បន្ថែម​ថា កម្មវិធីនេះគាំទ្រ​ដល់ការអភិវឌ្ឍ និងការធ្វើ​ពិពិធកម្ម​ MSMEs ធ្វើឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើងនូវលទ្ធភាព​ទទួល​បាន​ហិរញ្ញវត្ថុ​ និងការបង្កើតទីផ្សារថ្មីសម្រាប់អ្នកវិនិយោគជាតិ និង​បរទេស​ វារួមបញ្ចូលទាំងការ​សម្រួល​និយមន័យ​ផ្លូវ​ច្បាប់​នៃ​សហគ្រាស​​ធុនតូច និងមធ្យម និងដាក់ចេញកញ្ចប់​ជំនួយ​ដែលផ្ដល់​មូលនិធិ​ដោយរាជរដ្ឋាភិបាល​ដើម្បីផ្ដល់ជំនួយ​ និងជំនួយ​បច្ចេកទេស​ដល់សហគ្រាស​ធុនតូច និង​មធ្យម​ក្នុង​ឧស្សាហកម្ម​​អាទិភាព​ដែលមានការចូលរួមពីស្រ្ដីច្រើន៕​

ក្រសួងអប់រំ​ យុវជន​ និងកីឡា នៅព្រឹក​ថ្ងៃទី​០៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២​ បានចាប់ផ្ដើមបិទបញ្ជី​ឈ្មោះបេក្ខជនប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ(បាក់ឌុប)ទាំងអស់ ហើយ​បេក្ខជន​ចាំបាច់ត្រូវទៅពិនិត្យ លេខ​តុ លេខ​បន្ទប់​ តារាង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​វិញ្ញាសា និង​ប្លង់​បន្ទប់ ព្រមទាំងអានបទប្បញ្ញត្តិ​ប្រឡង ដែលត្រូវ​បាន​បិទ​នៅ​តាម​​គ្រប់​មណ្ឌល​ប្រឡង​ទូទាំង​២៥​រាជធានី-ខេត្តដែលប្រព្រឹត្តទៅ​​នៅថ្ងៃទី០៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២។

នៅក្នុងគេហទំព័រ​ហ្វេសប៊ុករបស់​ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បានអំពាវនាវឱ្យបេក្ខជន​ទាំងអស់ ត្រូវគោរព​បទប្បញ្ញត្តិ​នៃ​ការប្រឡង​ឱ្យបាន​ត្រឹមត្រូវ ជាពិសេស​មិនត្រូវលាក់​ទុកជាប់​នឹងខ្លួន​នូវ ​ឧបករណ៍​អេឡិច​ត្រូនិច​គ្រប់ប្រភេទ​ចូល​ក្នុងមណ្ឌល​ ប្រឡង ឬបន្ទប់ប្រឡង​ជា​ដាច់ខាត។

​ក្នុង​ករណី​​រក​ឃើញ​ថា​​ បានប្រព្រឹត្ត​សកម្មភាព​ផ្ទុយនឹង​បទប្បញ្ញត្តិ​ និង​កម្រិតវិន័យ​ បេក្ខជន​នឹងត្រូវបាន​កំណត់​ឱ្យធ្លាក់​ជាស្វ័យប្រវត្តិ​។ ការប្រឡង​សញ្ញាបត្រ​មធ្យមសិក្សា​ទុតិយភូមិនៅថ្ងៃទី០៥​ ដល់ថ្ងៃទី០៦ ខែធ្នូ នេះ​ មាន​​បេក្ខជ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ន​​ចុះឈ្មោះ​​ប្រ​ឡង​សរុប​ ១២៨ ១៣៤​នាក់ ស្រី ៦៨ ៧៧១​នាក់ មណ្ឌល​ប្រឡង​សរុប​ ២២១​មណ្ឌល ​ដែលមាន​​​ ៥ ១៧៤​​បន្ទប់។

តាមរយ:ប្រភព​ដដែល​បន្ដថា ក៏មានការ​ចូលរួម​ដោយ​គណៈ​មេ​ប្រយោគ​​ទូទាំង​​ប្រទេស​ គណៈ​កម្មការ​​អប្បមាទ​ ជំនួយការ​​អប្បមាទ​ ប្រធាន​ និង​អនុប្រធាន​​មណ្ឌល ប្រចាំ​រាជធានី-​ខេត្ត​នីមួយៗដែលសរុបចំនួន ២៧ ៧៥៣ នាក់ ​​ រួម​ជាមួយគ្នានេះ​​អង្គភាព​​ប្រឆាំង​​អំពើ​​ពុក​​រលួយ​​ ក៏បានចុះ​​ត្រួត​​​ពិនិត្យ​​​ស្ថាន​ភាព​​​ទូទៅ​​នៅ​តាម​​មណ្ឌល​​ប្រឡង​​ដោយ​ផ្ដោត​​សំខាន់​​ទៅ​លើ​​បរិវេណ​​មណ្ឌល​​​ប្រឡង​ ឧបករណ៍​​​បំពង​​​សំឡេង​​ ស្ថានភាព​​អាគារ​​​ ​បន្ទប់​​​ប្រឡង​​​​នីមួយៗ​​ និង​​គ្រឿង​​បរិក្ខា​​នានា​ ព្រមទាំង​​បន្ទប់​​បម្រុង​ទុក។​​

ករណីមាន​បេក្ខជន​មាន​បញ្ហា​សុខភាព​ត្រូវការ​ ការ​សង្គ្រោះ​បឋមផ្សេងៗ​ ការរក្សា​នូវ​អនាម័យ​​ និង​សុវត្ថិភាព​ ដើម្បី​​ធានា​​បាន​ថា​ ​ដំណើរ​ការនៃ​​ការ​​​ប្រឡង​បាក់ឌុប​នេះ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅដោយ​រលូន​។
​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន​ និងកីឡា​ គ្រោងនឹង​ប្រកាស​លទ្ធផល​ប្រឡង​​នៅ​ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ សម្រាប់​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ និង​ខេត្ត​កណ្ដាល​ និងថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ សម្រាប់​ខេត្ត​ផ្សេងទៀត​ ព្រមទាំង​មានផ្សាយ​នៅលើ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​ផ្លូវការ​របស់​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន​ និងកីឡា​៕

នៅក្នុង​លិខិត​របស់លោកសិទ្ធិ ជាអតីតចាងហ្វាង​​កាសែត​​ប្រឆាំងមនសិការ​ខ្មែរ ​បានដាក់លិខិត​ជាផ្លូវការ​ទៅលោក​​ ហ៊ុន សែន នៅថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២។ ​លោកសិទ្ធិ បានលើកឡើងក្នុងលិខិតនេះថា ដោយ​មើលឃើញ​គោលនយោបាយ​ដ៏ល្អ ត្រឹមត្រូវ​ក្រោមការដឹកនាំ​របស់គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ លោកបានសម្រេចចិត្តចួលរួមនយោបាយជាមួយ​​រដ្ឋាភិបាល​ ចាប់ពីថ្ងៃចុះ​ហត្ថលេខានេះតទៅ​។

លោក​បានបញ្ជាក់ថា ការ​ចុះចូល​របស់លោកជាមួយគណបក្ស​កាន់អំណាច​នាពេលនេះធ្វើឡើងដោយ គ្មានការគំរាមកំហែង បង្ខិតបង្ខំទេ។

Newsroom Cambodia បានព្យាយាម​ទាក់​ទង​ទៅ លោកសិទ្ធិ ជាច្រើន​ដង​ ​ដោយខល​ទូរសព្ទ​ចូល​ប៉ុន្ដែលោកបាននិយាយថារវល់​ សុំមិននិយាយ។

លោកសេក សុជាតិ ជានាយកប្រតិបត្តិ​អង្គការ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នត់គំនិត​ បានយល់ឃើញថានៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏បានចែងដែលថាបុគ្គលគ្រប់គ្នាមានសិទ្ធិនៅក្នុង​ការសម្រេចចិត្ដ​ចូលរួម កិច្ចការសង្គម​ កិច្ចការនយោបាយ អាស្រ័យទៅលើការពេញចិត្ដរបស់គាត់រៀងៗខ្លួន មិនមាននរណា​អាចបង្ខិតបង្ខំ​បានទេ នេះជាចំណុចដែលយើងមើលនៅក្នុង​ផ្លូវច្បាប់​នៅក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ​«សម្រាប់លោកផ្ទាល់ មិនសូវ​ជាមាន​ការចាប់អារម្មណ៍​ចំពោះអ្នកនយោបាយដែលតែងតែ​ធ្វើការផ្លាស់ប្ដូរជីវភាព​នយោបាយ​របស់គាត់នោះទេ ព្រោះដោយសារតែអ្នកនយោបាយយើងឃើញហើយនៅក្នុងពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ គាត់ក៏មានជា​អតីតមន្រ្ដី​ជាន់ខ្ពស់របស់​គណបក្សប្រឆាំងដែរ។»

«ក៏ប៉ុន្ដែ​យើងឃើញក្រុមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យហាក់បី​ដូចជា​គ្មានផ្លូវណាមួយដែលអាច​រួមផ្សះផ្សាគ្នាបាន អ៊ីចឹងការសម្រេចចិត្ដរបស់គាត់គឺគាត់មិនចង់ចូលរួមជាមួយក្រុមដែលមិនចេះនិយាយគ្នា ឬក្រុមដែលមិនចេះយកបញ្ហាដាក់នៅលើតុ​ដើម្បីរក​ដំណោះស្រាយ​រួមគ្នា»។

លោកសុជាតិ បានបន្ថែម​ថា៖ «មួយទៀតលោកគិតថាវាក៏ជាបញ្ហាមួយដែលធ្វើឱ្យពួកគាត់អស់ចិត្តនៅក្នុងការបន្ដជីវភាពនយោបាយជាមួយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ដែលមើលទៅ​ពិបាកក្នុងការ​សម្រេចគោលដៅ​សម្រាប់អនាគតមានរយ:ពេលយូរ ក៏ជារឿងមួយ​ដែលយើង​ដឹងថា ​អ្នកនយោបាយគឺគាត់មានសិទ្ធិក្នុងការ​ជ្រើសរើស បើសិនជា​កន្លែងចាស់​របស់គាត់មិនមាន​ឱកាស ឬក៏មិនបាន​ផ្ដល់ឱកាស​ ឬក៏មិនបាន​ផ្ដល់នូវអ្វី​មួយពេញលេញ​​សម្រាប់គាត់ទេ ​​គឺគាត់អាចសម្រេចចិត្ដសារជាថ្មីនៅក្នុងការជ្រើសរើសគណបក្សនយោបាយណាមួយ ជាកន្លែងដែលគាត់អាចបញ្ចេញ​សម្ថតភាព ​​ឬក៏ទទួលបាននូវ​អ្វីដែលអាចជា​សេចក្ដីបំណងប្រាថ្នារបស់គាត់ផងដែរ»។

លោកសិទ្ធិកន្លងមកធ្លាប់រិះគន់រដ្ឋាភិបាល និងក៏បានទទួលរងបណ្តឹងផងដែរពីបទ​ផ្សាយ​ព័ត៌មាន​មិនពិត និង​បរិហារកេរ្តិ៍។ នៅឆ្នាំ២០១៣ លោកសិទ្ធិ ក៏បានជាប់ឆ្នោត ជាអ្នកតំណាងរាស្ត្រមណ្ឌល​រាជធានីភ្នំពេញ មកពី​គណបក្សសង្គ្រោជាតិ​៕

ក្នុ​ង​​​សេ​ចក្ដី​​ថ្លែ​ង​កា​រ​ណ៍​របស់​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​ចំនួន​៦៩ ​​​ដែល​ចេ​ញ​​នៅថ្ងៃ​ទី២​៨​ ខែវិ​ច្ឆិ​កា ​ឆ្នាំ២​០​២​២ ឱ្យ​​​​​ដឹ​ងថា​​​ ​​​ក​ញ្ញា​​ ​​ស៊ី​​ថ​​​រ​​ ​​​និ​ង​​មេ​ធាវី​​​កា​រពា​រ​​ក្តី​​ឱ្យ​​​​ក​ញ្ញា​​​ ​​​សុទ្ធ​​តែ​​មិ​ន​បា​ន​​ទ​ទួ​លកា​រ​​​ជូ​នដំ​ណឹ​ង​​អំ​ពី​​​លក្ខ​ខ​ណ្ឌ​​ក្នុ​ង​​​កា​រ​​ដោះលែ​ង​​​ឱ្យ​​នៅ​​​ក្រៅ​​ឃុំ​​ប​ណ្តោះអា​ស​ន្ន​​នោះ​​​ទេ​​​​​។ ​​​​មេ​​​ធាវី​​​រ​ប​ស់​​ក​ញ្ញា​​បា​ន​​ដា​ក់​ពា​ក្យ​​ស្នើ​សុំ​​ថ​ត​​សំ​ណុំរឿង​​រ​ប​ស់​​ក​ញ្ញា​​នៅ​​តុ​លាកា​រ​​ ​​ដែ​ល​​ក្នុ​ង​នោះ​​មា​ន​ទាំ​ង​​ឯ​ក​សារ​​ល​ក្ខខ​ណ្ឌ​​នៃ​​​ការ​​​ដោះលែ​ង​​ឱ្យ​​​នៅ​​​ក្រៅ​​ឃុំ​​​បណ្តោះ​អា​សន្ន​​​នា​នា​​​ ​​​ប៉ុ​ន្តែ​​តុ​លា​ការ​​​មិន​ទាន់​​​អ​នុ​​ញ្ញា​ត​​ឱ្យ​​​ថ​​ត​​​​ឯក​សា​រ​​​សំណុំ​រឿ​ង​​នោះ​​​នៅ​ឡើយ​​ ​​ដែ​ល​​នេះ​​​ជា​​កា​រ​​រំ​លោ​ភ​បំពា​ន​​យ៉ា​ង​​​ធ្ងន់​ធ្ង​រ​​ទៅ​លើ​​ក្រ​ម​​នី​តិវិ​ធី​​ព្រហ្ម​ទ​ណ្ឌ​​នៃ​​​ព្រះរា​ជា​ណា​ចក្រក​ម្ពុ​ជា​​។

លោក​​ អំ សំអាត នាយកប្រតិបត្តិ​អង្គការ​លីកាដូ​ ​ដែល​ជា​អង្គការ​មួយ​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​សង្គមស៊ីវិល​ទាំង​៦៩​ដែល​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​លើកឡើងថា ការ​ចាប់​ខ្លួន​កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ គឺ​ជា​រឿង​មិន​សម​ហេតុ​ផល និង​ជា​​ការ​គំរាម​គំហែង បំភិត​​បំភ័យ និងបំបាក់ស្មារតីសម្រាប់សហជីពណា​ហ្គាវើ​លដ៍ ក៏ដូចជាការគំរាមកំហែង បំភ័យទៅដល់បុគ្គលិក អតីតបុគ្គលិកនៃក្រុមហ៊ុន​ណា​ហ្គាវើ​ល​ដ៍​ដែល​កំពុង​ធ្វើ​កូដកម្ម​ដើម្បី​ស្វែង​រក​ដំណោះ​ស្រាយ​បញ្ហាវិវាទការងារ​នៅក្រុមហ៊ុន​ណា​ហ្គាវើ​លដ៍។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ ​«​ទីមួយបើតុលាការនិងអាជ្ញាធរចោទប្រកាន់ថាបានគេចវេស និង​មិន​គោរព​ទៅ​តាម​សេចក្ដីសម្រេចដែលដាក់កញ្ញា​ ​ស៊ី​ថ​រ ឱ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការត្រួត​ពិនិត្យ​របស់​តុលាការ​ គឺជា​រឿង​អត់​ត្រឹមត្រូវ​ទេ ដោយសារ​កញ្ញា​ ​ស៊ី​ថ​រ និង​មេធាវី​របស់ក​ញ្ញា​មិន​ដែល​បាន​ទទួល​ដីកា​សម្រេច​ដាក់​កញ្ញា​ឱ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការត្រួតពិនិត្យរបស់តុលាការទេ អ៊ីចឹងត្រង់ចំណុចដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យកញ្ញា​ ​ស៊ី​ថ​រ​ចេញទៅក្រៅប្រទេស វាអត់មានការអនុវត្តបានដោយសារសាមីខ្លួន និងមេធា​វី​មិន​ដែ​ល​បាន​ដឹ​ង​ហើយ​ក៏​មិ​នដែ​ល​បាន​ឃើ​ញ​ ​អ៊ីចឹ​ង​យ​ក​កា​រស​ម្រេ​ច​ម​កធ្វើ​ជា​ការ​ចោ​ទ​ប្រកា​ន់​វា​អត់​ត្រឹ​ម​ត្រូ​វ​ទេ។ ហើយ​មួ​យ​ទៀត​បើ​គេ​ច​វេស​មែន ​មិ​ន​មែន​កញ្ញា​​ ​​​ស៊ី​​​ថ​​រ​ ​ត្រ​ឡ​ប់ម​កពី​ប្រ​ទេ​ស​​​​អូ​ស្ត្រា​លីវិ​​ញ​ទេ។​ »។

​លោក អំ សំអាត បន្ថែម​ថា៖ «ទី​ពីរ​យើ​ង​ឃើ​ញ​ការ​ឃុំខ្លួ​​ន​គាត់​គឺឃុំ​ខ្លួ​ន​ឡើ​ងវិ​ញ​ទាក់​ទ​ង​បទ​ល្មើ​ស​ចាស់​នោះ​ទេ​ ចា​ប់​ខ្លួនគា​ត់កា​លពី​ដើ​មខែ​ម​ករា​ ឆ្នាំ២០​២​២ តុ​លា​កា​រ​ចោ​ទ​ប្រកា​ន់​គា​ត់​ថា​បា​ន​ញុះញ​ង់​ឱ្យ​មាន​ភាព​​​​វឹ​កវ​រ​​ធ្ង​ន់​ធ្ង​រ​ដ​ល់​​ស​ន្តិសុ​ខ​ស​ង្គម​ ​អ៊ីច៊ឹ​ង​ការ​ចា​ប់ខ្លួ​ននឹ​ង​គឺប​ទល្មើ​សចាស់​ទេ​ ​ហើ​យកា​​រឃុំ​ខ្លួ​​ន​បណ្ដោះ​អា​សន្នឡើ​​ង​វិ​ញទៅ​​លើ​ដី​កាក្រោ​មកា​រ​ត្រួ​ត​ពិ​​​និ​​​ត្យដែ​​​ល​សា​​​មីខ្លួ​ន ​និ​ង​មេ​ធា​វី​មិ​នបា​ន​ដឹ​ង ​នេះ​ជាចំ​ណុ​ចមួ​យយើ​ង​គិត​ថា​គំរា​ម​កំហែ​ង​ ​បំភិ​តបំ​ភ័​យ​ ​និង​បំបា​ក់ស្មារ​តី​សម្រាប់​ស​ហជី​ព​​ក្រុម​ហ៊ុន​​ណា​​ហ្គា​វើ​​​លដ៍​»​​​។​

នាយកអង្គការ​លីកាដូ​រូបនេះ​​​ប​ន្ថែម​ថា ​អាជ្ញាធរ​គួរ​​ប​ញ្ឈប់​កា​រធ្វើ​ទុ​ក្ខ​បុ​កម្នេ​ញ​ ​ឬបំភិត​បំ​ភ័យ​ហួ​សហេ​តុ​ទៅ​លើស​ក​ម្ម​ភា​ព​នៃ​មេ​ដឹក​ស​ហ​ជី​​ព​ឯ​ក​រា​ជ្យ​​​ ដែល​គា​ត់ធ្វើ​កា​រដើ​ម្បី​បម្រើ​ផល​ប្រ​យោជន៍​បុ​គ្គ​លិក​ កម្មក​រ​ ដើម្បី​ឱ្យ​មានកា​រ​គោរ​ពទៅតា​មល​ក្ខខ​ណ្ឌកា​រងារ​ គោរពសិ​ទ្ធិ​រ​ប​ស់បុ​គ្គ​លិ​ក ​ក​ម្ម​ករ​ ហើ​យប្ដូ​រមក​រ​កការ​ដោះ​ស្រា​យវិ​ញ​។​

Newsroom Cambodia បានទាក់ទង លោក ប្លង់ សុផល អ្នកនាំពាក្យ​សាលាដំបូង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​តាមសាសរអេឡិចត្រូនិច​តេឡេក្រាម​ ប៉ុន្ដែលោកថា៖ ​« ខ្ញុំមិនឆ្លើយនឹងសំណួរ អ្នក​មិនមែន​ជា​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន​ឡើយ​»​។

លោក​ ជិ​ន​ ​ម៉ាលី​ន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្ដិធម៌​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia តាម​សារ​អេឡិច​ត្រូនិច​តេឡេក្រាម​​​​ថា បើ​មើ​ល​ទៅ​លើ​ការ​លើ​ក​ឡើ​ង​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​របស់​សង្គមស៊ីវិល​ទាំង​៦៩​នោះ​ ​បង្ហាញ​ថា ពួកគេ​មិន​បា​ន​ពិនិ​ត្យ​មើល​ទៅលើ​ច្បា​ប់​រប​ស់​ក​ម្ពុ​ជា​ ឬក៏​នីតិ​វិ​ធី​រប​ស់​តុលា​កា​រ​កម្ពុ​ជា​​នោះ​ទេ។ លោកថា ស​មត្ថកិ​ច្ច​​អនុ​វ​ត្តន៍​ទៅតា​មនី​តិវិធី​ច្បាប់​រប​ស់ក​ម្ពុ​ជាដែល​មាន​ជាធ​រ​មាន មិ​ន​មែ​នជា​កា​រ​រំ​លោ​ភបំពា​ន​សិទ្ធិ ឬ​ធ្វើទុ​ក​បុកម្នេ​ញ​នោះ​ទេ។​

លោ​កមា​ន​ប្រ​សាស​​ន៍ថា​៖ ​«​ទា​ក់​ទងករណី​​ហ្នឹ​​ង​​គឺជា​កា​រ​អ​នុវ​ត្ត​​ដំ​ណើរ​ការ​នី​តិវិ​ធីតា​ម​ផ្លូ​វ​ច្បាប់​រ​ប​ស់​តុលាកា​រ​។ ​ធម្ម​តាអ្ន​ក​ដែល​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ស្ថិ​តនៅ​ក្រោ​​មកា​រ​​​ត្រួ​តពិ​និត្យ​តា​មផ្លូ​វតុ​លាកា​រ​ ​គេកំ​ណ​ត់លើ​​លក្ខ​ខ​ណ្ឌ​​ រួ​ម​ទាំ​ងកា​រ​ចេ​ញទៅ​ក្រៅ​ប្រ​ទេស​អី​ជាដើម​ -ល​-​​​ ដែ​លត្រូវ​សុំ​កា​រអ​នុ​ញ្ញា​តពី​ខា​ង​តុលា​កា​រ​សិន​ ​ប៉ុ​ន្តែគា​ត់បា​ន​បំ​ពាន​លើ​លក្ខ​ខ​​​ណ្ឌ​ទាំ​​ង​អ​ស់​នេះ ​អ៊ីចឹ​ង​ហើ​យបា​ន​ជា​តុលា​ការ​គេអ​នុវ​ត្តន៍​នី​តិ​វិធី​ដែល​យ​ក​មក​​​ឃុំខ្លួ​​​នហ្នឹ​ង​។ អ៊ីចឹង​សូ​ម​គាត់​ពិ​និត្យ​មើ​ល​ទៅលើ​ផ្លូ​វ​ច្បា​ប់ នី​តី​វិធី​ច្បាប់​​រប​ស់​កម្ពុ​ជា​មុន​នឹ​ង​ធ្វើ​កា​រ​សន្និ​ដ្ឋាន​ទាំ​ងមិន​យល់​ ឬ​មួយ​ក៏ធ្វើ​កា​រស​ន្និដ្ឋា​ន​ក្នុង​គោ​លបំ​ណ​ង​ចោ​ទ​ប្រ​កា​ន់​ដើ​ម្បីកា​រ​ពា​រ​បិទ​បាំ​ង​កំ​ហុស​រ​ប​ស់ក្រុ​ម​ខ្លួ​ន​»​។​

​ប្រ​ធាន​ស​ហជី​ព​ទ្រ​ទ្រង់​សិ​ទ្ធិ​កា​រងា​រ​បុគ្គ​លិក​ក​ម្មក​រ​ខ្មែ​រនៃ​ក្រុ​ម​ហ៊ុន​ណាហ្គា​វើ​លដ៍​​​ ក​ញ្ញា​ ​ឈឹ​ម ​ស៊ី​ថរ​ ​ត្រូ​វបា​ន​​តុ​លា​កា​រ​​ចោ​ទប្រ​កាន់​​​ពី​​ប​ទ ​«​​ញុះ​ញ​ង់​​»​ ​​​តាម​​ប​ញ្ញ​ត្តិ​​មា​ត្រា​​​៤​​៩​​៤​​​ ​​និ​ង​​មា​ត្រា​​៤​​៩​​​៥​​ ​​​នៃ​​ក្រ​ម​ព្រហ្ម​ទ​ណ្ឌ​​ ​​​កាល​ពី​​ខែ​​ម​ក​រា​​​ ​​ឆ្នាំ​​២​​​០​​២​​២​​ ​​ក្រោ​យ​ពេល​​​ស​ហជី​ព​​ក​ញ្ញា​​ចា​ប់​ផ្ដើម​​​ធ្វើ​​កូ​ដក​ម្ម​​អ​ហិ​ង្សា​ទាម​ទា​រ​រក​ដំ​ណោះស្រា​យ​ការ​ងា​រពី​ភា​គីក្រុ​ម​ហ៊ុ​ន​កាណូមួ​យ​នេះ៕​

​​


​ ​

​​​
​ ​

កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ខាងមុខ​ផ្ទះ​មាន​ប្រក់​ស័ង្កសី ​​ទំហំ​បីម៉ែត្រ​គុណ​បួន​ម៉ែត្រ​​ លោក អ៊ុន ចាន់ត្រា​ និយាយ​​ថា ​ការ​រស់​នៅក្បែ​រ​គំ​នរ​សំរា​មធ្វើ​ឱ្យ​លោក​​​ប្រឈ​មនឹ​ង​បញ្ហា​​ប៉ះ​ពាល់​សុ​ខភា​ព ដោយ​សារ​ក្លិន​របស់​សំរាម​។ ទោះយ៉ាងណាលោក​ថា លោក​មិនមាន​ជម្រើស​រក​របរ​ និង​រស់នៅ​កន្លែង​ផ្សេង​នោះទេ។​

លោក​​បញ្ជាក់​ថា៖ «ប៉ះពាល់យ៉ាងណាក៏ទ្រាំបើយើងអត់មានជម្រើសអស់ជម្រើស អស់​ជម្រើស​កន្លែង​រកស៊ី។​ អាការៈឈឺតែរហូតដែរហ្នឹងវាប៉ះពាល់រឿងសំរាមប៉ះពាល់ឈឺ ម្នាក់ៗ​ឈឺ​មិន​ដែល​ស្វាង។​ យើងដឹងទៅណាពាក្យថាអស់ជម្រើស អស់រលីង នៅកន្លែងទាល់ហើយ»។

មិនមែនមានតែគ្រួសារ​របស់​លោក អ៊ុន ចាន់ត្រា នោះទេ​ដែល​​មិនមាន​ជម្រើស​រស់នៅ​ក្បែរ​គំនរសំរាម ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាច្រើន​គ្រួសារ​ផ្សេងទៀត ក៏​បាន​និង​​​កំពុង​​រស់​នៅ​ក្បែរ​ទីលាន​ចាក់​សំរាម ដែល​ពោរពេញ​ដោយ​ក្លិន និង​មេរោគ​នេះ​ផង​ដែរ។

អ្នកស្រី​ ប្រាជ្ញ យិន ​កំពុង​រស់នៅ​ផ្ទះជួល​ជាមួយកូន​នៅ​​ក្បែរ​ទីលាន​ចាក់​សំរាម​ដែរ​នោះ លើក​ឡើង​ដែរ​ថា កូន​របស់​អ្នកស្រី​មាន​មុខ​របរ​ជា​អ្នក​រើសសំរាម​ដើម្បី​យក​ទៅ​លក់​ចិញ្ចឹម​ជីវិត តែ​អ្នកស្រី នៅ​ផ្ទះ​ដេរការ៉ុង​​ដើម្បី​ដាក់អេតចាយ។ អ្នកស្រី​ថា អ្នកស្រី​មិនអាច​ទៅរើស​សំរាម​ជាមួយ​​កូន​បានទេ ដោយសារ​អ្នកស្រី​មានវ័យចំណាស់​ណាស់ទៅហើយ។​

ស្រ្តី​វ័យ​៦៩ឆ្នាំ ដែល​មាន​​​​​​​​​​​​​​ស្រុ​​កកំ​​ណើ​​ត​នៅ​ខេត្ត​ព្រៃ​វែង​រូបនេះ​បន្ថែម​ថា អ្នកស្រី​​តែង​មាន​អាការៈ​មិន​ស្រួលខ្លួន​ជាញឹកញាប់ ​ដោយសារជំងឺ​​ប្រចាំ​កាយ ព្រមទាំង​​ការ​​រស់នៅ​​ក្នុង​​ទីតាំង​​ដែល​​មាន​​ក្លិន​​ស្អុយ​​​ដែល​​ធ្វើ​​ឱ្យ​​​សុខភាព​របស់អ្នកស្រី​​​​កាន់តែ​មិនបាន​ប្រសើរ​​។​​

អ្នកស្រី​​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា៖ «អ៊ុំចាប់តាំងពីមករស់នៅទីនេះបាន​ ៣-៤ខែ គឺ​អ៊ុំ​ដាក់​សេរ៉ូម​៤-៥កំប្លោកហើយ។​ បើនិយាយពី​ក្លិនសំរាមគឺក្លិនហើយ ពេល​ខ្លះ​មាន​ខ្យល់​គឺ​វា​ទៅ​តាម​ខ្យល់ តែពេលគ្មានខ្យល់ហើយហប់វិញនោះគឺក្លិនសំរាមវានៅវិលវល់ពេញហ្នឹង ហើយ​ឆួល​ច្រមុះ គឺ​មាន​តែ​យក​ក្រមា​ខ្ទប់»។

ចំណែក​លោកស្រី អឿន ស្រី អាយុ ៥៣ឆ្នាំ ដែលជាអ្នកមករស់នៅកន្លែង​ចាក់សំរាមនេះ​ដែរ លើកឡើង​ថា៖ «ខ្ញុំឧស្សាហ៍ឈឺក្បាល ហើយពេលខ្លះ សំឡេង​រប​ស់​ខ្ញុំ​ឡើង​ចង់​ស្អក​ព្រោះតែ​ធុំក្លិន​សំរា​ម​ពេក ហើយបើនិយាយពីពេលយប់វិញគឺថា ក្លិនសំរាមធុំក្លិនខ្លាំង ធុំជូរៗ​ដូច​បាយ​ជ្រូក ធ្វើឱ្យខ្ញុំតែងតែយកក្រមាមកបិទច្រមុះដើម្បីកុំឱ្យសូវធុំក្លិន»។

​អ្នកស្រី​ ​ស្រី​ ​ចា​ន់​ មា​ន​អា​យុ ​២៩​ឆ្នាំ ​​​មា​ន​​​​​​​​​​​​ស្រុ​​កកំ​​ណើ​​ត​នៅ​ខេត្ត​ព្រៃ​វែង ​​​​​មក​​រ​ស់​​​​​នៅ​​​​​ជិ​ត​​​​​គំន​រ​​​សំ​រាម​ក្នុង​សង្កាត់​ជើង​ឯក ​រ​យ:​ពេល​២​ឆ្នាំ ​ជា​មួយស្វា​​មី ម្ដា​​យ និ​ង​​​កូន​២នា​ក់​ផ​ង ​ប្រ​កបរ​ប​​ររើ​សជ័រ​ប្លាស្ទិក​លើគំនរ​សំរាម​ ​និង​​​ដេ​រ​ការ៉ុង​លក់ ​បាន​និ​យាយ​ទាំងទឹកមុខ​ស្រងូតស្រងាត់​​ថា អ្នកស្រី និង​គ្រួសារ​ ត្រូវ​ប្រកបរបរ​ចិញ្ចឹមជីវិត​ដោយ​ផ្អែកលើគំនរសំរាម ដោយសារ​មិនមាន​ដើមទុន​ដើម្បី​ប្រកប​របរ​ផ្សេង​។ អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា អ្នកស្រី​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ប្រកបរបរ និង​រស់នៅ​ក្បែរ​គំនរ​សំរាម​នេះ បើ​ទោះ​បី​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​សុខភាពក្តី។​

លោកស្រីថា៖ «ខ្ញុំ​មក​ដំ​បូង​ធុំក្លិ​ន​សំ​រា​ម​ខ្លាំ​ងពិ​បា​ករ​ស់​នៅ​ ចេះតែ​ទ្រាំ​តែនៅ​ យូ​រៗ​ក៏ស៊ាំ​នឹង​បរិ​យា​កា​សនៅ​ក្បែរ​គំ​នរ​សំ​រាម​ ប៉ុន្តែក៏ទាំ​ងកា​រ​ប្រឈ​ម និង​ប​ញ្ហាប៉ះ​ពាល់​សុ​ខ​ភា​ព​ផងដែរ ហើយខ្ញុំក៏​មិន​ចង់​រស់នៅ​ទីនេះដែ​រ ​តែដោ​យសា​រជី​វភា​ពខ្វះ​ខាត​ គ្មានដើ​មទុ​ន​សម្រា​ប់​រក​ស៊ី ​នៅ​ធ្វើកា​រងា​រសំណង់​ក៏ត្រូ​វគេបោ​កផង​ ទើ​បខ្ញុំ​ស​ម្រេច​ចិ​ត្តប្រ​ក​ប​រប​រនេះ»​។​

អ្នកស្រី​បាន​បន្ថែម​​ថា​ អ្នកស្រី និង​ស្វាមី​រើស​ជ័រទាំ​ង​យប់​​ទាំង​ថ្ងៃ មា​​ន​​ដូច​ជា ​ដ​បទឹ​កសុ​ទ្ធ ​ដបស្រា​ កំ​ប៉ុ​ង​សាប៊ូ​ ​​​​ខ្សែ​រភ្លើ​ងជាដើម។ ហើយក្នុង​មួ​យថ្ងៃអ្នកស្រី និង​ស្វាមី​រ​កចំណូ​ល​បានប្រមាណជា​​៥​ម៉ឺ​នរៀល តា​មបរិមាណនៃជ័​រ​។ អ្នកស្រីថា ថ្ងៃខ្លះនៅ​ពេល​​មា​ន​ភ្លៀ​​ង​ និ​ង​មាន​​ខ្យ​ល់ខ្លាំ​ង អ្នកស្រី និង​ស្វាមីមិនអាច​រើសជ័រ​បាន​សោះ​ក៏មាន​​។

លោក​​ស្រី​​ថា​​៖​​ «​​ពេល​​ភ្លៀង​​បញ្ហា​​ប្រឈម​​ប្រឈមមុខ​​ថា​​រក​​អត់​​កើត​​តែ​​ម៉ង​​ សើម​​ប៉ប៉ិកប៉ប៉ាក់​​ ហាស​​ មាន​​ខ្យល់​​ទៀត​​មិន​​បាច់​​ទេ​​»​​។​​

លោក ស៊ន ​​សុក្រិត្យ​​ ប្រធាន​​គម្រោង​​ផែនទី​​ កែ​​លម្អ​​សហគមន៍​​ និង​​ភាពធន់​​ក្នុង​​ទីក្រុង​​បាន​​ប្រាប់​​ Newsroom​​ Cambodia​​ban ថា ​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​រស់​​នៅ​​ក្បែរ​​គំនរ​​សំរាម​​ និង​​ប្រកបរបរ​​លើ​​គំនរ​​សំរាម​​ ​​​តែងប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​សុខភាព និង​ជំងឺ​ផ្សេងៗ​ ដោយសារពួកគេ​មិន​​ដឹង​​ពី​​បៀប​​ការពារ​​ខ្លួន​​ និង​​មិន​​​មាន​សមត្ថភាព​​ទៅ​​ទិញ​​របស់​​ការពារ​​ខ្លួន។

លោក​​ថា៖ ​​«​​ពួកគាត់​​អត់​​មាន​​របស់របរ​​សម្រាប់​​ការពារ​​គាត់ ​​ឧទាហរណ៍​​ដូចជា​​ត្រូវ​​មាន​​ស្រោមដៃ​​អ៊ីចឹង​​ ហើយ​​អត់​​មាន​​កាចា​ប់​​​គ្មាន​​អី​​ទេ​​តាម​​តែអីចឹង​​​យក​​ដៃ ​​ហើយ​​អ្នកខ្លះ​​ចាប់​​តែដៃ​​តែអ៊ីចឹង​​ ហើយ​​គ្មាន​​ស្រោម​​ដៃ​​​​ អត់​​មាន​​ស្បែកជើង​​ការពារ​​អ៊ីចឹងទៅ​​ […] ​​សំរាម​​​ខ្លះ​​វា​​ភ្ជាប់​​របស់របរ​​​មុតស្រួច​​ដូច​​ជា​​កែវ​​ដូចអីហ្នឹង​​ អាហ្នឹង​​វា​​អាច​​ឱ្យ​​ប៉ះពាល់​​ដល់​​គាត់​​ អាច​​មុត​​អាច​​អ៊ីចឹង​ ហើយ​​ធ្វើ​​ឱ្យ​​អាហ្នឹង​​វា​​ប្រឈម​​សម្រាប់​​ពួកគាត់ ​​ទី​​មួយ​​។ ទីពីរ​​វា​​អាច​​ធ្វើ​​ឱ្យ​​ប៉ះពាល់​​ដល់​​សុខភាព​​របស់គាត់​​ សុខភាព​​បស់គាត់​​ការ​​រស់​​នៅ​​នឹង​​សំរាម​​ ដឹង​​ហើយ​​សំរាម​​មាន​​ក្លិន​​មាន​​អី​​​​ ហើយ​ទៅ​​គាត់​​អត់​​មាន​​ម៉ាស​​មាន​​អី​​ការពារ​​អត់​​មាន​​អ៊ីចឹង​​ទៅ​​ ធ្វើ​​ឱ្យ​​​ប៉ះពាល់​​ដល់​​សុខភាព​​បស់​​គាត់​​ដែរ​​​​​»​​។​​​

លោក​​​​បន្ថែម​​​​​ថា​​ ប្រជាជន​​ដែល​រស់នៅ និង​ប្រកបរបរ​នៅ​​តំបន់​ចាក់សំរាម ​គ្មាន​​ជម្រើស​​ និង​​​គ្មាន​​​ការងារ​​អ្វី​​ក្រៅ​​ពី​​របរ​​រើស​​សំរាម​​​នោះទេ​។

លោក ស៊ន សុក្រិត្យ បន្ថែម​ថា អាជ្ញាធរ ​​និង​​អ្នក​​ពាក់ព័ន្ធ​​ផ្សេងៗ​​ទៀត ​​គួរ​​តែ​​គិត​​ពិចារណា​​ ពី​​បញ្ហា​​ប្រឈម​​របស់​​ពួកគាត់​​ ដោយ​ត្រូវ​​​​មាន​​ការ​​បង្កើត​​មុខរបរ​​ជូន​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្រៅ​​ពី​​ការរើស​​សំរាម​​ដើម្បី​​ចិញ្ចឹម​​ជីវភាព ​​និងដើម្បី​​ការពារ​​សុវត្ថិភាព​​ជូន​​ពួកគាត់​​។  

លោក​បញ្ជាក់​​ថា៖ ​​«​​បង្កើត​​មុខរបរ​​ ​ឬរក​​មុខរបរ​​ឱ្យ​​ពួកគាត់​​ធ្វើ​​អី​​ផ្សេង​​ក្រៅពី​​មក​​រើស​​សំរាម​​ ហើយ​​ពួកគាត់​​មែនទែន​​​ទៅ​​គាត់​​មិន​​រក​​ចំណូល​​បាន​​ប៉ុន្មាន​​ទេ​​ មែន​​បាន​​ន័យ​​ថា​​ មែន​​ដេញ​​ចេញ​​ពួក​​គាត់​​ចេញ​​ទេ ​​ប៉ុន្តែ​​អាច​​ជួយ​​ យ៉ាង​​ហោច​​ណាស់​​​​ក៏​​បាន​​ជួយ​​​​គាត់​​​ការពារ​​​សុវត្ថិភាព​ពួ​ក​​គាត់​​ ព្រោះ​​នៅ​​​តំបន់​​ហ្នឹង​​មើល​​ទៅ​​ដូចជា​​អាជ្ញាធរ​​អីហ្នឹង​​មិន​​ដែល​​ទៅ​​អើត​​ មិន​​ដែល​​ទៅ​​អើ​​ពើ​​សម្រាប់​​ពួកគាត់​​​ទេ​​ ​​ថា​​ជា​​រឿង​​មួយ​​ពិបាក​​ដែរ​​សម្រាប់​​ពួកគាត់​​»​​។

លោក អ៊ុន ចាន់ត្រា ដែល​ជាអ្នករស់នៅ​ក្បែរ​​ទីលាន​ចាក់​សំរាម​ជើង​ឯកបាន​និយាយ​​ថា ដើម្បី​ជីវភាព លោក​នឹង​នៅ​​ប្រកប​របរ​ដែល​នៅ​ក្បែរ​កន្លែង​ចាក់​សំរាម​នេះ បើទោះបី​ជា​មានការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទីលានចាក់​សំរាម​​ទៅកន្លែង​ផ្សេង​ក៏​ដោយ។

លោកនិយាយ​ទាំងទឹកមុខ​ស្រពោន​​ថា៖ «​បើយើងវាទាល់មែនទែនហើយ សំរាម​នៅ​ណា​គឺ​ទៅ​តាម​សំរា​ម​ហ្នឹង​តែម្តង។ មនុស្ស​ហ្នឹង​អត់មានឱ្យសំរាមទៅឆ្ងាយ បើចង់​ទៅ​ឆ្ងាយ​កាន់​តែ​តាម​ទៅ​ទៀត ទោះជាទៅណាក៏ទៅតាមទៅទៀត ព្រោះ​មនុស្ស​វា​អស់​រលីង វាអស់ជម្រើស​​ហ្នឹង ហើយ»៕​

​យោ​ង​តាម​សេក្ដី​ប្រកា​ស​ព័ត៌មាន​រ​ប​ស់ក្រ​សួ​ង​ពា​ណិ​ជ្ជក​ម្ម​ ​ចេ​ញនៅ​ទី២​១ ​ខែវិ​ច្ឆិ​កា​ ឆ្នាំ២​០​២២​បញ្ជាក់ថា​ ​​ប្រេងឥន្ធន:ចុះ​ម​ក​ត្រឹម​៤​,៣​៥​០​រៀល​ក្នុ​ង​១​លី​ត្រ សម្រា​ប់​សាំ​ង​ធម្ម​តា ​​​និ​ង​៥,០០​០​រៀ​លក្នុ​ង​១​លី​ត្រ​សម្រាប់ប្រេ​ង​ម៉ា​ស៊ូ​ត ​​ដោយតម្លៃនេះ​​អនុវត្តចាប់ពីថ្ងៃទី២១ ដល់៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ។

​សេចក្ដី​ប្រកា​សព័ត៌មានដដែល​បន្ថែម​ថា ការបញ្ចុះការបញ្ចុះតម្លៃនេះគឺដើម្បីជួយស​ម្រួ​ល​ដ​ល់ជី​វ​ភាព​ប្រជាពលរដ្ឋ។

យោងតាមសេច​ក្ដីប្រកាសរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ចេញថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២បាន​ ឱ្យដឹ​ង​ថាតម្លៃលក់ប្រេងឥន្ធន:ចាប់ថ្ងៃទី១១ ដល់ថ្ងៃទី ២០ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២សម្រាប់សាំ​ងធម្មតាថ្លៃ៤,៤០០ រៀលក្នុង១លីត្រ និងសម្រាប់ប្រេងម៉ាស៊ូត ៥,១០០រៀលក្នុង១លីត្រ៕​

ខាងក្រោម​នេះ​ជា​ការ​សម្ភាស​របស់កញ្ញា ខាន់ លីណា ជាមួយ​លោក យង់ គីមអេង ពាក់ព័ន្ធនឹង​ផល​ប៉ះពាល់​ពីការ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង៖

Q: ជម្រាបសួរលោក យង់ គីមអេង!

A: បាទ ជម្រាបសួរ!

Q: បច្ចុប្បន្នយើងឃើញ​មាន​ការផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ច្រើន​ទាំង​លើ​បណ្ដាញ​សង្គម​ Facebook និង​តាម​​​ទីសាធារណ:នានា​ ហើយ​ការផ្សព្វផ្សាយ​ឃើញ​មាន​ការចូលរួម​ពី​ក្រុម​តារា និង​អ្នក​មាន​ប្រាក់​ធំៗផង​។ តើការផ្សព្វផ្សាយ​​ពី​គ្រឿង​ស្រវឹង​​​​​​​​​​យ៉ាង​ទូលំទូលាយពេលបច្ចុប្បន្ន​នេះ​ បង្ក​​​ផល​ប៉ះពាល់​អ្វីខ្លះ​ដល់​សង្គម​?

A: ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងស្រវឹងវាគ្មានផ្ដល់ផលប្រយោជន៍អ្វី​សូម្បី​បន្តិច​បន្តួច​ដល់ ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​។ ជា​ទូទៅវា​បំផ្លាញនូ​វ​សុខ​សន្តិភាព​ក៏ដូចជា​ស្ថិរភាព​សន្តិសុខ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទៅ​វិញ​ទេ ពីព្រោះ​ការលើកទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​មនុស្ស​ផឹ​កស្រា គឺ​មិនមែន​ជា​កត្តា​ដ៏​ល្អទេ។ អញ្ចឹង​បាន​ជា​ព្រះពុទ្ធ​លោក​សម្ដែ​ង​ថា ឱ្យ​យើង​វៀរចាក​សុរា ប៉ុន្ដែ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ យើង​ជា​អ្នក​កាន់​សាសនា​ព្រះពុទ្ធ​នាំ​គ្នាម​ក​ផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង ហើយ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ផឹ​កស្រា​ វា​ប្រាស​ចាក​ពី​ខ្លឹមសារ​រដ្ឋ​​​ធម្មនុញ្ញ​ដែល​យើង​និយាយ​ថា ព្រះពុទ្ធសាសនា​ជា​សាសនា​របស់រដ្ឋ​ នេះ​ជាវ​រឿង​មួយ​ដែល​គួរ​សោកស្ដាយ​។​

ម៉្យាងវិញ​ទៀតកា​រផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ ​ដូចជា​ការលើក​ទឹកចិត្ត​យុវជន​ឱ្យ​ប្រើប្រាស់គ្រឿ​ង​ស្រវឹង ហើយឃើញថាយុវជនជាច្រើន​បោះបង់​ការសិក្សា  មាន​យុវជន​ជាច្រើន​ក្លាយ​ជា​ក្រុម​បង​តូច​បង​ធំ មាន​យុវជន​ជាច្រើន​ងប់ងល់​ក្នុង​ការប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​នេះ​បង្ក​បញ្ហា​ទៅ​ដល់​សហគមន៍​ និង​ក្រុម​គ្រួសារ។ ​ហើយ​សាក​ពិចារណា​ទៅ​មើល​ថា តើ​អ្នក​ដែល​ផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​គាត់​ចង់ឱ្យ​កូន​របស់​ខ្លួន​ផឹក​គ្រឿងស្រ​វឹងទេ​? ប្រហែល​ជា​គាត់​និយា​យថាមិនចង់ឱ្យទេ ប៉ុន្ដែ​សួរ​ថា​តើការផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​អ្នក​ដទៃ​ទៀត​ប្រើប្រាស់ តើវា​ជារឿង​ស្រប​តាម​ឆន្ទ:​បំណង​ពិត​ប្រាកដ​របស់​គាត់​ទេ? តើ​គ្រឿងស្រវឹង​វា​ជួយ​ផ្ដល់​ផល​អ្វី? យើង​ឃើញ​ថាវាផ្ដល់ផលប៉ះ​ពាល់​ដល់​សហគមន៍​ ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​គ្រួសារ​ប្រសិន​ចង់​សង្គម​រីក​ចម្រើន​យើង​មិន​គួរ​ណាលើ​ក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​ទេ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​យើង​គួ​រផ្ស​ព្វផ្សាយ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​កាត់​បន្ថយ​ការប្រើប្រាស់​គ្រឿងស្រវឹង​ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​ទៅ​ដល់​សុខភាព​សាធារណ: ដើម្បី​បញ្ចៀស​ស្រ្ដីពី​ហិង្សា​ផ្សេងៗ។

Q: កាលណាយុវជនប្រើប្រាស់ច្រើន តើវាអាចជំរុញ​ឱ្យ​មាន​ការប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន ​ទេ​ដោយសារ​ បច្ចុប្បន្នគ្រឿងញៀនមានការកើនឡើងច្រើន?

A: ការសិក្សាស្រាវជ្រាវជាច្រើនរបស់អង្គការ UNODC គេបាន​រកឃើញ​ថា​ ការប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​ជា​ច្រកទ្វារ​ឈាន​ទៅ​រ​ក​ការប្រើប្រាស់គ្រឿង​ញៀន អ៊ីច៊ឹង​ឪពុក​ម្ដាយ​ឃើញ​កូន​ប្រើប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​ត្រូវ​តែ​ប្រុ​ង​ប្រយ័ត្ន​មែនទែន យូរ និង​ឆាប់​យុវជន​មួយ​ចំនួន​ក្លាយ​ខ្លួន​ទៅ​ជា​អ្នក​ប្រើប្រាស់​គ្រឿងញៀន ហើយបង្ក​បញ្ហា​កាន់​តែ​ធំ​ទៅ​ដល់​គ្រួសារ និង​សង្គម​ថែម​ទៀត​បាទ។

Q: បើសិនគ្រឿងស្រវឹងមិនល្អ តើហេតុអ្វីបានជារដ្ឋាភិបាល​មិន​ទប់​ស្កាត់ ហើយ​មាន​កត្ដា​អ្វី​ខ្លះធ្វើ​ឱ្យ​ការផ្សព្វផ្សាយគ្រឿង​ស្រវឹង​មាន​ភាព​ទូលំ​ទូលាយ?

A: កត្តានេះ​ដោយសារ​ទីមួយ​មាន​ការពាក់ព័ន្ធ​ផលប្រយោជន៍​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​នឹង​អ្នក​មាន​អំណាច​ខ្លះ ជាមួយ​ក្រុមហ៊ុន​ឧស្សាហកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹង ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​មិន​អាច​កាត់​ផ្ដាច់ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹងនេះបាន។​ ហើយ​ទីពីរ​អាច​មក​ពី​ការយល់​ច្រឡំ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រម​ទាំង​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ដែល​នៅ​តែ​យល់ថា គ្រឿង​ស្រវឹង​គឺអាច​ជួយ​បញ្ហាសុខភាព​របស់​ខ្លួន​បាន ហើយ​រឿង​ទីបី​ទៀត​ដែល​ដឹង​ថា​ប៉ះពាល់ហើ​យ​នៅ​តែ​ផ្សព្វផ្សាយ។​ អ្នក​ដែល​គេ​វិនិយោគ​ទៅ​លើ​គ្រឿង​ស្រវឹង​គេបាន​ការចំណេញ​ច្រើន ព្រោះ​គេ​ដឹង​ហើយ​គ្មាន​អ្វី​ដែល​ទទួល​បាន​ប្រាក់​ចំណេញ​ដូច​ការវិនិយោគ​គ្រឿង​ស្រវឹ​ងទេ​ អ៊ីច៊ឹ​ង​បា​ន​នាំ​គ្នា​ផលិត​ម៉ាក​ស្រា​ដែល​ល្បីៗ​ចេញ​ម​ក​ជា​បន្ដបន្ទាប់​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​

Q: សម្រាប់លោក បើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសគេ តើវាខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្ដេចដែរ ឧទាហរណ៍​នៅ​ថៃ​ប្រទេស​គេ​គ្មាន​ការដាក់​តាំង​ស្លាក​ប៉ា​ណូ​ស្រា ទាំង​នៅ​ប៉ែក​អាស៊ី ទាំង​នៅ​អឺរ៉ុប​ផង ហាក់​ដូចជា​មិន​សូវ​មាន​ភាព​ទូលំទូលាយ​ដូច​ប្រទេស​យើង​ទេ?

A: យើងឃើញថាបញ្ហាការផ្សព្វផ្សាយនៅបណ្ដាលប្រទេសជិតខាងយើងមានឡាវ វៀតណាម ដែលយើងល្បីថាមានការផឹកខ្លាំងៗ តែ​គេ​ក៏​មាន​ច្បាប់​ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​សង្គម​របស់​គេ។​ ថៃ​មាន​ច្បាប់។​​គេ​មាន​ច្បាប់​នេះ​យូរ​ហើយ។​ នៅ​តាម​ដង​ផ្លូវ​ចរាចរ​ណ៍​គ្មាន​ស្លាកប៉ាណូ ​គា្មន​ការផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ទេ។​ នៅប្រទេសកម្ពុជា​យើង​គឺ​ស្លាក​ស្រាបៀរ​នៅ​ដង្ហែ​នៅ​តាម​ដង​ផ្លូវ​ច្រើន​ជាង​ស្លាក​អ្វី​ទាំង​អស់ ជាពិសេស​ស្លាក​សញ្ញា​ចរាចរណ៍​មិន​សូវ​មាន​ទៅ​វិញ។​ ចង់ទប់​ស្កាត់ ​កាត់​បន្ថយ​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ ហេតុអ្វី​មិន​បន្ថយ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ ផ្ទាំង​ប៉ាណូ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ហើយ​ជំនួស​វិញ​នូ​វ​ស្លាក​សញ្ញា​ចរាចរណ៍​? ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​កន្លែង​ខ្លះ​ទិស​ចរាចរណ៍​ទៅ​ណា​ទៅ​ណី​ ដូច​ផ្លូវ​បំបែក​ខ្លះគ្មាន​ស្លាក​សញ្ញា​ចរាចរណ៍​ ប៉ុន្ដែ​ស្លាក​ស្រា​នៅ​ត្រដែត​ផ្លូវ​បំបែក​នេះ​ទៅ​វិញ។

Q: បើសិនបញ្ហានេះនៅតែបន្ដ​កើតឡើង តើលោក​គិតថាវាជះឥទ្ធិពល ដល់​យុវជន​យ៉ាង​ដូច​ម្ដេច​ខ្លះ​នៅ​ពេល​អនាគត?

A: ដូចខ្ញុំបញ្ជាក់ជូនអ៊ី​ចឹង ទីមួយ​បើសិន​យើង​នៅតែបន្ដ​​​​កើត​មាន អត់​មាន​ច្បាប់ អត់ព្រម​មាន​ឆន្ទ:​នៅ​ក្នុង​ការ​លុប​បំបាត់​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​គ្រឿង​ស្រវឹ​ង​ទេ ថ្ងៃក្រោយ​គឺ​រឿង​ការ​ដែល​យើង​ខំ​គិ​ត​អំពី​ភូមិ​ឃុំ​​មាន​​សុវត្ថិភាព ​​គឺ​​មិន​​បាន​ជោគជ័យ​ទេ​ ​គោល​នយោបាយ​ភូមិ​ឃុំ​មាន​សុវត្ថិភាព​នេះ។​ ​ទីពីរ​គឺ​យុវជ​ន​ ក្រុមគ្រួសារ​ជាច្រើននឹង​រងគ្រោះ​ដោយសារ​បញ្ហា​គ្រឿង​ស្រវឹង ហើយ​បញ្ហា​សុខភាព​សាធារណ:​ដែល​កើត​មាន​ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​គ្រួសារ ក៏ដូចជា​រដ្ឋ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​លើស​ពី​ពន្ធ​ដែល​រដ្ឋ​បាន​មក​ពី​គ្រឿងស្រវឹងហ្នឹង​ទៅ​ទៀត៕​

លោករ៉ុង ឈុន ធ្លាប់ជាប់ពន្ធនាគារជាច្រើនលើករួមមកហើយ ដោយមានរយៈប្រហែល ២ឆ្នាំ ៩៦ថ្ងៃ និងមានការឃាត់ខ្លួនជាច្រើនលើកទៀតពាក់ព័ន្ធនិងការតស៊ូមតិ បាតុកម្ម ទាមទារ នានាកន្លងមក។ ការតស៊ូស្វែងរកសេរីភាព និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនេះ គឺប្រៀបដូចជាការឈរនៅមាត់ជ្រោះដ៏សែនជ្រៅ ហើយមានខ្យល់បក់បោកមកពីគ្រប់ទិសទី បើរក្សាជំហរមិនរឹងមាំទេនោះ វាពិតជាមានគ្រោះថ្នាក់។

អង្គុយក្រោមម្លប់ឈើក្រៅហាងកាហ្វេជាប់ផ្លូវ មានសំលៀកបំពាក់បែបអ្នកធ្វើការ ខោខ្មៅ អាវសរបែកញើសជោគអាវ ដៃម្ខាងកាន់កែវកាហ្វេក្ដៅអត់ដាក់ស្គរ សម្បុរស្រអែម និយាយមួយៗច្បាស់ៗ មានស្រុកកំណើតនៅភូមិចុងកោះតូច ឃុំតាលន់ ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល លោកឈុន បានឱ្យដឹងថា ជំហររបស់លោកអត់ប្រែប្រួលទេ មានតែរឹងមាំជាងមុនទៀតផង បើគ្រាន់តែគេចាប់ដាក់គុកមួយឆ្នាំពីរឆ្នាំ យើងនាំគ្នាភ័យខ្លាច ការដែលភ័យខ្លាចនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យមេដឹកនាំកាន់តែដើរខុសគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ។

លោកបានបន្តថា «គុកគ្រាន់ជាទីងមោងបន្លាចអ្នកសកម្មជន អ្នកប្រជាធិបតេយ្យទេ»។

រស់នៅក្នុងគ្រួសារកសិករដែលមានជីវភាពមិនសូវធូរធារ ដែលមានបងប្អូនបង្កើត ៤នាក់ ស្រី ៣នាក់ ហើយលោកជាកូនទី៣ បានបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលាបឋមសិក្សាតាលន់ នៅឆ្នាំ១៩៨២ កម្រិតវិទ្យាល័យនៅសាលាព្រែកតាដួង នៅឆ្នាំ១៩៨៨ និងបញ្ចប់មហាវិទ្យាល័យផ្នែកគណិតវិទ្យា នៅឆ្នាំ១៩៩៣ នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការសិក្សា ប្រហែលជាខែ៨ លោកក៏បានទៅចាប់ប៉ុស្តិ៍បង្រៀននៅវិទ្យាល័យស្អាង ខេត្តកណ្ដាល មុខវិទ្យាគណិតវិទ្យា ដោយបង្រៀនសិស្សថ្នាក់ទី១១ និងទី១២ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០១ ទើបផ្ទេរមកនៅក្រសួងអប់រំនៅនាយកដ្ឋានស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្ត។

លោកឈុន មានជំនាញបង្រៀនគណិតវិទ្យាតែមួយប៉ុណ្ណោះ ជំនាញផ្សេងមានសញ្ញាបត្រធំមិនមានទេ ប៉ុន្តែលោកធ្លាប់បានចូលរួមវគ្គខ្លីៗដែលរៀនពីភាពជាអ្នកដឹកនាំគម្រោង នៅក្រៅប្រទេស។

លោកបានបន្ថែមថា៖ «មានតែជំនាញតស៊ូមតិ ការតស៊ូមតិវាអត់មានសញ្ញាបត្រអីទេ គ្រាន់តែយើងវាមានឆន្ទៈ»។
ឈានមកដល់ជីវិតក្នុងវិស័យការងារ លោករ៉ុង ឈុន បានធ្វើការតស៊ូមតិចាប់តាំងពីចុងឆ្នាំ១៩៩៦មក និងធ្វើការតស៊ូមតិនៅក្នុងសាលារៀន ដោយសារមានការកាត់លុយគ្រូបង្រៀនច្រើន លោកតស៊ូដើម្បីលុបបំបាត់អំពើពុករលួយក្នុងក្របខណ្ឌសាលា ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនផង និងជាអ្នកតស៊ូមតិផង លោកក៏បានមកជួយសហជីពសេរីកម្មករ ជាមួយលោកជា វិជ្ជា នៅថ្ងៃសៅរ៍ ថ្ងៃអាទិត្យនៅឯភ្នំពេញ រហូតមានការផ្លាស់ប្ដូរផ្នែកខាងវិស័យការងារ និងលក្ខខណ្ឌការងារកម្មករបន្ថែមទៀត។

លោកធ្វើការងារសង្គមនេះគ្រាន់តែចង់ឃើញកម្មករមានប្រាក់ឈ្នួលល្អ មានលក្ខខណ្ឌការងារល្អ គ្រូបង្រៀនក៏ដូចគ្នា ដោយយើងចង់ឱ្យពលរដ្ឋរស់នៅសមរម្យ មានសេរីភាពបញ្ចេញមតិ មានយុត្តិធម៌សង្គម ហើយសិស្សានុសិស្សទទួលបានការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព។

លោកបានបន្តថា៖ «ជៀសវាងគ្រូបង្រៀនទៅលក់នំ បង្ខំឱ្យរៀនគួរ»។

លុះមកដល់ឆ្នាំ២០០០ លោកវិជ្ជា បានទៅចូលរួមសិក្ខាសាលានៅបាងកក ក៏មានអង្គការមួយសួរថាលោកចង់បង្កើតសមាគមន៍គ្រូបង្រៀនទេ លោកវិជ្ជា ដែលធ្វើការជាមួយលោកឈុន និងជាមិត្តនឹងគ្នាផង ក៏បានណែនាំឱ្យមានការបង្កើតសមាគមន៍គ្រូបង្រៀន ព្រោះលោកជាគ្រូបង្រៀនស្រាប់ ហើយក៏បង្កើតសមាគមន៍គ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យឡើង នៅថ្ងៃទី១១-១២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០០ ដែលមានគ្រូ ៤៥នាក់តំណាងតាមខេត្តឡើងមកជួបប្រជុំ និងបានបោះឆ្នោតឱ្យលោករ៉ុង ឈុន ជាប់ជាប្រធានសមាគមន៍គ្រូរហូតមក។

នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៤ មានករណីបាញ់សម្លាប់លោកវិជ្ជា បន្ទាប់មកសហជីពសេរីកម្មករ និងសមាគមន៍គ្រូបង្រៀន ក៏ចងសម្ព័ន្ធភាពគ្នា បង្កើតទៅជាសហភាពសហជីពកម្ពុជា លោកក៏បានដឹកនាំសហភាពមួយទៀត រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០១៥ ក៏ចូលជាសមាជិក គ.ជ.ប ហើយបានចូលរួមកំណែទម្រង់ឱ្យស្ថាប័ន គ.ជ.ប ទទួលបានទំនុកចិត្តពីគ្រប់ភាគីបោះឆ្នោត ប្រមាណជា៣ឆ្នាំ នៅពេលដែលគេរំលាយគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោកក៏លាឈប់ពី គ.ជ.ប មកធ្វើការតស៊ូមតិនិងកិច្ចការងារសង្គមបន្តទៀត។

មានអាយុ៥៣ឆ្នាំ រស់នៅខ្លួនមួយ មកទល់ពេលនេះលោកមិនមានការស្ដាយក្រោយឡើយចំពោះការដើរចេញពីសមាជិក គ.ជ.ប ដោយលោកមិនអាចធ្វើជាអាជ្ញាកណ្ដាលដែលយកឆន្ទៈរាស្រ្តទៅហែកចែកឱ្យបក្សផ្សេងៗដែលពលរដ្ឋមិនបានគាំទ្រឡើយ។

លោកបានបន្ថែមថា៖ «ឧទាហរណ៍ថា ផ្លុំកញ្ចែឱ្យក្រុមកីឡាបាល់ទាត់ពីរ មួយកីឡាករក្រុមកុមារ មួយមនុស្សពេញកម្លាំងហើយទៅឱ្យប្រកួតបែបណឹង យើងមិនអាចឈរផ្លុំកញ្ចែបែបណឹងបានទេ»។

លោកបានបន្តថា ក្នុងនាមជាអ្នកតស៊ូ លោកឈុន តែងតែទទួលរងការគម្រាមកំហែង បំភិតបំភ័យ ស្ទើរគ្រប់រូបភាព រហូតឈានដល់មានការចាប់នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៥ ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ដាក់ពន្ធនាគារនៅព្រៃសរ រយៈពេល ៩៦ថ្ងៃ នៅដើមឆ្នាំ២០១៤ ក៏ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ម្ដងទៀត នៅមុខស្ថានទូតអាមេរិក ដើម្បីទាមទារឱ្យដោះលែងមេសហជីព ដែលត្រូវបានចាប់នៅម៉ោងប្រមាណ៩ព្រឹក យកទៅដាក់ស្នងការរហូតដល់ម៉ោង៧យប់ ទើបដោះលែងវិញ រហូតដល់ថ្ងៃ៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ ក៏ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនម្ដងទៀតបន្ទាប់ពីការចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ទាក់ទងទៅនឹងការជួយអន្តរាគមន៍ដីធ្លីនៅត្រពាំងថ្លុង ដោយតុលាការកាត់ទោស២ឆ្នាំ ឱ្យអនុវត្តទោស១៥ខែ១២ថ្ងៃ ហើយឥឡូវនេះដាក់បម្រាម៣ឆ្នាំ។

លោកអះអាងថា ការចាប់ខ្លួននេះវាជារឿងអយុត្តិធម៌ចំពោះលោក វាឆ្លុះបញ្ចាំងថាសង្គមយើងអត់មានសេរីភាព ហើយជាការគម្រាមកំហែង លោកគ្រាន់តែបញ្ចេញមតិ ចូលរួមជាពលរដ្ឋ ជួយកម្មករ តែបែរជាត្រូវចាប់ខ្លួន។

លោកបានបញ្ជាក់ថា ៖ «មេដឹកនាំខ្មែរគួរតែខ្មាស់គេ ហើយគាត់ទៅចូលរួមប្រជុំអន្តរជាតិអី គួរឱ្យខ្មាស់គេ ចាប់មនុស្សដែលគ្រាន់តែចូលរួមកិច្ចការសង្គម ជួយសង្គម ចង់ឱ្យសង្គមមួយមានយុត្តិធម៌ ចង់ឱ្យកម្មករទទួលបានដំណោះស្រាយ ហើយមកចាប់ខ្លួនមេសហជីព»។

និយាយទាំងទឹកមុខញញឹមថា ជាធម្មតាមនុស្សយើងមានបេះដូងដូចគ្នា ទោះបីអ្នកក្លាហានកម្រិតណាក៏ដោយ ក៏អារម្មណ៍តែងតែគិតហើយ ប៉ុន្តែសំខាន់លើការសម្រេចចិត្តថាយើងត្រូវជ្រើសរើសដើរតាមផ្លូវណា បើយើងគិតតែភ័យខ្លាចបន្តបន្ទាប់ ចុះយុវជន កម្មករ គ្រូបង្រៀន មានអារម្មរណ៍បែបណា។

បច្ចុប្បន្នលោកកំពុងជាប់បម្រាមរបស់តុលាការ លោកមិនមានការភ័យខ្លាចនិងការកម្រិតឡើយ លោកនៅបន្តធ្វើការងារធម្មតា ចូលរួមតស៊ូ គ្រប់កម្មវិធីតស៊ូមតិជាហូរហែរ លោកក៏បានស្នើសុំទៅព្យាបាលជំងឺនៅក្រៅប្រទេស ប៉ុន្តែតុលាការមិនបានអនុញ្ញាតឡើយ ដោយបានឱ្យលោកធ្វើការពិនិត្យព្យាបាលក្នុងស្រុកឱ្យអស់លទ្ធភាពសិន បើនៅក្នុងស្រុកទៅមិនរួចចាំសុំច្បាប់ម្ដងទៀត។

លោកបានលើកឡើងថា៖ «យើងដឹងហើយតុលាការភាគច្រើនគឺគាត់មិនបានអនុវត្ត ទៅតាមឆន្ទៈឬតាមវិជ្ជាជីវៈទេ គឺសម្រេចចិត្តទៅតាមឥទ្ធិពលនយោបាយ»។
បើទោះជាតុលាការស្រុកយើងមិនអាចរកយុត្តិធម៌ឱ្យពលរដ្ឋស្មើភាពគ្នានៅចំពោះមុខច្បាប់បានក៏ដោយក្ដី ឬមួយគេប្រើពាក្យថាស្ដង់ដារពីរ នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ក្នុងស្រុក ដូចនេះអ្នកតស៊ូមតិ គឺពិបាកទទួលបាននៅយុត្តិធម៌ណាស់សម្រាប់តុលាការនៅក្នុងស្រុកខ្មែរយើងនេះ។
លោកបន្តថា៖ «ប៉ុន្តែសំណួរសួរថា បើចឹងដដែលយើងនៅតស៊ូបែបមិច ព្រោះតែចឹងហើយបានយើងនៅតស៊ូ ប្រសិនបើថាស្រុកយើងវាស្រួលហើយ វាមានយុត្តិធម៌ហើយ ប្រហែលជានៅក្នុងវចនានុក្រមព្រះអង្គជួន ណាត ប្រហែលជាពាក្យតស៊ូមតិនឹងត្រូវព្យួរទុកសិនហើយ»។

ទោះបីរួចបម្រាមរបស់តុលាការ លោកក៏មិនភៀសខ្លួនទៅណាដែរ ប្រទេសទី២ ទី៣ ក៏វាមិនល្អប្រសើរដូចប្រទេសទី១ ជាទឹកដីដែលផ្ដល់កំណើតឱ្យយើងដែរ ហើយប្រសិនមានកេរិ៍្តឈ្មោះតិចតួច គេចរត់ចោលស្រុកដល់ចឹងទៅធ្វើឱ្យជំនាន់ក្រោយអស់ជំនឿ។

លោកបាននិយាយថា ទោះបីប្រឈមយ៉ាងមិច យើងត្រូវតែនៅខាំស្មៅនៅក្នុងស្រុកកំណើតរបស់យើង បើចង់ជួយស្រុកយើងមានតែអ្នកក្នុងស្រុកទេដែលមានឪកាសជួយ អ្នកក្រៅជួយបានដែរ តែលទ្ធភាពនៃការផ្លាស់ប្ដូរវាមានតិចតួច។

លោកបានបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំនៅប្រឈមជាមួយច្បាប់ ទោះបីយើងដឹងថាច្បាប់នឹង វាអយុត្តិធម៌អ្នកកាន់កាប់ច្បាប់នឹង វាលំអៀងមិនអាចផ្ដល់យុត្តិធម៌ឱ្យយើងបាន ប៉ុន្តែពេលនេះមិនអាច តែថ្ងៃណាមួយវានិងអាច»។

ដើម្បីឱ្យសង្គមយើងមាន សេរីភាព ប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ លោករ៉ុង ឈុន បានអំពាវនាវដល់យុវជនត្រូវធ្វើការសម្រេចចិត្តទៅតាមឆន្ទៈនិងចូលរួមជួយសង្គម កុំមើលបំណាំគ្នា ដល់រឿងធ្លាក់មកលើយើងបានយើងងើបនោះ វាហួសពេលហើយ ត្រូវចេះឈឺឆ្អាល ជួយគ្នាឱ្យតែរឿងអយុត្តិធម៌កើតឡើងត្រូវចេះចូលរួម ដូចនេះទើបអាចកែប្រែសង្គមយើងបាន ព្រោះថាយុវជនដើរតួនាទីសំខាន់ ជាអ្នកស្នង ត្រូវតែហ៊ាននិយាយការពិត ហ៊ានបញ្ចេញមតិ កុំឃើញអំពើអយុត្តិធម៌កើតឡើងហើយមិនហ៊ាននិយាយនោះ។

លោកឈុន៖ «ស្មើនិងយើង ដូចកំពុងគាំទ្រគេប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់នឹងហើយ»៕

យុវជន​ចំនួន​៦​រូបបានផ្តល់បទសម្ភាស​ដល់ Newsroom Cambodia​ អំពី​ទស្សនៈ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​របស់​ពួក​គេ​ជុំ​វិញ​​ស្ថាន​ភាព​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​​។

កញ្ញា ឈឿន ណាឈីម អាយុ២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ ជំនាញ​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្តកម្ពុជាបានលើកឡើងថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា​គឺ​ល្អ​ដោយសារ​ប្រជាជន​មាន​សិទ្ធិ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​អ្នក​ដឹកនាំដែលខ្លួនពេញចិត្ត។ ប៉ុន្តែ​កញ្ញា​ថា ​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការបញ្ចេញ​​មតិ​​នៅ​មាន​កម្រិត​នៅឡើយ​។

កញ្ញាថា៖ «លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺនៅល្អ ដែល​ប្រជាជន​មាន​សិទ្ធិ​ជ្រើសរើស​អ្នក​ដឹកនាំ​ដែល​យើងអា​ច​តាម​រយៈការបោះឆ្នោត​ដោយការ​ពេញចិត្តស​ម្រាប់ថ្នាក់ដឹកនាំនោះ។​ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ន័យ​ខ្ញុំ​ក៏​ចង់​លើកឡើងពី​សិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិរបស់ប្រជាជនដែរ ដោយសារ​តែ​លទ្ធិប្រជា​ធិប​តេយ្យ​គឺ​បូកផ្សំ​នឹង​សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ប៉ុន្តែ​យើង​ឃើញជា​ក់​ស្តែង​ក្នុងប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​គឺ​នៅ​មាន​កម្សោយ​លើ​ការបញ្ចេញមតិ​របស់​ប្រជាជន​ទៅ​លើ​ថ្នាក់ដឹកនាំ ព្រោះ​ប្រសិន​ប្រជាជន​បញ្ចេញ​មតិ​ពី​កង្វះខាត​របស់​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ ក៏​អាច​ប៉ះពាល់​សុវត្ថិភាព​របស់​ពួកគេ ឬ​ត្រូវ​បាន​គេ​គាប​សង្កត់​លើ​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការបញ្ចេញ​មតិ»។

លោក គៀត ជីនតុង អាយុ២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ ជំនាញ​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត​កម្ពុជា​បាន​និយាយ​ថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសកម្ពុជានៅមានកម្រិត ដោយ​លោកយល់​ថា​ ការបញ្ចេញ​មតិ​របស់​ប្រជាជន​នៅមា​នការរឹតត្បិតពីសំណាក់អាជ្ញាធរ ឬ​អ្នក​មាន​អំណាច ហើយ​លោក​ក៏​ឃើញការ​បន្ត​ប្រើប្រាស់​ហិង្សារ​ក្នុង​ការដោះស្រាយ​ជម្លោះ​រវាង​អាជ្ញាធរ និង​ប្រជាជន​ផង​ដែរ។

លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញ​ថា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​កំពុង​សិ្ថត​ក្នុង​សភាព​មាន​កម្រិត ឬ​អាច​និយាយ​បាន​ថា​មាន​ភាព​ខ្វះខាត​ដោយ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​មាន​មូលហេតុ​ចម្បង​ពីរ ទីមួយ​គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ការបញ្ចេញមតិជាសាធារណៈ​របស់ប្រជាជន យើង​ឃើញ​ថា​ ការបញ្ចេញ​មតិ​របស់​ប្រជាជន​ទូទាំង​ប្រទេស​នៅ​តែ​មាន​ការ​រឹតត្បិត ឬហាមឃាត់ពី​សំណាក់​មហាជន អាជ្ញាធរ ឬ​អ្នក​មាន​អំណាច»។

លោកបន្តថា៖ «ហើយមូលហេតុមួយទៀតគឺទាក់ទងជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ហិង្សាទៅលើប្រជាជន ចំពោះចំណុចនេះខ្ញុំឃើញថាតិចក្តី ច្រើនក្តីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះរវាងអាជ្ញាធរ និងប្រជាជន អាជ្ញាធរនៅតែបន្តប្រើប្រាស់ហិង្សាក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះនានា»។

លោក សយ ជ្រុយ អាយុ២៣ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ ជំនាញ​អក្សរ​សាស្រ្ត​អង់​គេ្លស​នៃ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​បញ្ញា​សាស្រ្ត​កម្ពុជា​បាន​យល់​ឃើញ​ថា ​ប្រជា​ជន​ដែល​រស់​នៅ​សព្វ​ថ្ងៃ​អាច​រស់​នៅ​សុខ​ស្រួលប្រសិន​ជា​ពួក​គាត់​មិន​ឈឺ​ឆ្អាល​រឿង​នយោ​បាយ​។ លោកបន្ថែមថា សម្រាប់​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​របស់​អ្នក​សារ​ព័ត៌​មាន​ហាក់​បី​ជា​មិន​មាន​សិទ្ធិ​ពេញ​លេញ​នៅ​ឡើយ​។

លោកថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញថា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្រាប់​ប្រជាជន​រស់នៅ​សព្វថ្ងៃ​ហាក់បី​ដូចជា​មិនមាន​បញ្ហាប្រក្រតី​ណាមួយកើតឡើងទេ​ប្រសិនប្រជាជន ឬបុគ្គល​នោះ​គាត់​មិន​ឈឺឆ្អាល​រឿង​នយោបាយមានន័យថាគាត់អាចរស់នៅធម្មតាសុខស្រួល។​ ដោយឡែក​ទាក់ទង​នឹង​បញ្ហា​សិទ្ធិ​បញ្ចេញមតិ​ទៅ​លើរឿង​នយោបាយ មួយទៀតជាសេរី​ភាព​របស់​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន​​ខ្ញុំ​សង្កេត​ឃើញ​ថា វាហាក់បីដូចជាមិនទាន់មានសិទ្ធិពេញលេញក្នុងការបញ្ចេញមតិនៅឡើយ​ទេ»។

កញ្ញា​ ឡា​ ស្រីម៉ាច​ អាយុ​២០​ឆ្នាំ​ ជា​និស្សិត​ឆ្នាំ​ទី​១​នៃ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​ និង​កំពុង​សិក្សា​ជំនាញ​សង្គម​វិទ្យា​ មើល​ឃើញ​ថា ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ​ស្ថាន​ភាព​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា​គឺ​មិន​មាន​​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​នោះ​ទេ ដោយ​សារ​មាន​ការ​រឹត​ត្បិត​លើ​សេរីភាព​បញ្ចេញ​មតិ​របស់​ពលរដ្ឋ​។ 

កញ្ញានិយាយយ៉ាងដូច្នេះថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ មើលឃើញថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាយើងនឹង អត់​មា​​នភាពល្អប្រសើរនៅឡើយទេ គឺខ្ញុំមើលឃើញថាវាមានការរឹតត្បិត ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ផ្សេងៗ ជាពិសេសដូចយើងមើលឃើញផងដែរ​ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិនយោបាយ។ តាមជាក់ស្តែង រាល់​ថ្ងៃនេះសិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋគឺ​ខ្ញុំគិតថាវាមិនទាន់ពេញលេញអ្វីទេ ដូចសិទ្ធិបញ្ចេញមតិជាដើម […] មានការហាមឃាត់ច្រើន»។

កញ្ញាបន្តថា៖ «ករណីដែលខ្ញុំជួបផ្ទាល់តែម្តង នៅក្នុងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្ញុំ គឺពូ​របស់​ខ្ញុំ​ត្រូវ​បាន​គេ​ធ្វើ​បាប​គាត់ គេមកចាប់គាត់ដាក់គុក ទាំងដែលគ្មានមូលហេតុ គ្មានដីកាមកពីខាងលើច្បាស់លាស់អ្វីទេ ខ្ញុំគិតថាវាទាក់ទងនឹងសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ គាត់និយាយអ្វីមួយ គឺគេបង្ខិតបង្ខាំគាត់ […] គេ​មិន​ចង់​ឱ្យ​គាត់​និយាយ​អ្វីមួយ គេបែរជាធ្វើបាបគាត់ នេះជាការបំបិទសិទ្ធិសេរីភាពរបស់គាត់»។

កញ្ញាសំណូមពរថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ​យល់ថា​ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នឹង​គួរ​តែបើ​ក​ចំហរ ព្រោះ​ប្រទេស​យើងគឺជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ យកប្រជាជនជាធំ ដូច្នេះ​ប្រជាជន​គួរ​តែ​មាន​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ដែល​គាត់​មាន អាច​យកប្រើប្រាស់​បាន»។

លោក ហ៊ួរ ដាវីត មាន​អាយុ​២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតសង្គមវិទ្យា កំពុងសិក្សាឆ្នាំមូលដ្ឋាន បាន​​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ថា បច្ចុប្បន្ននេះ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាគឺបាត់បង់លំនឹង កើត​មាន​ការរំលោភ​សិទ្ធិ​សេរីភាពពលរដ្ឋ​ជាដើម។

លោកថា៖ «នៅក្នុងប្រទេសយើងថ្វីត្បិតតែប្រកាន់របបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ យកប្រជាពលរដ្ឋធំមែន ប៉ុន្តែផ្ទុយមកវិញទាក់ទងនឹងសកម្មភាពជាក់ស្តែងហាក់បីជាបានបាត់លំនឹងច្រើន អ្នកមានអំណាច គឺគាត់មានសិទ្ធិត្រួតត្រាទៅលើប្រជាពលរដ្ឋដែលតូចតាច ដូចជា​ការរំលោភ​បំពាន​ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​​របស់​​​ពួកគាត់»។

លោកបន្តថា៖ «ចំពោះនីតិរដ្ឋ ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញារបស់កម្ពុជា និងអំណាចទាំងបី សព្វថ្ងៃនេះ​ខ្ញុំក​ត់​សម្គាល់​ក៏​ដូចជា​សង្កេត​ឃើញ​ជារឿយៗ អំណាច​នីតិប្រតិបត្តិ​គឺ​តែងតែ​មាន​ដៃ​លូកលាន់​លើ​អំណាច​នីតិ​បញ្ញត្តិ ជាមួយនឹងតុលាការ ដូចជាការវិសោធនកម្មច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាដើម វាហាក់បី​ដូចជា​ដើម្បី​ការពារ​អំណាច​បុគ្គល»។

លោកបង្ហាញក្តីបារម្ភថា៖ «ចំពោះខ្ញុំក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ខ្ញុំបាន​ឈ្វេង​យល់គួរ​សម​អំពី​ស្ថានភាព​ប្រទេស​របស់​យើង ប៉ុន្តែខ្ញុំ​មាន​ភាព​ភ័យខ្លាច​ចំពោះ​ការបញ្ចេញ​មតិក្តី បង្ហោះសារ​ក្តី​ទាក់ទង​នឹង​គោល​នយោបាយ​គឺ​ខ្ញុំមិន​ហ៊ាន​ទេ។ បានត្រឹមតែសិក្សាឈ្វេងយល់ ហើយ​ចែករំលែក​ជាមួយ​នឹង​មនុស្ស​ដែល​ជិត​ស្និទ្ធ​ជុំវិញ​ខ្លួន។ ព្រោះអ្វី?​ ដោយសារយើងបានឃើញហើយ សកម្មជន អ្នក​ស្នេហា​ជា​តិ​មួយចំនួន នៅពេលគាត់សកម្មនៅក្នុងរឿងជាតិច្រើន ដូចជាការតវ៉ា ការទាមទារសិទ្ធិសេរីផ្សេងៗ គឺពួកគាត់បានប្រឈមនឹងបញ្ហាច្រើន ដូចជាសកម្មជនព្រៃឈើ អ្នកតស៊ូមតិនៅក្នុងសង្គម មានលោក បណ្ឌិត កែម ឡីជាដើម […] អីចឹងហើយធ្វើឱ្យខ្ញុំជាយុវជនក៏មានការភ័យខ្លាចរអាដែរ លើ​ការបញ្ចេញ​មតិ»។

កញ្ញា ម៉ម ស្រី​នាង​ អាយុ២០ឆ្នាំ​ជា​និស្សិត​ឆ្នាំ​ទី​៤ ជំនាញ​គណិត​វិទ្យា​នៅសាកល​​វិទ្យា​ល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​យល់​ឃើញ​ថា​ ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់ពេញលេញទេពីព្រោះយុវជន មិនត្រូវ​បានអនុញ្ញាតនិយាយ​ឬសិក្សាពីបញ្ហានយោបាយ ដោយ​ភាគច្រើន​ការអនុម័ត​ច្បាប់​ផ្សេងៗ​ពី​មាន​ការយល់​ស្រប​ពី​សំណាក់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឡើយ។

កញ្ញាថា៖ «ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ពុំ​ទាន់​មាន​លទ្ធិ​​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​គ្រប់​គ្រាន់​ឡើយ​ ព្រោះ​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ សិស្ស​និស្សិត​នៅ​ក្នុង​សាលា​នីមួយៗ​ក្រសួង​អប់រំ ​និង​រដ្ឋា​ភិបាល​ពុំ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​សិស្សា​​នុសិស្ស​​ទទួល​​ដឹង​ឮ​​​សិក្សា​ស្វែង​យល់ ​និង​ការ​ពន្យល់​បង្ហាត់​បង្ហាញ​បង្រៀន​​និយាយ​​អំពី​​នយោ​បាយ​​​ពី​​លោកគ្រូ​អ្នកគ្រូ​​របស់​​ខ្លួន​​នៅ​​តាម​​គ្រឹះ​ស្ថាន​​នីមួយៗ។ ​​នៅ​ប្រទេស​នីមួយៗ​គេ​ចង់​ឱ្យ​យុវ​ជន​យុវតី​គឺ​ជា​សសរ​គ្រឹះ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ជួយ​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​ តែ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​មិន​ឱ្យ​សិក្សា​នយោ​បាយ​ពី​ដំបូង​»។

កញ្ញា​បន្ថែម​ថា៖ «ក្នុង​ការ​អនុម័ត​ក្រសួង​ និង​រដ្ឋា​ភិបាល​តើ​មាន​ការ​យល់​ស្រប​ពី​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​មុន​នឹង​ដាក់​ចេញ​ឱ្យ​អ្វី​ធ្វើ​មួយ ​ឬ​ចេញ​ច្បាប់​មក​ត្រូវរ៉ូវ​តែ​ពូក​គាត់​ក្នុង​នាម​អ្នក​ដឹក​នាំ​ហើយ​ទើប​ឱ្យ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​យល់​ស្រប ​ឬ​ប្រឆាំង​តាម​ក្រោយ​ហើយ​ព្យាយាម​បក​ស្រាយ​ បំពេញ​តម្រូវ​ការ​តាម​ក្រោយ ​ដោយ​សារ​មាន​ការ​បះ​បោរ​​ប្រឆាំង​តវ៉ា​ច្រើន​»៕