The river turns golden at sunset, and in the quieter stretches, away from the buzz of passing long-tail boats, Irrawaddy dolphins splash in the twilight.

Known as Mekong dolphins, the critically endangered Irrawady make their home in a 90-kilometer stretch of the river between Kratie town and the Laos border. Less than 100 remain, say experts, with around half the population believed to live in the waters around Kratie.

In the days before Covid, a community of businesses thrived on the tourists who came to see them, but since the country reopened in late 2021, travelers have yet to return.

“Sales are not good,” said Chhnang Salen, a 65-year-old fish vendor at the Kampi Rapids, a popular departure point for riverboat tours. “Due to the economic crisis, tourists do not travel anymore.”

Kampi Village, about 15 kilometers north of Kratie town, is ground zero for dolphin spotting, and the area is occasionally busy on long weekends and national holidays. Most other times, business is slow.

“The Kampi Rapids is only a stop,” Chhnang Salen said. “People don’t stay long before they take a boat to see the dolphins or continue on to Ratanakiri or Phnom Penh.”

Vendors have talked with local authorities about building more overwater huts to accommodate more visitors, yet so far, no decision has been made.

“There is only one place to visit,” said Sun Hean, a 77-year-old Kampi vendor. “If they do not let us build, how can we get more visitors?”

Vendors at Kampi are pressing the government to address a number of challenges, like limited transportation options to the area, poor roads and a lack of marketing.

Severia Bel, a 30-year-old journalist from Lithuania, recently visited Kampi and found preparing for the trip such a struggle that she considered not going.

“When I was looking into coming to Cambodia, there were some places I couldn’t find bus tickets online,” she said. “If you’re planning to go — and maybe you don’t know what you’re doing or you’re a bit nervous like me because I’m a woman traveling alone — you’re like, ‘Oh, what happens if I go somewhere and then there’s no transport.'” 

Compared to Cambodia’s larger neighbors, like Thailand and Vietnam, the transportation sector is still largely underdeveloped, said Chhay Sivlin, president of the Cambodian Tourism Association.

“Only a few big companies can afford to invest in digitalization,” she said.

The local tourism department is doing all it can with limited resources, said Chan Sokunthy, director of the Kratie Provincial Department of Tourism. The department offers vendors regular training and has increased the number of tourist destinations in the province.

“We are always working on it,” he said. Kratie now has more than 20 official tourist spots, including the Kampi rapids, Koh Trong and Koh Promcharey.

“The extra destinations help to extend visits,” he said. “At least they stay one night.”

Even so, many tourism businesses in the area are barely hanging on. Chhay Sivlin, from the Tourism Association, urged the government to make good on promises of financial support for the industry, otherwise, one of the country’s top tourism draws could wither away.

“Even in Siem Reap, most financing has yet to reach the private sector,” she said. “The loans have not yet arrived, or the conditions for lending are too strict. There seems to be nothing to facilitate and encourage the private sector.”

ក្នុងទឹកមុខមិនសូវស្រស់ស្រាយ ស្របពេល​ដែល​ស្ថានភាព​លក់ដូរ​មិនសូវ​ដាច់​ អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន អាយុ៦៥ឆ្នាំ ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី លើកឡើង​​ថា​ ការលក់ដូរនៅតំបន់រមណីយដ្ឋានជួរ​ទន្លេមេគង្គ-កាំពី មិនសូវមានមនុស្សដូចមុនទេ។​

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ការលក់ដូរមិនសូវមានមនុស្សទេ មានតែមុនចូលឆ្នាំមកតិចតួចលក់បានខ្លះៗ សម្រាប់​ទំនិញ​មិនជាថ្លៃទេទៅកន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ គ្រាន់តែ​នៅ​ទីនេះ​សេដ្ឋកិច្ច​ម្នាក់ៗ​ត្អូញ​ថា​គ្មាន​លុយ​ អ៊ីចឹងគ្នាមិនសូវមកដើរលេងទេ។ កន្លែងនេះ​ភាគច្រើន​អ្នក​ភ្នំពេញ​ឧស្សាហ៍​មក​ញ៉ាំបា​យ​ មិនថា​អ្នក​ទៅ​មណ្ឌលគិរី ឬរតនៈគិរី ហើយគេចូលទៅជិះទូកមើលផ្សោតហើយក៏ទៅៗ [ភ្នំពេញ]»។

អង្គុយលក់អន្សមអាំងក្រោមដើមឈើធំមួយ មានសភាពស្ងាត់កណ្តាលសហគមន៍កាំពី អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន វ័យ៧៧ឆ្នាំ និយាយ​ថា​ ក្នុង​មួយ​រយៈចុងក្រោយ​នេះ អ្នកស្រី​លក់​ដូរ​​មិន​សូវ​ដាច់ ដោយសារ​ខ្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​បែបកម្សាន្ត​សម្រាប់​​ភ្ញៀវទេសចរណ៍។​

អ្នកស្រីនិយាយ​ថា៖ «មានតែកន្លែងលេង បើគេអត់ឱ្យយើងធ្វើ​រោងនៅ​ទន្លេគេមានអីលេង? បើយើង​ធ្វើ​កញ្ចុះ​នៅ​តាម​មាត់​ច្រាំង មានអីគេអង្គុយលេង»។

ទោះបីតំបន់ទេសចរណ៍​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គទាំង​នេះនៅជិត​​​ក្រុង​ក្រចេះ​ក៏ដោយ​ ប៉ុន្តែ​កង្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​​កម្សាន្ត តម្លៃម្ហូបអាហារ​ និង​កង្វះ​​ការផ្សព្វផ្សាយ បណ្តាល​ឱ្យមិនសូវមាន​​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​​​​​​មក​កម្សាន្ត​ច្រើន​ ក្រៅតែពីអំឡុងពេល​បុណ្យជាតិ​សំខាន់​ៗ។ កង្វះ​ភ្ញៀវទេសចរ​ ធ្វើ​ឱ្យ​អាជីវករ​លក់ដូរ​ដូចជាអ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន និង​អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ជីវភាព។​​

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះយល់ឃើញមិនខុសគ្នាដែរថា ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ភាគច្រើន ចុះទូកមើលផ្សោតនៅអន្លង់កាំពី ហើយក៏ធ្វើដំណើរហួសចេញទៅ។ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​រយៈពេល​ថ្មីៗ​កន្លង​មក​នេះ ស្ថានភាពទេសចរណ៍មានភាពប្រសើរឡើង ដោយ​ខេត្ត​​​​ក្រចេះ​មាន​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ផ្សេងទៀតច្រើនជាង២០កន្លែង ដូចជារមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី កោះទ្រូង កោះព្រហ្មចារីយ៍​ជាដើម។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «បើអ៊ឹចឹង ដូចជាជួយឱ្យភ្ញៀវគាត់ស្នាក់នៅកាន់យូរ អាចពន្យារ​​ពេលនៃ​ការស្នាក់​របស់​ភ្ញៀវកាន់តែយូរ។ អ៊ីចឹងយ៉ាងហោចយើងទទួលបានភ្ញៀវគាត់ស្នាក់ហ្នឹង យ៉ាង​តិ​ច​១​យប់​អី​ដែរ»។

តាមកញ្ញា អ៊ឹម រចនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមប្រព័ន្ធតេឡាក្រាមថា​ ផ្សោតទន្លេមេគង្គមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែល ៩០ ក្បាល​ក្នុង​អន្លង់​កាំពី​ខេត្ត​ក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ កញ្ញា​ថា ចំនួន​ផ្សោត​នេះ​ក៏​នៅ​តែ​បន្ត​កើន​ឡើង​ក្នុង​រយៈពេល​២​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងព័ត៌មាន ដែលចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបញ្ជាក់ថាអន្លង់ផ្សោតកាំពីដែលបង្កើតឡើងកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៩៩នោះ ជាអន្លង់​មួយធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ចំណោម​អន្លង់ ៥ផ្សេងទៀតក្នុងខេត្តក្រចេះ។ អន្លង់កាំពីនេះ មានផ្សោតប្រមាណជាង ៣៩-៤០​ក្បាល។

តម្លៃអាហារថ្លៃ​

ស្ថិតលើផ្លូវ​ខេត្ត​លេខ ៣៧៧ នៅចម្ងាយ​ប្រមាណជា​១​គីឡូម៉ែតពី​អន្លង់ផ្សោតកាំពី ជា​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី។ រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី មានប្រជុំកោះតូចៗ ឆ្នេរខ្សាច់ និងជ្រលងទឹកហូរ។ ភ្ញៀវនិយមមកកម្សាន្តទីនេះ នារដូវប្រាំង គឺចាប់ពីខែមករា ដល់ខែឧសភា ពិសេសនៅរដូវបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ និងបុណ្យចូលឆ្នាំ ចិន-វៀតណាម។ នេះបើយោងគេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋបាលខេត្តក្រចេះ។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករម្នាក់នៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពីដដែល លើកឡើងថា តម្លៃទំនិញ ម្ហូបអាហារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗក្នុងរមណីយដ្ឋាននេះមានតម្លៃសមរម្យទៅ តាមទីផ្សារ។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ម្ហូបអាហារដូចមិនថ្លៃទេ ត្រីគេទិញមកហ្នឹង វាមិន​ចំណេញ​កប់​ក្តោង​ណាស់​ណា​ទេ ល្មម ប្រាំម៉ឺនហ្នឹង គឺតម្លៃសមល្មមហើយ កន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ ភ្ញៀវ​ខ្លះ​គាត់​ថា​គាត់​ដើរ​លេង​គ្រប់​ខេត្ត​ដូច​តែ​គ្នាទេ [តម្លៃ]»។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជាប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមបណ្តាញ​​សង្គម​តេឡេក្រាម​ថា បើធៀប​តម្លៃ​អាហារ​ក្នុង​ស្តង់​ដារ​ហាង​អាហារ​ដូចគ្នា​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​នោះ យើងឃើញថាតម្លៃអាហារក្នុងស្រុកមានតម្លៃថ្លៃជាងបន្តិចមែន។

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ជាក់ស្តែងយើងមើលឃើញហើយ មូលហេតុដែលថ្លៃដើមថ្លៃហ្នឹង គឺ​ដោយសារ​តែ​ការដឹក​​ជញ្ជូនរបស់យើងនឹងវាថ្លៃ ហើយសេវាកម្មនានាហ្នឹងក៏ថ្លៃទៀត»។

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា កន្លង​មកមន្ទីរបានចុះអប់រំដល់អាជីវករតាមសារាចររបស់ក្រសួងពីតម្លៃ សេវាកម្ម និងអនាម័យសុខភាព ជាពិសេសអំឡុងពេលជិតដល់ពិធីបុណ្យធំៗ​។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ពិសេសនៅពេលដល់កម្មវិធីបុណ្យឈប់សម្រាកធំៗ ចូលឆ្នាំចិន ឆ្នាំខ្មែរ ភ្ជុំអីហ្នឹង គឺយើងតែងតែចុះធ្វើការហ្នឹង។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនធំហើយបានចូលរួម នៅ​តែ​មួយ​ចំនួន​តូច​ទេ​ដែល​មិន​បាន​ចូលរួម»។

យោងតាមអត្ថបទចុះផ្សាយដោយ RFA កាលពីឆ្នាំ២០១៦ ភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្ត​នៅ​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី ខេត្តក្រចេះ ក៏ធ្លាប់ត្អូញត្អែរពីតម្លៃម្ហូបអាហារនេះដែរ។

ក្រោយត្រឡប់ពីការទស្សនាសត្វផ្សោតមេគង្គវិញ អ្នកនាង Severia Bel វ័យ៣០ឆ្នាំ ជនជាតិ​លីទុយអានី (Lithuania) ដែល​​បច្ចុប្បន្ន​ជាអ្នកកាសែតនៅ​ចក្រភពអង់គ្លេសប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ការចាយវាយនៅតាមកន្លែងកម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះគឺមានតម្លៃសមរម្យ។ អ្នកនាង​អាចទទួលយកបាន​ដោយសារតម្លៃ និងការចាយវាយអាចខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ។ អ្នកនាងបន្ថែមថា អ្នកនាងមិនទាន់ត្រូវគេកេងចំណេញទេតាំងពីមកដល់កម្ពុជា។

អ្នកនាងបញ្ជាក់ក្នុងន័យដើមជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា ៖ «ខ្ញុំគិត​ថា​តម្លៃ​ចាយ​វាយ មានភាពសមរម្យ។ ទោះបីជាវាពិបាកកំណត់ថាតម្លៃប៉ុន្មានសមរម្យ ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​ផ្សេង​គ្នា​មាន​តម្លៃ​ការ​ចាយវាយខុសគ្នា»។

កង្វះ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ព័ត៌មានពីការធ្វើដំណើរ

កំពុងតែលេងទឹកហូរយឺតៗត្រឹមស្មងជើងអមជាមួយតន្ត្រី​ឮតិចៗ កំដរ​បរិយាកាសយ៉ា​ង​សប្បាយ​ជាមួយ​នឹង​មិត្តភ័ក្រ្ត​៤នាក់​លើកោះ​ព្រហ្មចារីយ៍  ដែលត្រូវធ្វើដំណើរពីអន្លង់ផ្សោតកាំពី តាមទួក​ប្រហែលជា៣០​នាទីពីអន្លង់ផ្សោតកាំពីនោះ លោក សឿន ពិសិដ្ឋ វ័យ២៣ឆ្នាំ ជាជំនួយ​ការ​ហិរញ្ញវុត្ថុ​ប្រចាំ​ឃុំសំ​បុក​ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ និងជាភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្តនាចុងសបា្តហ៍ប្រាប់​ថា បញ្ហា​កង្វះ​ការ​ផ្ស​ព្វផ្សាយពី​តំបន់ទេសចរណ៍​ក្នុងខេត្ត​ក្រចេះ​ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​មិន​សូវ​មាន​ភ្ញៀវទេស​ចរ​​មក​កម្សាន្ត​។

លោកលើកឡើងថា៖ «អ៊ីចឹងខ្ញុំសូមឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់មកជួយផ្សព្វផ្សាយ [ពីតំបន់​ទេសចរណ៍​អន្ល​ង់ផ្សោតកាំពីនេះ]»។

លោកបន្តថាក្រោយ​មាន​ «បុណ្យភូមិ​មាន​ជើង» ​អំឡុងពេល​ចូលឆ្នាំខ្មែរ​​ លោក​សង្កេតឃើញថា​ ​ភ្ញៀវ​ទេសចរកើនឡើង រួមទាំងការផ្សព្វផ្សាយនៅ​តាមបណ្តាញ​សង្គមមានចំនួនច្រើនជាងមុន ។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជា​លើកឡើង​ដែរ​ថា ទោះបីជា​មាន​ទិន្នន័យ​​ពី​កន្លែង​កម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះលើប្រព័ន្ធអនឡាញក៏ដោយ តែពេលខ្លះ​ទិន្នន័យ​នោះ​ចាស់​ពេក​មិ​នបា​ន​ធ្វើ​បច្ចុប្បន្នភាព ឬបង្ហោះឡើងវិញ ដែល​ជាមូល​ហេតុ​​ពិបាក​រក​ទិន្នន័យ​ពី​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ។

បើតាម​របាយការណ៍ចំនួនអ្នកទេសចរ​របស់ក្រសួងទេសចរណ៍សម្រាប់ខេត្តក្រចេះ​ នាថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ មានចំនួនទេសចរណ៍សរុបប្រមាណជា ៥១ ០៥២នាក់ តែឆ្នាំ២០២៣ មាន​ចំនួន​ត្រឹម​តែ ៦ ១៥២នាក់។

អ្នកនាង Severia Bel ជាភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសបន្តថា ព័ត៌មាន​ពីក​ន្លែង​ទេសចរណ៍​នៅ​កម្ពុជា​លើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺ​ណិត​មាន​ភាព​ប្រសើរជាងមុន ប៉ុន្តែសម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅកាន់ខេត្តមួយចំនួន អ្នកនាងជួបផលវិបាកក្នុងការកក់សំបុត្រឡានក្រុង ឬវិធីសាស្ត្រ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្សេងទៀត​លើ​ប្រព័ន្ធ​អ៊ិនធឺណិត។

អ្នកនាងបន្ថែមថា ទោះបីជាក់ស្តែងមិនពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរក្នុងកម្ពុជា ប៉ុន្តែ​វា​ជំរុញ​ឱ្យ​អ្នកផ្សេង​ទៀត​មាន​ភាពស្ទាក់ស្ទើរ​ក្នុងការធ្វើដំណើរមកកម្ពុជា ជាពិសេសការធ្វើដំណើរម្នាក់ឯង​។

អ្នកនាងបានលើកឡើងជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា៖ «ពេលខ្ញុំចង់​មក​លេង​កម្ពុជា កន្លែងខ្លះខ្ញុំមិនអាចស្វែងឡានក្រុងបានលើប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត ប៉ុន្តែពេលខ្ញុំមកដល់ជាក់ស្តែង វាមិនដូចការគិតទេ។ វាមានភាពងាយស្រួល ក៏ប៉ុន្តែបើគ្មានព័ត៌មានលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតទេ ព្រោះ​អាច​បង្ក​ការភ័យព្រួយសម្រាប់អ្នកដំណើរដែរ»។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ BOOKMEBUS.com ដែល​ជាគេហ​ទំព័រ​ផ្លូវ​សម្រាប់​កក់​សំបុត្រ​ឡាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាបង្ហាញ​ថា ការរើសការធ្វើដំណើរពីភ្នំពេញទៅក្រចេះ មាន​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នកដំណើរ៣ដែល​អាច​កក់សំបុត្រឡានបានតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត​បាន​​។

លោក តុប សុភ័ក្រ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងទេសចរណ៍ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ក្រសួង​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​រថយន្ត​ផ្សេងៗ​សម្រាប់​ដឹក​អ្នក​ទេសចរណ៍​ក្នុង​ការដើរ​លេង​តាម​ខេត្ត​នីមួយៗ​នៅ​កម្ពុជា។ លោក​ថា ក្រុមហ៊ុនឯកជននីមួយៗគឺសុទ្ធតែមាន App (កម្មវិធី)ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយ​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នក​ដំណើរ​ក្នុង​ស្រុកមានចំនួនច្រើន គ្មានអី្វដែលគួរបារម្ភនោះទេ​។

លោកថ្លែងថា៖ «ចំពោះការរៀបចំ​ក្នុងការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ព័ត៌មាន​ហ្នឹង ​យើង [ក្រសួង] ក៏​អនុវត្ត​របៀប​នេះ [កក់តាម App] វា​ក៏​ជាឌីជីថលដែរ ព្រោះអ្នកទេសចរណ៍គាត់អាចឆែកបាន។ យើងមាន​ព័ត៌មាន​ទូលំទូលាយ​ពិតមែន តែយើង​មិន​មែន​ប្រមូល​ផ្តុំ​នៅ​ក្នុង​ដុំ​អីតែមួយ ឯ​ព័ត៌មាន​របស់​យើង​គឺ​ទូលំ​ទូលាយ ការធ្វើដំណើរយើងឆែកក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត គឺឃើញមានហូរហែ»។

តាមលោកស្រីឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគម​ទេសចរណ៍កម្ពុជាវិញយល់ឃើញថា ការលក់​សំបុត្រ​ឡាន​តាម​កម្មវីធី ឬប្រព័ន្ធអនឡាញរបស់ក្រុមហ៊ុនដឹកអ្នកដំណើរក្នុងស្រុកនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដូច្នេះភ្ញៀវទេសចរ ពិបាកក្នុងការស្វែងរកសំបុត្រ ជាពិសេសមិនដូចនៅក្រៅប្រទេស។

លោកស្រីលើកឡើងថា៖ «បើសួរថាគ្រាប់គ្រាន់ហើយនៅ? មិនទាន់គ្រាប់គ្រាន់ទេ ដោយសារ​តែ​ក្រុមហ៊ុន​តិច​នៅ​ឡើយទេ មានតែក្រុមហ៊ុនធំៗប៉ុន្មានក្រុមហ៊ុន ដែល​គាត់​មាន​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការវិនិយោគ​ទៅ​លើ Digitalization (ប្រព័ន្ធឌីជីថល)ហ្នឹង»។

ជំនួយពីរដ្ឋាភិបាលលើវិស័យទេសចរណ៍

ខេត្តក្រចេះ ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃកម្ពុជា មានចម្ងាយ ៣៤០គម ពីរាជធានី​ភ្នំពេញ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៧ ឆ្លងកាត់ស្រុកស្នួល ចម្ងាយ ២៥០គម ពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ៧៣ ឆ្លង​កាត់​តាម​ស្រុកតំបែរ និងស្រុកឆ្លូង និងចម្ងាយ ២២០គម តាមផ្លូវទឹកទន្លេមេគង្គ។

យោង​តាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូននៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ គម្រោងលើកកម្រិតគុណភាព និងជួសជុលថែទាំផ្លូវសំខាន់០២ខែ្ស ផ្លូវខេត្តលេខ ៣៧៧ និង ៣៧៧A មានប្រវែងសរុបជិត ៤៩គ.ម ក្នុងខេត្តក្រចេះ សម្រេចបាន ២២% នៅ​ត្រឹម​ខែ​មករា ឆ្នាំ២០២៤។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅ​រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ ចង់ឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលជួយរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ឱ្យមា​នភាព​ងាយស្រួយ​ដើម្បី​បង្កើន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​នៅតំបន់នេះ។

បើតាមលោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ជាប្រធានសមាគមន៍ទេសចរណ៍កម្ពុជាលើកឡើងថា ក្នុង​ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែមានវិធានការណ៍​ជួយវិស័យឯកជន ដែល​ជា​អ្នករងផលប៉ះពាល់ មិនត្រឹមតែខេត្តសៀមរាបប៉ុណ្ណោះទេ ខេត្តផ្សេងៗទៀតដូចជាក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងជាដើម។ អ្នកស្រី​ថា រដ្ឋាភិបាលគួរបញ្ចេញហិរញ្ញប្បទាន ដើម្បី​វិស័យ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​មួយ​ចំនួន​ដើម្បីអាចស្រោចស្រង់អាជីវកម្មរបស់ពួកគេ​ ទើបអាច​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរបាន។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «សូម្បីតែ​ខេត្តសៀមរាប​ដែល​យើង​គិត​ថា​រាជរដ្ឋាភិបាល​មាន​ឆន្ទៈ​ក្នុងការ​ជួយ​ខេត្ត​សៀមរាប​នូវ​វិស័យ​​ទេសចរណ៍ ហើយ ប៉ុន្តែ​ជាក់ស្តែង​ហិរញ្ញប្បទាន​ហ្នឹង​ក៏​មិនទាន់​បាន​ដល់​វិស័យ​ឯកជ​ន​ដែរ។ ដោយ​ហេតុ​ថា​ការកម្ចី​មិនទាន់​មក​ដល់​វា​មាន​លក្ខខណ្ឌ​ក្នុង​ការធ្វើ​កម្ចី​តឹងតែង​ពេក មើល​ទៅគ្មានអ្វីសម្របសម្រួល និងលើកទឹកចិត្តដល់វិស័យឯកជនសោះ»។

អ្នកស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា​ សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​កម្ម​ការីនី​រោង​ចក្រ​ក្នុង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ដែល​​បាន​ប្រើ​​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​​អស់​​៥​ឆ្នាំមកហើយ​​។ អ្នក​ស្រី​ត្អូញ​ថាមន្ទីរ​ពេទ្យ​​​ដៃគូ​របស់​ប.ស.ស​មួយចំនួន​ដែល​អ្នកស្រី​ធ្លាប់​ទៅ​ មិន​សូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​មកលើ​ខ្លួន​ទេ ​និង​បញ្ចេញ​អាក្បកិរិយា​មិនសមរម្យ​ផងដែរ​។​ ​

អ្នកស្រី​ថ្លែងប្រាប់​ Newsroom Cambodiaថា​៖ «ពេលពួក​​ខ្ញុំ​ទៅមន្ទី​ពេទ្យ​គឺ​ពួក​គាត់​មិន​យកចិត្ត​ទុក​ដាក់​ទេហើយ​យក​ទុក​ចោល​អ៊ីចឹង​ទៅ​ និយាយ​រួមគឺ​ពិបាក​។ ពេល​ទៅ​ពេទ្យ​អត់​មាន​អ្នក​ណា​មក​មើល​ ការ​ដាក់​ថ្នាំ​និង​ដាក់​សេរ៉ូម​អី​តែង​តែ​ទុក​ពួក​យើង​ចោល​អ៊ីចឹង​។​ ទាល់​តែ​យើង​មាន​ការ​ងារ​ដែល​ត្រូវ​តវ៉ា​ជាមួយ​ពួក​គាត់​ច្រើន​អ៊ីចឹង​ទៅ​បាន​គាត់​ឆ្លៀត​មក​មើល​យើង»។

អ្នក​ស្រី សង្គេត​​​ឃើញ​ថា​​ អ្នកចំណាយលុយពីហោប៉ៅផ្ទាល់ខ្លួន​មាន​ឥទ្ធិ​ពល ​និង​ទទួល​បាន​សេវា​ល្អ​​ជាង​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​សេវា​ប.ស.ស។​

អ្នកស្រី វ៉ាន់​ ផាន់ណា ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមកម្មករនិយោជិត​យ៉ាងហោចណាស់៦៦​ម៉ឺន​នាក់​នៅ​កម្ពុជា​ ជាប្រទេសដែល​មាន​រោងចក្រ​សហគ្រាស​ចំនួនប្រមាណជាង៩ពាន់​កន្លែង។ នេះបើតាម​តួលេខ​ក្រសួង​​​​ការងារ និង​បណ្តុះបណ្តាល​វិជ្ជាជីវៈ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣។

ថ្វីត្បិតតែច្បាប់ស្តីពីរបបសន្តិសង្គមកំណត់ថា​កម្មករទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍នានាពីមន្ទីរពេទ្យដៃគូ ក៏​ប៉ុន្តែ​មិនមែនគ្រប់កម្មករទាំងអស់ដែលប្រើប្រាស់ប័ណ្ណប.ស.ស សុទ្ធតែ​ទទួល​​បាន​ផល​ប្រយោជន៍ពេញលេញ​ដោយគ្មានបញ្ហាប្រឈមនោះទេ។ សង្គមស៊ីវិល និង​កម្មករ​កម្មការនី​ស្នើឱ្យ​​រាជរដ្ឋាភិបាលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមលើសមាជិកប្រើប្រាស់ប័ណ្ណប.ស.ស និង​សំណូមពរ​​ឱ្យ​​ពេទ្យដែលជាដៃគូយកចិត្កដាក់ស្មើៗគ្នាចំពោះអ្នកប្រើប្រាស់សេវាប.ស.ស និងអ្នកប្រើលុយផ្ទាល់ខ្លួន។

អ្នកស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា រៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍ខ្លួនថាពេលខ្លះទាល់តែមាន​ខាង​សហជីព​ជួយ​សម្របសម្រួល​ ​ទើប​​ខាង​ពេទ្យ​មក​អើ​ពើ​ជាមួយ​ពួក​គាត់​។​ អ្នកស្រី​បាន​សំណូម​ពរ​ឱ្យ​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​និង​ស្ថាប័ន​ប.ស.ស ​ផ្តល់​សេវា​ឱ្យ​កម្ម​ករកម្មការិនី​ឱ្យ​បានល្អ។ នេះក៏ដោយសារកម្មករ​បានចូលរួមបង់សេវារាល់​ខែ ​ទោះជាពួកគេទៅ ឬមិនទៅ​​ទទួលសេវាជាប្រចាំ​ក៏ដោយ​។

អ្នកស្រី​​សង្ឃឹម​ថា​ពេទ្យ​នៅ​បម្រើ​ការងារ​តាម​ស្ថាប័ន​នានាមិន​រើស​អើង​កម្មករ​រោង​ចក្រ​ពេលទៅ​ទទួល​សេវា​ផ្សេងៗ​នៅ​មន្ទីពេទ្យ​ដៃគូ ​​និង​ព្យាបាល​ដោយ​ស្មើ​ភាព​គ្នា​ទាំងចំពោះ​អ្នក​ប្រើប័ណ្ណ​ប.ស.ស ​និង​អ្នក​ប្រើ​លុយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន។

អ្នក​ស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា​ នៅ​តែ​សង្ឃឹម​ថា​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​នឹង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ស្តាប់​​ និងឆ្លើយ​តបទៅនឹង​បញ្ហា​របស់​កម្មករ​និយោជិត​ ហើយអ្នក​ស្រី​​ចង់​ឃើញការសន្យានានាដែល​ក្រសួងធ្លាប់ផ្តល់ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត ​និង​ចេញ​ជា​ផ្លែ​ផ្កា​នាពេលឆាប់ៗខាងមុខ​។

ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកស្រី​ក៏កត់​សម្គាល់​​​​ឃើញ​ពី​ភាពប្រសើរជាបន្តបន្ទាប់ និងផល​ប្រយោជន៍​កាន់តែទូលាយជាងមុន​ បើទោះ​ជា​​​នៅ​មានការរើសអើង​ខ្លះៗ​មកលើ​ក្រុម​កម្មករនៅឡើយ។​

អ្នក​ស្រី​ សុខ​ សាវ៉េត មាន​អាយុ​៣២​ឆ្នាំ​ សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​កម្ម​ការីនី​រោង​ចក្រ​ក្នុង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​បទពិសោធន៍​​ប្រើ​ប្រាស់​សេវា​កម្មប.ស.ស មាន​ទាំង​ល្អ​ និង​រកាំរកោះ ហើយការទិញថ្នាំ​ប្រើ​ប្រាស់ខ្លះត្រូវចំណាយលុយផ្ទាល់ខ្លួន​។​ អ្នកស្រីបន្តថា ពេល​ខ្លះទៀតគ្រូពេទ្យមួយចំនួនក៏មានប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីគំរោះគំរើយ ជាពិសេសនៅពេលមមាញឹកខ្លាំង។

អ្នកស្រី​ថ្លែង​ថា​៖ «ដោយ​ពេទ្យ​ដែរ​ ពេទ្យ​ខ្លះ​រាង​ស្រួល​ជាមួយ​យើង​ ពេទ្យ​ខ្លះ​រាង​សម្តី​អត់​សូវ​ស្រួល​ជាមួយ​យើង​ដែរ​អ៊ីចឹង​ទៅ​ មិន​ទាំង​អស់​គ្នា​។ ពេទ្យ​ខ្លះ​គេ​ស្តី​ឱ្យ​យើង​ដែរ​ មិន​ល្អ​ទាំង​អស់​ទេ​ ទ្រាំ​ទៅ​ធ្វើ​ម៉េចវា​​មិន​អស់​លុយ​»។

ចំណែក អ្នកស្រី ប៉ូច វណ្ណា មាន​អាយុ​​៥៣ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃជា​កម្មការនី​រោង​ចក្រ​នៅ សង្កាត់កាកាប នៃខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ពីបទពិសោធន៍វិជ្ជមានចំពោះការ​​​ប្រើ​ប្រាស់​​ប័ណ្ណប.ស.សអស់​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​​កន្លង​​មកហើយ​។ អ្នកស្រីថា ប័ណ្ណប.ស.ស​​បាន​ជួយ​សម្រាល​បន្ទុក ​ចំណាយ​​ថ្លៃថ្នាំពេទ្យ​​​​ ​និងអត្ថប្រយោជន៍​ផ្សេងៗ​ទៀត។

​អ្នកស្រី​​រំឮក​ពីការលំបាកមុនពេលខ្លួន​មាន​ប័ណ្ណ​ប.ស.សយ៉ាងដូច្នេះ៖ «ខ្ញុំ​បាន​ប្រើ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧​​ វា​មាន​ផល​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ពេល​អ្នក​ជំងឺ​ឈឺ​ទៅ​ពេទ្យ​អត់​អស់​លុយ ​ហើយ​គេ​ពិនិត្យ​យើង​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​​ដាក់ទាំង​អស់​​ដែល​អត់​មាន​រើស​អើង​ថា​អ្នក​មាន​ប័ណ្ណ​ក្រី​ក្រប.ស.ស ​និង​​អ្នក​មាន​លុយ​ទេ​គឺ​មើល​ស្មើៗ​គ្នា»។

ទោះ​បី​ជា​កម្មករ​កម្មការនី​មួយ​ចំនួន​ដែល Newsroom​បានជួបសម្ភាស​​លើក​ឡើង​ពី​អត្ថប្រយោជន៍​ និងបញ្ហាប្រឈម​នៃប័ណ្ណ​ប.ស.សយ៉ាងណា ​​​ក៏ប៉ុន្តែ​ប្រធាន​សហព័ន្ធ​សហជីព​កម្ពុជា​ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ​ មើល​ឃើញ​ពី​គម្លាត​រវាង​កម្មករ​កម្មការនី​​ប្រើ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​ និងអ្នក​​ប្រើ​លុយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​។ ​ប្រធាន​សហព័ន្ធ​សហជីពរូបនេះថា ​រាជរដ្ឋាភិបាល​គួរ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ជាអាទិភាពចំពោះសុខមាលភាព និងការព្យាបាលរបស់អ្នកជម្ងឺ ជាពិសេស​មិនគួរតម្រូវឲ្យកម្មករបង់ប្រាក់ជាមុន មុនពេលព្យាបាលនោះទេ។

អ្នកស្រី​ពន្យល់បន្ថែមថា កម្មករក៏មានការលំបាក​ទទួល​បាន​សំបុត្រ​ពេទ្យ ឬការអនុញ្ញាតិ​ឲ្យ​សម្រាក​នៅមន្ទីរពេទ្យដែលជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដើម្បីបានច្បាប់សម្រាកពីការងារថែមទៀតផង។

​យ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ ទទួលស្គាល់​អត្ថ​ប្រយោន៍​នៃ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​មាន​បី​ចំណុច​សំខាន់​ៗ​ ជាអាទ៍​ការ​ផ្តល់​ការ​ថែ​ទាំ​សុខ​ភាព​ របប​ហានិភ័យ​ការងារ និងរបប​សោធន​និវត្តន៍​។ ហើយជាពិសេសនោះ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ កោតសរសើរពី​ភាពប្រសើរ​ឡើង​ចំពោះ​​កម្មករ​និយោជិក​​ជា​ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ដោយសារពួកគេអាច​​​ទទួល​បាន​ការ​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង​តាំង​ពី​​គាត់​ចាប់​ផ្តើម​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ​រហូត​ដល់កូន​​គាត់សម្រាល ព្រមទាំងទទួលបាន​ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ​៤០ម៉ឺន​រៀល​ពី​រដ្ឋផងដែរ។

អ្នកស្រី​លើក​ឡើង​ថា៖ «នៅពេល​ដែល​កម្ម​ករ​គាត់​ឈឺ​គាត់​អី​អ៊ីចឹង​ទៅ​គាត់​ទៅ​ទទួល​សេវា​រ៉ាប់​រង​ផ្នែក​ព្យាបាល​ហ្នឹង​ពី​មន្ទី​ពេទ្យ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​ឬក៏​មន្ទី​ពេទ្យ​ដៃ​គូរ​របស់​រដ្ឋ​។ នៅពេល​កម្មករ​គាត់​គ្រោះ​ថ្នាក់​​​គឺ​គាត់​នយោជិក​ហ្នឹង​គាត់​មាន​សិទ្ធិទៅ​ទទួល​សេវា​កម្មពី​ពេទ្យ​ដូច​គ្នា​ដែរ​ហើយ​មួយ​ទៀត​ពាក់​ព័ន្ធ​ជាមួយ​ថ្មីៗហ្នឹង​ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រកាស​ឱ្យ​យើង​បាន​របប​សោធន​និវត្តន៍​​»។

ច្បាប់​ស្តី​ពី​របប​សន្តិសុខ​សង្គម ដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យប្រើកាលពីឆ្នាំ២០១៩នេះ បង្កើតឡើង​ដើម្បី​ធានាឲ្យមានសមធម៌ និង​ដើម្បី​លើក​ក​​ម្ពស់​សុខុមាលភាព និងជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងនោះគិតទាំង ប្រាក់សោធន ផ្នែកថែទាំ​សុខភាព ផ្នែកហានិភ័យការងារ និងផ្នែកនិកម្មភាព​ការងារនានា។ បេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម(ប.ស.ស) គឺជាគ្រឹះស្ថានសាធារណៈ​រដ្ឋបាល​ដែលផ្តល់ការធានាសន្តិសុខប្រាក់ចំណូលជាមូលដ្ឋានរបស់កម្មករនិយោជិត ដើម្បីរួមចំណែក​កាត់​បន្ថយភាពក្រីក្រនិងលើកកម្ពស់ស្ថេរភាពសង្គម។

លោក​ ហេង​ សុផាន់ណារិទ្ធ​ អគ្គ​នាយក​រង​បេឡា​ជាតិ​សន្តិសុខ​សង្គម​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​ចំនួន​កម្មករ​និយោជិត​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​​មាន​ទាំង​កម្មករ​និយោជិត​ឯក​ជន ​និង​វិស័យ​វាយនភ័ណ្ឌ។ ហើយប័ណ្ណ​សមាជិកនេះ ផ្តល់​អត្ថប្រយោជន៍ដល់ទាំង​បុគ្គល​ក្នុង​វិស័យ​សាធារណៈ ​បុគ្គល​វិស័យ​ឯកជន បុគ្គលស្វ័យនិយោជន៍ [សំដៅដល់បុគ្គលដែល​ប្រកបការ ងារ ឬមុខរបរ រកប្រាក់ចំណូលដោយខ្លួនឯង] ​និងអ្នកក្នុង​បន្ទុកគ្រួសារ​សមាជិក ប.ស.ស.។ អត្ថប្រយោជន៍ទាំងនេះក៏គ្របដណ្តប់លើគ្រោះថ្នាក់ការងារនានា ដែល​នឹងរួម​ចំណែកលើក​កម្ពស់​សុវត្ថិភាព​និង​សុខភាព​នៅ​កន្លែង​ការងារតាម​រយៈការ​ផ្តល់​ជូនអត្ថ​ប្រយោជន៍​ដល់សមាជិក។

លោក​បន្តថា​៖ «គឺមាន​​សេវា​ព្យាបាល​និងថែទាំវេជ្ជសាស្រ្ត ប្រាក់​បំណាច់​សម្រាប់​ការបាត់​បង់សមត្ថភាព​ការងារបណ្តោះ​អាសន្ន វិភាជន៍សម្រាប់ការបាត់បង់សមត្ថភាព​ការងារ​អចិន្ត្រៃយ៍​ធនលាភ​សម្រាប់​ការបាត់បង់​សមត្ថភាពការងារ​អចិន្ត្រៃយ៍ សេវាស្តារនីតិសម្បទា វិភាជន៍បូជាសព និងធនលាភឧត្តរជីវីអី​ជាដើម»​។

គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ បេឡា​ជាតិសន្តិ​សុខសង្គម​នៃក្រសួង​ការងារ​និង​បណ្តុះ​បណ្តាល​​វិជ្ជាជីវៈ​មានសមាជិក ២លាន ១៥ម៉ឺននាក់ មាន​កម្មករនិយោជិត​​ក្នុងវិស័យ​ឯកជន​ប្រមាណ ១លាន ៥០ម៉ឺននាក់។ ដោយ​ឡែកបើ​គិតតែ​វិស័យវាយនភ័ណ្ឌ​កាត់ដេរ ផលិត​ផល​ស្បែកជើង​ ផលិតផល​ធ្វើដំណើរនិងកាបូប មានសរុបចំនួនជាង៨១ម៉ឺននាក់៕

នេះគឺជាទិដ្ឋភាពនៃការសម្តែងអាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លងកាល​ពីចុងខែ​មេសា ក្នុងទី​ជនបទដែល​គេ​ស្គាល់​​​ថា​​ជា​​«ផ្ទះល្ខោន​ស្វាយជ្រុំ» នៅក្នុងភូមិស្វាយជ្រំ ​ក្រុង​អរិយក្សត្រ​ ខេត្ត​កណ្តាល មិនឆ្ងាយ​ប៉ុន្មានពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ។ ការសម្តែងនេះជាផ្នែកមួយនៃបេកកម្មរបស់អង្គការសកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ ដើម្បីអភិរក្សនិងលើកកម្ពស់ទម្រង់សិល្បៈបុរាណខ្មែរ។

ថ្វី​ត្បិត​តែ អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ធ្លាប់ជា​សិល្បៈ​ខ្មែរ​មួយ​បែប​ដែល​និយម​ខ្លាំងក្នុងពិធីបុណ្យ​នានា ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ពលរដ្ឋខ្មែរ ជាពិសេសយុវជនជំនាន់ក្រោយ ​សឹង​តែ​មិនស្គាល់ ឬ​ស្ទើរតែ​ភ្លេច​​នូវ​សិល្បៈ​មួយបែបនេះ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់ លោក សួង​ សុភ័ក្រ ជាអ្នកបង្តើត​កម្មវិធី និងនាយក​ប្រតិបត្តិ​នៃ​អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ (Khmer Arts Action)។

លោក សួង​ សុភ័ក្រ​ លើកឡើងថា​ដោយ​មើល​ឃើញ​ថាបច្ចុប្បន្ន​សិល្បៈ​របស់​ខ្មែរ​​មិនសូវ​បានគេ​​ឱ្យ​តម្លៃ​ ហើយ​មិនសូវទទួលបានចំណាប់​អារម្មណ៍​ពី​​ប្រជាជន​កម្ពុជា​នោះ​ទេ។ ហេតុនេះទើបអង្គការសិល្បៈរបស់លោកចាប់​ផ្តើម​ពី​ជំហាន​តូច និងដោយ​សន្សឹមៗ ​មាន​ន័យ​ថាផ្តើមពីការសម្តែង​នៅ​តាម​ជនបទ​​ឱ្យបានទូលំទូលាយ រួចទើបបន្ត​បេសកកម្ម​​ធ្វើ​នៅ​តាម​បណ្តា​ក្រុង ​និង​ជា​លក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​។​ លោក​ចង់​ឃើញ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​​និង​លើក​តម្កើង​សិល្បៈ​វប្បធម៌​បុរាណខ្មែរ​​បន្តិចម្តងៗ​ឡើង​វិញ​ ព្រោះ​កូន​ខ្មែរ​​យើង​លែង​​សូវ​ស្គាល់​និង​យកចិត្តទុក​ដាក់​ដូច​សម័យ​មុន​។​

លោកថ្លែង​​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា​៖ «ខ្ញុំ​រក​មធ្យោបាយ​យ៉ាង​ម៉េច​ឱ្យ​ខ្លួនឯង​ចេះ​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ឯង​មុន​សិន​​ ជា​ពិសេស​អ្នកសិល្បៈខ្លួន​ឯងហ្នឹង​តែ​ម្តង​ កុំអាល​ចង់ឱ្យ​គេ​ឱ្យ​តម្លៃយើង​ សំខាន់​​​ក្រុម​អ្នកសិល្បៈ​ចេះ​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ឯង​ហើយ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ពី​សហគមន៍​ទៅ​មុន។​ គោល​បំណង​​របស់​ខ្ញុំគឺចង់ចេញពី​សហគមន៍​ទៅ​ជា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​ បើសិន​ខាង​ធំ​គេ​មិនចាប់អារម្មណ៍​ចឹង​ទេ​ មាន​តែ​យើង​ចាប់ផ្តើម​ពី​សហគមន៍​ទៅ​មុន»​។​

លោក​ សួង​ សុភ័ក្រ​ ​សង្ឃឹមថា​នឹង​មាន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​ងាកមក​ចាប់​អារម្មណ៍​វិញ​ ណាមួយ​បើ​មាន​បងប្អូនខ្មែរ​ចូល​រួម​ច្រើន​ ធ្វើឱ្យ​គាត់ជា​អ្នក​ដឹងនាំ​មាន​កម្លាំង​ចិត្ត​បន្តទៅ​មុខ​ទៀត។ បន្ថែម​​​ពីនេះ លោក​ចង់​ឃើញ​អ្នកដែល​ស្រឡាញ់​សិល្បៈ​បុរាណ​មាន​ការងារ​ធ្វើ​ និង​យកអ្វីដែល​ពួក​គាត់​ចេះ​មក​បង្ហាញ​ប្រាប់​ប្រជាជន​ខ្មែរ។

បច្ចុប្បន្ននេះ អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ បានរៀបចំកម្មវិធីសម្តែងទម្រង់សិល្បៈនានាដោយ​ផ្តល់​នូវការ​ចូលរួម​ទស្សនា​ដោយ​​​ឥត​​គិត​ថ្លៃ​។

លោក​ សួង​ សុភ័ក្រ​ ពន្យល់បញ្ជាក់ថា​៖​ «យើង​ដឹង​ស្រាប់​ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​​ បើយើង​ធ្វើហើយ​គ្មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ទស្សនាហាក់បី​ដូច​ជា​យើង​មិនបានធ្វើ​អ៊ីចឹង​។ ដើម្បី​បញ្រ្ជាប​វិស័យ​ទម្រង់សិល្បៈ​​ដើម​មួយៗ​ឱ្យ​បាន​ទៅ​ដល់​ទាំង​អ្នក​មាន​ធន​ធាន​ទាំង​អ្នក​អត់​ធនធាន​​ក៏គាត់អាច​ចូល​រួម​មើល​បាន​។ ហើយចំពោះ​​អ្នកសិល្បៈ​ក៏បាន​បញ្ចេញ​នូវ​អ្វីដែល​ខ្លួន​បាន​រៀន​បាន​ប្រឹង​ កុំប្រជាជននៅផ្សេង​ហើយ​​អ្នកប្រឹង​រៀន​ខំរៀន​រាប់ឆ្នាំ​តែ​មិនដឹង​លេង​ឱ្យ​នរណា​មើល​​»។

«អាយ៉ៃ» គឺ​ជា​ឈ្មោះ​សិល្បៈប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​មួយបែប ដែលតាម​ឯកសារ​ខ្លះបង្ហាញ​ថាយក​ឈ្មោះ​​តាម​អ្នកចម្រៀង​ម្នាក់​ឈ្មោះ«តាយ៉ៃ»។ «តាយ៉ៃ» កើតនៅ​ឆ្នាំ​១៨៧៨ នៅ​ភូមិ​ឈើ​នាង ឃុំព្រះនិព្វាន ស្រុកគងពិសី ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ។ សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​នេះ ចែក​ចេញ​ជាពីរ​ប្រភេទ អាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​ និង​អាយ៉ៃ​រឿង​។

អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ជា​សិល្បៈ​ខ្មែរ​មួយ​បែប​ដែល​និយម​ខ្លាំងក្នុងពិធីបុណ្យ​នានា ដែល​អ្នកច្រៀង​មាន​ភាព​ប៉ិនប្រសប់​ខាង ជើងកាព្យ ចុងជួន សំនួនពាក្យ និងចង្វាក់ភ្លេង។ សិល្បៈប្រភេទ​នេះ​មានបង្កប់​នូវ​ចំណេះដឹង កំប្លែង បទពិសោធន៍ជីវិត លើក​យក​មករ៉ាយរ៉ាប់​ចាប់ជាចម្រៀង​ច្រៀង​បន្តាក់​គ្នារវាង​ភ្លេងនិងចម្រៀង​។ អាយ៉ៃច្រៀងឆ្លើយឆ្លងបង្កើតជា បរិយាកាសដ៏​សប្បាយ​រីករាយ ព្រមទាំងផ្តល់ចំណេះដឹងផងដែរ។​

អាយ៉ៃ​​មិនត្រឹមតែ​ជា​សិល្បៈ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ តែ​ក៏ជាអាជីព​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ។ សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​ស្ទើរ​តែ​បាត់​រូប​រាង​ដោយ​សារ​បច្ចុប្បន្ន​ លែង​សូវ​មាន​ការគាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន​​ខ្មែរ ម្យ៉ាងទៀត​ពួក​គាត់​មិនសូវ​​​​ចាប់អារម្មណ៍​និងមិនមានការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ឱ្យ​បាន​ទូលំ​ទូលាយ​។

លោក សុភ័ក្រ សម្តែង​​ការ​​ព្រួយបារម្ភ​ចំពោះ​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរជាពិសេស​អាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​តែ​ម្តង​ ​លោកខ្លាចតែ​បាត់បង់លែង​មានអ្នក​​សម្តែង ​ហើយ​កូន​ខ្មែរ​យើង​លែង​ស្គាល់ទៀត។ លោក​ថា នេះក៏ដោយសារលែងសូវមានវត្តមាននៃការសម្តែងអាយ៉ៃនេះនៅតាមទូរទស្សន៍ ឬ​បណ្តាញ​​​សង្គម។ ​

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «បើ​កាលពី​​សម័យ​ខ្ញុំ កាល​ខ្ញុំនៅ​តូច​មិនថាមិនមាន​ផ្ទាល់​ទេ​ ក៏​អាច​មាន​នៅតាម​ទូរទស្សន៍​CTNជាដើម​ តែ​ឥឡូវ​ឃើញ​ថា​ស្ងាត់​ចឹង​ខ្ញុំ​បារម្ភ​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​វិស័យហ្នឹង​បើ​យើង​មិនធ្វើ​ទេ​ អ្នកដែល​ចង់​រៀន​អ្នកដែលគាត់​មាន​ដុង​គាត់​ក៏​គាត់​មិនទៅ​រៀន​ ហើយ​អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​អាហ្នឹង​​ អ្នកដែល​ចង់​ស្គាល់​អាហ្នឹង​ក៏​គាត់​មិនបាន​ស្គាល់​ មុននិង​ក្រោយ​វានឹង​បាត់​​»។

លោក សុភ័ក្រ ថា​វិស័យ​សិល្បៈបុរាណ​ខ្មែរ​ស្ទើរតែ​បាត់​បង់ហើយ មិនដូចកាល​សម័យ​លោក​ធ្លាប់បាន​ឃើញ​ទេ ដូច្នេះលោក សុភ័ក្រ ចង់ឃើញមានការចូលរួម​​ថែ​ទាំងអស់គ្នា ចៀសវាងមានការ​ស្តាយ​ក្រោយ ​ពេល​បាត់​បង់​។

លោក​បន្ថែម​ទៀតថា៖ «ស្ទើ​រតែ​គ្រប់​ទម្រង់​ទាំង​អស់​មិនថា​តែ​អាយ៉ៃ​ទេគឺ​បាត់​បង់ម្តងបន្តិចៗ​ហើយ​ បើកាល​ខ្ញុំ​នៅ​​រៀន​ជំនាន់​៩០ កាល​សម័យ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ខ្ញុំ​ឃើញ​ថា​​ ​អាវិស័យសិល្បៈហ្នឹង​គឹ​វា​​បាន​មាន​សកម្មភាព​ទៅ​តាម​សហគមន៍​ទៅ​តាម​ស្រុក​ភូមិ​តែ​ឥឡូវ​វាអត់ទេ។​​ វាទៅ​ជា​ខាង​​តន្រ្តី​​សម័យ​​ឬមួយ​ពួក​ចម្រៀង​អ៊ីចឹងទៅ​ ខ្ញុំមើល​ឃើញថា​វា​បញ្ច្រាស​ពី​មុន​ ហើយ​កុំចេះ​តែ​ចោទ​គេ​យក​របស់​យើង​ គឺ​មក​ពី​យើង​មិនចេះ​ថែ​អ្វី​ដែល​មាន​ស្រាប់ខ្លួនឯង​។ ដូចថ្ងៃនេះអ៊ីចឹង​ខ្ញុំមិនដឹង​ថា​មាន​ប៉ុន្មាន​នាក់​មកមើល​ទេ​ ខ្ញុំ​ខ្លាច​តែ​ខ្ញុំ​មិនបាន​ធ្វើ​តែ​បើ​បង​ធ្វើ​ហើយ​អត់មាន​អ្នក​មក​មើល​អត់​មាន​អ្នក​មកចូល​រួម​ទៀត​ អាហ្នឹង​ក៏​បង​អស់​ចិត្ត​ដែរ»។

ក្រឡេកមកមើលទស្សនិកជនដែលបានចូលរួមទស្សនាកាល​​ពី​ថ្ងៃទី​២៧ ខែ​មេសា​ ឆ្នាំ​២០២៤ វិញ គេមានលឺសំឡេង​​សើច​តិចៗ ខណ:កំពុង​​​​ទាញ​ទូរស័ព្ទថតហើយ​ញញឹម​​ពេល​ឃើញ​ទស្សនិយភាព​​សម្តែង។ អ្នក​ចូល​រួម​​ខ្លះ​ទៀត​ស្រែក​ហ៊ោ​ព្រម​ទាំង​ទះ​ដៃឮៗ​តាម​ការ​ច្រៀង​អាយ៉ៃ​របស់​តួអង្គ។

អ្នកស្រី​ ចាន់ធា​ មាន​អាយុ​ ៤៣ឆ្នាំ​ រស់នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​​ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​គាត់​​មាន​អារម្មណ៍​រំភើប​ពេល​ឃើញ​ការ​សម្តែង​សិល្បៈ​បុរាណ​ព្រោះ​ជា​លើកទី​១របស់​អ្នកស្រី​។​ អ្នកស្រី​ចង់ឃើញ​ការសម្តែង​នេះ​មាន​ការ​ផ្សាយ​ឱ្យ​ទូលំទូលាយ​ ជា​ពិសេស​ចង់ឱ្យ​ក្មេងៗ​ជំនាន់ក្រោយ​បាន​ឃើញ​និងចូលរួម​ថែរក្សា​។​

អ្នកស្រី​ថ្លែងថា​៖ «ពេល​មើល​ការ​សម្តែងនេះ​ចប់ មានអារម្មណ៍ថា​ភ្លេង​ប្រពៃ​ណី​របស់​ខ្មែរ​ពីរោះ​ស្តាប់ទៅ​ជក់ចិត្ត។​ ខ្ញុំនាំកូន​មកមើល​ដោយ​ចង់ឱ្យ​កូន​ស្គាល់​របៀបម៉េច​ជាអាយ៉ៃ​របៀប​ម៉េច​ជា​ចាប៉ីជា​អីអ៊ីចឹង​ ហើយ​ព្យាយាម​ឱ្យ​គាត់​យល់ពី​ឳបករណ៍​ភ្លេង​ខ្មែរ​ ព្រោះអី​ក្មេងៗ​ឥឡូវ​ភាគច្រើន​គាត់​អត់​ស្គាល់ទេ​ គាត់ស្គាល់តែ​បទ​ចម្រៀង​បទ​អី​សម័យ​អ៊ីចឹង​ទៅ»។

លោក​ មករា​ មាន​អាយុ​២៦​ឆ្នាំ​ នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ជាមន្ត្រីរាជការ​​ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​​រាល់ពេល​​មើល​សិល្បៈ​បុរាណ​គឺ​មាន​អារម្មណ៍ថា​អស្ចារ្យ​ ជម្រុះ​អស់​ភាព​​តាន​តឹង​ ទុក្ខ​សោក​នានា ​ហើយ​រំភើប​គ្រប់​ពេល​បាន​ឃើញ​ការ​សម្តែង​ម្តងៗ។

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «​អ្វី​ដែល​ទាក់​ចិត្ត​គឺ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដ៏ផូរផង់ វាពិតជាស្រស់​ស្អាត​ហើយ​វា​មើល​ទៅ​គួរ​ឱ្យ​​ចង់​ថែ​រក្សា​ ព្រឺ​រោម​ពេល​មក​មើល​លើកណាក៏​អ៊ីចឹង​ លក្ខណៈ​ថា​ដូច​អី​មួយ​ មាន​អារម្មណ៍​ថា​កំពុង​តែ​មើល​ បើបកទៅ​ក្រោយ​វិញគឺ​ដូច​សម័​យ​បុរាណ​អ៊ីចឹង»។

បើនិយាយពី​​សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​មិនត្រឹម​តែ​មិនសូវ​មាន​អ្នកស្គាល់​ប៉ុណ្ណោះទេ​ សូម្បី​អ្នកចូលរួម​ហាត់​រៀន​​ក៏​លែង​សម្បូរ​ដូច​មុន​ទៀត​ដែរ​។ ចំណែក​ប្រាក់​ចំណូលក៏​មិនច្រើន​ដូច​អា​ជីព​ផ្សេង​ទៀត​​ដែរ ភាគ​ច្រើន​អ្នក​ដែល​ចាប់​អាជីព​នេះ​ដោយសារ​តែ​ការ​ស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ​​និង​ចង់​ថែ​រក្សា​កេរដំណែល​ដូន​តា​ប៉ុណ្ណោះ​។ នេះបើតាមការឲ្យដឹងពីក្រុមសិល្បករ។​

លោក​​ ស្មៀន​ ស៊ាវម៉ៅ មាន​អាយុ ៦០ឆ្នាំ​ជាតួអង្គអាយ៉ៃ ​និង​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ។​ លោក​ចាប់​​អាជីព​នេះ​អស់​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។​ លោក​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​សិល្បៈ​​​​​គឺ​ជា​អត្តសញ្ញាណរបស់​ជាតិ ដែលបាន​ចូល​​រួម​ចំណែក​ថែរក្សា​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ខ្មែរ។

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «​ការ​បម្រើ​ជាតិ​មិនចាំបាច់​ទាល់តែ​បម្រើ​កង​ទ័ព​ បម្រើ​ឬក៏​បំពេញ​ការងារ​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​រាជការ​​មន្ត្រី​អី​ទេ​ សិល្បៈ​គឺ​ជា​គ្រឿង​លម្អរបស់ជាតិ​ដែរ។ អ៊ីចឹង​បាន​យើង​​ចាប់​អាជីព​ជា​អ្នក​សិល្បៈ​នេះ​ហាក់​បី​ដូច​ជា​យើង​ជួយ​បម្រើ​ជាតិ​ យក​វប្បធម៌​នៃ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ហ្នឹង។ […] យើង​អាចបម្រើ​អារម្មណ៍មហា​ជន​​​តាម​រយៈ​របាំ​អាយ៉ៃ​»។

លោកបន្តថា​ ទោះ​បាន​ប្រាក់តិច​តូចក៏​លោកនៅ​តែ​បន្ត​អាជីព​នេះទៅ​មុខ​ទៀត ព្រោះ​លោក​រំពឹង​​ថា​ថ្ងៃ​ណា​មួយ​​នឹង​សម្បូរទី​ផ្សារវិញ​ ព្រោះ​វា​ជា​របស់​ដូន​តាបន្សល់ទុក​ឱ្យ​។

លោកថ្លែងថា៖ «យើង​អ្នកសម្តែង​ យើង​ត្រូវ​ជឿជាក់​លើ​ខ្លួន​ឯង។​ អ្វី​ដែល​យើង​មាន​យើង​ត្រូវ​តែ​ខំ​ ជាពិសេស​បើ​យើង​មិន​វិវត្តន៍​ចំណុច​យល់​ដឹង​របស់​យើង​ផ្នែក​អាយ៉ៃហ្នឹង​ឱ្យទាន់​យុគសម័យ​ឥឡូវ​នេះ​ទេ​ ប្រហែលជា​គេ​ឈប់មើល​ឈប់​ជួល​។ អ៊ីចឹង​យើង​ត្រូវ​ដឹង​ពី​តម្រូវ​ការ​របស់​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ ចេះ​កែ​​ច្នៃ​ឱ្យ​មាន​ល្បឿន​មាន​សម្រស់​ មានពណ៌ឱ្យ​លិច​ត្រដែត​ឡើង​នោះ​មហា​ជន​នឹង​ទទួល​ស្គាល់​»។

គួរ​បញ្ជាក់ផងដែរថា​ អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ (Khmer arts action) តែងតែ​រៀបចំ​កម្មវិធី​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ ដូចជា​ល្ខោន​ស្បែក​ធំ ស្បែកតូច​ អាយ៉ៃឆ្លើយ​ឆ្លង​​និង​ការ​សម្ដែង​សិល្បៈ​ផ្សេង​​​ទៀត​​នៅ​​សហគមន៍​ល្ខោន​​ស្វាយ​​ជ្រំ​​ ភូមិ​ស្វា​យ​ជ្រំ​​ ឃុំ​ស្វាយ​ជ្រំ ក្រុង​អរិយក្សត្រ​ ខេត្ត​​​កណ្តាល​ ​ធ្វើ​ឡើង​​រៀង​រាល់​ថ្ងៃសៅរ៍​​នៃសប្ដាហ៍​ទី៤ ក្នុង​ខែ​នីមួយៗ៕

​​លិខិត​​ចំហរ​​ចេញកាលពីថ្ងៃទី​២៦​ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០២៤ ដោយ​អង្គការ​​ចំនួន​៩ រួមមាន​មជ្ឈមណ្ឌល​​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា​ ​អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស​​លីកាដូ និង​សមាគម​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​អាដហុក​ជាដើម លើក​ឡើង​ពីមរណភាព​របស់​លោក ឈុត វុទ្ធី​ ថា​មិនទាន់​ទទួលបាន​យុត្តិធម៌​​នៅគើយ។ លិខិត​ចំហរ​ដដែល​បន្ថែម​ថា អំពើ​ឃាតកម្ម​លើលោក ឈុត វុទ្ធី​​ បាន​បង្កការ​ឈឺចាប់ ​និង​សោក​ស្តាយជា​ខ្លាំងសម្រាប់​ក្រុម​គ្រួសារ មិត្តភក្តិ សកម្មជនបរិស្ថាន​ អ្នក​ស្រឡាញ់ព្រៃ​ឈើ ពលរដ្ឋសហគមន៍ព្រៃឈើ​ ព្រមទាំង​អ្នកស្រឡាញ់​គាំទ្ររូប​លោក​។​

តាមរយៈ​លិខិតចំហ​ដដែល​បញ្ជាក់ថា​៖​ «អស់រយៈពេល​១២ឆ្នាំមកហើយ​នៅតែមិនទាន់បាន​យុត្តិធម៌​ ហើយ​បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​អវិជ្ជមានជាខ្លាំង​ដល់សេរីភាព​ជាមូលដ្ឋាន​របស់​ពលរដ្ឋ​សហគមន៍​​ព្រៃឈើ​ សកម្មជន​ព្រៃ​ឈើ សកម្មជនបរិស្ថាន និងអ្នកស្រឡាញ់​ធនធានធម្មជាតិ​ដទៃ​​ទៀត​ ក្នុងការ​ការពារ​និង​អភិរក្សធនធានធម្មជាតិ»។​

លោក រស់ សារ៉ាត់អ្នកសម្របសម្រួល​គម្រោង​ការពារ​សេរីភាព​មូលដ្ឋាន​នៃ​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​​កម្ពុជា​(CCHR)​ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា CCHR ជំរុញ​ឱ្យ​​​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ើបអង្កេតឡើងវិញ​លើរឿងនេះ​ ហើយ​ចូលរួម​ការពារ​សិទ្ធិសេរីភាព​ចំពោះ​សកម្មជន​ដែល​ហ៊ាន​ពលីជីវិត​ដើម្បី​ជាតិ។  

លោកដនិយាយ​ថា៖ «កន្លងមក​យើងឃើញ​ថានៅ​ពេលដែល​សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជន​បរិស្ថាន​ត្រូវបានសម្លាប់ ដូចជាករណីលោក ឈុត វុទ្ធីលោក ជា វិជ្ជា លោកបណ្ឌិត កែម ឡី តែងរង​ការរិះគន់​ថាករណីទាំងនោះ​មិនទទួល​បានយុត្តិធម៌ ដោយសារកង្វះការ​ស៊ើបអង្កេត​ដែល​អាចជឿ​ជាក់បាន និងឯករាជ្យភាព​នៃប្រព័ន្ធ​តុលាការ។ ដើម្បី​ផ្ដល់យុត្តិធម៌​ពិតប្រាកដ ការស៊ើប​អង្កេតដោយឯករាជ្យ និងតម្លាភាព គឺជា​ការចាំបាច់​បំផុត ដើម្បីធានា​ជនដៃដល់ និងអ្នក​ពាក់ព័ន្ធ​ត្រូវបាននាំមកផ្តន្ទាទោស»។

លោកបន្ថែម​ថា នៅពេល​ដែល​ករណី​ណាមួយ​មិនត្រូវបាន​ផ្តល់​យុត្តិធម៌ នោះ​វប្បធម៌​និទណ្ឌភាព ឬភាពរួចទោសពីការ​ទទួល​ខុសត្រូវ​ផ្លូវ​ច្បាប់ នៅ​តែមាន ដែលជា​មូលហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​ សាធារណជន​បាត់បង់​ទំនុកចិត្ត​លើប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌។

លោក ឆឺយ ឧត្តមរស្មី កូនប្រុស​​របស់​លោក ឈុត វុទ្ធី ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា លោក​ពិតជា​មានការសោកស្តាយ៉ាង​ខ្លាំងដែល​បានបាត់​បង់ធនធានមនុស្ស​ដូចឪពុករបស់លោក ហើយលោក​ចង់ឱ្យ​មាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេតឡើងវិញ​​ចំពោះ​ការ​បាញ់សម្លាប់ឪ​ពុករបស់លោក។

លោកបាន​ថ្លែង​ថា៖ «បើរឿងនឹករឮករវាងកូន​និង​​ឪពុក​គឺគាត់ជា​ឪពុកម្នាក់​ដ៏ល្អ​ និងជាគំរូភាព​ម្នាក់​ក្នុង​សង្គមជាតិ​ ដែលខ្ញុំមាន​ឪពុកជាអ្នក​ការពារធនធាន​ធម្មជាតិ​ ជាមោទ​នភាព​ចំពោះ​ខ្ញុំយ៉ាង​ធំ​ចំពោះ​លោក​ឪពុក​ ហើយ​ចំពោះ​យុវ​ជន​ដែលបាន​ចូលរួម​គោរព​នឹក​រឮក​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​​​របស់លោក​ ឈុត​ វុទ្ធី ហ្នឹង​ គឺ​សុទ្ធ​សឹងតែ​យុវជន​ដែល​មាន​ស្មារតី​ការពារធនធាន​ធម្មជាតិ​ដូច​លោក​ ឈុត វុទ្ធី​ ដែរ​។ អ៊ីចឹងហើយ​យើង​នៅតែ​លើកទឹក​ចិត្ត​ដល់​យុវជន​ឱ្យ​ធ្វើកិច្ចការងារ​បន្ត​ពី​លោក ឈុត​ វុទ្ធី​ ដើម្បី​​ការពារ​ព្រៃឈើ​នៅកម្ពុជា»។

លោក ឆឺយ ឧត្តមរស្មី បន្ថែម​ថា រហូត​មកដល់ពេល​នេះ យុត្តិធម៌​សម្រាប់​ឱពុក និង​ក្រុមគ្រួសារ​របស់​លោក​មិនទាន់​មាន​ពន្លឺ​នៅឡើយ។​

លោក​បន្តថា៖ «​ខ្ញុំ​ ព្រម​ទាំង​ក្រុម​គ្រួសារ​ រួម​ទាំង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​ស្រឡាញ់​គោរព​លោក​ ឈុត វុទ្ធី គឺ​មិនទាន់​ទទួល​បាន​យុត្តិធម៌ពិត​ប្រាកដ​ទេ​មក​ទល់​ពេលនេះ​។ ចំពោះ​អាជ្ញាធរ ​ឬក៏​ប្រព័ន្ធ​តុលាកានៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដើម្បី​បញ្ជាក់​ភាព​ស្អាត​ស្អំ​របស់​ខ្លួន​គួរ​តែ​រក​ឃាត​ករ​នៅពី​ក្រោយ​ខ្នង​ក្នុង​ការ​បញ្ជាបាញ់​សម្លាប់​​លោក ឈុត វុទ្ធី។​​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​លោក​ ឈុត​ វទ្ធី​ មិនមែន​ត្រឹម​កូន​ប៉េអឹមហ្នឹង​មកមានសិទ្ធិ ឬក៏​ហ៊ានសម្រេចចិត្ត​បាញ់​សម្លាប់​​គាត់​ទេ​ ត្រូវ​តែ​ចាប់អ្នកបញ្ជាហ្នឹងមកផ្តន្ទាទោស»។

Newsroom Cambodia មិនអាចទាក់ទង​សុំ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​ពី​អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​យុត្តិធម៌ លោក ជិន ម៉ាលីន និង​លោក គឹម​សន្តិភាព​បាន​ទេ។​

លោក ​ឈុត វុទ្ធី ​ត្រូវ​បាន​ខ្មាន់​កាំភ្លើង​បាញ់​សម្លាប់​ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១២ ខណៈពេលដែលគាត់កំពុងស៊ើបអង្កេតលើការកាប់ឈើ និងការរឹបអូសដីធ្លីដោយ​ខុសច្បាប់​ នៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញ​ ​ខេត្តកោះកុង ជាមួយអ្នកកាសែតពីរនាក់។

កន្លង​មក តុលាការ​ខេត្ត​កោះកុង​បាន​បិទ​ការស៊ើបអង្កេត​ទៅលើ​សំណុំ​រឿង​នេះ ដោយ​កាត់ទោស​​ឱ្យ​យុវជន​ម្នាក់ ឈ្មោះ រ៉ាន់ បូរ័ត្ន ជា​សន្តិសុខ​ក្រុមហ៊ុន ធីមប៊ឺ ហ្គ្រីន (Timber Green) ជាប់ពន្ធនាគារ​​ ២​ឆ្នាំ ពី​បទ​មនុស្ស​ឃាត​ដោយ​អចេតនា​។ មន្ត្រីកងរាជអាវុធហត្ថ​ម្នាក់ ឈ្មោះ អ៊ិន រតនា ដែល​តុលាការ​ខេត្ត​កោះកុង បាន​វិនិច្ឆ័យ​ថា ជា​ឃាតក​បាញ់សម្លាប់​លោក ឈុត វុទ្ធី បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ហេតុការណ៍នោះ៕

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជាកិច្ច​​សម្ភាស​រវាង​អ្នកស្រី ប្រាក់ ច័ន្ទភស្តា ​មន្រ្ដី​កម្មវិធី​ជាន់ខ្ពស់​ផ្នែក​តស៊ូមតិ ​និងបណ្ដាញ​នៅ​អង្គការ​យេនឌ័រ​ និងអភិវឌ្ឍន៍​ដើម្បី​កម្ពុជា ហៅកាត់ថា GADC ជាមួយ​កញ្ញា ណឺ មិនា ជាសិក្ខា​កាមរបស់ Newsroom Cambodia៖

Q៖ ជម្រាបសួរអ្នកស្រី!

A៖ ចាស ជម្រាបសួរ!

Q៖ ជាដំបូង​នាងខ្ញុំសុំឱ្យ​អ្នកស្រី​ពន្យល់ថា​ ​តើអ្វីជាសមភាពយេនឌ័រ?

A៖ សមភាពយេនឌ័រគឺជាអ្វី​ដែលមនុស្ស​គ្រប់​ចម្រុះភាព​​ទទួលបានឱកាស​ ការទទួលបាន និង​លទ្ធផល​។

Q៖ តើសមភាពយេនឌ័រនៅកម្ពុជាមាន​ស្ថានភាព​បែបណា?

A៖ បើតាមមើលឃើញនិង​ធ្វើការ​​ សមភាព​យេនឌ័រនៅកម្ពុជា​ ​រាជ​រដ្ឋាភិ​បាលបាន​​ខិតខំ និង យក​ចិត្ត​ទុកដាក់​ពីមួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយជំនាន់មានភាពប្រសើរ។ ​តែភាពប្រសើរជាងមុនហ្នឹង​ឃើញ​ថា​នៅតែមានបញ្ហាប្រឈម ​ជាពិសេសជន​ដែលងាយ​រងគ្រោះ​ដូចជាស្រ្តី​ កុមារ និង​មនុស្ស​​គ្រប់ចម្រុះ​ភាព​មួយចំនួន​នៅតែមានការរើសអើង​ តែយើងក៏សរសើរចំពោះ​កិច្ចខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដែលទាក់ទងទៅនឹង​រដ្ឋាភិ​បាល។ ហើយថ្មីៗនេះ​ ​បើយើងមើល​ពីលទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​របស់រដ្ឋាភិបាល​ឃើញថា​ចំនួន​ស្រ្តី​ដែល​ជាថ្នាក់​ដឹកនាំ​មានការ​ថយ​ចុះ​ ប៉ុន្តែរដ្ឋា​​ភិបាល​​​​​​​​​​​នៅតែ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​ឆ្លើយតប​ មួយវិញ​ទៀត​តាម​គោលការណ៍​រដ្ឋាភិបាល​ទាក់ទងនឹងអភិបាល​រង​​ស្រុក ​ឬខេត្ត​​ មិនថា​ស្រី្ត​ និង​បុរស​អាណត្តិពីរឆ្នាំត្រូវការ​ផ្លាស់ប្តូរ​​​ ដើម្បី​កុំ​ឱ្យ​អត្រា​បោះ​បង់ជាថ្នាក់​ដឹកនាំ​​របស់​ស្រ្តី​មាន​ការកើន​ឡើង។​

Q៖ បើ​និយាយ​ពី​សមភាពយេន​ឌ័រ​ តើមាន​បញ្ហាអ្វី​ខ្លះដែលកំពុង​​កើត​ឡើង​នៅកម្ពុជា​?

A៖ បើយើង​មើលពីរូបភាព​ទាក់ទង​នឹងការ​ចូលរួម​របស់ស្រី្ត​​ និងមនុស្ស​គ្រប់​ចម្រុះភាព​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ​គឺពិតជាស្មើគ្នាមែន បើយើងមើល​ទៅ​លើឱកាស​ គឺមានឱកាសស្មើគ្នា​ បើយើង​មើលទៅលើ​ការទទួលបាន​កន្លែងខ្លះក៏យើង​ឃើញថាទទួលបាន​ឱកាស​ តែបើយើង​មើលពី​លទ្ធផល​យើងអត់ដឹង​ថា​តើ​ប្រាកដ​ថា​ការដែលគាត់​ទទួលបាន​ឱកាស​ ការដែលគាត់​ទទួល​ធ្វើ​ហ្នឹង​​លទ្ធផល​​​វា​យ៉ាងម៉េច។​

ឧទាហរណ៍ឥឡូវហ្នឹង​ទាក់ទងនឹងចំនួន​ស្រ្តី​ចូលរួមក្នុងវិស័យ​ការងារបើ​មើល​ពីសន្ទុះ​គឺ​មាន​ការកើន ជាក់ស្ដែង​ក្នុងវិស័យ​រោង​ចក្រវាយនភ​ណ្ឌ​ស្រ្តីមាន​ច្រើន​ណាស់​ ហេតុអ្វី​យើងថា​អត់​ទាន់​​មាន​សមភាព​យេនឌ័រ​ ប៉ុន្តែ​បើយើង​មើល​ស្រ្តីមាន​ចំនួន​ច្រើន​មានទាំង​ឱកាស​ ការទទួល​បាន ​និ​ងមើ​លទៅលើ​លទ្ធផលថា តើ​ចំនួនស្រ្តី​ដែល​ច្រើន​ហ្នឹង​មានតួរនាទី​ទៅ​លើ​អី ​ហើយ​បើ​យើងមើលពី​តួ​នាទីដែលជា​ថ្នាក់​សម្រេចចិត្ត ​ឬក៏ជាថ្នាក់ដែលធំៗ​ជានរណា។ អ៊ីចឹង​កន្លែង​ហ្នឹង​យើង​មើល​ឃើញ​ថា​ភាគច្រើនស្រ្តីដែលគាត់ចូលក្នុង​វិស័យកាត់ដេរ​មានច្រើនមែន តែ​បើ​យើង​មើល​​​ពីថ្នា​ក់​​សម្រេចចិត្តធំៗ ជាផ្នែក​​​បច្ចេកទេស ឬជា​ប្រធានភាគ​ច្រើន​ជា​បុរស ​​​ត្រង់​​​កន្លែង​ហ្នឹង​​យើង​មិនបាច់​មើល​អី​ច្រើន ​មើលតែកន្លែងតូចៗហ្នឹង​​ ទាក់ទង​​នឹង​​ស្រ្តីក្នុងភាពជាអ្នក​ដឹកនាំ​វិស័យ​នយោបាយ​គឺ​នៅមានកម្រិតនៅឡើយ។​​

Q៖ តើ​នៅ​ពេល​ដែល​​​មាន​​បញ្ហា​ប្រឈម​ពាក់​ព័ន្ធនឹងសមភាព​យេន​ឌ័រ​នៅតែបន្ត​កើត​មាន​តើវា​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះ​ពាល់​អ្វី​ខ្លះ​ដល់​សង្គម​?​

A៖ បញ្ហា​ដែល​ប្រឈម​ពាក់​ពន្ធ័​នឹង​សមភាព​យេន​ឌ័រ​នៅ​កម្ពុជា​ ​នៅតែមាន​ហើយ​បើ​និយាយ​គឺមិនសំដៅ​លើតែ​បុរស​ស្រ្តី​នៅក្នុង​សង្គម​ទេ​តែយើង​និយាយពីមនុស្ស​គ្រប់​ចម្រុះភាព​ ចំពោះ​ការ​ឆ្លើយ​តបនិងកំណត់តម្រូវការ​​មិនទាន់​មាន​ភាព​ទូលំ​ទូលាយ​ទេ ​​ការងារ​ដែល​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹងសមភាព​យេនឌ័រ​ជាការងារ​ដែលត្រូវ​ការ​ពេលវេលា​ហើយ​ត្រូវ​​ធ្វើ​រារហូត​មិនមែន​ដូច​ការងារ​​​​​​​​​ធម្មតា​ដែលដាក់​គោល​ដៅ​ទៅបាន​ផលនោះទេ​។​ ការងារនេះ​វា​ទាក់ទង​នឹងការ​កែ​ប្រែ​ឥរិយា​បទ​និងការគិត​របស់​មនុស្ស​ហើយ​ត្រូវ​ការ​ពេល​វេលា​ គ្រប់​ពេលដែលយើង​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ ​បញ្ហា​ថ្មីៗចូល​មករហូត​ អ៊ីចឹងយើងត្រូវ​សិក្សា​ពី​បញ្ហាហ្នឹង​ហើយត្រូវដឹងថា​ដោះស្រាយ​បែបណា​។​

Q៖​ តើ​អ្នកស្រី​គិត​ ថា​អ្នក​ពាក់​ព័ន្ធ​ ជាពិសេស​រដ្ឋាភិបាល​គួរ​ធ្វើ​បែប​ណា​ដើម្បី​​ជំរុញ​ឱ្យ​សមភាព​យេនឌ័រ​​នៅ​កម្ពុជា​កាន់​តែប្រសើរ​ឡើង​?​​

A៖ បើ​និយាយ​ពី​តួរ​នាទី​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ មើល​ពីកាតព្វកិច្ច​រដ្ឋ​ភាគីគឺមាន​បី​ចំណុច​ ការ​ការពារ ​ការ​គោរព ​និង​បំពេញ។​ អ៊ីចឹង​​យើង​​ជាប្រទេស​រដ្ឋហត្ថលេខី​​នៃអនុសញ្ញា ​ឬក៏កតិកាសញ្ញា​ជាច្រើន​​​​​ ជាក់​​​ស្តែង​​​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​អនុ​សញ្ញា​ស្តី​ពី​ការ​លុប​បំ​បាត់​ការរើស​អើង​​លើ​ស្រ្តី​ និង​ក្មេង​ស្រី​ ទោះ​បី​​រដ្ឋា​ភិបាលបាន​​ខិតខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ប៉ុន្តែ​គម្លាត​រវាង​សមភាព​​ក្នុង​សង្គម​នៅតែជា​បញ្ហា។​ ដូចនេះ​យើង​ត្រូវ​ការ​ធ្វើការ​ទាំងអស់គ្នា​ព្រោះពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​សង្គម​ស៊ីវិល​ទាំង​យុវជន ​និង​​រាជរដ្ឋា​ភិបាល ហើយ​​ត្រូវ​ធ្វើ​ការរួម​​គ្នា​ដើម្បី​ធ្វើ​ម៉េច​ឱ្យ​សម្រេច​គោល​ដៅ​ដែល​យើង​បាន​កំណត់​តាម​គោល​ការណ៍អភិវឍ្ឍន៍​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព​​ អេស​​​ ឌី​ ជី​ (SDG)​ ដែលសម្រេចបាន​សមភាព​យេនឌ័រ​និង​ផ្តល់​​សិទ្ធិ​អំណាច​ដល់ស្រ្តី ​និង​ក្មេង​ស្រី​ ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០៣០​ ហើយ​ភាគីទាំង​អស់​គឺ​សំខាន់​។​

Q៖ ជា​ចុង​ក្រោយ​ ក្នុង​នាមអ្នកស្រី​ជាអ្នក​លើកកម្ពស់​ខាងសមភាព​យេនឌ័រ​ តើអ្នកស្រី​ចង់​ឃើញ​​ស្ថានភាពសមភាព​យេនឌ័រ​នៅកម្ពុជា​ទៅជា​យ៉ាង​ណាវិញ?

A៖ ចំពោះ​ខ្ញុំផ្ទាល់​ពិតជា​ចង់់​ឱ្យ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​យើង​គឺជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​សមភាព​យេនឌ័រ​ បាន​​ន័យ​ថា​ដឹងពី​បញ្ហា​របស់​មនុស្ស​គ្រប់​ចម្រុះ​ភាព​ ដឹងពី​តម្រូវ​ការ​ហើយ​ធ្វើការ​ដោះស្រាយ​ឆ្លើយ​​ត​ប​​ទាំង​អស់​គ្នា​​​ ​នៅ​ពេល​ដែល​ប្រទេស​យើង​មាន​សមភាព​យេន​ឌ័រ ​ទាក់ទង​នឹងការ​​អភិវឌ្ឍ​​​​ធនធានមនុស្ស​​ ទាំងការងារ​ក៏មាន​ភាព​ប្រសើរឡើងតាម​ហ្នឹងដែរ។​ ឥឡូវនេះ​ពី​សម័យ​កាល​​មួយ​ទៅ​សម័យកាល​មួយ​ឃើញថា​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​​​​ ហើយសង្ឃឹមថា​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នឹង​សម្រេច​សមភាព​យេនឌ័រ​ឆាប់ៗ។

Q៖ អរគុណអ្នកស្រី!

A៖ ចា៎ អរគុណ៕

Newsroom Cambodia បាន​សម្ភាសន៍​ពលរដ្ឋ និងនិស្សិត​ចំនួន​៥នាក់​ អំពី​​ការ​យល់​ឃើញ​​​របស់​ពួក​​គេទាក់​ទង​នឹងការ​នាំចូល​ផលិតផល​កសិកម្ម​ក្រៅ​ស្រុក​​៖

អ្នកស្រី​ ជា ដាវី មានអាយុ​៥២ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃ​រស់​នៅសង្កាត់​ដេប៉ូ២​ ខណ្ខទួលគោក​ រាជធានីភ្នំពេញ​ប្រកប​របរជា​អ្នកបោស​សម្អាតនៅ​​កន្លែង​ឯក​ជន​មួយ​​ និយាយថា ការ​នាំ​ចូល​ផលិត​ផល​កសិកម្ម​​​​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​​ អាច​ធ្វើឲ្យគាំង ​ឬងាប់សេដ្ឋកិច្ចក្នុង​ស្រុក​។​

អ្នកស្រី​បាន​ថ្លែង​ថា​៖ «​ការនាំ​ចូលផលិត​ផលក្រៅស្រុក​គឺ​មិនល្អទេ​​ បើយើង​ប្រើ​ក្នុង​ស្រុកល្អ​ជាង​​ រួមដៃគ្នាដាំ​ដុះ​ លក់ចែកចាយ​​ កែច្នៃ​​របស់​មាន​ស្រាប់​ឲ្យសេដ្ឋកិច្ចយើងរស់​។​ ក្នុង​នោះ​ដែរ​ត្រូវ​មាន​​ការ​គាំទ្រ​​ពី​រាជរដ្ឋា​​ភិបាល​​​​ ព្យាយាម​រក​ទីផ្សារ​ កុំអី​តិច​តួច​ក៏នាំចូល។​ ​ក្នុងនាមយើងជា​ប្រជា​ពលរដ្ឋក៏ដូចគ្នា​​ ​ ត្រូវ​ចេះ​ជួយទិញកសិករ​​គ្នា​ឯង ហើយ​ដំណាំ​ដែលដាំ​ខ្លួន​ឯងគឺវា​គ្មាន​ជាតិ​​គីមី មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ជួយឱ្យ​សេដ្ឋ​កិច្ច​រីក​ចម្រើន​ផងដែរ​។ ​ប្រើរបស់​ក្នុងស្រុក​ឱ្យ​អស់​លទ្ធភាព​សិន​ បើ​ខ្វះ​ខាត​ចាំឆក់​កណ្តៀត​ពីប្រទេស​ជិតខាង»​។

កញ្ញា​ ណៃ​ សំណាង មាន​អាយុ​២៣ឆ្នាំ​ ​ជានិស្សិត​ឆ្នាំទី​៣​ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទ​នីតិសាស្រ្ត​និង​វិទ្យាសាស្រ្ត​សេដ្ឋកិច្ច​ លើកឡើង​ថា ​ការ​នាំ​ចូល​ទំនិញ​កសិកម្មពីក្រៅ​​ប្រទេស​មា​ន​​គុណ​វិបត្តិ​​ច្រើន​ គិត​ទាំងពន្ធ​ ហើយ​មានតែចំណាយ​គ្មាន​ចំណូលសម្រាប់​ប្រជាពល​រដ្ឋ​​។​​

កញ្ញា​បានថ្លែង​ថា​៖ «ការ​នាំចូល​ទំនិញ​កសិកម្ម​គឺធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជាជន​បាត់បង់​ការងារ​ ដោយសារ​ប្រទេស​យើង​ប្រជាជនភាគច្រើន​ជាកសិករ​ ពួកគាត់ពឹងផ្អែក​លើ​វិស័យ​កសិកម្ម​​ហើយ​បើនាំ​ចូល​វា​មាន​តម្លៃ​ថ្លៃ​ដែល​ពួក​គាត់​មិនអាច​មាន​លទ្ធភាព​ទិញ»​។​

លោក​ គឹម ភា ​អាយុ​២៤ឆ្នាំ​ ជាជនជាតិដើម​កួយ បច្ចុប្បន្ន​​សិក្សា​នៅសាកលវិទ្យា​ល័យ​ឯកជន​មួយ​ក្នុងរាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ​យល់​​ថា ​ការ​នាំចូល​ទំនិញ​កសិកម្ម​ធ្វើឱ្យ​ប្រជា​ជនបាត់​បង់ការងារ​ និង​មិន​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ក្នុងការ​ដាំដុះ​បន្ត​។​

លោកបាន​បន្ថែមថា​៖ «ការ​នាំចូល​ទំនិញ​កសិកម្ម​ធ្វើ​ឱ្យកសិករនៅកម្ពុជា​រង​គ្រោះ​ព្រោះ​តែ​កសិករ​​កម្ពុជា​​យើង​​ប្រើ​​ជី​​ធម្មជាតិ​ភាគច្រើន​ ចំណែកដើមទុនក៏​ចំណាយ​ក្រែល ​​ដូច្នេះ​ត្រូវ​លក់​ចេញ​ក្នុង​តម្លៃ​សមរម្យ​ប៉ុន្តែ​បើ​យើងនាំចូល​​ពីខាងក្រៅគឺច្រើន​ប្រើជីគីមី​ដែល​មាន​តម្លៃ​ថោក​​ហើយ​ធ្វើច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំ លក់​​ចេញ​នូវតម្លៃ​ថោក​ធ្វើឱ្យ​កសិករ​នៅ​កម្ពុជា​អាច​ដួល​រលំ ​ឬ​ក៏បោះបង់​ចោល​នូវ​ការ​ធ្វើ​កសិកម្ម​ ដាំដុះ ដំណាំផ្សេងៗ​និង​ការ​ចិញ្ចឹមសត្វ​ជាដើម​»។​

អ្នកស្រី​ អៀង​ ដានី​​ មានអាយុ​២៨ឆ្នាំ​ ជាបុគ្គលិកក្នុង​ក្រុម​ហ៊ុន​ឯក​ជន​មួយ​នៅរាជធានី​ភ្នំពេញ​ និយាយ​​ថា ទំនិញ​កសិកម្ម​មិនថា​នាំចូល ​ឬជា​​របស់​ក្នុងស្រុក​មាន​ទាំង​ល្អ​ និង​មិនល្អ​។

អ្នកស្រី​បន្ថែម​​ថា​៖ «​ទំនិញ​ដែល​នាំ​ចូល​គឺគុណភាព​ល្អ​ ហើយមាន​រសជាតិឆ្ងាញ់ និង​មាន​ទំនុក​ចិត្ត​ក្នុង​​ការ​ទទួលទាន​ មិនដូច​ទំនិញ​របស់​ខ្មែរ​ខ្លះ​និយាយ​ថា​ល្អៗតែការពិត​ប្រើ​សុទ្ធតែជីគីមី​​ ធ្វើឱ្យគ្មានទំនុកចិត្ត​ចំពោះ​ទំនិញទាំងនោះ»។​

អ្នកស្រី​បន្តថា​៖ «ខ្ញុំទទួលស្គាល់​​ទំនិញខ្មែរ​ភាគ​ច្រើន​​ល្អ​មែន​បើធ្វើ​តាម​បែបប្រពៃណី​ តែឥឡូវគឺ​ប្រើ​​សុទ្ធតែគីមី មិនគិតដល់​ខ្មែរគ្នាឯង»។

កញ្ញា​ ហៀល ម៉ាល់​ អាយុ២២ឆ្នាំ​ ជាអ្នកលក់​ដូរ​នៅ​ផ្សារ​មួយ​ក្នុង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​លើកឡើង​ថា​ ប្រទេស​កម្ពុជា​​មាន​​ផលិត​ផល​កសិកម្ម​​​ទាំង​អស់​នោះ​ស្រាប់ មិន​បាច់​នាំ​ចូល​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​នោះ​ទេ។​​

កញ្ញាបន្ថែមថា​៖ «​ទំនិញ​ក្នុង​ស្រុកដាំដុះ​ខ្លួនឯង​វាល្អ​ចំពោះ​សុខភាព​ ហើយ​​យើងអាច​ដឹង​ប្រភពថាមកពី​តំបន់ណា​ មួយទៀត​​​ជួយឱ្យ​កសិករ​យើង​មាន​ការងារ​ធ្វើ​ ប៉ុន្តែ​បើ​របស់​នាំចូល​យើងមិនដឹងថា​ប៉ុន្មានថ្ងៃបានមកដល់​ហើយ​ដាក់​ថ្នាំគីមី​អី​ខ្លះ​​ទេច​គ្មាន​ប្រភព​ច្បាស់​លាស់»​៕

ក្នុង​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​​របស់​​ក្រសួង​សាធារណ​ការ ​និង​ដឹក​ជញ្ជូន​ ចេញនៅ​ថ្ងៃ​ទី១៩ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ បាន​យោង​មាត្រា​២៨ ​​និង​៣០ នៃច្បាប់​ស្តី​ពីចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក ដោយបញ្ជាក់ថា ​​ការ​ប្រើប្រាស់​ស៊ីផ្លេ​គឺក្នុងគោល​បំណង​ទប់ស្កាត់​អនាធិបតេយ្យ​​ដែលប៉ះពាល់​ដល់​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សង្គម ​និង​​បង្ក​ឱ្យមានគ្រោះ​ថ្នាក់​ជា​យថាហេតុ​។

សេចក្តី​ជូនដំណឹង​ដដែលបន្ថែមថា​៖ «យានយន្ត​គ្រប់ប្រភេទ​ប្រើប្រាស់ស៊ីផ្លេ​តែ​នៅ​ពេល​ថ្ងៃ​ដើម្បី​ឱ្យ​ដំណឹង​ដល់​អ្នក​ប្រើប្រាស់​ដទៃ​ទៀត ​និង​ជៀសវាង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ជាយ​ថាហេតុ​។ នៅ​ពេលយប់​ត្រូវជំនួស​ដោយ​ការ​ស៊ីផ្លេ​មក​ហ្វា​កូត​ឆ្លាស់គ្នា​ សម្រាប់​ឱ្យ​ដំណឹង​ដើម្បី​ចៀសវាង​គ្រោះថ្នាក់​ និង​សុំជែង​។ ត្រូវ​ប្រើ​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ក្នុងការ​ស៊ីផ្លេ​គឺមិន​យូរជាង​ការចាំបាច់​ឡើយ​លើកលែង​​តែ​មាន​ការ​ប្រកាស​អាសន្ន​ ហើយ​សំឡេង​ស៊ីផ្លេ​ត្រូវកំណត់​ពី​៩០dB(A) ទៅ​១០៥dB(A)។ ចំណែក​ស៊ីផ្លេខ្យល់​ ត្រូវបាន​ហាមឃាត់​ដូចជា​នៅទីក្រុង​ ទីប្រជុំជន ​និង​មន្ទី​ពេទ្យ​«។

ក្រសួង​សាធារណការ​បន្ថែម​ថា ​ការ​បំពាក់​សញ្ញា​សូរសព្ទ​ [សំឡេងរំខាន] ភ្លើង​បំភ្លឺ​ ឬភ្លើង​លម្អផ្សេងៗ​ក្រៅពីការ​កំណត់​របស់​យានយន្ត​ត្រូវបានហាមឃាត់»​។

សេចក្តីជូនដំណឹង​របស់​ក្រសួងសាធារណការ​ធ្វើ​ឡើង​​បន្ទាប់​ពី​​លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ​​​​​ហ៊ុន​ ម៉ាណែត បញ្ជា​ឱ្យ​ត្រួតពិនិត្យ​ពីលក្ខណៈបច្ចេកទេស​ស៊ីផ្លេ​រថយន្ត​ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​ភាព​អនាធិបតេយ្យ​​តាមដងផ្លូវ និង​ហានិភ័យ​សម្រាប់​ការធ្វើ​ដំណើរ ក្រោយ​ផ្ទុះសកម្មភាព​យុវជន និង​កុមារ​​រាំ​លេង​តាមដងផ្លូវ​ទៅ​តាម​ចង្វាក់​ស៊ីផ្លែ​បែបភ្លេង​របស់រថយន្ត​ធំៗ៕

Newsroom Cambodia នៅ​ថ្ងៃទី២៤ ​ខែកុម្ភៈ ​ឆ្នាំ២០២៤នេះ ​បាន​សម្ភាស​និស្សិត​ដែល​កំពុង​សិក្សា និង​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​​​ចំនួន​​៦រូប​ អំពីការ​យល់ឃើញ​របស់​ពួកគេ​​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ជម្រើសទាំងពីរនេះ៖

លោក សកល អាយុ២៤ឆ្នាំ ជានិស្សិត​ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត​លើកឡើង​​ថា ការសរសេរ​​​សារណា​​មាន​សារសំខាន់​ណាស់ ​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ការងារ​ដែល​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ការសរសេរ លើស​ពីនេះ​ទៅ​ទៀត​សម្រាប់​អ្នក​មាន​បំណង​បន្ត​សិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិត។

លោកបានប្រាប់ថា៖ «កាលពីអតីតកាលនៅក្នុងការរៀននោះ ខ្ញុំបានប្រលងចេញទេ ប៉ុន្តែ​ដោយសារ​បច្ចុប្បន្ន​ខ្ញុំ​បម្រើ​ការងារ​នៅ​​ក្នុង​​អង្គការ​អន្តរជាតិ​មួយ​តួនាទី​ជា Grant Officer អ៊ីចឹង​យើង​ធ្វើការ​សរសេរ​ច្រើន​ដើម្បី​យក​កញ្ចប់​ថវិការ​មក​អភិវឌ្ឍន៍​នៅ​ស្រុក​យើង ខ្ញុំ​យល់​ថា​យុវជន​គួរ​តែ​ជ្រើស​យក​ការ​សរសេរ​សារ​ណា ដោយសារ​តែ​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជន​មាន​ការស្រាវជ្រាវ​ច្រើន ជាជាង​ដែល​យើងធ្វើការប្រឡងចេញ ដោយការប្រឡងហ្នឹងគ្រាន់តែជាការធ្វើតែសលើមុខវិជ្ជាមូលដ្ឋានដែលយើងរៀន​៤​ ឆ្នាំ​នោះ​ទេ»។

លោក សកល និស្សិត​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត​។ (រូបភាព៖ ណឺ​ មិនា)

លោកបានបន្តថា៖ «បើយុវជនមានបំណងបន្តការសិក្សាថ្នាក់អនុបណ្ឌិតទៀតសោត ខ្ញុំ​ជឿជាក់​ថា​បើ​សិនជា​គាត់​អត់​បាន​ធ្វើ​របាយការណ៍​ស្រាវជ្រាវ​និក្ខេបបទ​ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រទេ គាត់នឹងមានភាពប្រឈមច្រើន»។

លោក គឹម តៃសាង អាយុ២៣ឆ្នាំ ជានិសិ្សត​ដែល​បាន​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ន័រតុន​បាន​ប្រាប់​ពី​ភាព​ខុស​ប្លែក​គ្នា​រវា​ង​ការសរសេរ​សារ និង​ការ​ប្រលង​ចេញ រួមទាំងការយល់ឃើញរបស់លោកទៅលើការសរសេរសារណា។

លោកថា៖ «ផ្អែកលើបទពិសោធផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ កាលខ្ញុំបញ្ចប់ហ្នឹងគឺខ្ញុំប្រលង [ចេញ] តែ​បើ​ជា​យោបល់​របស់​ខ្ញុំ​ ការសរសេរ​សារណា​ក៏​ជា​រឿង​ល្អដែរ​ដោយសារ​ពួកគាត់​បាន​ស្រាវជ្រាវបន្ថែមហើយបានឡើងធ្វើ Presentation (បទបង្ហាញ) ជាមួយ​​លោកគ្រូ​អ្នកគ្រូដែលគាត់ចាំមើល តែមិនមែនមានន័យថាការប្រលងចេញហ្នឹងយើងអត់បានការស្រាវជ្រាវនោះទេ តែ​ដូច​យើង​ដឹង​ស្រាប់ហើយ ជាទូទៅយើងប្រលងច្រើនទាំងMid Term(ពាក់កណ្ដាលឆមាស) ទាំងFinal(បញ្ចប់) ហើយ​នៅ​មាន​ប្រលងសងទៀត អ៊ីចឹងយើងធ្វើការប្រលងច្រើន ប៉ុន្តែ​ការធ្វើ​សារណា​គឺ​តែ​ម្តង​ហើយ​វា​ទាមទារ​ឲ្យ​យើង​ស្រាវជ្រាវ​ច្រើន»។

លោកបានបន្តថា៖ «ខ្ញុំគិតថាការធ្វើសារណាគឺល្អជាង ទោះជាលំបាកបន្តិចតែវាបានផ្តល់បទពិសោធឲ្យយើងបានច្រើន»។

លោក គឹម តៃសាង និសិ្សត​​​បញ្ចប់​ការសិក្សា​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ន័រតុន។ (រូបភាព៖ ណឺ មិនា)

កញ្ញា ព្រំ ន័រ អាយុ២៣ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្ននៅភ្នំពេញ សិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យអាស៊ីអឺរ៉ុប បានលើកឡើងថា ការប្រលង​ចេញ​គឺ​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង ព្រោះមិនត្រូវការពេលវេលាដើម្បីស្រោជ្រាវពេកទេ។

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «វាអត់សូវចំណាយពេលលើយើងច្រើន ដោយសារយើងគ្រាន់តែប្រលងចេញទៅហើយហ្មង ដល់ពេល​យើង​ធ្វើ​សារណាទៅយើងត្រូវចំណាយពេលច្រើនរករបាយការណ៍រកអ៊ីចឹង» ។

កញ្ញា ព្រំ ន័រ និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យអាស៊ីអឺរ៉ុប។ (រូបភាព៖ ជា ម៉ារ៉ា)

លោក សាង សែន អាយុ ២៣ឆ្នាំ ទីលំនៅបច្ចុប្បន្ននៅព្រែកលៀប សិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទ បានលើកឡើងថា មាន​សារ​សំខាន់ទាំងពីរ ព្រោះសម្រាប់និស្សិតណាដែរមិនចាំបាច់ចង់ស្រោវជ្រាវច្រើនគាត់អាចរើសយកការប្រលងចេញ សម្រាប់​​និ​ស្សិតណាមានបំណងចង់ទៅរៀននៅក្រៅប្រទេសបន្តគាត់អាចរើសយកការធ្វើសារណា​។

លោកថ្លែងថា៖ «និស្សិតដែលអាចថាគាត់ល្មម អត់ចាំបាច់ត្រូវស្រោវជ្រាវច្រើនគាត់ប្រលងចេញធម្មតាទៅ ចំណែក​ឯ​និស្សិត​ដែល​គាត់​ត្រូវសរសេរសារណា ត្រូវត្រៀម​ប្រលង​ទៅ​ក្រៅ​តទៀត​គាត់​សរសេរ​សារណា​ទៅ​មាន​ក្រេឌីត​សម្រាប់​ការទៅ​ប្រលង​នៅ​ក្រៅ»​។

លោក សាង សែន និស្សិត​សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទ។ (រូបភាព៖ ណឺ មិនា)

កញ្ញា គីមឡាង អាយុ២១ឆ្នាំ​ ជានិស្សិត​នៅសាលាភូមិន្ទភ្នំពេញ រៀនជំនាញអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ​ ឆ្នាំទី៣​ កញ្ញាបាន​លើកឡើងថា ការសរសេរសារណា​ល្អជាងការប្រឡងចេញ។​​

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «​ការសរសេរសារណាល្អច្រើន ដោយសារមានអត្តិភាពស្រាវជ្រាវបានច្រើនជាងការប្រឡងចេញ»។

កញ្ញា គីមឡាង និស្សិត​នៅសាលាភូមិន្ទភ្នំពេញ។ (រូបភាព៖ ជា ម៉ារ៉ា)

កញ្ញា ស្រីណូ អាយុ២២ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃជាបុគ្គលិកអង្គការមួយកន្លែងរស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការប្រឡង​ចេញ​មាន​ភាព​ងាយ​ស្រួលជាង។​

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «​ការប្រឡងចេញមានភាពងាយស្រួលហើយមានតែ​បីទៅបួនមុខវិជ្ជាដើម្បីប្រឡង​ ព្រោះលោកគ្រូ អ្នកគ្រូបានដាក់គម្រោង​សំណួរឱ្យ​យើងត្រៀម​​ មួយវិញទៀតការសរសេរសារណាក៏មានភាពងាយស្រួលដែរ ព្រោះ​មាន​ពេល​ធ្វើការ​ច្រើន មិនបាច់ទៅរៀននៅសាលា​ ដល់ពេលថ្ងៃធ្វើសារណាឡើងធ្វើតែម្តង ហើយវាម្យ៉ាងម្នាក់»៕

កញ្ញា ស្រីណូ បុគ្គលិកអង្គការ។ (រូបភាព៖ ណឺ មិនា)

យោងតាមរបាយការណ៍មួយចេញផ្សាយដោយ មន្រ្តីស្រាវជ្រាវនៃនាយកដ្ឋានភូមិវិទ្យា និង​នគរូបនីយកម្ម​នៃ​វិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្រ្តនិងវិទ្យាសាស្រ្តសង្គម បានឲ្យដឹងថា ប្រមាណ​ជាង​មួយ​ទសវត្ស​ចុងក្រោយ​មកនេះ ការធ្វើដំណើរទៅមកក្នុងទិសដៅផ្សេងៗ ក្នុងរាជធានី​​ភ្នំពេញ តែងតែ​កើត​មាន​ការកក​​ស្ទះ​ស្ទើរ​រាល់​ថ្ងៃ ជាពិសេស​ក្នុងម៉ោងមមាញឹក ពេលព្រឹក​ចន្លោះ​ម៉ោង៦:៣០ ដល់៨:៣០​នាទី​ព្រឹក ពេលល្ងាចចន្លោះ​ម៉ោង​ ៥:៣០ ដល់ ៨:៣០ល្ងាច។

Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍ពលរដ្ឋ និងនិស្សិតចំនួន​៧នាក់ អំពី​ការ​យល់ឃើញ​​របស់ពួក​គេទាក់ទងនឹងបញ្ហាកកស្ទះចរាចរណ៍នាពេលបច្ចុប្បន្ន៖

យុវតី ដូ នីហ្សា អាយុ ១៦ឆ្នាំ រៀននៅវិទ្យាល័យច្បារអំពៅលើកឡើងថា ការកកស្ទះចរាចរណ៍ធ្វើឱ្យគាត់ទៅរៀនយឺត និងត្រូវបានគ្រូស្ដីបន្ទោស។

យុវតីបានថ្លែងថា៖ «ពេលដែរខ្ញុំជិះទៅរៀន ពេលដែលមានការស្ទះផ្លូវ អ៊ីចឹងទៅខ្ញុំទៅរៀនយឺត ហើយត្រូវគ្រូស្ដីឱ្យ ត្រូវគ្រូឱ្យឈរ អ៊ីចឹងទេគ្រូឱ្យចេញ​ពី​ថ្នាក់​ដោយសារខ្ញុំមកយឺត»​។

យុវតី ដូ នីហ្សា រៀននៅវិទ្យាល័យច្បារអំពៅ។ (រូបថត៖ ណឺ មិនា)

លោក សន ណារ៉ូ អាយុ២៣ឆ្នាំ អ្នកធ្វើទីផ្សារ នៅឃុំរកាកោះ បានលើកឡើងថា បញ្ហា​កក​ស្ទះនេះ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​លោក​ខកខាន​ការប្រជុំ។

លោកបានថ្លែងថា៖ «បញ្ហាកកស្ទះចរាចរណ៍បង្កផលលំបាកដូចជា ទីមួយយើងត្រូវធ្វើដំណើរទៅធ្វើការ ឬក៏ទៅកន្លែងណាមួយអ៊ីចឹងមានការស្ទះខក មានកិច្ចប្រជុំអ៊ីចឹងទៅ យើង​ទៅ​ធ្វើឱ្យយឺត​ម៉ោងយើងប្រជុំ»។

លោក សន ណារ៉ូ អ្នកធ្វើទីផ្សារ។ (រូបភាព៖ ជា ម៉ារ៉ា)

កញ្ញា មួយឃៀង  អាយុ២៣ឆ្នាំ ជានិស្សិតរៀននៅវិទ្យាស្ថានវ៉ាន់ដា បានលើកឡើងថា ពេលកកស្ទះម្ដងៗ មានអ្នកស៊ីផ្លេឱ្យកញ្ញាទៅទាំងដែលភ្លើងស្តុបនៅក្រហមនៅឡើយ។

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «យើងអ្នកនៅខាងមុខ ពេលដែលភ្លើងស្តុបក្រហមយើងត្រូវឈប់ទាំងអស់គ្នា ហើយ​ដល់ពេលដែលភ្លើង​មិនទាន់បានលោតពណ៌ខៀវ​ផង គាត់​ចាប់ផ្ដើមស៊ី​ផ្លេ​ឱ្យយើងជ្រុលទៅខាងមុខ ឱ្យយើងទៅឱ្យលឿន​ទៅ​»។

កញ្ញា មួយឃៀង និស្សិតរៀននៅវិទ្យាស្ថានវ៉ាន់ដា

កញ្ញា​ ឈួន សុមេតា​ អាយុ២៣ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្ន​រស់នៅសង្កាត់ទួលពង្រ ជានិស្សិត​រៀន​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ន័រតុន ឆ្នាំទី២ បានលើកឡើងថា ពីផ្ទះ​ទៅសាលាឆ្ងាយខ្លាំង បើសិន​ជា​កកស្ទះចរាចរណ៍​ទៀត​ធ្វើឱ្យ​​យឺត​ម៉ោង​សិក្សា ហើយថែមទាំងក្តៅទៀតផង។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «មុនទៅសាលា​ត្រូវប្រើរយៈពេលមួយម៉ោងដើម្បីទៅដល់ ​ខាតពេលត្រង់ថា​ត្រូវ​ការរៀបចំ​អី​មុន​ទុក​យូរ​ ខាតទាំងពេលយើងធ្វើដំណើរ ម៉ោងត្រូវចំណាយពេលយូរខ្លាំងដល់ថ្នាក់មួយម៉ោង។​ បើសិន​ជា​អត់ស្ទះវិញ ប្រើរយៈពេលតែកន្លះម៉ោងគឺធម្មតា​ តែបើស្ទះពេលថ្ងៃអាចក្តៅ​ ពេលព្រឹកក៏ក្តៅដែរ ដោយសារម៉ាស៊ីន ឡាន ម៉ូតូ»។

កញ្ញា កែវ ពីប៉េះ គ្រូបង្រៀនតាមផ្ទះ​បានលើកឡើងថា៖ «ពេលកកស្ទះគឺខាតពេលវេលា ទាក់ទង​នឹង​ហានិភ័យ​​ផ្សេងៗ​​ដែល​យើងមើល​មិនឃើញ​ ហើយមួយទៀតគឺក្តៅ​»។

កញ្ញា ទឹម សុផង់​ អាយុ​២៤​ឆ្នាំ​ សព្វថ្ងៃ​ជា​គ្រូបង្រៀន​នៅ​សាលាឯកជន​មួយ និង​កំពុង​រៀន​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្តបានឲ្យដឹងថា កញ្ញា​បាន​ជួប​បញ្ហាការ​កកស្ទះចរាចរណ៍​ដែល​បង្ក​ផល​លំបាក​ទៅ​លើ​អា​រម្មណ៍គាត់ជាខ្លាំង។

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំផ្ទាល់ពេលដែលស្ទះចរាចរណ៍ធ្វើឲ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍រាងស្ត្រេស អត់សូវ​សប្បាយ​ចិត្ត យើងត្រូវរង់ចាំពេលវេលាយូរ។ ណាមួយទៀតពេលដែលយើងទៅសាលារៀន យើង​ទៅ​រៀន​អត់​ទាន់​ពេលនៅពេលដែលស្ទះចរាចរណ៍ ហើយពាក់ព័ន្ធនឹងសុខភាពយើងដែរ ពេល​ស្ទះអ៊ីចឹង​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​ស្រូប​ផ្សែង​ពីឡានផ្សេងៗ ហើយបើ​មាន​អ្នក​ជំងឺ​តាមឡាន​ពេទ្យ​គឺ​គាត់​ពិបាក​ក្នុង​ការ​ទៅ​មន្ទីរពេទ្យ​បាន​លឿន​»។

កញ្ញា ទឹម សុផង់ គ្រូបង្រៀន​នៅ​សាលាឯកជន​។ (រូបភាព៖ សៀក រ៉ាមេឃ)

កញ្ញា ផែវ​ យឿន​ អាយុ​២៤​ឆ្នាំ ​ជា​និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញបានលើកឡើងថា នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​ចង់​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កន្លែង​ណាមួយគឺត្រូវចំណាយពេលវេលាច្រើន។

កញ្ញាថ្លែងថា៖ «ពេលយើងចង់ទៅកន្លែងណាអ៊ីចឹងដែលចំណាយពេលតែ១៥​នាទី​​ ​​គឺបាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ស្ទះ​រហូត​ទៅ​ដល់​មួយ​ម៉ោងហើយបានធ្វើឱ្យយើងពិបាក»៕

កញ្ញា ផែវ​ យឿន​ ​និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ។ (រូបភាព៖ សៀក រ៉ាមេឃ)

​អ្នកនាំពាក្យ​នៃស្នងការដ្ឋាន​នគរបាលរាជធានី​ភ្នំពេញ ចេញ​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​​នៅ​ថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២៤ ​ឡើង បន្ទាប់ពីស្ថានទូត​សហព័ន្ធរុស្ស៊ី​ប្រចាំកម្ពុជា​កាលពី​ថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ បង្ហោះ​សារ​លើទំព័រហ្វេសប៊ុក​របស់​ខ្លួន​​អំពី​ការ​កើនឡើង​នូវ​បញ្ហាចោរកម្ម​តាម​ដង​ផ្លូវ ​ដែល​​ជន​រងគ្រោះ​រួម​មាន​ជន​ជាតិ​រុស្ស៊ី​។ ស្ថានទូតសហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី​ក៏​បាន​អំពាវនាវ​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​​មាន​ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន មិនត្រូវយកឯកសារដើម និង​របស់​មាន​តម្លៃ​ជាប់​ខ្លួន​ ព្រមទាំង​​​ដាក់​នាមប័ណ្ណ ឬ​ចំណាំ​លេខ​ទូរសព្ទ័​ក្នុង​លិខិត​ឆ្លងដែន​​ដើម្បី​ងាយ​ស្រួល​ក្នុងការ​​ស្វែង​រក និងប្រគល់ជូនម្ចាស់វិញជាដើម។

ស្នងការនគរបាលរាជធានីភ្នំពេញ​បន្ថែម​ក្នុង​សេចក្តីប្រកាស​ព័ត៌មាន​នោះ​ថា​ បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ស្ថានភាព​សន្តិសុខ សុវត្ថិភាព សណ្តាប់​ធ្នាប់ ​និងរបៀប​រៀបរយនៅទីក្រុងភ្នំពេញ​មាន​ភាព​ល្អប្រសើរ មិនដូចអ្វីដែល​ស្ថានទូត​សហព័ន្ធរុស្សី​លើកឡើងឡើយ។

​​​ស្នង​ការ​នគរបាល​រាជធានី​​​បន្ថែមថា​៖ «នគរបាលរាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​តែង​តែយកចិត្តទុក​ដាក់​ធានាសុខសុវត្ថិភាពជូនប្រជាពលរដ្ឋ ​ភ្ញៀវ​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ទាំងអស់​ដែល​រស់​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​។ ក្នុងនោះគ្រប់បទល្មើស​ដែលកើតឡើង​ សមត្ថកិច្ចនគរ​បាល​​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ តែង​ចាត់វិធានការរកដំណោះ​ស្រាយ​ និង​ស្រាវ​ជ្រាវ​ ជនបង្កមកដាក់ទោស​តាមផ្លូវ​ច្បាប់»​។​

ស្នងការដ្ឋាន​នគរបាលជាតិ​ក៏​បាន​​ជូន​ដំណឹង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំង​អស់​ ​រាយការណ៍​អំពីហេតុការណ៍​​ភ្លាមៗ​មកកាន់ប៉ុស្តិ៍នគរបាល​​ដែលនៅជិតបំផុត​ ឬតាម​រយៈលេខទូរស័ព្ទ Hotline: ១១៧ និង​០១២ ៩៩៩ ៩៩៩ ដើម្បី​សមត្ថកិច្ច​ធ្វើការ​ដោះស្រាយ​​បានទាន់ពេល​៕​