សម្រាប់រ៉ឺម៉កជើងនេះ ដែលកូនខ្មែរមានគំនិតច្នៃប្រឌិត បង្កើតវាឡើងនេះ ពុំមែនជារឿងថ្មីទេ វាធ្លាប់មានពីមុនមកហើយ តែដោយសារវិបត្តិសង្គ្រាមរាំរៃ ក៏ខ្មែរយើងបានបោះបង់បំភ្លេចវាចោល ទើបតែពេលថ្មីៗនេះ កូនខ្មែរដែលស្រឡាញ់របស់ចាស់ និងចូលចិត្តរក្សាទុករបស់របរចាស់មានគំនិតច្នៃប្រឌិតបង្កើតវាឡើងវិញ។

មគ្គុទេសចរណ៍ទេសចរណ៍ងពីររូប ដែលជាអ្នកនាំភ្លៀវនៅតំបន់អង្គរនិងថ្នាក់ជាតិផង បានកែច្នៃរ៉ឺម៉កជើងខាងសម័យដើមមកប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយដឹកភ្ញៀវទេសចរណ៍ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូល ហើយក៏មានបំណងចង់អភិរក្សររ៉ឺម៉កជើងនេះ និងថែរក្សាបរិស្ថានផងនោះ។

មគ្គុទេសចរណ៍ដែលមានមាឌតូច រហ័សរហួន រួសរាយរាក់ទាក់ សម្បុរសណ្តែកបាយ សម្តីរដឺនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ លោក បូ សុភា កំពុងត្រួតពិនិត្យ និងសាកអាគុយរ៉ឺម៉កជើង ដែលបម្រុងនឹងទៅដឹកចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាប លោក ទៀ សីហា និងក្រុមគ្រួសារ នៅប្រមាណម៉ោង៤-៥ល្ងាច កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ទាំងទឹកមុខស្រស់បស់ ក្នុងអាជីវកម្មថ្មីថ្មោងនេះ។

ស្ថិតនៅក្នុងវ័យ ៣៣ឆ្នាំ បុរសរូបនេះ ដែលរស់ភូមិថ្នល់ ឃុំស្រង៉ែ សុ្រកសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប បានប្រាប់ Newsroom Cambodia នូវប្រវត្តិរ៉ឺម៉ក ឬរ៉ឺម៉កជើងនេះ ដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដែលនៅប្រាសាទបាយ័ន ចម្លាក់ខាងកើត ការដឹកជញ្ជូនស្បៀងមានខ្នាតតូចៗ អូសដោយគោ ក្របី នៅសតវត្សទី១២។

លោកបន្តថា «នៅសម័យអាណានិគមបារាំង ពីឆ្នាំ១៨៦៣ មក បាននាំចូលបច្ចេកវិទ្យាថ្មី មានទោចក្រយាន ហៅថាកង់ ក្រោយមកខ្មែរយើងមានគំនិតកែច្នៃជារបស់អូសទាញបាន ជារទេះ ឬហៅថារ៉ឺម៉ក»។

បុរសមគ្គុទេសចរណ៍នេះមានចំណេះដឹងទាំងភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង ព្រមទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បានបកស្រាយពាក្យថា រ៉ឺម៉ក គឺជាភាសាកម្ចីមកពីបារាំង (La remorque) បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេច ជួន ណាត ថា រទេះឬក៏សណ្តោង។

លោក បូ សុភា និយាយថា រូបភាពរ៉ឺម៉កចាស់ៗសម័យបារាំង ឆ្នាំ១៩២០-១៩២៩ មានក្រុមរ៉ឺម៉កមួយក្រុមដឹកទាហ៊ានខ្មែរយើង ដែលអង្គុយលើរ៉ឺម៉កនោះ ហើយសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមឆ្នាំ១៩៥៣ មក គេនៅបន្តច្នៃឥតឈប់ឈរ ទៅជាប្រភេទម៉ូតូ ម៉ូប៊ីឡែត ដោយប្រើម៉ាស៊ីនវិញ។ តែជាអកុសលសម័យ លន់ នល់ និង ប៉ុល ពត ខ្មែរយើ

មានវិបត្តិសង្គ្រាមក៏បាត់បង់ឈប់ប្រើរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០០ជាង មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនទំនើប ដាក់ភ្ញៀវបានច្រើន មានល្បឿនលឿន ប្រជាប្រិយភាពរ៉ឺម៉កបាត់បង់លែងប្រើ ហើយក្មេងសម័យក្រោយលែងស្គាល់។

ក្រោយពីបញ្ចប់ការសិក្សាមគ្គុទេសចរណ៍ឆ្នាំ២០១២មក លោក បូ សុភា បានដើរនាំភ្ញៀវគ្រប់ខេត្តក្រុងប្រទេសកម្ពុជា បានប្រទះឃើញរ៉ឺម៉កនេះមួយចំនួននៅខេត្តបាត់ដំបង កំពង់ចាម កំពត ក៏មានគំនិតបង្កើតវា ដោយសារក្នុងចិត្តស្រឡាញ់របស់បុរាណ ចង់អភិរក្ស គួបផ្សំនឹងអភិវឌ្ឍន៍ហើយធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពវាដំណើរការទៅព្រមគ្នា។

ក្នុងគោលបំណងបង្កើតរ៉ឺម៉កជើងនេះ គឺពុំទាន់ក្លាយជាអាជីវកម្មធំដុំទេ គ្រាន់តែជាមុខរបរបន្ទាប់បន្សំ និងសាកល្បងឱ្យភ្ញៀវបានស្គាល់ ជិះកំសាន្តធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែមថា «វាស្អាតដូចកូនក្រមុំតុបតែងខ្លួន» បើទោះបីដំបូងឡើយពិបាកក្នុងការបង្គុំវា ព្រោះផ្នែកខ្លះ ច្រេះ បាក់បែក ត្រូវដុសខាត់វា រកគ្រឿងបន្លះ និងលាប បាញ់ថ្នាំវាឡើងវិញ។

ទោះជាយ៉ាងណាលោកសប្បាយចិត្ត ដែលមហាជនសាទរ មានការគាំទ្រ រំភើប ដែលវត្ថុមួយត្រូវបានកប់ក្នុងធរណីអស់ជាច្រើនឆ្នាំបានរកឃើញវិញ វាដូចឆ្លងភពអ៊ីចឹង វាដូចរស់ម្តងទៀត ទាំងភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិសរសើរគ្រប់គ្នា ឯមិត្តរបស់លោកបានជិះក៏លាន់ម៉ាត់ថា «គេមើលមកខ្ញុំគ្រប់គ្នាដូចតារាអ៊ីចឹង»។

ងាកមកចាប់អារម្មណ៍មគ្គុទេសចរណ៍ដែលមានរាងស្គមល្មម សម្បុរ ស ស្រអែម ពាក់វែនតាខ្មៅ ពាក់ទ្រនាប់ជើងផ្ទាត់ លោក ព្រេក ព្រី រស់នៅខេត្តសៀមរាប ជាជាង ខាងបច្ចេកទេស ខាងកែច្នៃប្រឌិតដំឡើងនិងរៀបចំរ៉ឺមកជើង។

ជាហ្គាយជិះកង់នាំភ្លៀងផង និងជាអ្នកធាក់រ៉ឺម៉ក់ជើងផង លោកថា «វាជាមុខរបរទីពីរអាចរកចំណូលបានទ្វេដង» ថ្វីត្បិតការចាប់ផ្តើមបានពីរខែ សន្ទុះការគាំទ្រកាន់តែមានច្រើនឡើងពីភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិលោកមានគំនិតស្រដៀងគ្នា ដើម្បីអភិរក្ស ជួយថែរក្សាបរិស្ថាន ក្នុងការប្រើប្រាស់រ៉ឺម៉កជើងនេះ ដែលបំពាក់ថាមពលអគ្គិសនីជំនួយ ពុំមានផ្សែងពុលឡើយ។

លោកបន្ថែមថា វាទើបចាប់ផ្តើមមិនទាន់រីកផុសផុល ក្នុងសហគមន៍ទេ ដោយសាររ៉ឺម៉ក់មានចំនួនតិចតួច តែទោះជាយ៉ាងណាក្នុងថ្ងៃអនាគត មានបំណងពង្រីកវា ដើម្បីសម្រួលការងាររកប្រាក់ចំណូលដល់សហគមន៍បានកាន់តែច្រើនតាមវិស័យមួយនេះ។

ចំណែកឯលោក ហ៊ឹម អាន ជាអថិតិជន មានចិត្តរីករាយ អារម្មណ៍ស្រស់ថ្លា ក្នុងការជិះរ៉ឺម៉កជើងទស្សនាតំបន់អង្គរ។ លោកថា «ធ្លាប់ជិះកង់បី (Pass App) តែងាកមកជិះរ៉ឺម៉កជើងវាប្លែក» មានភ្ញៀវបរទេសមើលច្រើន ចាប់អារម្មណ៍ និងថតរូបលោកច្រើនផងដែរ។

លោកបន្តថា ទោះបីអ្នកធាក់រ៉ឺម៉កជើងហត់ បែកញើសហូរសស្រាក់ក៏ដោយ វាបានរួមចំណែកចូលរួមថែរក្សាវប្បធម៌ មិនបំពុលបរិយាកាស សម្លេងស្ងាត់មិនរំខានដល់ភ្ញៀវឯទៀត វាល្អមែនទែន។ បើធៀបនិងម៉ូតូឡាន ការជិះរ៉ឺម៉កជើងខុសគ្នាដាច់ វាមានអរម្មណ៍ប្លែកត្រជាក់ចិត្ត ក្នងការមើលទេសភាពស្អាតៗ។

លោកលើកឡើងស្រដៀងគ្នា ចង់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមគាំទ្ររ៉ឺម៉កជើងខ្មែរ ធាក់ដោយកូនខ្មែរ ដែលបានបង្កើតថ្មីថ្មោង ខ្ញុំបានជិះ «ពិតជាមានអារម្មណ៍រំភើបមែនទែនបាទ! »។

គួររំលឹកថាលោក បូរ សុភា ជាមគ្គុទេសចរណ៍ដ៏ឆ្នើមមួយរួបមានគំនិតផ្តួចផ្តើម អភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍនូវរ៉ឺម៉កជើង ដែលគេបោះបង់ចោលជាយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ហើយលោកមានឆន្ទៈដើម្បីបន្តដោយក្តីស្រឡាញ់ ចំណង់ចំណូលចិត្ត ក្នុងការបន្តបេសកម្មរបស់ខ្លួន ដើម្បីជម្រុញសហគមន៍លោក រកប្រាក់កម្រៃបន្ថែម ជួយដល់សង្គម និងបរិសា្ថន គ្មានផ្សែង ដោយការប្រើប្រាស់រ៉ឺម៉ក ដើម្បីចង់ឱ្យបងប្អូនសាកនូវរសជាតិថ្មី និងរំលឹកនូវអនុស្សាវរីយ៍ចាស់ៗ ដែលបានកន្លងផុតជាង៤ ទសវត្សមកហើយ។

លោកចង់បង្ហាញទៅកាន់សាធារណៈជនថា «រ៉ឺម៉កជើងរស់ឡើងវិញហើយ» ដើម្បីបម្រើវិស័យទេសចរណ៍សម្រាប់បងប្អូនទស្សនានៅតំបន់អង្គរ៕

កាលពីថ្ងៃទី១៥ មីនា កន្លងទៅ លោកបានជូនដំណឹងការចាកចេញដល់លោកស្រីប្រធានអគ្គនាយកនៃស្ថាប័ននេះ តែលោកស្រីបានសុំគាត់បន្តកិច្ចការរហូតចុងខែសីហាខាងមុខនេះដើម្បីកំណែទម្រង់ការផ្សព្វផ្សាយរបស់វិទ្យុបារាំងជាខេមរភាសា តាមប្រព័ន្ធឌីជីថល។

យោងតាមទំព័រហ្វេសប៊ុក​ផ្លូវការរបស់លោក លោក​បានសម្តែងភក្តីភាពចំពោះអ្នកគាំទ្រពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ឆ្នាំ២០០៥ ដែលបានតាមដានស្តាប់វិទ្យុ RFI តាមរលកធាតុអាកាសមធ្យម OM និង ពីឆ្នាំ២០០៥ ដល់ឆ្នាំ២០២៣ មានអ្នកតាមដានស្តាប់វិទ្យុ RFI តាមរលកធាតុ​អាកាស FM។

ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ លោកបាននឹករឮកដឹកគុណចំពោះបញ្ញវន្ត អតីតគ្រូបង្រៀន និងអ្នកកាសែតជើងចាស់ មានដូចជា លោក វ៉ាន់ឌី កាអុន លោក សុទ្ធ ប៉ូលីន ជាដើម ដែលជួយផ្នែកភាសាខ្មែរ និងអរគុណដល់សហការី ទី ២ដល់ ទី៤ ជំនាន់ នៅប៉ារីស និងភ្នំពេញ។

បន្ថែមពីនេះពីឆ្នាំ១៩៩៣មក លោកក៏សូមអរគុណថ្នាក់ដឹកនាំវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ ចំពោះទំនុកចិត្តបន្តបន្ទាប់ដែលតាមរយៈបង្អួចដ៏តូចមួយនៃស្ថាប័នវិទ្យុRFI បើកលទ្ធភាពឱ្យលោកបានបន្លឺសំឡេងផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងដល់ប្រជាជនខ្មែរ ដើម្បីប្រយោជន៍នៃកម្ពុជា។

គូបញ្ជាក់ថា លោកហ្សង់ ហ្វ្រង់ស័រ តាន់គឺអ្នកកាសែតនិង អ្នកវិភាគភូមិសាស្រ្តនយោបាយដ៏ល្បីល្បាញមួយរូប នៃវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិជាខេមរភាសា ប្រចាំនៅកម្ពុជា៕

ក្នុងជំនួបជាមួយនិងកម្មកររោងចក្រសហគ្រាស១១ ក្នុងខេត្តកណ្តាល លោកហ៊ុន សែន បានសរសើរនូវការសម្រេចបានការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ របស់និយោជិតបានដោយជោគជ័យ និងការឧត្ថម្ភប្រាក់ដល់មន្ត្រីរាជការ មន្ត្រីកម្មសិក្សា ជាប់កិច្ចសន្យាទាំងអស់ លើកិច្ចគាំពារស្រ្តីមានផ្ទៃពោះរហូតដល់កុមារអាយុក្រោម២ឆ្នាំ ដូចកម្មការីរោងចក្រដែរ។

លោកបន្ថែមថា រីឯស្រ្តីជាកងទ័ព ក៏មានការឧត្ថម្ភផងដែរ តែត្រូវពិភាក្សាបន្ថែមនាពេលខាងមុខ នេះបើយោងតាមផេកផ្លូវការលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន។

ជាងនេះទៅទៀត បន្ទាប់ពីមានបទពិសោធន៍នៃការឆ្លងរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩ មករដ្ឋាភិបាលបានកសាងមន្ទីរពេទ្យ «តេជោសន្តិភាព» អាចផ្ទុកអ្នកជំងឺបាន ១ម៉ឺននាក់ ដែលលោកហ៊ុន សែន បានផ្តល់ជូននូវការព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃសម្រាប់កម្មករ កម្មការិនី ក្រោយពេលមន្ទីរពេទ្យសាងសង់រួចរាល់។

លោកក៏បានលើកឡើងដែរថា នាពេលបច្ចុប្បន្នការផ្ទុះឡើងវិញនូវជំងឺអេដស៍នៅកម្ពុជាក៏ជាកត្តាចម្បងមួយដែរ ក៏លោកបានអំពារនាវដល់អ្នកស្រឡាញ់ភេទត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នខណៈការឆ្លងជំងឺនេះកើតចេញពីបុរសស្រឡាញ់បុរសដូចគ្នា។

គួរបញ្ជាក់ថា គោលនយោបាយគាំពារសង្គមត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលដាក់ចេញជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីសុខមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា៕

ខាងក្រោមនេះជាកិច្ចសម្ភាសរវាងលោក អ៊ិត សុធឿត នាយកនៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ ហៅកាត់(CCIM) និងព្រះតេជគុណ លេង លួត ដែលជាសិក្ខាកាម Newsroom Cambodia កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ អំពីសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា។

Q៖ ចម្រើនពរ លោក អ៊ិត សុធឿត!
A៖ សូមក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះតេជគុណ!

Q៖ តើអ្វីជាសេរីភាពសារព័ត៌មាន?
A៖ សេរីភាពសារព័ត៌មានគឺជាសេរីភាព ឬសិទ្ធិជាមូលដា្ឋនមួយនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ហើយសម្រាប់ការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំជាសេរីភាព ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកសារព័ត៌មាននិងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយធ្វើការរាយការណ៍បានដោយសេរី ដោយពុំមានគំនាប ពុំមានការគំរាមកំហែង ឬការរឹតត្បិត ហើយការរាយការណ៍ដោយសេរី យើងអាចរាយការណ៍គ្រប់បញ្ហាដែលកើតឡើងនៅក្នុងសង្គម ជាពិសេសផ្តោតលើបញ្ហាសំខាន់ៗ ដែលជាប្រយោជន៍សាធារណៈ។

Q៖ ហេតុអ្វីបានជាសេរីភាពសារព័ត៌មានមានសារសំខាន់?
A៖ នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានគឺជាសិទ្ធិមូលដ្ឋានមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់
ប្រជាពលរដ្ឋសាធារណជនទូទៅ ដើម្បីឱ្យសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាននេះប្រកបដោយអត្ថន័យគឺលុះត្រាតែយើងមានសារព័ត៌មានពេញដោយសេរីភាព ដែលអាចរាយការណ៍ទៅលើគ្រប់បញ្ហា នៅពេលដែលសេរីភាពសារព័ត៌មានពុំមានគ្រាប់គ្រាន់ ឬពុំពេញលេញ នោះអ្នកសារព័ត៌មានមិនអាចរាយការណ៍ទៅលើបញ្ហាដែលសំខាន់ៗ ឬក៏ជាសារប្រយោជន៍សម្រាប់សង្គមជាតិទេ ហើយពេលដែលអវត្តមានសេរីភាពសារព័ត៌មាន ធ្វើឱ្យសង្គមខ្វះព័ត៌មានពិតនិងមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សង្គមជាតិមួយ និយាយជារួមមកសារព័ត៌មានមានសារសំខាន់ព្រោះវាបានដើរតួនាទីជាអ្នកឃ្លាំមើល ជាអ្នកផ្តល់ព័ត៌មានពិតដល់សាធារណជន ដែលគាត់មានសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញក្នុងការទទួលបានព័ត៌មាន។

Q៖ តើសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នមានស្ថានភាពបែបណាដែរ?
A៖ សម្រាប់ការសង្កេតរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ គឺថាសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជាពេលបច្ចុប្បន្នហ្នឹង ហាក់ដូចជានៅក្នុងស្ថានភាពមួយមានការលំបាក់នៅឡើយ ហើយអំណះអំណាងដែលខ្ញុំលើកឡើងមានពីរ គឺទីមួយតាមរយៈការអង្កេតផ្ទាល់ដែលធ្វើការក្នុងវិស័យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសារព័ត៌មានឃើញថាកន្លងមក នៅពេលដែលសារព័ត៌មានរាយការណ៍ពីបញ្ហារសើប បញ្ហាអវិជ្ជមានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ អ្នកមានអំណាច ឬអ្នកមានលុយនៅក្នុងសង្គមតែងតែមានបញ្ហាប្រឈម ដូចជាការគំរាមគំហែង ការរឹតត្បិតជាដើម ហើយទីពីរ យើងយោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការអន្តរ ជាតិដែលវាយតម្លៃជាប្រចាំ ដោយរបាយការណ៍ចុងក្រោយគឺប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានវាយតម្លៃ ឬឱ្យពិន្ទុស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដែលមានសេរីភាពសារព័ត៌មានមិនល្អប្រសើរនៅឡើយទេ អ៊ីចឹងត្រលប់មកវិញយើងអាចវាយតម្លៃស្ថានភាពសារព័ត៌មានរបស់ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងរឹតត្បិតនៅឡើយ មិនសូវមានសេរីភាពទេ។

Q៖ តើអ្នកសារព័ត៌មានក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈមបញ្ហាអ្វីខ្លះ?
A៖ នៅពេលដែលជជែកពីបញ្ហាប្រឈមនេះប្រហែលសំដៅដល់អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ ដែលគាត់តែងតែរាយការណ៍ទៅលើ គ្រប់ប្រធានបទដែលរាប់បញ្ចូលទាំងបញ្ហារសើបនេះ អ៊ីចឹងបើយើងមើលទៅលើអ្នកសារព័ត៌មានដែលរាយការណ៍ពីបញ្ហាទូទៅ ប្រហែលមានបញ្ហាតិចតួច តែបើយើងក្រឡេកមកអ្នកសារព័ត៌មានដែលរាយការណ៍ពីបញ្ហារស៊ើប ឬចំនុចអវិជ្ជមានដែលធ្វើឱ្យកើតរឿងមិនសប្បាយចិត្តដល់រដ្ឋាភិបាលឬក៏អ្នកមានអំណាច គឺទីមួយមានការរឹតត្បិត ការគំរាមកំហែងនៅពេលគាត់ចុះទៅយកព័ត៌មានហ្នឹង ហើយនៅក្រោយឆ្នាំ២០១៧ នៅពេលដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យមួយចំនួនធំត្រូវបានបិទ គឺការចុះទៅយកព័ត៌មានទាក់ទងប្រធានបទរសើបៗ ដូចជាការតវ៉ា ពាក់ព័ន្ធគណបក្សប្រឆាំង សង្គមស៊ីវិលដែលតស៊ូមតិទៅលើបញ្ហាសិទ្ធមនុស្ស និងសិទ្ធដីធ្លីផ្សេងៗទៀត ហាក់នៅមានចំនួនតិចតួចនៅឡើយ នៅពេលមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឬអ្នកសារព័ត៌មានច្រើនទៅយកព័ត៌មានទាំងអស់នោះហាក់ដូចជាមានសម្ពាធ ការរារាំងពីអាជ្ញាធរ។

ហើយតាមការសង្កេតរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់ ពេលមានស្ថានភាពនយោបាយមិនសូវល្អ មានកំដៅខាងនយោបាយហ្នឹង តែងតែមានការចាប់ខ្លួនសកម្មជនមួយចំនួនដូចជា សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសិទ្ធមនុស្ស និងសកម្មជននយោបាយរបស់គណបក្សប្រឆាំង ហើយថែមទាំងប្រជាជនសមញ្ញដែលហ៊ានរិះគន់នូវលើបណ្តាញសង្គមឬតាម មធ្យោបាយផ្សេងៗ គឺគាត់ត្រូវបានគេហៅទៅណែនាំឬធ្វើកិច្ចសន្យា ធ្វើឱ្យអ្នកសារព័ត៌មានមានសម្ពាធខាងផ្លូវអារម្មណ៍និងចាប់ពិរុទ្ធខ្លួន (self-censorships) ធ្វើពួកគេមានបញ្ហាដ៏ធំ មួយសម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ ហើយគាត់ប្រហែលជាមានការភ័យព្រួយពីសុវត្ថិភាពរបស់ខ្លួនទាំងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត និងការប្រឈមខាងផ្លូវច្បាប់ដែលគាត់រាយការណ៍ពីបញ្ហារសើបខ្លាំង។

Q៖ តើមានមាត្រាណាខ្លះចែងពាក់ព័ន្ធនឹងសេរីភាពព័ត៌មាន?
A៖ នៅប្រទេសកម្ពុជាយើងជាភ័ព្វសំណាងមួយសម្រាប់សេរីភាពព័ត៌មានដោយសារតែរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេសកម្ពុជាយើងគឺមាត្រា៣១ គឺបានទទួលស្គាល់និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សដូចដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិរួមទាំងសេចក្តីប្រកាសជាសាកលពីសិទ្ធមនុស្សនិងកតិកាសញ្ញាផ្សេងៗ ដែលទាក់ទងនឹងសិទ្ធមនុស្ស កន្លែងនេះហើយជាចំនុចដ៏សំខាន់មួយដែលបានធានាសិទ្ធមនុស្សពេញលេញ និងសិទ្ធរបស់អ្នកសារព័ត៌មាន បន្ថែមពីនេះបានចែងយ៉ាងជាក់លាក់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញយើងក្នុងមាត្រា៤១ គឺបានចែងថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានសិទ្ធសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិរបស់ខ្លួន សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពខាងការបោះពុម្ភផ្សាយ សេរីភាពការប្រជុំ និងរបបសារព័ត៌មានត្រូវបានរៀបចំដោយច្បាប់។

បន្ថែមពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញយើងមានច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មានបានចែងឆ្នាំ១៩៩៥ បើទោះបីច្បាប់នេះមិនបានល្អឥតខ្ចោះប៉ុន្តែវាបានធានាសេរីភាពអ្នកសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ ដោយសារច្បាប់បានអនុញ្ញាតអ្នកសារព័ត៌មានបំពេញភារកិច្ចរបស់ខ្លួនប្រសើរឡើងអាចទទួលយកបាន ជាអកុសល ជាក់ស្តែងច្បាប់នេះមិនត្រូវបានយកមកប្រើបា្រស់ទេ តែយកច្បាប់ផ្សេងដែលធ្វើឱ្យមានការរឹតត្បិតសេរីភាពសារព័ត៌មានទៅវិញ។

Q៖ តើប្រសិនបើអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវបានរឹតត្បិត ឬមិនមានសេរីភាពពេញលេញ ក្នុងការបំពេញការងារនោះនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់បែបណាខ្លះ ដល់សង្គមនិងប្រជាធិបតេយ្យ?
A៖ ដូចដែលបានពិភាក្សាខាងដើមទាក់ទង់សិទ្ធសេរីភាពសារព័ត៌មាន ប្រសិនបើសេរីភាពសារព័ត៌មានមិនមានសេរីភាពពេញលេញ (ឧទាហរណ៍ោ៖ អ្នកសារព័ត៌មានត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យរាយការណ៍រឿងវិជ្ជមាននៅក្នុងសង្គម ដូចជា បុគ្គលម្នាក់ដែលគេធ្វើអ្វីមួយដោយមិនមានការរិះគន់ឬក៏រិះគន់បែបស្ថាបនាមកវិញនោះ បុគ្គលនោះអាចខ្វះការវិវត្តខ្លួនឯង ដោយសារគាត់ធ្វើមិនដឹងមួយណាខុសមួយណាត្រូវ ព្រោះគាត់ទទួលបានតែការសរសើរ គាត់មិនបានដឹងពីកំហុសខ្លួនឯង…) អ៊ីចឹងដូចគ្នាក្នុងសង្គមនៅពេលដែលមិនមានការឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈសារព័ត៌មានដោយពេញលេញគឺធ្វើឱ្យសង្គមប្រជាធិបតេយ្យមិនដំណើរបានល្អទេ ដោយសារសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគឺពលរដ្ឋជាម្ចាស់ឆ្នោត ម្ចាស់អំណាចសង្គម។

ប៉ុន្តែបើគាត់មិនអាចបញ្ចេញមតិឬប្រើបា្រស់សិទ្ធរបស់ពួកគាត់ ជាពិសេសតាមរយៈវិស័យសារព័ត៌មាននេះ បានធ្វើឱ្យប្រជាធិបតេយ្យមិនសូវល្អនិងការអភិវឌ្ឍសង្គមជាតិមិនបានរលូនទេ។ មិនត្រឹមតែមិនបានជួយអភិវឌ្ឍសង្គមជាតិ ថែមទាំងប៉ះពាល់សិទ្ធសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយសារពួកគេពុំមានអំណាចខ្សត់ខ្សោយត្រូវពឹងលើមធ្យោបាយផ្សេងទៀតដូចជា សារព័ត៌មានជាដើម អ៊ីចឹងពេលសារព័ត៌មានត្រូវបានរឹតត្បិត តួនាទីពេញលេញធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទន់ខ្សោយ ពុំមានអំណាចទាមទារឬអនុវត្តសិទ្ធសេរីភាពរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានរឹតត្បិត ដាក់កំហិតនឹងប៉ះពាល់ជារួមដល់សង្គមជាតិទាំងមូល។

Q៖ គួរធ្វើបែបណាដើម្បីជម្រុញឱ្យស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មាន មានភាពប្រសើរឡើង?
A៖ គឺត្រូវមានតួអង្គពាក់ព័ន្ធច្រើន ដែលមានខាងរដ្ឋាភិបាលជាតួអង្គសំខាន់ ដែលជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់លើអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការគឺត្រូវធានាឱ្យបាននូវច្បាប់ដែលធានាដល់សេរីភាពសារព័ត៌មានឱ្យបានល្អ ប្រសិនបើអាចយើងតាក់តែងច្បាប់បន្ថែម ដែលធានាដល់ច្បាប់សេរីភាពសារព័ត៌មាន ហើយអ្នកសារព័ត៌មានខ្លួនឯងក៏ដើរតួសំខាន់ជួយស្ថានភាពប្រសើរឡើង ដោយសារពួកគេជាអ្នកមានវិជ្ជាជីវៈ ត្រូវធ្វើឱ្យខ្លួនមានតម្លៃមានន័យថាត្រូវអនុវត្តក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ ដូច្នេះសាធារណជន ឬប្រិយ៍មិត្ត មានទំនុកចិត្តលើសារព័ត៌មាន និងឱ្យតម្លៃត្រូវការ ធ្វើឱ្យស្ថានភាពនោះបានប្រសើរឡើងដែរ។

សំខាន់ចុងក្រោយប្រជាពលរដ្ឋដែលនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ គឺពលរដ្ឋជាម្ចាស់ឆ្នោតនិងម្ចាស់អំណាច ដូច្នេះបើគាត់ទាមទារជម្រុញឱ្យសេរីភាពសារព័ត៌មានភាពប្រសើរឡើង ហើយពេលនោះ គាត់ក៏គួរចេះជ្រើសរើសប្រភពព័ត៌មានឬប្រើប្រាស់ព័ត៌មានឱ្យបានត្រឹមត្រូវហើយត្រូវតែឱ្យតម្លៃអ្នកសារព័ត៌មានដែលរាយការណ៍ការពិតពីសង្គមជាតិ ជាជាងតាមដានព័ត៌មានដែលពុំសូវមានអត្ថប្រយោជន៍ ហើយពលរដ្ឋក៏ជាកម្លាំងចករជួយជម្រុញវិស័យសារព័ត៌មានឱ្យបានប្រសើរឡើងនៅកម្ពុជា។

Q៖ អាត្មាភាពសូមអរគុណ លោក អ៊ិត សុធឿត សម្រាប់ការផ្តល់បទសម្ភាស!
A៖ ករុណ សូមអរព្រះគុណ៕

Newsroom Cambodia​ បាន​​សម្ភាស​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ចំនួន​​៦រូប​ ដែល​រស់​នៅ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញអំ​ពីការ​​​យល់​​ឃើញ​​របស់​ពួកគេ​​ចំពោះកា​រចោលសំរាម​នៅទី​សាធារណៈ​។

លោក​ ឡុង រតនា អាយុ១៩ឆ្នាំ ជា​និស្សិត​នៅសាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​វិចិត្រ​សិល្បៈផ្នែក​បុរាណវិ​ទ្យា​លើកឡើង​ថា ​សំរាម​កើតឡើងដោយសារមនុស្សជាអ្នកចោល ហើយបច្ចុប្បន្ន​នៅ​ទីសាធារណៈ​មិនសូវ​មានអ្នកចោលទេ​។

លោកបញ្ជាក់​​ថា៖ «ការចោល​សំរាមវា​មានកត្តាច្រើនយ៉ា​ង ​ជួនកាល​ដោយសា​របុគ្គល​ហ្នឹង​គាត់​មិ​ន​មាន​​ការយល់ដឹង​ផ្នែកអនាម័យ​ ផ្នែកបរិស្ថាន ​ទីពីរ​ដោយសារ​តែគាត់ឃើញ​កន្លែងហ្នឹង មាន​សំរាម​ចោល​ស្រាប់​​ទើប​គាត់​ចោល»​។​

លោក​បន្ថែម​ថា៖ ​​«ខ្ញុំផ្ទាល់ខ្ញុំកម្រ​​នឹង​ធ្វើ​ការ​ចោល​សំរាម​នៅតាមទីសាធារណៈណាស់ ដោយសារ​យើងបាន​សិក្សា​ពីកង្វក់​បរិស្ថានទៅ យើងដឹង​ពីបញ្ហា​ចោទសំ​ខាន់ទៅលើសំរាម»។

កញ្ញា ផុ​ន រដ្ឋា អាយុ២២ឆ្នាំ​ ជាកម្មការិនីនៅ​ក្នុងរោងចក្រ និ​ងជានិសិ្សតឆ្នាំ​ទី៣ ជំនាញរដ្ឋបាល​សាធារណៈ​ថា ការចោលសំរាមនៅ​ទី​សាធារណៈ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ច្រើន ហើយការ​​ចោលនេះ អាចមកពី​សីលធម៌​របស់​មនុស្ស​​ដែល​​ពុំ​មានការ​យល់ដឹ​ងផ្នែ​កបរិស្ថាន​​។

កញ្ញាលើកឡើងថា៖ «ការ​ចោលសំរាមមាន​ផលប៉ះពាល់ច្រើន​ ទីមួយពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹងប​រិស្ថាន​ មិ​ន​ថា​ប្រទេស​​យើង ​ឬក្រៅប្រទេសគេមើលមក គេថាប្រទេសយើង​​ជាប្រទេសមួយបរិស្ថាន​មិនស្អាត​បរិស្ថាន​​​ពោរ​ពេញ​ទៅ​ដោយសំរាម ​ចឹងវាក៏​អាចបាត់បង់​តម្លៃ​ បាត់បង់​អីតាមហ្នឹងដែរ​។ មួយ​ទៀត​ទាក់ទងនឹងអនាម័យ វា​មានផល​ប៉ះពាល់​​។ សំរាមខ្លះ​វាជា​ប្លាស្ទិច សំរាមខ្លះ​វាអាច​ជាវ​ត្ថុ ​ឬកា​កសំ​ណល់ដែ​លរ​លួយ ​វាជះក្លិ​ន ​វាជះអី​ ប៉ះពាល់​ដល់ការរស់​នៅរបស់ប្រជាជន​»។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «ប្រទេសយើងជាប្រទេសមួយកំពុង​អភិវឌ្ឍន៍​ ចឹង​យើងត្រូ​វការភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍ ភ្ញៀវអី​ចឹងទៅ​ដើម្បីមកទ​ស្សនាប្រ​ទេស​របស់​យើង​ សំរាមក៏​ជា​ផលប៉ះពាល់​មួយដែរ​ ប្រសិន​បើគេមក​លេង​ប្រទេស​យើង​ហើយ​កន្លែងណាក៏ពោ​រ​ពេញ​ទៅដោយសំរាម​ចឹង​ ភាគ​ច្រើនគេ​អត់​ចង់​មក​ សូម្បី​តែយើងក៏​អញ្ចឹង​ដែរ»។

លោក ​ធារ៉ា​ មាន​អាយុ​ ៣០​ឆ្នាំប្លាយ លើកឡើង​ថា ការចោល​សំរាម​នៅ​ទីសាធារណៈ​ជា​អំពើ​មួយ​ពុំ​គប្បី។

លោក​ថា៖ «​​យុវវ័យ​ទាំងអស់​ មិន​ថាក្មេ​ងមិន​ថា​ចាស់​​ទេ​ ពេលញាំអីហើ​យ​គួរ​តែ​ចោល​សំរាម​ក្នុង​ធុង​សំរាម បើសិនធុងសំរាមនៅឆ្ងាយ អាចកាន់សិនទៅ កាន់រហូតដល់ធុងសំរាម បោះចោលវាទៅ»។

កញ្ញា សុខ ឡេង អាយុ ៣២ឆ្នាំ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា គាត់មិន​សូវ​សប្បាយចិត្តទេ​ ពេលឃើញ​សំរាម​នៅតាម​ទីសាធារណៈ ព្រោះ​ធ្វើ​ឱ្យ​ខូច​បរិស្ថាន​។

កញ្ញាបាន​និយាយថា​៖ «ចង់ផ្តាំទៅអ្នកអង្គុយញាំនៅទីសាធារណៈថា ជួយ​ថែរក្សា​បរិស្ថាន​ទាំងអស់​គ្នា​ដើម្បីឱ្យភ្ញៀវទេសចរណ៍យើងដើរ ឱ្យគេមាន​អារម្មណ៍ល្អ ហើយប្រទេស​យើង​ក៏​រីក​ច​ម្រើន​»។​

លោក ជេស​ លី​ មានអាយុ៤៧​​ ឆ្នាំជាអ្នក​រត់កង់បីថា​ការចោលសំរាមក្នុងផ្លូវសាធារណៈ ជា​រឿង​មួយ​មិន​ល្អ​ទេ វាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាននៅ​ក្នុងទីក្រុង។

លោកលើកឡើង​ថា៖ «ចំពោះខ្ញុំ ខ្ញុំរៀបចំខ្លួនឯងមិនចាំបាច់នរណាប្រាប់ទេ ខ្ញុំ​យក​ទៅ​ដាក់​ធុង​ខ្លួន​ឯង​ដោយ​ទឹក​ចិត្តខ្ញុំតែម្តង មិន​បោះ​ចោល​​ជាដាច់ខាត […] ពេលបរិស្ថានស្អាត វាស្រស់ស្រាយដែរ សម្រាប់ការរស់នៅ និងដើរហើររបស់ភ្ញៀវ​​ជាតិ​​ និងអន្តរជាតិ​ ក៏គេ​មើល​ឃើញ​ថា​យើង​មាន​ចរិត​ឬកពារ​ល្អក្នុងការរៀបចំខ្លួន និងជួយដល់ប្រទេសខ្លួន​»។​

អ្នកស្រី​ សន ស្រីនាង អាយុ ៤១ឆ្នាំជាអាជីវករលក់សម្លៀកបំពាក់នៅផ្សារបឹ​ងកេងកង​ថា ការ​ចោល​សំរាម​អត់ស្អាត​ អត់ល្អ​ ​គ្មាន​​អនាម័យ​​ ខូចសណ្តាប់​​ធ្នាប់​ទីក្រុង​ ពីព្រោះ​​ទឹកនេះជា​ទឹក​ដីមាស​ ទឹក​ដី​ពេជ្រ​។

អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «កន្លែងខ្ញុំលក់ដូរ​គឺខ្ញុំប្រយត្ន័​ ទីមួយ​សិរី​​មង្គល​កន្លែងយើង​ ទីពីរ​គឺ​បើយើង​ជួ​យ​សម្អាត​បរិវេណក​ន្លែង​ហ្នឹង​ហើយ ​គឺដូចជា​យើង​ជាប្រ​ជា​​ព​លរដ្ឋ​ម្នាក់​ដែល​ជួយ​ឱ្យទីក្រុងទាំ​ងមូល​ ឬប្រទេស​យើង​ស្អាត​»៕

ការចម្លងបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងតាមបណ្តារ ភូមិ ឃុំនិងទីប្រជុំជនខេត្តមួយចំនួន ដែលមានការដ្ឋានសំណង់ច្រើន និងប្រជាជនរស់នៅកុះករ។ នេះយោងតាមប្រព័ន្ធអង្កេតតាមដានជំងឺគ្រុនឈាមថ្នាក់ជាតិ។

យ៉ាងណាម៉ិញ លោកម៉ម ប៊ុនហេង រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល បានអំពាវនាដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ចូលរួមកាត់បន្ថយទប់ស្កាត់ការកកើតសត្វមូស ដោយប្រកាន់យកពាក្យស្លោក «ខ្ញុំនិងគ្រួសារខ្ញុំ ជាគ្រួសារគំរូ ព្រោះផ្ទះខ្ញុំ និងលំនៅដ្ឋានរបស់ខ្ញុំ គ្មានដង្កូវទឹក» ហើយបានទទូចដល់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយជួយផ្សាយអំពីបញ្ហាជំងឺគ្រុនឈាមនេះដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងមានវិធានទប់ស្កាត់នៅតាមមូលដ្ឋានរៀងៗខ្លួន។

បើតាមសេចក្តីណែនាំរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល ភ្នាក់ងារចម្លង ដោយសារសត្វមូសខ្លាញីខាំ ដែលវាកើតឡើងពីពពួកដង្កូវទឹក ដូច្នេះដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្ទះឡើងជំងឺគ្រុនឈាមក្នុងសហគមន៍ ត្រូវមានការអនុវត្តន៍នូវវិធានការចំនួន៥ ចំនុចរួមមាន អាណាព្យាបាល មិតាបិតា និងយើងទាំងអស់គ្នា ត្រូវទុកដាក់រាល់វត្ថុដែលអាចដក់ទឹក ដូចជាថូផ្កា ចាន ឆ្នាំង សំបកកង់ឡាន ម៉ូតូ សំបកដប កំប៉ុងកាហ្វេជ័រជាដើម ទុកដាក់ឱ្យមានរបៀប កុំឱ្យមានទឹកដក់។

ម្ចាស់ការដ្ឋានសំណង់ និងកម្មករ/ការិនីទាំងអស់ត្រូវមានអនាម័យឱ្យបានស្អាតក្នុងបរិវេណក្នុងកន្លែងធ្វើការ លុបបំបាត់វត្ថុដក់ទឹក ថ្លុកការពារកុំឱ្យដក់ទឹក លុបបំបាត់ប្រភព និងទីជម្រកមូលខ្លាញី។

ម្ចាស់អាជីវកម្ម អាជីវករទាំងឡាយសូមទុកដាក់សំបកកង់ឡាន ម៉ូតូ ឱ្យមានសុវត្ថិភាព ចៀសផុតពីការដក់ទឹក និងត្រូវធ្វើអនាម័យផ្ទះសម្បែង ឱ្យមានពន្លឺចេញចូល ទុកដាក់របស់របរ សំលៀកបំពាក់ ក្នុងនិងក្រៅផ្ទះ ឱ្យសណ្តាប់ធ្នាប់ បំផ្លាញព្រៃស្តុកជុំវិញផ្ទះ។

បើមានករណីគ្រុនក្តៅខ្លួនខ្លាំងភ្លាមៗ លើសពី៣៨ អង្សារសេត្រូវប្រញាប់យកអ្នកជំងឺទៅរកសេវាពិនិត្យសាធារណៈ ឬមន្ទីរពេទ្យ ដែលនៅជិត សូមកុំសាកល្បងព្យាបាលគ្រុនក្តៅដោយខ្លួន ឯង៕

យោងតាមលោកហ៊ុន សែន នាពេលជួបកម្មករ កម្មការនីថ្មីៗនេះ បច្ចុប្បន្នរាជធានីភ្នំពេញ មានរោងចក្រសហគ្រាសចំនួន ៩.៣១៤ ដែលការអភិវឌ្ឍរោងចក្រសហគ្រាសច្រើនជាងគេ។

រដ្ឋាភិបាលក៏បានមានយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងដាក់ពង្រាយរោងចក្របន្ថែម និងពង្រីកវិសាលភាពផ្តល់ខ្សែរថយន្តក្រុងដល់កម្មករ/ការិនីទៅកាន់ទីតាំងមួយចំនួនទៀត។ នេះយោងតាមលោកហ៊ុន សែន។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ក៏បានអំពាវនាវដល់កម្មករ កម្មការិនី និងម្ចាស់រោចក្រត្រូវធ្វើឱ្យរោងចក្ររបស់ខ្លួន ក្លាយជាសហគមន៍សុខសាន្ត កុំឱ្យមានការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន និងបងតូចបងធំក្នុងរោងចក្រផងដែរ។

សូមបញ្ជាក់ថានៅដើមខែមិថុនានេះ លោកនាយកមន្ត្រី ហ៊ុន សែនបានជួបសំណេះសំណាល និងកម្មកររោងចក្រ ៤ដងរួចមកហើយ ដែលមានរោងចក្រសហគ្រាសក្នុងខេត្ត កំពង់ឆ្នាំង ខេត្តកណ្តាល ខេត្តតាកែវ និងរាជធានីភ្នំពេញ។

លោកបានបន្តចុះជួបសំណេះសំណាលនិងកម្មករ កម្មការិនីសរុបប្រមាណ ១៨០១៣ នាក់មកពីរោងចក្រ សហគ្រាសចំនួន១១ នៅខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ នាព្រឹកថ្ងៃទី១៣ មិថុនា ឆ្នាំ២០២៣៕

កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍ស្ត្រី ៦រូប អំពីការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនចំពោះការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិ។

អ្នកស្រីវង់ សុផា អាយុ ៤៤ឆ្នាំ ជាអាជីវករលក់ភេសជ្ជៈ បាននិយាយថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិ មិនដូចការវះកាត់ទេ ការវះកាត់មានផលលំបាក ប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ហើយធ្វើការមិនកើត។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិ គឺឆាប់មានកម្លាំងធ្វើការជាងការវះកាត់ដែលធ្វើការមិនសូវកើត»។

អ្នកស្រី នី អាយុ ៣១ឆ្នាំ ជាស្ត្រីមេផ្ទះ ថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិល្អ ប៉ុន្តែពេលដែលគាត់សម្រាល គាត់មានការព្រួយបារម្មណ៍ខ្លាចសម្រាលមិនកើតផងដែរ។

អ្នកស្រី នឿន សុភារក្ស អាយុ ២៥ឆ្នាំ ជាស្ត្រីមេផ្ទះទើបតែសម្រាលកូនដំបូង ហើយគាត់បានជ្រើសរើសការសម្រាលកូនបែបវះកាត់ដោយសារមានបញ្ហាសុខភាព។

អ្នកស្រីបាននិយាយថា «ខ្ញុំធ្លាប់សម្រាលកូនតាមវិធីវះកាត់ដោយសារមានបញ្ហាសុខភាពមិនល្អ ហើយខ្លាចបាត់កូន»។
អ្នកស្រីបន្ថែមថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិស្រួល សម្រាលហើយសុខភាពធម្មតាវិញ និងឆាប់ជាសះស្បើយ ចំណែកការវះកាត់អាចនៅឈឺមុខរបួសមិនដូចធម្មជាតិទេ។

អ្នកស្រីនិយាយថា៖ «យ៉ាងហោចណាស់ពាក្យថាធម្មជាតិវាស្រួល វាឆាប់ដូចដើមវិញ ឯការវះកាត់នៅឈឺរាំរៃ»
កញ្ញា កែម រចនា ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ នៃវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា ថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិពុំសូវមានសុវត្ថិភាព ព្រោះសម័យបច្ចុប្បន្នមានជំងឺច្រើន ហើយការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិគឺប្រើកម្លាំងច្រើនបើអ្នកម្តាយខ្សោយគឺមិនអាចទ្រាំបាន។»

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «បើសម័យទំនើបឥលូវតាមបែបអត់ធម្មជាតិ ខ្ញុំគិតថាគឺអាចសុវត្ថិភាពជាង»។
អ្នកស្រី ម៉ៅ រាល អាយុ ៤៤ឆ្នាំ បានប្រាប់ Newsrooms Cambodia ថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិល្អ គាត់ធ្លាប់សម្រាលកូន ៤នាក់ហើយ គឺសម្រាលបែបធម្មជាតិទាំងអស់។

អ្នកស្រីមានប្រសាសន៍ថា៖ « ការវះមានបញ្ហាច្រើនណាស់ ហើយត្រូវការមើលថែជិតស្និត ហើយចំពោះការវះកាត់គឺមីងខ្លាច»។

កញ្ញា នីហ្សា អាយុ២១ឆ្នាំ ថាការសម្រាលកូនបែបធម្មជាតិល្អ ប៉ុន្តែពេលខ្លះវាអាចគ្រោះថ្នាក់ដល់ម្តាយផងដែរ។
កញ្ញាលើកឡើងថា៖ « បើសិនជាម្តាយមិនបានមើលថែទាំសុខភាពបានល្អ មិនបានទៅពិនិត្យទៀងទាត់ជាមួយពេទ្យ ពេលខ្លះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កូនក្នុងផ្ទៃក៏មាន»៕

​ផ្លូវល្បឿន​លឿនភ្នំ​ពេញ​-បាវិត គ្រោង​នឹងចំណាយថវិកាវិនិយោគប្រមាណ ១,៣៥ពាន់លានដូលារ​អាមេ​រិ​ក​​ ដែលមានប្រវែង១៣៥,១០គីឡូ​ម៉ែ​ត្រ តភ្ជាប់ខេត្ត​ចំនួនបី​គឺ ខេត្ត​កណ្តាល ខេត្ត​ព្រៃវែង និងខេត្តស្វាយរៀង។​ ផ្លូវនេះនឹងរួមចំណែកដ៏សំខាន់ ក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ប្រជាជន​​ ការដឹកជញ្ជូនទំនិញ កសិឧស្សាហកម្ម​ ពាណិជ្ជកម្ម និង​បម្រើដល់វិស័យទេសចរណ៍ត​ភ្ជាប់ពីកម្ពុជា​ទៅកាន់​វៀតណាមផងដែរ​។​

យោងតាម​គេហទំព័រ​ក្រ​សួងសា​ធារ​ណ​ការ​និងដឹងជញ្ជូនបានឱ្យដឹង​ថា​ អាទិភាព​ផ្លូវល្បឿន​លឿន​នៅកម្ពុជា​ អាច​បម្រើ​សេវា​កម្មដឹងជញ្ជូនធន់​ធ្ងន់​បាន​ល្អ​ជាងផ្លូវធម្មតា​ និងជា​មូលដ្ឋាន​សម្រាប់​ឧស្សាហ​កម្ម​ទំនើបៗ​​។ គោ​លបំណ​ង​សាងសង់​ផ្លូវល្បឿន​លឿននេះ​​​​​​ ដើម្បី​សមា​ហរ​ណកម្ម​​តំបន់​អាស៊ាន​និង​ក្នុងតំបន់​ក្នុង​ការ​តភ្ជាប់​បណ្តាញដឹងជញ្ជូនឱ្យប្រសិទ្ធភាព​និង​ការ​អភិវឌ្ឍបែប​សាកលភាវូ​បនីយ​កម្ម​​ ការ​តភា្ជប់​ពីក្រុងភ្នំពេញ​ទៅតាមបណ្តាខេត្តនានា​​ និង​ពង្រឹង​និង​កែលម្អស្ថានភាពចរាចរណ៍នៅកម្ពុជា។

គួរបញ្ជាក់ថាផ្លូវ​ល្បឿន​លឿន​ភ្នំពេញ-​បាវិតជាផ្លូវ​ខ្សែទី២ តភ្ជាប់​ពីក្រុងភ្នំពេញទៅក្រុងបាវិត​ខេត្ត​ស្វាយរៀង ក្រោមការទម្រង់វិយោគ សាងសង់-ប្រតិបត្តិការ-ផ្ទេរ​(BOT) និងការ​សាងសង់​ដោយក្រុមហ៊ុន​សាជីវកម្មស្ពាននិងថ្នល់ចិន(CRBC)៕

អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃួន ស្រេង​ បានថ្លែងក្នុងពិធី​សម្ពោធ​នោះ​ថា ស្ពាន​ខ្សែ​កាប​ដែល​ស្ថិត​នៅតំបន់អភិ​វឌ្ឍ​ជ្រោយចង្វារ ​ចំណាយ​​​​ពេល​​សាងសង់​អស់​​​រយៈពេល​៦៨​ខែ និង​ចំណាយ​ថវិការ​អស់​ ៣៥លានដុល្លា​រ។ ចំណែក​ស្ពានអាកាសឬស្សីកែវ​ស្ថិត​លើ​ផ្លូវជាតិលេខ​៥​ ចំណាយទឹក​ប្រាក់​អស់​ ៩​លានដុល្លារ ប្រើរយៈពេសសាងសង់ ១៦ខែ។​

គួរបញ្ជាក់ថា ​រាជធានីភ្នំពេញបាន​សាងសង់​ស្ពាន​ចំនួន៦ រួមមាន​ ស្ពានអាកាស​ក្បាលថ្នល់​ ស្ពានអាកាស​៧​មករា​​ ស្ពាន​អាកាស​និង​ក្រោម​ដី​ស្ទឹង​មាន​ជ័យ​ ស្ពាន​អាកាស៥​មករា​​ ស្ពានក្រោម​ដី​ចោម​ចៅ​ និង​ស្ពានអាកាសឫស្សីកែវ៕​