លោកនិយាយ​ថា៖ «ពីមុនយើងធ្លាប់តែចេញចូល​ស្រេច​តែ​ចិត្ត ដល់​ពេល​ក្រោយ​មក​ក្រម​បរិស្ថាន​គេ​ហ្នឹង​គេ​មុន​នឹង​ធ្វើ ឱ្យយើងប្រាប់ឱ្យ​គេបើសិនជាធ្វើខុសអី ផាកពិន័យច្រើនទៀតលុយច្រើន» ។​

ក្រម​បរិស្ថាន​ត្រូវ​បាន​សភា​អនុម័ត​កាលពី​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០២៣​​។ ក្រម​នេះ​បាន​កំណត់​​អំពី​វិធាន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ត្រូវ​គោរព ​និង​ប្រតិបត្តិតាម​ក្នុង​ការ​ពង្រឹង​ ធ្វើ​ទំនើប​កម្ម​ ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​សង្គតិ​ភាព​ និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​នូវ​ការ​គ្រប់​គ្រង​លើ​កិច្ច​គាំពារ​បរិស្ថាន​ ការ​អភិរក្ស​ និង​ស្តារ​ឡើង​វិញ​នូវ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ ជីវៈ​ចម្រុះ​ មុខ​ងារ​ប្រព័ន្ធ​អេកូ​ឡូស៊ី​ ដើម្បី​ការ​រស់​នៅ​ និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​

ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​អនុម័ត ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ដែ​ល​​កំពុង​អាស្រ័យ​ផល​ដោយសារ​ព្រៃឈើ​ដូចជា​លោក យ៉ាត ត៉ាយ អះអាងថា ក្រម​នេះ​ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិដើមភាគតិច ទាំងការរស់នៅ ការ​ប្រកប​​របរចិញ្ចឹមជីវិត លែង​​មានសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី និង​សិទ្ធិ​អាស្រ័យផល​លើ​ធម្មជាតិ និងព្រៃឈើ ដែលជាការព្រួយបារម្ភបាត់បង់អត្ត​​សញ្ញាណតាំងពីដូនតារបស់ពួកគេ។

អ្នកស្រី ផ្លឹក ភីរំ តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចបានលើកឡើងថា ​ក្រម​បរិស្ថាន និង​ធនធាន​​ធម្មជាតិ ដាក់បញ្ចូលជនជាតិដើមភាគតិចជាសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ក្លាយ​ជា​ជនរងគ្រោះផ្នែកដីធ្លី និងជាការរំលោភសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។

អ្នកស្រីបន្ត៖ «ក្រមបរិស្ថានហ្នឹងកំពុងតែដកហូតសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច និង​ដកហូត​ដីធ្លី​វប្បធម៌​ប្រពៃណី​​ជនជាតិដើ​មភាគតិច»។

អ្នកស្រីថា គោលបំណងនៃក្រមបរិស្ថានិងធនធានធម្មជាតិមិនមែនដើម្បីស្តារ និងអភិវឌ្ឍព្រៃ​ឈើ​ប្រក​ប​​ដោយចីរភាព​នោះ​​ទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺជាការដកហូតសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។ អ្នកស្រីបន្ថែម​ថា អាជ្ញាធរ​ដែនដីកំពុងតែ​រិតត្បិតមិនឱ្យ​ជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្តមណ្ឌលគិរីស្រុកកែវសីម៉ា ស្រុក​អូរាំង និងស្រុកពេជ្រាដា ប្រកបរបរធ្វើស្រែលើដីស្រែចំការរបស់ពួកគេផ្ទាល់។​

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «គេមិនឱ្យយើងកាប់ចំការថ្មី ហេតុអ្វីបានគេមិនឱ្យយើងកាប់ចំការថ្មី អាហ្នឹង​ការគិត​របស់​គេ​ថាយើងជនជាតិដើមភាគតិចជាអ្នកបំផ្លាញ គេមិន​បាន​គិត​ទៅ​លើ​ក្រុមហ៊ុន​ធំៗ​ទេ​ដែល​កំពុង​តែ​បំផ្លាញ​ ឬ​ជាជនជាតិ​ផ្សេងទៀត​ដែល​គេ​មក​រស់នៅ​ ដែល​គេ​មិនមែន​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច គេកំពុងតែបំផ្លាញតែគេមើល​មិន​ឃើញ ឧកញ៉ាធំៗដែលកំពុងតែហ៊ុំព័ទ្ធដីរបស់រដ្ឋ រដ្ឋា​ភិបាល​គេមើលមិនឃើញទេ គេមើលឃើញជនជាតិ​ដើមភាគតិច​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក​ កាប់​ចំការ​តែ​មួយហិចតា ពីរហិចតាទេ»។​

កាលពីថ្ងៃទី​១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ១៨៩នាក់ បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រួម​មួយ ​ដោយ​លើកឡើង​ថា​​​ ​​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ទទួល​រង​​​អំពើ​អយុត្តិធម៌​ជា​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​ការ​ធ្វើ ឬ​ការ​បង្កើត​ក្រម​បរិស្ថាន និង​ធនធានធម្មជាតិ ច្បាប់​ផ្សេងៗ និង​លិខិត​បទដ្ឋាន​គ​តិយុត្ត​ដែលនឹងដកហូត​សិទ្ធិដីធ្លី តំបន់ប្រពៃណី វប្បធម៌ ជំនឿសាសនា តំបន់​​អាស្រ័យ​ផល អនុផល និងធនធានរបស់ខ្លួនស្ថិតនៅជុំវិញសហគមន៍ខ្លួន ដែល​រារាំង ឬ​កាត់​បន្ថយ​​សិទ្ធិ​ប្រើប្រាស់ ជាពិសេសសិទ្ធិអភិវឌ្ឍន៍ អភិរក្សមរតកវប្បធម៌ និង​ផល​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​​តាម​តម្រូវការ។

ចំណែកលោក ស្រូន ចាន់ រស់នៅភូមិជាមួយគ្នានេះ​លើកឡើងថា ក្រមបរិស្ថាន ​និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ធ្វើ​ឱ្យប៉ះ​ពាល់​ដល់​សិទ្ធិដីធ្លី និង​ជាការលុបបំបាត់ការធ្វើចំការវិលជុំ និងការអាស្រ័យ​ផលទៅ​លើ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​របស់ជនជាតិដើមភាគតិច និង​ធ្វើឱ្យជនជាតិដើមភាគតិចប្រឈម​ការចំណាក​ស្រុក​ និងជំពាក់បំណុលដោយសារគ្មានការងារធ្វើប្រសិនបើពួកគាត់​មិនបានធ្វើចំការវិលជុំ។

លោកបន្តថា៖ «បញ្ហាដូចជាយើងបាត់បង់ដីធ្លី យើង​បាត់បង់​ស្រែ​ចំការ​របស់យើង និង​ធ្វើ​ឱ្យ​បងប្អូន​យើង​រស់នៅ​ពិបាក​ អាចនឹងប្រឈមមុខទៅថ្ងៃអនាគតខ្លាំងមែ​នទេន» ។​

ដូចគ្នានេះដែរលោក ច្រូត ផ្លើត ជនជាតិដើមភាគតិចពូនង អាយុ៤៣ឆ្នាំ ក៏បាន​យល់ស្រប​ដែរថា សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់ថ្មីស្តីពីក្រមបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​រស់នៅ​ ការប្រកបមុខរបរ ​​អត្តសញ្ញាណ ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ជនជាតិដើមភាគតិច និង​ការអាស្រ័យ​ផល​ពី​ធនធាន​ធម្មជាតិ។​

លោក ថាញ់ ហ៊ីម អាយុ៥០ឆ្នាំ ជាប្រធានភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី បានបា្រប់ Newsroom ​Cambodia ថា​ នៅ​តំបន់​របស់​លោក ឃើញមានគេអនុវត្ត​ក្រម​បរិស្ថាន​នេះ​បណ្ដើរៗ ដោយ​ពលរដ្ឋ​មិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទំនៀមទម្លាប់ទៅស៊ីឈ្នួល ឬចំណាក​ស្រុករកការងារធ្វើបានទេ។ លោក​បន្ត​ថា ពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិច​ចូលចិត្តរបៀបរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះ មិនចង់កែប្រែនោះទេ បើទោះបីជា​អាជ្ញាធ​រថា មុខរបរនេះហួសសម័យក៏​ដោយ​។​

លោកថ្លែងថា៖ «ក្រមនេះវាហួសហេតុពេក ពលរដ្ឋ​យល់ស្រប​ដែល​ខាង​បរិស្ថាន​មិន​ដក​ហូត​ចម្ការ​ចាស់ ​ប៉ុន្តែពលរដ្ឋបារម្ភខ្លាចមិនមែនយកទៅអភិរក្ស យកទៅដាក់នៅក្រុមហ៊ុនវិញ។ បើយក​ទៅ​អភិរក្ស ពលរដ្ឋឯក​ភាព ប៉ុន្តែបើយកទៅដាក់នៅក្រុមហ៊ុន ពលរដ្ឋនឹងក្រោកឡើងតវ៉ាទាំងអស់គ្នា »។​

សម្រាប់លោក ក្លាង ផូល អាយុ៤៧ឆ្នាំ ជាគណៈកម្មការភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី ទទូច​ឱ្យមានការបែងចែកដីឱ្យបានច្បាស់ និងចេញបញ្ជីដីសមូហភាព ដីអភិរក្សផ្សេងៗឱ្យបានឆាប់។

លោកថ្លែងថា៖ «ឥឡូវនេះ ដីយើងធ្លាប់អាស្រ័យផល ដាំស្រូវដាំដំឡូង ដីបងប្អូន​ធ្លាប់​ដាំកា​ហ្វេ​ដាំ​កៅស៊ូដើ​ម្បី​​លក់​អស់ហើយ គេឈប់ឱ្យដាំហើយ។ គេឱ្យយើងទៅស៊ីឈ្នួលគេ ស៊ីឈ្នួលក្រុមហ៊ុនវិញ  គេថាឱ្យយើងរស់​ឱ្យដូចគេដូចឯង »។

ចំណែកលោក ងេះ ណាំ ជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី​លើកឡើង​ថា  លោកធ្លា​ប់​ឮ​ពី​​ក្រមបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែលោកមិនយល់ពីខ្លឹមសារនោះឡើយ។ លោកស្នើ​សុំឱ្យ​អ្នកពាក់ព័ន្ធ ស្វែង​រកទីផ្សារជូនកសិករជាជនជាតិដើមភាគតិច ​ជាជាង​បង្កើត​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​មក​រារាំង​ពួក​គាត់។​

លោករៀបរាប់ថា៖ «គាត់កៀបសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច យើង​រស់នៅ​មិនមែន​នៅ​ភពក្រៅ​ផ្សេង​ឯណា។ រស់​នៅក្រោមរដ្ឋទាំងអស់។ យើងមិនដឹងច្បាប់យ៉ាងម៉េចៗទេ ប៉ុន្តែមានរាស្ត្របានមានរដ្ឋ។ បើ​ឳពុក​ធ្វើអ៊ីចឹង កូន​នឹងស្លាប់។ បើគាត់ចង់អភិវឌ្ឍទៅមុខ តែអត់មានរីកទៅមុខផងហ្នឹង។ កៀប​យើង ជាន់យើងរហូត សូមរាជរដ្ឋា​ភិបាលជួយគិតផង»។

បើតាម​​ជំរឿនក្នុងឆ្នាំ២០១៣​ ចំនួនជនជាតិដើមភាគតិចមានប្រមាណ ១៨៣.៨៣១នាក់ ស្មើនឹង ១.២៥% ក្នុងនោះមានស្ត្រីជាជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ ៥១.១% ដោយមាន ២០ខេត្ត/ក្រុង និង ២២អំបូរ។

លោក រស់ សុដ្ឋា នាយក ប្រតិបត្តិ នៃ អង្គការសម្ព័ន្ធភាពការពារ សិទ្ធិមនុស្ស ហៅកាត់ថា CHRAC លើក​ឡើងថា បើតាមដែលលោកធ្លាប់ដឹងកន្លងមកក្រមបរិស្ថានជាទិ​សដៅមួយរបស់​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​ធានាឱ្យមាន​និរន្តភាពព្រៃឈើ និងលើកកម្ពស់គោលនយោបាយបៃតង។

លោកថ្លែងថា៖ «ប៉ុន្តែយើងត្រូវមើលច្បាប់ហ្នឹង រដ្ឋបង្កើត​ច្បាប់​ឡើង​គឺ​ត្រូវ​អនុលោម​ទៅ​តាម​ច្បាប់​អន្តរជា​តិ​ក៏​​ជាកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋភាគី ដែល​រដ្ឋភាគី​គឺ​ត្រូវ​ទទួល​បាន​គេ​ហៅថា​សច្ចាប័នទៅលើ​ច្បាប់​អស់​ទាំង​ហ្នឹង​ហើយ» ។

លោកបានលើកឡើងបន្ថែមពីសិទ្ធិរបស់បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិចថា ពួកគាត់​មាន​សិទ្ធិ​កំណត់​អនាគត​​របស់ខ្លួន ការគ្រប់គ្រងសហគមន៍របស់គាត់ និងមិនត្រូវមើលរំលងពួកគាត់ឡើយ។​

លោកថ្លែងទៀតថា៖ «ជនជាតិដើមភាគតិចពេលមានទាន់មានក្រមនេះវាមានបញ្ហារួចទៅហើយ ដូចថាក្រុម​ហ៊ុនមានអំណាចគាត់​ចេះ​តែ​រំខាន​ដល់​ជីវភាព​សហគមន៍​វប្បធម៌​រប​ស់គាត់ ប្រពៃណី ទំនៀម​ទម្លាប់» ។​

​ក្រម​បរិស្ថាន​ និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ ក៏​​មាន​ចែង​អំពី​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ​ការ​គ្រប់គ្រង​គ្រោះ​មហន្ត​រាយ ​ការ​បង្ក​ការ​ខូច​ខាត​ដល់​បរិស្ថាន ​ការ​បង់​ថ្លៃ​បំពុល​បរិស្ថាន ​ការ​ហាម​ឃាត់​ការ​បោះ​ចោល​ និង​ការ​ដុត​សំរាម​ សំណល់​រឹង​នៅ​ទីប្រជុំជន​ ការ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ការ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ថង់​បា្លស្ទិក ​ការ​បំពុល​ក្នុង​ដែន​ទឹក​ ការ​បំពុល​ខ្យល់​ សំឡេង ​និង​ រំញ័រ ​និង​ការ​គ្រប់​គ្រង​វត្ថុ​ប្រើ​ប្រាស់​ដែល​បង្ក​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​ជាសំណល់​អាគុយ ​និង​សំណល់​ថ្មពិល។​

Newsroom Cambodia បានទៅដល់មន្ទីរបរិស្ថានខេត្តមណ្ឌលគិរី​កាល​ពី​​ថ្ងៃទី៦មិថុនា ២០២៤ ដើម្បី​សុំ​​​សម្ភាសន៍ លោក ឆៅ ប៊ុនធឿន ប្រធានមន្ទីរបរិសា្ថនខេត្ត ប៉ុន្តែ​ដោយ​លោក​មាន​ការរវល់​មិន​បាន​ជួប។ នៅថ្ងៃ​ដដែលលោក បានឆ្លើយប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ដោយសារ​តែ​លោក​មិន​ទាន់​បាន​មើល​ក្រម​នេះ​អស់លោកមិនអាចឆ្លើយបាន។

លោកថា៖ «ក្រមចេញហើយវាមិនអាចបកស្រាយបានទេតាមក្រមមាត្រាគេថាម៉េចគឺអញ្ចឹង មិនអាច​បក​ស្រាយ​មិនអាចពន្យល់បានទេ ព្រោះអីអាចផ្ទុយនឹងក្រមសម្រាប់ការឆ្លើយរបស់ខ្ញុំ»។

លោក ខ្វៃ អាទិត្យា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថានបានឆ្លើយតបកិច្ចសម្ភាសន៍មកកាន់ Newsroom Cambodia ​ថាក្រមបរិស្ថានគឺជាសមិទ្ធផលរួមកើតចេញពីការប្តេជ្ញាចិត្ត ទាំងរដ្ឋាភិបាល និង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីឧត្តម​ប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនកម្ពុជាជាធំ និងជាពិសេសបាន​ពិគ្រោះ​យោបល់​កម្រិត​ជំនាញ​បច្ចេកទេស និង​កម្រិតនយោបាយជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដៃគូអភិវឌ្ឍ វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋ។ ​

លោកបានលើកឡើងថា៖ «ក្រមបរិស្ថាន យើងបើកទូលាយចំពោះមនុស្សគ្រប់។ នៅមាត្រា១២ នៃ​ក្រម​បរិស្ថាន​​បានលើកឡើងពីសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្សទូទៅ រាប់ទាំងបងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិច»។​

លោកលើកឡើងទៀតថា៖ «ត្រង់ជំពូកទី៦ មាត្រា៣៦៨ ដល់៣៧៤ បានលើកឡើង​ផង​ដែរ​ពី​ការចូលរួម​​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ត្រង់មាត្រាទាំងអស់នេះ បានលើកឡើងពីសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​បាន​ចូលរួម សិទ្ធិការ​ប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ  ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ  ការបង្កើត​សហគមន៍​តំបន់​ការពារ​ធម្មជាតិ​ជាដើម» ។

បើតាម​លោក​ ខ្វៃ អាទិត្យា សហគមន៍មូលដ្ឋានសំដៅដល់សហគមន៍ដែលជាជនជាតិ​ដើមភាគតិច ឬមិនមែនជា ដែលរស់នៅលើទីតាំងណាមួយជាក់លាក់ ហើយបានបង្កើត ឬចងក្រង ឬមិនបាន​ចងក្រងជាសហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិ សហគមន៍ព្រៃឈើ ឬសហគមន៍​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​កំណត់​ដោយ​​ច្បាប់។ ក្រមបរិស្ថាននៅទីនេះ មិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិ ឬ​បាត់បង់​ការទទួល​ស្គាល់​បុគ្គល​ណាមួយ​ឡើយ​ គឺរក្សា​នៅដដែល។

ត្រឡប់មកកាន់អ្នកស្រី ប្លង់ ញ៉េន ជាជនជាតិដើមភាគតិចពូនង រស់នៅភូមិពូឆប់ ខេត្តមណ្ឌលគិរី​​វិញ ​អ្នកស្រីនៅតែមានក្ដីព្រួយបារម្ភទៅលើដីសហគមន៍របស់គាត់ ដោយខ្លាច​មាន​ក្រុមហ៊ុន​មាន​អំណាច​មក​បំពា​ន។ អ្នកស្រីក៏បានសំណូមពរឲថ្នាក់ដឹកនាំជួយចាត់ចែងដីណាសម្រាប់ការពារ ដីណាសម្រាប់ឱ្យពួកគាត់រស់​នៅឱ្យ​បានត្រឹមត្រូវផងដែរ។

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ចឹងទៅសូមថ្នាក់ដឹកនាំសម្ដេច ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យ​គាត់​ដោះស្រាយ​ឱ្យ​ពួកខ្ញុំជា​ជាតិ​ដើម​ភាគ​​តិ​ចហ្នឹង កន្លែងណាដីតំបន់ការពារ ចឹងកន្លែងណាឱ្យដីពួកខ្ញុំរស់នៅ»៕​

កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមិនា ឆ្នាំ២០២៤ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍​ក្រុមយុវជន និង​និស្សិត​ចំនួន៦​នាក់​មក​ពី​សាកល​វិទ្យាល័យ​ផ្សេងៗ​គ្នា អំពី​ការយល់​ឃើញ​របស់​ពួកគេ​ទាក់ទង​នឹង​ការ​ចូលរួម​សិក្ខាសាលា ឬ​ការបណ្តុះបណ្តាល​វគ្គខ្លី៖

កញ្ញា នៃ សៀកម៉ី អាយុ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី២​នៃ​មហាវិទ្យាល័យ​វិទ្យាសាស្រ្ត​សុខាភិបាល​លើក​ថា ការចូលរួ​ម​ក្នុង​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល​ខ្លី សិក្ខាសាលា ឬ​ព្រឹត្តការណ៍ផ្សេងៗ​ក្នុង​សង្គម គឺ​ធ្វើ​ឱ្យ​​យុវជន​រៀនសូត្រ​លើសពី​ចំណេះដឹង​ដែល​រៀន​នៅសាលា និង​​ទទួល​បានបទពិសោធន៍ និង​ចំណេះដឹង​ថ្មីៗ។​

កញ្ញាបន្តថា៖ «យើងរៀនបានច្រើន យើងធ្វើអីដែលយើងអត់ធ្លាប់បានធ្វើពីមុន យើង​ទទួល​បាន​បទ​ពិសោធន៍​ពីប​ងៗដែលគាត់ធ្លាប់ធ្វើការហ្នឹងពីមុន​អ៊ីចឹងទៅ។ ហើយយើងបានជួបមនុស្សថ្មីៗអ៊ីចឹង។ និយាយ​ឱ្យចំ​​គឺ​​យើង​អាចរ​បៀប​ថាជី​វិ​ត​យើង​វា​អាច​រៀន​បាន​ច្រើន​ទាំងមិនមែននៅក្នុងសាលារៀនទេ»។

លោក ឆេន ពេជ្រតារា អាយុ២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតព័ត៌មានវិទ្យានៃវិទ្យាស្ថានជាតិពាណិជ្ជសាស្ត្រ យល់ឃើញ​ថា ការចូលរួម​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល និង​សិក្ខាសាលា​ ធ្វើឱ្យលោក​ទទួល​បាន​​​ចំណេះដឹង​ថ្មី​អំពី​សង្គ​ម​ក្រៅ​ពី​ជំនាញ​ដែល​ខ្លួនកំពុងរៀននៅសាកលវិទ្យាល័យ។

លោកបានបង្ហាញថា៖ «នៅសាលាយើងរៀនស្តាប់តែគ្រូ យើងអត់សូវស្គាល់ពីរបៀបការងារខាងក្រៅច្រើន តែបើយើងទៅចូលរួមវគ្គសិក្ខាសាលខ្លីៗហ្នឹងវាមានអ្វីដែលថ្មីៗដែលសាលាអត់ដែលបង្រៀន»។

លោក វ៉ន ចន្ថា អាយុ២៨ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិចកួយ​ដែលបានបញ្ចប់ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ​​ជំនាញ​រដ្ឋបាលសាធារណៈ លើកឡើង​ថា ការចូលរួម​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល​ខ្លី​គឺ​មាន​សារៈសំខាន់​សម្រាប់​យុវជន ព្រោះមា​នការផ្លាស់ប្តូរបទពិសោធន៍រវាងយុវជន និងយុវជន ពង្រឹងសមត្ថភាព ភាពក្លាហាន ទទួល​ស្គាល់ភាព​ចម្រុះជា​តិសាសន៍ និង​អាច​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ​បណ្តាញយុ​វជន និង​បណ្តា​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិលនានា។

លោកបន្តថា៖ «​ទាក់ទងទៅ និងការចូលរួមជាមួយនិងអង្គការដៃគូ ចូលរួម​វគ្គ​ខ្លី​អី​ហ្នឹង​នៅ​ក្នុង​សង្គម ឬ​ក៏​នៅ​ក្នុង​កម្មវិធី​អី​ផ្សេងៗ​វា​មាន​សារៈ​សំខាន់​សម្រាប់​យើង គឺ​ដើម្បី​ឱ្យ​យើង​ទទួល​បានចំណេះដឹ​ង​ថ្មីៗ ការពង្រឹង​សមត្ថភាព​ខ្លួនឯង ហើយ​យើង​មាន​ភាពក្លាហាន​ជាង​មុន​ហើយ​យើង​អាច​ស្គាល់​យុវជ​ន​ចម្រុះ ឬ​ក៏​មនុស្សចម្រុះផ្សេងគ្នាដែលមកពីបរិបទផ្សេងគ្នា»។

លោក ចាន់ វាសនា អាយុ២០ឆ្នាំ ជនជាតិដើម​ភាគតិច​កួយ​ជា​និស្សិត​ឆ្នាំទី១​នៃ​ពុទ្ធិកសាកល​វិទ្យាល័យ​ព្រះសីហមុនី​រាជា បង្ហាញថាការចូលរួមសិក្សាក្រៅប្រព័ន្ធគឺមានភាពល្អប្រសើរ ធ្វើឱ្យយុវជនចេះនិយាយ ធ្វើបទបង្ហាញ រៀនរយៈពេល​ខ្លី ប៉ុន្តែ​ងាយយ​ល់ព្រោះមានការពន្យល់ក្បោះក្បាយជាងនៅសាលា ចេះ​ធ្វើ​ការងា​រក្រុម មានភាពក្លាហានក្នុងការបញ្ចេញមតិយោបល់។

លោក​បន្ថែម​ថា៖ «​ពេលដែលចូលវគ្គសិក្ខាសាលា និ​ងវគ្គបណ្តុះបណ្តាលខ្លីៗ ឬព្រឹត្តិការណ៍​អីមួយ គឺ​ថា​វា​មាន​ភាព​ល្អប្រសើរ ព្រោះ ទី១ ចង់ឱ្យយុវជនយើងចេះនិយាយហើយទៀតធ្វើបទបង្ហាញ ហើយ​មួយ​ទៀត​ពេល​ដែល​យើង​រៀន​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាលអ៊ីចឹងទៅ យើងរៀនរយៈពីរថ្ងៃទេ ប៉ុន្តែយើងអាចចេះបានច្រើន ព្រោះ​មានការពន្យល់ក្បោះក្បាយអំពីប្រធានបទ»។

កញ្ញា វ៉ាន់ខាំ ម៉ា ជាជនជាតិដើមភាគតិចទំពួន អាយុ​២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី២ មុខជំនាញ​អក្សរ​សាស្ត្រ​ខ្មែរ នៅ​​​ពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហមុនី​រាជា យល់ថា ការ​ចូលរួម​សិក្ខាសាលា វគ្គបណ្តុះ​បណ្តាល​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជន​​អភិវឌ្ឍ​ខ្លួន​ឯង​តាមរយៈ​ការកែប្រែ​ទម្លាប់មិនល្អមួយចំនួន និង​​មាន​ការយើង​យល់ដឹង​ពី​បញ្ហា​សង្គម​តាមរយៈ​ការលើក​ឡើង​របស់​យុវជន​។

កញ្ញា​បញ្ជាក់ថា៖ «ត្រឡប់មកខ្លួនយើងវិញក៏យើងគឺអភិវឌ្ឍខ្លួនយើងបានដែរ  យើងអាចកែទម្លាប់ខ្លួនឯង  មួយចំនួន​ដែល​យើងខ្វះខាត ហើយមួយវិញទៀតយើងក៏យល់ដឹងពីសង្គមបានមួយដែរ ដោយសារអីយើង ចំណុចខ្លះគឺយើងអត់ដឹងទេទាក់ទងនិងបញ្ហាផ្សេងៗទាក់ និងយុវជន ឬសង្គម  ប៉ុន្តែក្នុងវគ្គបណ្តុះបណ្តាល​​​គឺ​​គាត់ [យុវជន] បានចែករំលែក [ពីបញ្ហាសង្គម]»។

លោក ផ្លាន សុជា អាយុ២២ឆ្នាំ ជនជាតិដើមភាគតិច​ទំពួន ជានិស្សិត​​ឆ្នាំទី៤ ជំនាញស្ថាបត្យកម្ម និង​នគរូបនីយកម្មនៅ​សាកលវិទ្យាល័យន័រតុនលើកឡើងថា មេរៀន ឬ​ប្រធានបទ​មួយ​ចំនួន​នៃ​វគ្គ​សិក្ខាសាលា ឬ​វគ្គបណ្តុះបណ្តាល គឺជាចំណេះពីខាងក្រៅដែលមិន​អាចរៀន​បាន​នៅ​សាលា។​ លោក​បន្តថា បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សិក្ខាសាលា ឬកម្មវិធី គឺបង្កើតឱកាស​ឱ្យ​ពួកគេ​មាន​ភាព​ក្លាហាន បង្កើន​​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយមនុស្សថ្មីៗ អ្នកជំនាញ ឬ​បុគ្គល​ល្បីៗ បង្ហាញ​អំពី​ខ្លួនឯង ឬ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ដើម្បី​បង្កើត​ឱកាស​នានា​សម្រាប់​ខ្លួន​ឯង។

លោកបន្ថែមថា៖ «ហើយនៅក្នុង Workshop (សិក្ខាសាលា) ហ្នឹង​ទៀត​សោត បើសិន​ជា​យើង​ជា​មនុស្ស​ដែល​ចង់​ចេះ ចង់ដឹង ចង់ស្គាល់ ចឹង​យើងអាចសួរអីៗវាជារឿងមួយដែលគេកត់សម្គាល់យើងដែរ វា​អាច​ឱ្យ​គេ​ស្គា​ល់​​យើង​គេអាច​នឹង​ធ្វើការ​ទំនាក់​ទំនងជាមួយយើងក្នុងការងារណាមួយចឹង អាហ្នឹង​ជា​លទ្ធផល​ជាក់​ស្តែង​ដែល​យើង​តែង​តែ​ឃើញ ដែលខ្ញុំតែងតែឃើញកន្លងមកគឺ ក្រោយយើងពីចូលរួម Workshop (សិក្ខាសាលា) បើសិនជា​យើង​ជា​មនុស្ស​សកម្ម​ភាគច្រើន​តែងតែ​មាន​ឱកាស​ច្រើន​ក្នុង​ការទទួល​ការងារ​ណា មួយ»៕

លោកនិយាយថា៖ «នៅពេលដែលយើងបានធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត ទីមួយគឺខ្លួនឯង​​ ទទួលបាន​បទពិសោធន៍​ច្រើនខ្លាំង​​មែនទែន ​​​​​ហើយក៏​​​ដូច​ជាចំណេះដឹងថ្មីៗ​​​ ក៏ដូចជា​យើងបាន​ចូលរួម​នៅក្នុង​សង្គម​អី​ផ្សេងៗ​ អញ្ចឹងទៅយើងបានដឹងថាសង្គមហ្នឹងមានការលូតលាស់យ៉ាងម៉េច»។

លោកបានបន្តទៀតថា៖ «នៅពេលដែលយើងបានធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត ហើយយើងចង់ Apply [ដាក់ពាក្យ] ការងារអីផ្សេងៗ ក៏វាជា​អត្ថប្រយោជន៍ផងដែរ ដោយសារតែធម្មតា នៅពេល​ក្រុមហ៊ុន​​មួយ​​​​ដឹងថា​ យើងធ្លាប់បាន​ធ្វើការងារ​ស្ម័គ្រចិត្ត អញ្ចឹងយើងអាចមានអាទិភាពជាងគេ​​​​​​​ ហើយទទួល​បាន​​​​​ឱកាសការងារបានល្អប្រសើរជាងអ្នកដទៃផ្សេងទៀត»។

កញ្ញា ខម សុខៈ អាយុ២១ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ ផ្នែកឧស្សាហកម្មគីមី នៃវិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យា​កម្ពុជា ​បាន​យល់ឃើញថា ការងារស្ម័គ្រចិត្ត ​គឺល្អសម្រាប់យើង និងសង្គម។ ជាពិសេស ការងារស្ម័គ្រចិត្ត អាចផ្តល់ឱកាស​​ឱ្យ​យុវជនចូលរួមក្នុងសង្គមបានច្រើនដូចជា ទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គមជាដើម។

កញ្ញានិយាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ ការងារស្ម័គ្រចិត្ត យើងទទួលបានបទពិសោធន៍ច្រើន ជាពិសេស​ការទំនាក់ទំនងគ្នា ព្រោះនៅពេលយើងចូលរួមការងារស្ម័គ្រចិត្តម្តងៗ យើងបានស្គាល់គេស្គាល់ឯងដែលមកពីសាលាផ្សេងៗ ជំនាញផ្សេងៗ និងខេត្តផ្សេងៗគ្នា»។

កញ្ញាបានបន្ថែមទៀតថា៖​ «ជាទូទៅការងារស្ម័គ្រចិត្ត តម្រូវឱ្យយើងរៀនធ្វើការងារជាក្រុម អញ្ចឹងពេលយើងចេញទៅធ្វើការទៅ យើងអត់អាចធ្វើការងារតែឯងបាននោះទេ យើងត្រូវ​ចេះរៀនធ្វើការងារជាក្រុមឱ្យហើយ»។

លោក ហេង ហេវីន អាយុ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី១ មកពីដេប៉ាតឺម៉ង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារគមនាគមន៍ (DMC) នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការងារស្ម័គ្រចិត្ត​ពិតជាមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់បញ្ញវន្ត មិនថានៅកម្រិតវិទ្យាល័យ ឬសាកលវិទ្យាល័យ គឺទទួលបាននូវចំណេះដឹងពីសង្គម និងបរិបទការងារជាច្រើន។

លោកបន្ថែមថា៖ «នៅពេលរូបខ្ញុំបានចូលរួមជាមួយការងារស្ម័គ្រចិត្ត ធ្វើឱ្យខ្ញុំក្លាហានជាងមុន ហ៊ាននិយាយបញ្ចេញមតិ បូករួមផ្សំនឹងចំណេះដឹង កាលទេសៈដែលខ្ញុំអាចនិយាយបាន ថែមទាំង​ធ្វើឱ្យខ្ញុំជាមនុស្សម្នាក់ដែលអាចថាជួយ ឬក៏ពឹងពាក់លើខ្លួនឯងបាន និងចូល​​ចំណោមជាមួយគេនៅក្នុងសង្គម»។

កញ្ញា សេង កុលនិស្ស័យ អាយុ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ មកពីដេបាតឺម៉ង់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL) បាននិយាយថា តាមរយៈការងារស្ម័គ្រចិត្ត អាចផ្តល់​ចំណេះដឹងជា​ច្រើនអំពីសង្គមខាងក្រៅ និងឱកាសក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួន។

កញ្ញាធ្លាប់បានបង្កើតក្រុម និងស្វែងរកជំនួយឧបត្ថម្ភពីសប្បុរសជន មានទាំងថវិកា ឬសម្ភារៈសិក្សា ដើម្បីជួយក្មេងៗ​ខ្វះខាតនៅតាមបណ្តាខេត្តដាច់ស្រយាល។

កញ្ញានិយាយថា៖ «វា[ការងារស្ម័គ្រចិត្ត] អាចឱ្យយើងហ្នឹង Improved communication skills (អភិវឌ្ឍជំនាញទំនាក់ទំនង) របស់យើង […] ហើយមួយទៀត ធ្វើឱ្យយើងចូលសង្គម​ឃើញ​ថា អូហ៍អាលូវហ្នឹងដល់ណាហើយ ការអភវិឌ្ឍនៅតាមខេត្តដែលនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល​ហ្នឹង វាដល់ណាដែរអញ្ចឹង»។

កញ្ញាបន្តថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ប្រសិនណាជាយើងចូលរួមម្នាក់បន្តិចៗទៅ យើងនឹងមាន​ភាពរីកចម្រើន​ទៅមុខបានច្រើន ហើយមិនចាំបាច់មានអីជាលក្ខណៈដុំកំភួនច្រើនទេ គ្រាន់តែថាឃើញអ្នក ខ្វះខាតអី​ យើងអាចជួុយ ឬក៏មានកម្មវិធីដូចសប្បុរសធម៌អីមួយ ​​​ដែលអាចជះឥទ្ធិពល​​ទៅសង្គម យើងវិញបាន អាហ្នឹងយើងធ្វើទៅ»។

សម្រាប់​លោក គិត រ៉ាយុទ្ធ អាយុ១៩ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី២ ជំនាញអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ នៃសាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ យល់ថា​ការងារស្ម័គ្រចិត្ត​ធ្វើឱ្យពួកគេស្គាល់ពី​ខ្លួនឯង និងការងារ​បានច្បាស់លាស់។

លោកបន្តថា៖ «ចំពោះការងារស្ម័គ្រចិត្ត ខ្ញុំយល់ឃើញថាវាល្អ ព្រោះអីសម្រាប់ខ្ញុំអីចឹង ខ្ញុំមកពីខេត្តចឹង ខ្ញុំអត់មានអីច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ចឹងខ្ញុំចូលទៅខាងការងារស្ម័គ្រចិត្តច្រើន ចឹងទៅខ្ញុំដឹងពីការងារច្រើន ហើយណាមួយខ្ញុំបានជួយសង្គម ជួយសាលាអីចឹង»។

កញ្ញា សុង ឡូរី អាយុ១៨ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី១ មកពីដេប៉ាតឺម៉ង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង សារគមនាគមន៍ (DMC) នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានបង្ហាញថាការងារស្ម័គ្រចិត្ត​មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សិស្សានុសិស្ស ដើម្បីទទួលបានបទពិសោធន៍ល្អ ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកការងារ និងចេះទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្សក្នុងសង្គម។

កញ្ញាបន្តថា៖ «វាមាន Benifits (អត្ថប្រយោជន៍) ច្រើនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត ឬក៏សិស្សដែល​ចប់​ទី១២ ដែល​ធ្វើការស្ម័គ្រចិត្តរបៀបហ្នឹង យើងអាចធ្វើការបាន របៀបវាមានអាទិភាព ទៅលើ​ការងារ​ដែលយើងដាក់CV (ប្រវត្តិរូបសង្ខេប)ទៅ ហើយអាច get experience (ទទួលបទពិសោធន៍) ហើយនិងរបៀប Social interaction (ទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គម) របស់យើង​កាន់​​តែប្រសើរ​ឡើង»។

យោងតាមសេចក្តីអំពាវនាវរបស់ គ.ជ.ប ចេញ​​នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ គ.ជ.ប បាន​អំពាវនាវ​​ដល់​គណបក្សនយោបាយ បេក្ខជន ភ្នាក់ងារ ​សមាជិក និង​អ្នកគាំទ្រ​គណបក្ស​នយោបាយ រួមទាំង​​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​គ្រប់ប្រភេទ​​​​ ត្រូវ​រក្សា​ភាព​ស្ងប់​ស្ងាត់ ​ចាប់ពីម៉ោង១០:០០យប់ ថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ រហូត​ដល់​ម៉ោង១២:០០យប់ ថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤។

គ.ជ.ប បញ្ជាក់​ក្នុង​សេចក្តី​អំពាវនាវ​នោះ​ថា៖ «គណបក្ស​នយោបាយ បេក្ខជន សមាជិក និងអ្នកគាំទ្រ​​គណបក្ស​នយោបាយ រួមនឹងអ្នកគ្រប់គ្រងបណ្តាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​គ្រប់​ប្រភេទ ត្រូវ​ចូលរួមគោរព​ច្បាប់ បទបញ្ជា និង​នីតិវិធី​សម្រាប់ការ​បោះឆ្នោតជ្រើសតាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា សេចក្តីណែនាំ រួមនឹង​ក្រម​សីលធម៌​សម្រាប់ការ​បោះឆ្នោត»។

គ.ជ.ប បន្ថែម​ថា អាជ្ញាធរគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ដែលទទួលខុសត្រូវការងារសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់​សាធារណៈ និង​វិស័យការងារ​ឯទៀត ត្រូវ​ផ្តល់​កិច្ច​សហការ​ដល់​គណៈកម្មាធិការជាតិ​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោតគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ដើម្បីរក្សាសុវត្ថិភាព សន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់​សាធារណៈ និងរបៀបរៀបរយក្នុងការបោះឆ្នោត​នេះ ជាពិសេស​​ក្នុង​ការចាត់វិធានការ​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​ដើម្បី​បង្ការ និង​ទប់ស្កាត់​រាល់​សកម្មភាព និងបាតុភាពដែល​មាន​បំណង​​បំផ្លាញ​ការបោះឆ្នោត​ តាមរយៈ​ការប្រើប្រាស់​គ្រប់​មធ្យោបាយ​ទុច្ចរិត​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការភាន់ច្រឡំ​នាំឱ្យ​​មាន​ការបាត់បង់​ទំនុកចិត្ត​ក្នុង​ការបោះឆ្នោត​ បង្ក​ការរំខាន​មិន​ឱ្យ​ដំណើរការ​បោះឆ្នោត និងរាប់សន្លឹកឆ្នោតបាន។  

គ.ជ.ប ​បាន​បន្ថែម​ក្នុង​សេចក្តី​អំពាវ​នាវ​នោះ​ថា គ.ជ.ប នឹងមាន​​វិធានការ​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​ចំពោះ​សកម្មភាព​ទាំងឡាយ​ណាដែ​ល​រំលោភ​ច្បាប់​ស្តីពី​ការបោះឆ្នោត​ជ្រើសតាំង​​សមាជិក​​ព្រឹទ្ធសភា បទបញ្ជា និង​នីតិវិធីរបស់ គ.ជ.ប។

ការ​បោះឆ្នោត​​ជ្រើសតាំង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​នីតិកាលទី​៥​ នឹង​ប្រព្រឹត្តទៅនៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២៤ ដោយមានគណបក្ស​នយោបាយ​ចំនួន​​៤​​បាន​ឈឈ្មោះ​បោះឆ្នោត មាន​ដូចជា​គណបក្ស​ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្ស​ឆន្ទៈខ្មែរ គណបក្ស​ហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ិច និង​គណបក្ស​កម្លាំង​ជាតិ៕