In recent years, Cambodia has pumped billions into infrastructure and development projects in an effort to graduate from “least developed country” status. Less has been spent on education, healthcare or safety net programs, and experts say little progress has been made in eliminating the worst forms of child labor, a scourge that has persisted for decades.

Despite remarkable economic achievements — the Kingdom is on track to exit LDC status in 2029 — a yawning gap between the rich and poor remains, with the young and urban poor shouldering much of the burden.

Along Phnom Penh’s popular riverfront, where the Tonle Sap joins the Mekong River, the site of underage snack sellers is common.

Theara, a weary-faced 13-year-old, began selling peanuts six years ago to help support her family. 

“I’ve been selling since I was 7 years old because my mother is sick and cannot earn an income,” she said. “My mother is bedridden. My father used to work as a motorbike taxi driver, but now he is also sick, so I am the only one earning money.”

Her 3-year-old sister often accompanies her, and the two cycle the capital’s busy waterfront district until late evening. When peanut sales run slow, Theara supplements her income with commissions paid by tourist boat operators. 

“When I call a Cambodian customer, the boat owner gives me 1,000 riels,” she said. “If it’s a foreign customer, I get 8,000 riels. I have to call for the boats sometimes because there are days when I don’t have money to buy peanuts, so I just call for customers.”

Theara dreams of becoming a doctor. On top of school, work and preparing the family meals, the aspiring physician dedicates at least an hour every night to schoolwork.

“I usually manage to sleep around 1 a.m., because I have to organize all the work at home and study,” she said. “If I don’t study, I’m afraid I won’t achieve good results. I want to be a doctor when I grow up, because my parents are always sick, and I want to be able to take care of them and help others.”

Theara is far from alone. The site of children hawking goods around the capital is common. Nearly all of them support aging parents and younger siblings.

Remarkably, the government doesn’t consider such work illegal, and the Ministry of Labor has registered few official cases of child labor in recent years, a spokesperson said.

“The definition of child labor is when children work for wages, receiving payments from employers or bosses,” said Katta Orn, spokesperson for the Ministry of Labor and Vocational Training. “However, in our Cambodian culture, children help their parents in farming, agriculture, and trade; this is not considered child labor.”

Officials, while acknowledging that poverty is a powerful driver, urge families to keep children off the streets and in school.

“We discourage families from allowing their children to work, as it affects their education and well-being,” he said. “We urge families to send their children to study instead of having them abandon their education due to difficult living conditions.”

Experts say the government downplays the seriousness of the issue, and the problem persists due to a lack of political will.

“Child labor severely impacts the rights of children and contradicts their fundamental rights outlined in the Convention on the Rights of the Child,” said Yi Kimthan, Deputy Director of the International Organisation for Migration in Cambodia. “The use of child labor is a violation of children’s fundamental rights that includes health, safety, quality education, participation, and access to protection.”

The government must do more to tackle the problem, said Dr Quach Mengly, an education specialist. The practice robs children of a full education, while long hours outside the home expose them to harms like violence, drug use and exploitation.

“The government must prevent children from working at night, especially younger children,” he said. “There should be clear and regular monitoring in entertainment venues where children might be selling goods. We need to closely track where these children come from, who sent them, and whether they are being trafficked or not.”

The long-term costs of child labor are profound. Studies show a high correlation between low education rates and crime, leading to increased police and prison costs. Dropouts typically earn less money compared to those who graduate, and low income rates are a key contributor to intergenerational poverty. All of those factors weigh on state coffers.

“Some children are studying while helping their parents, but some are working without any education,” Dr Mengly said. “Sometimes they sell all day and night without making any sales, so they resort to begging on the streets. Sometimes, they are not selling because they want to, but because they are under coercion. There are many things we do not know.”

The government has vowed to do more. On International Children’s Day last year, the prime minister rededicated efforts to end the practice, promising to raise public awareness, improve police training and ramp up labor inspections.

Even so, the government cannot solve the problems of poverty and child labor alone, officials said.

“We have programs to assist homeless children as well as impoverished children, and we also have committees in various provinces and cities,” said Touch Channy, spokesperson for the Ministry of Social Affairs, Veterans, and Youth Rehabilitation. “However, children are often reluctant to let us see them. Most do not want to come to our centers because they feel it means losing their freedom.”

For most, the idea of leaving behind a family for the security of a government shelter is unthinkable.

Sophorn, 14, a peanut seller from Prey Veng province, quit school at 11 when her family moved to Phnom Penh. Her mother also sells peanuts. Her father is a scavenger.

“I start selling around 5 p.m. and return home around 2 or 3 a.m.,” she said. “I work no matter what because I want to help my parents. I see how much they struggle.”

សេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ខុទ្ទកាល័យនាយករដ្ឋមន្រ្តី ដែលចេញនៅថ្ងៃទី២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤នេះ បា​​ន​ឲ្យដឹងថាការបង្កើត «មូលនិធិកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតាមព្រំដែន» ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ​​ដើម្បីកៀរគរថវិកាបន្ថែមសម្រាប់កសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានា តាមបណ្ដោយព្រំដែន ព្រមទាំងដើ​​ម្បីផ្ដល់ឱកាសឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានក្នុង និងក្រៅប្រទេសបានចូលរួមចំណែកដោ​យផ្ទា​​ល់​ជា​​មួយ​រដ្ឋាភិបាល។

តាមរយៈសារមួយនៅក្នុងបណ្តាញសង្គម លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាលពីព្រឹកមិញនេះ ក៏បានជម្រុញឲ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមឲ្យបានផុសផុលតាមការស្ម័គ្រចិត្ត សំដៅរួមគ្នាក្នុងធ្លុងសាមគ្គីជាតិខ្មែរ ដើម្បីថែរក្សាសុខសន្តិភាព អធិបតេយ្យភាពជាតិ និងបូរណភាពទឹកដី ជាពិសេស​វាជាការជំរុញការអភិវឌ្ឍតាមតំបន់ព្រំដែ​ន​​ឱ្យបានកាន់តែរឹងមាំ និងប្រកបដោយចីរភាព។

ប្រភពបន្តថា៖ «រួមគ្នាកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតាមបណ្តោយព្រំដែនរបស់យើង តាមរយៈ មូលនិធិកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធតាមព្រំដែន។[…] សូមបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេសចូលរួម​​អោយបានច្រើនកុះករ ដើម្បីជាស្មារតីជាតិខ្មែរក្នុងការចូលរួមពង្រឹងនិងអភិវឌ្ឍតំបន់ព្រំដែនរបស់យើ​ង»។

លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្កើតមូលនិធិនេះឡើងកាលពីថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤កន្លងទៅនេះ គឺ​​ជ្រើសរើសចំថ្ងៃនៃខួបមួយឆ្នាំនៃការឡើងកាន់ដំណែងជានា​យករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក។

លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលបានថ្លែងឲ្យដឹងនារសៀលនេះថា គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះគឺផ្តោត​ការយកចិត្តទុកដាក់នៅក្នុងការកសាងខ្សែក្រវ៉ាត់​ព្រំដែន ហើយមូលនិធិនេះនឹងក្លាយជាមធ្យោ​បា​​យ​មួ​​យ​ដែលអនុញ្ញាតិឲ្យប្រជាពលរដ្ឋអាចរួមចំណែកដោយផ្ទាល់បាន។

លោកបន្តថា៖ «រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើហើយ ធ្វើតាំងពីយូរហើយក្នុងការកសាងក្រវ៉ាត់ព្រំដែន ប៉ុន្តែពេលនេះរាជរដ្ឋាភិបាលដោយឃើញថាមានបងប្អូនជាច្រើនចង់ចូលរួមចំណែកជានិមិត្តរូបនៅក្នុងការស្រ​​ឡា​ញ់​ទឹកដី ក៏លោកបានប្រកាសឲ្យប្រជាពលរដ្ឋយើងចូលរួមបរិច្ចាកតាមសទ្ធា តាមលទ្ធភាព ដើម្បីឲ្យទាំ​ង​អស់គ្នាមានចំណែកនៅក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន »។

ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ប្រធានវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា គឺលោក ប៉ា ចាន់រឿន ទទួលស្គាល់ថាមូលនិធិនេះនឹងដើរតួសំខាន់នៅក្នុងការរួមចំណែករក្សាស្ថេរភាពនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។

លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំសាទរចំពោះការបង្កើតមូលនិធិកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធព្រំដែនកម្ពុជា ព្រោះវាជាយ​ន្ត​ការមួយដើម្បីកៀរគរធនធានដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅតាមព្រំដែន ដែលកំពុងតែខ្វះខា​តនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ […] គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នេះក៏វាជាចំណែកមួយនៅក្នុងការលើកកម្ពស់សកម្មភាពនៃកា​រការពារព្រំដែនផងដែរ »។

តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី អ្នកវិភាគបញ្ហាសង្គមរូបនេះយល់ឃើញថា ការដាក់ចេញនូវផែនការចំណាយច្បា​ស់​លា​​ស់ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលគឺជាប្រការចាំបាច់ នៅក្នុងការធានាឲ្យបាននូវការចាយវាយប្រកបដោ​​​យ​​ប្រ​​សិទ្ធិភាព តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព។

លោកបន្តថា៖ «ដើម្បីធានាថាធនធានដែលបានប្រមូលពីប្រជាពលរដ្ឋតាមរយៈមូលនិធិនេះប្រើប្រាស់ចំគោលដៅ និងមានប្រយោជន៍រួមសម្រាប់ជាតិ រដ្ឋាភិបាលគួរតែលើកជាគម្រោងជាក់លាក់ និងដាក់ចេញជាយន្តការនៅក្នុងការចាយវាយប្រកបដោយតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពខ្ពស់ដែរ»។

ហាក់មិនខុសគ្នាទេ លោក សេក សុជាតិ អ្នក​ប្រឹក្សា​យោបល់​ផ្នែក​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នត់​គំនិត និង​ការ​ស្រា​​វ​​ជ្រា​វ លើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបង្ហាញនូវផែនការឲ្យបានច្បាស់លាស់ចំពោះមុខនៃការប្រើប្រាស់ក​ញ្ច​​ប់​ថ​​វិ​ការដែលទទួលបាន ដើម្បីធានាថាការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋពិតជាសម្រាប់បុព្វហេតុជាតិពិតប្រា​ក​ដ​​​មែន។

លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំយល់ថារាជរដ្ឋាភិបាលគួរតែមានផែនការឲ្យបានច្បាស់លាស់ ត្រូវបង្ហាញថាការកសាងហ្នឹង កសាងយ៉ាងម៉េច? ត្រូវការថវិការប៉ុន្មាន? រាជរដ្ឋាភិបាលមានកញ្ចប់លុយប៉ុណ្ណា? ហើយចង់ឲ្យពលរដ្ឋចូលរួមប៉ុណ្ណា? […] ទាំងនេះគឺដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីការទទួលខុសត្រូវ នៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមជាថវិការហើយ ថវិការទាំងនោះនឹងត្រូវបានប្រើប្រាស់ប្រកបដោយតម្លាភាព »។

រីឯលោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ បានប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia នារសៀ​​​លនេះថា ការចូលរួមចំណែករបស់ប្រជាពលរដ្ឋមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចនោះទេ បើទោះបីជាមូលនិធិនេះ​​នឹងមានផលជះជាវិជ្ជមានដល់កម្ពុជាទាំងមូលក៏ដោយ។

លោកបន្តថា៖ «ចំពោះការសាងសង់ផ្លូវក្រវ៉ាត់ព្រំដែននៅក្នុងតំបន់ត្រីកោណអភិវឌ្ឍន៍នេះ យើងគាំទ្រ បើបានធ្វើរបងថែមទៀតវាកាន់តែប្រសើរ។ […] ហើយទាក់ទងនឹងទៅនឹងការប្រមូលមូលនិធិ វាមិនមែនជាកាតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋទេ វាជាកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋនៅក្នុងការរ៉ាប់រងការចំណាយ យើងមិនដឹងថាមូលហេតុអីបានជារដ្ឋប្រកាសឲ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួម ព្រោះពួកគេបានបំពេញកាតព្វកិច្ចនៅក្នុងការបង់ពន្ធរួចសព្វបែបយ៉ាងហើយ »។

របាយការណ៍របស់រដ្ឋាភិបាលបង្ហាញថារហូតមកដល់ពេលនេះ កម្ពុជាបានកសាងផ្លូវតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាងមាន​ វៀតណាម ថៃ និងឡាវ ក្នុងនោះព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម កសាងផ្លូវបានជិត ៦៨៧គីឡូម៉ែត្រ (៦៨៦.៩៦គីឡូម៉ែត្រ) លើផែនការសរុប១០៦៦គីឡូម៉ែត្រ។

ហាក់មិនខុសគ្នាទេ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ អ្នកវិភាគឯករាជ្យ សាទរចំពោះគំនិ​តផ្តួចផ្តើម​នៅ​​ពេ​ល​​នេះ​​របស់រដ្ឋាភិបាល។ប៉ុន្តែអ្នកវិភាគចាស់វស្សារូបនេះ យល់ឃើញថា ការស្ថាបនាផ្លូវនៅ​តាមខ្សែបន្ទា​​ត់​ព្រំ​ដែននេះ នៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ ប្រសិនបើគេមិន​កសាងរបងដ៏រឹងម៉ាំ​តាមរយៈលំហូរ​ចំ​នួ​ន​​ព​ល​​​រដ្ឋ​ទៅរ​ស់នៅ និងបង្កើនការវិនិយោគទេ ការធ្វើផ្លូវនេះប្រហែលជាគ្មានប្រសិទ្ធ​ភាពប៉ុន្មាននោះ​ដែ​រ​។

តាមរយៈសារដែលបង្ហោះនៅលើបណ្តាញសង្គមហ្វេស៊បុក នៅថ្ងៃនេះ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មើ​ល​ឃើញថា មធ្យោបាយដែលមានប្រសិទ្ធិភាពមួយទៀត គឺផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់ចំពោះពលរដ្ឋ​ដែ​ល​គ្មាន​​លំ​​​នៅឋានពិតប្រាកដ ឱ្យទៅរស់នៅតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន។

លោកបន្តថា៖«អបអរសាទរគម្រោងសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធការពារព្រំដែន។តែគួរមានគម្រោងទា ក់ទាញមនុស្សឲ្យទៅនៅ និងអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ព្រំដែន គឺយកមនុស្សទៅទប់មនុស្សពីប្រទេសជិតខាង ។​ជា​ពិសេសទាក់ទាញ និងជួយមនុស្សអត់ដីធ្លីពីតំបន់ផ្សេងៗ។តាមពិតមានវិធានការណ៍ផ្សេងៗទៀត ដើ​​ម្បី​​ជួយពង្រឹងព្រំដែន »៕

ប្រតិកម្មចំៗបែបនេះធ្វើឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសមត្ថកិច្ចចម្រុះជាច្រើននាក់ បានចាប់ខ្លួនសកម្មជនច​​ល​​នា​​មាតាធម្មជាតិចំនួន៥នាក់ ក្នុងចំណោម១០នាក់ បន្ទាប់ពីតុលាការបានប្រ​​កា​​ស​សាលក្រមក្រោមប​ទ​​ចោទ «រួមគំនិតក្បត់» និង «ប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រ» ដាក់ពន្ធនាគារ​ច​​ន្លោះ​ពី៦ ទៅ៨ឆ្នាំ។

តាមរយៈសារមួយដែលបានចេញដោយសហភាពអ៊ឺរ៉ុប និងប្រទេសសមាជិករួមមានបែលហ្សិក ដាណឺម៉ាក បារាំង ហ្វាំងឡង់ អាល្លឺម៉ង់ អៀរឡង់ ហូឡង់ និងស៊ុយអែត ពួកគេបានលើកឡើងថា៖ «សាលក្រមលើសកម្មជនបរិស្ថានមាតាធម្មជាតិនៅថ្ងៃនេះ គឺជាបញ្ហាដែលគួរឲ្យព្រួយបារម្ភ »។

បន្ថែមពីលើការព្រួយបារម្ភ សហភាពអ៊ឺរ៉ុបក៏បានអំពាវនាវឲ្យកម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស្តង់សារប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សរួមទាំងសិទ្ធិក្នុងការតវ៉ាប្រកបដោយសន្តិភាព។

ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ អង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានចេញនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយកាលពីថ្ងៃម្សិលមិញ ដោ​​យ​បានបង្ហាញនូវការព្រួយបារម្ភស្រដៀងគ្នាទាក់ទងនឹងការផ្តន្ទាទោស និងកាត់ទោសដ៏តឹងរ៉ឹងចំ​​ពោះ​ក្រុមមាតាធម្មជាតិ។ អង្គការសហប្រជាជាតិបន្តថា ទិដ្ឋភាពជាច្រើននៃនីតិវិធីជំនុំជម្រះអាចនឹងមិនបានអនុលោមតាមស្តង់ដារសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិនោះទេ។ 

សេចក្តីថ្លែងការណ៍ដដែលបន្តថា៖ «ការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់បទប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រ និងមាត្រាដទៃទៀតនៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌរបស់កម្ពុជា នៅក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្មលើការអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្ស គឺជារឿងដែលគួរឲ្យមានការព្រួយបារម្ភបំផុត »។

អង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានអំពាវនាវឲ្យមានការពិនិត្យឡើងវិញចំពោះករណីនេះតាមបណ្តឹងឧទ្ឋរណ៍ ស្របតាមច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ជាពិសេសជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរពិនិត្យមើលឡើងវិញនូវការចោទប្រ​​កា​ន់ដែលបានធ្វើឡើងប្រឆាំងនឹងសកម្មជនបរិស្ថានទាំងនេះ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងពួកគេប្រាំមួយនាក់ដែ​លជាអនីតិជននៅពេលអំពើត្រូវបានចោទប្រកាន់។

ក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិ ប្រាប់ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មាន មុនចាប់ខ្លួនថា សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កា​​ល​ពីព្រឹកថ្ងៃអង្គារ បានប្រកាសសាលក្រមដោយបានកាត់ទោសសកម្មជ​នចលនាមាតាធម្មជាតិចំនួន ១០នាក់ ក្រោមប​ទចោទចំនួន២ ក្នុងនោះ លោក លី ចាន់ដារ៉ាវុត កញ្ញា ភួន កែវរស្មី លោក ថុន រដ្ឋា ក​ញ្ញា ឡុង គន្ធា លោក ម៉ិញ ពិសិដ្ឋ កញ្ញា រ៉ី រក្សា លោក ពក ខឺយ ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារចំនួន​ ៦ឆ្នាំ ក្នុងសំណុំរឿង«រួមគំនិតក្បត់»។ ចំណែកឯសំណុំរឿង«ប្រមាថអង្គ​ព្រះមហាក្សត្រ» លោក យឹម លាងហ៊ី កញ្ញា ស៊ុន រដ្ឋា និងលោក អាឡិចហ្សង់ដ្រូ ហ្គន់សាឡេស ដេវិតសិន ត្រូវកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនា​គារចំនួន​ ៨ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ចំនួន១០លានរៀល​។

កញ្ញា រៀម ស្រីពេជ្ររតនា អគ្គលេខាធិកា នៃសមាគមសម្ព័ន្ធនិស្សិតខ្មែរ KSILA បានថ្លែងប្រាប់គេហ​​ទំ​ព័រ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃនេះថាការចាប់ខ្លួនសកម្មជន ដោយប្រើប្រាស់កងកម្លាំងច្រើនលើ​​ស​​លប់នេះហាក់ដូចជាមិនមែនជាការចាំបាច់។កញ្ញាបន្តថា នេះគឺជារឿងដ៏គួរឲ្យអាម៉ាស់មួយសម្រា​​ប់រដ្ឋា​ភិបាលកម្ពុជា។

កញ្ញាបន្តថា៖«ខ្ញុំហ៊ាននិយាយថាវាជារឿងដ៏អាម៉ាស់មុខបំផុតរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលទើបតែឡើងថ្មី ប្រៀ​​បដូចជាអង្គុយស្រាតខោអាវឲ្យគេឃើញអ៊ីចឹង។ […] នៅពេលដែលពួកគាត់ (ក្រុមសកម្មជន) ម​ក​តុលាការ គាត់មកដោយស្ងៀមស្ងាត់ មិនមានការឡូឡា មកអង្គុយចាំស្តាប់សាលក្រម ពួកគាត់អង្គុយឲ្យចាប់ស្រួលបួល តែពួកគេរត់ចូលមកចាប់ហាក់បីដូចជាក្រុមសកម្មជនគឺជាឧក្រិដ្ឋជន ដែលប្រព្រឹត្តិបទល្មើសអីធំអ៊ីចឹង »។

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ លោក សាន់ ម៉ាឡា ប្រធានកម្មវិធីបណ្តាញ​ និងតស៊ូមតិនៃអង្គការភាពជាដៃគូដើ​ម្បី​​បរិស្ថាន​ និងការអភិវឌ្ឍន៍ លើកឡើងស្រដៀងគ្នាថានេះជារូបភាពមួយដែលឃោរឃៅ បើប្រៀបធៀ​​ប​ទៅនឹងការអនុវត្តច្បាប់ជាមួយអ្នកមានលុយមានអំណាច។

លោកបន្តថា​៖«ការដែលអាជ្ញាធរប្រើកម្លាំងទាំងកំរោលទៅសន្ធប់ចាប់អូសកពួកគាត់បែបនេះជារូបភា​ព​ដ៏អាក្រក់មួយ។ […] បើធៀបជាមួយឧក្រឹដ្ឋជនដែលមានលុយ មានអំណាច យើងឃើញថាឥរិយាប​ទ​របស់អាជ្ញាធរបែរជាមានសភាពទន់ភ្លន់ទៅវិញ »។

តាមអំណាចសាលក្រមដែលបានប្រកាសកាលពីព្រឹកម្សិលមិញនេះ សកម្មជនបរិស្ថានទាំង៥រូបនេះត្រូ​​វ​យកទៅឃុំខ្លួននៅពន្ធធនាគារដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយលោក ថុន រដ្ឋា ត្រូវយកទៅពន្ធធនាគារត្រ​​ពាំងផ្លុង កញ្ញា ភួន កែវរស្មី នៅពន្ធធនាគារខេត្តពោធិ៍សាត់ លោក លី ចាន់ ដារ៉ាវុត នៅពន្ធធនាគារខេត្ត​កណ្តាល កញ្ញា ឡុង គន្ធា នៅពន្ធធនាគារខេត្តព្រះវិហារ និងលោក យឹម លាងហ៊ី នៅពន្ធធនាគារកំពង់ស្ពី។

លោក សាន់ ម៉ាឡា បានថ្លែងថា ការដែលសកម្មជនត្រូវយកទៅឃុំឃាំងនៅក្នុងពន្ធនាគារដាច់ដោយឡែកពីគ្នាបែបនេះ គឺជាទណ្ឌកម្មផ្លូវចិត្តមួយដើម្បីបំបាក់ស្មារតីរបស់ពួកគេ។

លោកបន្តថា៖ «វាជាទណ្ឌកម្មផ្នែកស្មារតីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយ ត្បិតពួកគាត់ធ្លាប់ស្រឡាញ់រាប់អានគ្នា ហើយគាត់ត្រូវរស់នៅឆ្ងាយពីគ្នារហូតដល់ទៅ៦ឆ្នាំ។ […] វាក៏ជាឧបសគ្គមួយសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារនៅក្នុងការចំណាយពេលវេលា និងថវិការនៅក្នុងការទៅជួបផងដែរ »។

ផ្ទុយទៅវិញ លោក សំ​ វិច្ឆិកា អ្នកនាំពាក្យស្នងការរាជធានីភ្នំពេញ បានឆ្លើយតបនៅរសៀលនេះថា សម​​ត្ថ​កិច្ចអនុវត្តតែតាមសេចក្តីសម្រេចសាលក្រមរបស់តុលាការទេ មិនមែនជាការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្លូវចិត្តដូច​​ដែ​លបានលើកឡើងនោះ​​ឡើ​យ​​​។

លោកបន្តថា៖«សមត្ថកិច្ចអនុវត្តតែតាមសេចក្តីសម្រេចសាលក្រមរបស់តុលាការ អ៊ីចឹងតុលាការសម្រេ​​ចឲ្យ​គាត់ទៅដាក់ពន្ធធនាគារណាគឺពួកយើងអនុវត្តតាមសេចក្តីសម្រេចហ្នឹង»។

ទាក់ទងនឹងរឿងនេះ លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅ នៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ មានប្រសាសន៍ថា ការចាប់ខ្លួនសកម្មជនបរិស្ថាននេះគឺជារឿងដែលគួរឲ្យសោកស្តាយ និងមានការប៉ះពាល់ទៅដល់ការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់​ពលរដ្ឋ។

លោកបន្តថា៖ «នេះគឺជារឿងមួយដែលគួរឲ្យសោកស្តាយ ហើយវាប៉ះពាល់ទៅដល់សិទ្ធិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាប៉ះពាល់ទៅដល់ការចួលរួមយ៉ាងសកម្មរបស់យុវជននៅក្នុងការការពា​​​របរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ។ […] វារារាំងយុវជននៅក្នុងការអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដែលធានាដោយ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ និងបទដ្ឋានអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស អ៊ីចឹងហើយបានជាយើងឃើញមានការប្រតិ​កម្មពីសំ​ណា​ក់អន្តរជាតិ »៕​

សមាជិកសហជីពប្រមាណ៤០នាក់បានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅមុខការិយាល័យសង់ត្រាល់សារជាថ្មីទៀតនៅថ្ងៃទី២០ មិថុនានេះ។ក្រុមសហជីពដែលគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលទាំងនេះ ចោទប្រកាន់ថា របាយការណ៍ដែល សង់ត្រាល់ រកឃើញនោះគឺមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពិត និងមិនមានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពា​ល់​ដល់កិត្តិយសជាតិ និ​ង​ស្ថិរភាពការងាររបស់កម្មករ។

លោក លី វិចិត្រ ប្រធាន CCWF បានប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia ថាការដាក់សំណើរកាលពីព្រឹកមិញនេះ គឺតំណាងឲ្យកម្មករដែលជាសមាជិកមកពីប្រមាណជាង៥០រោងចក្រ ដោយសហព័​ន្ធ​សហជីពមូលដ្ឋានប្រមាណ៤០នាក់ និងកម្មករប្រមាណជាង៥ម៉ឺននាក់។

លោកបន្តថា៖ «យើងចង់បានការឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានពីខាងសង់ត្រាល់។ […] អ្វីដែលសង់ត្រាល់លើក វា​បានផ្តល់ផលប៉ះពាល់ដល់បងប្អូនកម្មករខ្លាំង បើគេជឿថាអាក្រក់ពិតមែន ហើយគេលែងបញ្ជាទិញ អាហ្នឹងធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់បងប្អូនកម្មករខ្លាំងណាស់ »។

មិនខុសគ្នាទេ លោក អ៊ុន ដារ៉ា ជាអនុប្រធាន និងជាអ្នកនាំពាក្យសភាសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា ហៅកា​ត់​ថា (NACC) បានថ្លែងឲ្យដឹងនៅរសៀលនេះថា របាយការណ៍ដែលសង់ត្រាល់បានចេញហាក់មិន​មា​ន​មូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ ដោយមើលតែមួយជ្រុង។

លោកថា៖ «ខ្ញុំមើលឃើញថារបាយការណ៍របស់គាត់ (សង់ត្រាល់) វាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីតថភាពពិតដែ​ល​យើងកំពុងតែមានសព្វថ្ងៃនេះទេ។ព្រោះថាយើងមើលក្នុងចំណោមរោងចក្រសរុបដែលមាន៧០៣ គា​​​ត់យកមនុស្សតែ១០នាក់មកសម្ភាសន៍ ហើយគាត់វាយតម្លៃសភាពការព៍ទាំងមូល គេហៅថាវាមិនសមតុល្យនឹងគ្នា ។ ក្នុងនាមយើងសហជីព យើងចង់ឲ្យគាត់ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យមានភាពឆ្លុះបញ្ចាំង ឲ្យមានភាពត្រឹមត្រូវ។ […] របាយការណ៍ហ្នឹងគឺនិយាយពីអវិជ្ជមានទាំងអស់ អត់មានពីវឌ្ឍនៈភាពទេ»។

បើតាមលោក អ៊ុន ដារ៉ា របាយការណ៍ដែលសង់ត្រាល់បានចេញមិនបាននាំមកនូវផលជាវិជ្ជមានដល់ស​ហជីព និងកម្មករនោះទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺមានតែនាំមកនូវក្តីកង្វល់សម្រាប់ពួកគេ ខណៈ លោ​​ក​នៅតែមានជំនឿថានឹងមានការឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានពីសំណាក់អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ នៅក្នុងការស្វែងរកចំ​​ណុច​​រួមមួយនៃរបាយការណ៍ ដែលអាចទទួលស្គាល់បានពីគ្រប់ភាគី។

គេហទំព័រ Newsroom Cambodia មិនទាន់អាចសុំការអធិប្បាយបន្ថែមពីលោក ឃុន ថារ៉ូ អ្នក​គ្រប់​គ្រង​កម្ម​វិធី​ការងារ ​នៃ​អង្គការ​សង់ត្រាល់ បាននៅឡើយទេនៅរសៀលនេះ។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី មន្ត្រីអង្គការសង់ត្រាល់រូបនេះ បានច្រានចោលកាលពីម្សិលមិញចំពោះការចោទប្រ​​​កាន់របស់សហជីពមួ​យ​ចំនួនដែលថារបាយការណ៍ខ្លួនមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតដែលសហជីពបា​​ន​ជួបប្រទេះដោយបង្ហាញតែចំណុចមួយជ្រុង ហើយអនុវត្តការងារក្រោមការកាន់កាប់ និងបង្គាប់ពីបរទេស។

លោកបញ្ជាក់ថា៖«នៅក្នុងរបាយការណ៍យើងបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថាទិន្នន័យដែលបានរកឃើញនៅក្នុងរោងចក្រសរុប១៥ ដែលជាសមាជិកមូលដ្ឋានរបស់(CCAWDU) និង​ (CATU) គឺវាមិនមែនតំណាងឱ្យរោងចក្រសរុបជាង ៧០០រោងចក្រ ក៏ដូចជារោងចក្រផ្សេងៗទៀតដែលមិនស្ថិតក្រោមសមាជិករបស់ BFC គឺយើងបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីអ្វីដែលយើងបានរកឃើញហើយធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ទៅនឹងឧបករណ៍ដែលខាងគម្រោងរោងចក្រកាន់តែប្រសើរ (BFC) ប្រើប្រាស់នៅក្នុងការកត់ត្រាទុ​ក​​នៅភាពអនុឡោមទៅតាមគោលការណ៍ច្បាប់ »។

ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីនេះ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត ជាអ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ បានថ្លែងឲ្យដឹងថា ការប្រតិកម្មរប​​ស់​​ខាងសហជីពនេះហាក់ដូចជាមិនមានហេតុផលសមស្របនោះទេដោយសារតែរបាយការណ៍ដែលបានចេញផ្សាយ វាគឺជាផ្នែកមួយនៃការរកឃើញនូវបញ្ហាដែលបានកើតឡើង។

លោកបានឲ្យដឹងថា៖«វាដូចជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទៅនឹងអ្វីដែលពួកគាត់លើកឡើងទេ ក្នុងរបាយការណ៍ហ្នឹ​​ងគ្រាន់តែជាការរកឃើញនូវអ្វីដែលជាបញ្ហារបស់កម្មករនៅក្នុងវិស័យវាយនភណ្ឌ។ […] ហើយនិងទី២ ជាការរួមចំណែកដាក់ចេញនូវដំណោះស្រាយក្នុងនាមជាភាគីពាក់ព័ន្ធមួយ ហើយខ្ញុំយល់ថារដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាសហជីពគួរតែអានរបាយការណ៍ហ្នឹងឲ្យបានច្បាស់ ហើយបើអាច គួរទទួលស្គាល់ការពិតទៅ ជាជាងដែលយើងប្រើប្រាស់រូបភាព ជាក់ស្តែងបញ្ហារបស់កម្មករនៅតែបន្តដដែល »។

អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់រូបនេះបន្តថាខាងសហជីពគួរមានរបាយការណ៍មួយផ្សេងទៀតដើម្បីប្រៀ​​​​បធៀប មុននឹងច្រានចោលថារបាយការណ៍អង្គការណាមួយមិនមានលក្ខណៈបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងការស្រា​​វជ្រាវ​តាមបែបវិទ្យាសាស្រ្ត។

លោកបន្តថា៖«ហើយបើសិនជារបាយការណ៍ហ្នឹងដូចទៅនឹងអ្វីដែលសហជីពបានលើកឡើងថាមិនពិ​ត ខ្ញុំយល់ថាគួរតែមាននុវរបាយការណ៍អីថ្មីមួយដែលពួកគាត់រកឃើញ ហើយបង្ហាញមក។ […] ក្នុងកិច្ចកា​រនេះ បើសិនជាមានរបាយការណ៍២ ៣ប្រៀបធៀបគ្នាខ្ញុំគិតថាវាជាព័ត៌មានល្អដែលប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាអ្នកសិក្សា ហើយជាពិសេសអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងវិស័យវាយនភណ្ឌទាំងអស់ហ្នឹងគាត់អាចធ្វើ​ការសម្រេចចិត្តបាន ហើយអ្នកដែលធ្វើការមិនច្បាស់ នឹងត្រូវបានអស់ទំនុកចិត្តបន្តទៀតឋ »។

ដោយឡែក លោក ទូច សុខៈ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងមហាផ្ទៃ បានប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cam​b​o​dia ថាក្រសូងនឹងបន្តតាមដានរឿងនេះក្នុងនាមជាក្រសួងដែលបានចុះបញ្ជីឲ្យអង្គការសង់ត្រាល់ ដើ​ម្បី​​​ថែរក្សានិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាពសង្គមជារួម។

រីឯលោក កត្តា អន​ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ បានឲ្យដឹងថាសង្គមស៊ីវិលគួរធ្វើរបាយការណ៍ប្រកបដោយសុក្រឹតភាព និងគួរបញ្ឈប់នូវការធ្វើរបាយការណ៍ដែលបំពេញតាមចិត្តម្ចាស់ជំនួយ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការធ្វើរបាយការណ៍ ត្រូវមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្រ្តក្នុងការស្រាវជ្រាវ ប្រមូលព័ត៌មាន និងវាយតម្លៃ។ អ្នកធ្វើរបាយការណ៍ត្រូវមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះរបាយការណ៍ខ្លួន។ […] ស​​ង្គ​​មស៊ីវិលមួយចំនួនគួរបោះបង់របៀបធ្វើរបាយការណ៍បំពេញចិត្តម្ចាស់ជំនួយរបស់ខ្លួន ដោយវាយតម្លៃ​ខុសពីការពិតជាក់ស្តែង»។

នេះជាលើកទី២ហើយដែលសហជីព គាំទ្ររដ្ឋាភិបាល​បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ានៅមុខ​ការិយាល័យ នៃអង្គការ​ស​​ង់ត្រាល់ ក្រោ​​យ​​ពីអង្គការមួយនេះបានចេញរបាយការណ៍របស់ខ្លួន កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២​០​​២​៤។ បើទោះជាបែបណា កាតវ៉ាកាលពីលើកដំបូង ដែលមាក្រុមសហជីពចេញមកពីក្រុមតែមួយ​ដែលមា​ន​​គ្នា​​​ប្រមាណ១០០នាក់ ពេ​ល​​នោះ ពួកគេបន្តទាមទារ ក្នុងបុព្វហេតុដូចគ្នា ប្រឆាំងការចេញផ្សាយ​​របា​យ​កា​​​​រណ៍ ដែលសង់ត្រា​ល់​រ​ក​​​​ឃើញ ដោយពួកគចាត់ទុកថា របាយការណ៍នោះមាន​ចរិត​អុជអាល និង​ធ្វើ​ឲ្យ​​​ប៉ះពាល់​ដល់​ស្ថានភា​ព​​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​កម្មករ​និយោជិត៕​

ការលើកឡើងបែបនេះ ធ្វើឡើងចំពេលដែល នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បាន​ធ្វើ​ទស្សនកិច្ចផ្លូវការ​​រយៈពេល ២ថ្ងៃ នៅ​សាធារណៈរដ្ឋសិង្ហបុរី នៅថ្ងៃទី១៨ និងថ្ងៃទី​១៩ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ។ ក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចនោះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ ហ៊ុន ម៉ាណែត បាន​អញ្ជើញជាអធិបតី និងថ្លែងសុន្ទរកថាគន្លឹះនៅក្នុង «វេទិកាធុរកិច្ចកម្ពុជា-សិង្ហបុរី​» ដែលរៀបចំឡើងនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា​​នេះ ដែលមានការចូល​រួ​ម​ពីអ្នកវិនិយោគប្រមាណ ៤៨០នាក់ មកពីបណ្តាក្រុមហ៊ុនចំនួន៣៤៧។

ថ្លែងនៅក្នុងវេទិកានោះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ​បានគូសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជា និង​​សិង្ហបុរី មានកិច្ចសហការលើសពីពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគទៅទៀត ខណៈ​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ កំពុងសហការគ្នាក្នុងការជំរុញវិស័យទសចរណ៍ កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ និង​ចាប់​យក​កាលានុវត្តភាពនានា​នៃបរិវត្ត​កម្ម​ឌីជីថល។ លោកបន្តថា ប្រទេស​ទាំងពីរ ក៏​​បាន​​នឹង​កំពុងធ្វើការរួមគ្នាយ៉ាងសកម្មក្នុងការបង្កើនការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្ស ដើម្បីធានាថាកម្លាំងពលកម្មរបស់ប្រទេសទាំងពីរមានជំនាញ និងចំណេះដឹង ស្រប​តាមតម្រូវ​ការ​សេដ្ឋកិច្ចក្នុងសម័យទំនើប។

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ លោក តិច ជ័យ អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច យល់​ឃើញ​ថា កម្ពុជាអាចនឹងទាញយកប្រយោជន៍ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចធំធេង​ពី​ប្រទេស​សិង្ហបុរី ក្នុងនាម​ជា​ប្រទេស​សមាជិកអាស៊ានដូចគ្នា ខណៈ​សិង្ហបុរីជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់។

លោកថា៖ «ផលចំណេញមួយក្នុងចំណោមផលចំណេញផ្សេងៗទៀតនោះ គឺការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មកាន់​តែប្រសើរឡើងរវាងប្រទេសទាំងពីរ ហើយមួយវិញទៀតហ្នឹងគឺការភ្ជាប់នូវរបៀងហិរញ្ញវត្ថុ។ […] យើងឃើញហើយមាន​ការចុះហត្ថលេខាលើ​កិច្ចព្រមព្រៀងរវាង NBC ជាមួយធនាគារជាតិកម្ពុជា ហើយនិងភាគីខាងសិង្ហបុរី​ក្នុងការធ្វើឱ្យ​​ប្រសើរឡើងនៃលំហូហិរញ្ញវត្ថុនៃប្រទេសទាំងពីរ ជាពិសេសគឺរវាងសហគ្រាសធនតូចនិងមធ្យម»។

លោកបន្តថា ការផ្លាស់ប្តូរដំណើរទស្សនៈកិច្ចនេះ​ ក៏​នឹងក្លាយជាឱកាស​មួយ​សម្រាប់​កម្ពុជា ក្នុងការ​​សិក្សារៀនសូត្រពីសិង្ហបុរីដែលជាប្រទេសមានការរីកចម្រើនខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ ដើម្បីយកមកអនុវត្ត និង​​ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាផងដែរ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ផ្នែកជំនួញ ការទាក់ទាញវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីបរទេសមកកាន់កម្ពុជា គឹ​កម្ពុជាអាចរៀនសូត្របន្ថែមទៀតផងដែរពីសំណាក់សិង្ហបុរី។ […] យើង​នឹង​បាន​ទទួល​បន្ថែម​ទៀតទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ភស្តុភារកម្ម ឬការដឹក​ជញ្ជូន ដូចដែលយើងដឹងហើយ សិង្ហបុរីជាប្រទេសមួយដែលមានផែ និងប្រព័ន្ធភស្តុភារកម្មដែលរីកចម្រើនបំផុតនៅក្នុងតំបន់»។

លោកបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «សម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីប្រកួតប្រជែងទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសឱ្យ​បានកាន់តែច្រើន ពង្រីកពាណិជ្ជកម្មនិងការនាំចេញទៅអន្តរជាតិ គឺតម្រូវឲ្យមានការកែលម្អរនូវប្រព័ន្ធភស្តុភារកម្ម ជាពិសេសគឺនៅកំពង់ផែ ក្នុងការលើកដាក់ទំនិញ​ ក្នុងការនាំទំនិញចេញចូលជាដើម»។

ចំណែក​ លោក គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា យល់ឃើញស្រដៀងគ្នានេះដែរ​ថា៖ «ជាផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច យើងអាចរំពឹងទុកថាតាមរយៈដំណើរទស្សនៈកិច្ចរបស់សម្តេចធិបតីនេះអាចនឹងធ្វើឱ្យ​ទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជា និងសិង្ហបុរី កាន់តែមានសន្ទុះទ្វេឡើងថែមទៀត ការវិនិយោគពីសិង្ហ​បុរីមកកាន់មកកាន់កម្ពុជា។ […] ជាពិសេសអ្វីដែលយើងកត់សម្គាល់ឃើញក្របខណ្ឌនៃអនុស្សារណៈយោគយល់គ្នាមួយចំនួន ក៏មានការចុះហត្ថលេខាផងដែរ អ៊ីចឹងនេះជាផលប្រយោជន៍ជាក់ស្តែងដែលកើតចេញពីដំណើរទស្សនៈកិច្ចរបស់សម្តេចទៅកាន់សិង្ហបុរីនេះ»។

លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ​បានថ្លែងប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia នារសៀលនេះថា ការចូលរួមនៅក្នុងវេទិកាធុរកិច្ចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅក្នុងប្រទេសសិង្ហបុរី គឺជាឱកាសដែលកម្ពុជា​​​បង្ហាញ​​សក្តា​នុពល​ និង​​​ជា​កាតាលីករ​​ក្នុង​ការ​​ទាក់​​ទាញ​​វិនិយោគិន​បរទេស និង​រួមចំណែកដ៏សំខាន់​ក្នុងការ​វិវឌ្ឍន៍​​នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។

លោក​មានប្រសាសន៍ថា៖ «អាណត្តិដឹកនាំរបស់សម្តេចធិបតី គឺផ្តោតសំខាន់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ច អ៊ីចឹងនៅគ្រប់ទិសទីដែលសម្តេចធិបតីអញ្ជើញទៅដល់ គឺតែងតែមានវេទិកាធុរកិច្ច ដើម្បីបង្ហាញពីសក្តានុពលរបស់កម្ពុជានៅក្នុងការទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគទុនបរទេសឱ្យ​មកវិនិយោគនៅកម្ពុជា និងលើកទឹកចិត្តអ្នកដែលកំពុងវិនិយោគស្រាប់ហើយ​ឱ្យ​​បន្តវិនិយោគ។ […] គោលនយោបាយនេះ គឹបានលទ្ធផលជាបន្តបន្ទាប់មកហើយ​ ដែលយើងបានឃើញគឺ គម្រោងវិនិយោគកើនឡើង ហើយការបង្កើតការងារក៏កើនឡើងសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាយើង»។

អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលរូបនេះ ក៏បានគូសបញ្ជាក់ផងដែរ​អំពីសារសំខាន់នៃដំណើរទស្សនៈកិច្ចមួ​យនេះរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ថាជាការរឹតចំណងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនានាដែលមានស្រាប់ និងដើម្បីស្វែងរកកិច្ចសហការថ្មីផងដែរ។

លោកបន្តថា៖ «កម្ពុជាយើង ហើយនិង​សិង្ហបុរី គឺជាសមាជិកអាស៊ានដូចគ្នា អ៊ីចឹងយើងត្រូវការរឹតចំណងសាមគ្គីភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកការទូតឱ្យ​កាន់​តែ​ប្រសើរ​ឡើង​​បន្ថែមទៀត សម្តេចធិបតីលោកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីបន្តវេន លោក​ត្រូវធ្វើដំណើរទស្សនៈកិច្ចគ្រប់បណ្តាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន និងបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗទៀត ដើម្បីបញ្ជាក់​ជំហរ​នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដែលមានស្រាប់ និងរិះរកធ្វើយ៉ាងណាឱ្យ​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការហ្នឹងកាន់តែល្អប្រសើរឡើង​​ទៀត»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរ​ថា កាល​ពីឆ្នាំ២០២៣ ក្រុម​ប្រឹក្សា​អភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC) បានអនុវត្តគម្រោង​វិនិយោគ​ចំនួន ២៦៨​គម្រោង ក្នុង​ទំហំ​ទឹក​ប្រាក់ជិត ៤,៩ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ជាមួយភាគីសិង្ហបុរី៕​

ការលើកឡើងបែបនេះ ធ្វើឡើងខណៈ​ក្រុមអ្នកតំណាង ក៏ដូចជាកម្មករធ្វើការតាមផ្ទះប្រមាណ​ជាង ២៥០​នាក់ បានចូលរួម​​ប្រារព្ធខួបលើកទី១៣​នៃ​ទិវាអន្តរជាតិកម្មករ​ការ​ងារតាម​ផ្ទះ​ ក្រោមប្រធានបទ «គុណតម្លៃនៃអ្នកផ្តល់ការថែទាំ និងកម្មករការងារតាមផ្ទះ» នៅសណ្ឋាគារកាំបូឌីយ៉ាណា រាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤។

ក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអុកស្វាមកម្ពុជា និងសមាគមប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ (អាយឌៀ)​ វេទិកានេះបានប្រមូលភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់រួមមាន ស្ត្រីកម្មករកាងារតាមផ្ទះ អ្នកថែទាំគ្មានប្រាក់ឈ្នួល មនុស្សវ័យចាស់ អ្នកដែលមានពីការភាព ស្ត្រីលក់ដូរតាមផ្លូវ និងតំណាងក្រុមកម្មករដឹងជញ្ជូន ដែលមកពីវិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័្ធ តំណាងម្ចាស់ផ្ទះ តំណាងមកពីអង្គការដៃគូ ដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ និងតំណាងពីរាជរដ្ឋាភិបាល។

តំណាងកម្មករការងារតាមផ្ទះ អ្នកស្រី វុន គឹមស្រ៊ី បាន​ឱ្យដឹង​ថា កម្មករការងារតាមផ្ទះ​មានបញ្ហាប្រឈម​ជា​ច្រើន ដែលមួយ​ក្នុងចំណោមបញ្ហាចម្បងនោះ គឺការមិនមានកិច្ចសន្យាការ​ងារ​ជា​លាយ​លក្ខណ៍អក្សរ និងការមិនត្រូវបាន​ចុះបញ្ជីទៅក្នុងប្រព័ន្ធកិច្ចគាំពារសង្គម។

អ្នកស្រីថា៖ «ក្រៅពីការមិនបានឈប់សម្រាកគ្រប់គ្រាន់ និងលក្ខខណ្ឌការងារដែលមិនសូវស្រួល ពួកយើងមានបញ្ហាផ្សេងទៀតដែរ ដូចជា កិច្ចសន្យាការងារ និងគ្មានពេលឈប់សម្រាក គ្មាន​កិច្ចគាំពារ​[សង្គម]ដូច​ជា​ [ប័ណ្ណ]បសស ជាដើម»។

អ្នកស្រី​ក៏បានលើកឡើងនូវដំណោះស្រាយដែលអាចទៅរួចមួយចំនួនផងដែរ ដូចជាការចងក្រងគ្នាចូលទៅក្នុងសមាគម ដើម្បីទាមទារផលប្រយោជន៍របស់កម្មករ ក៏ដូចជាការធ្វើយុទ្ធនាការនានា ក្នុងការ​​ស្នើ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាលពីអ្វីដែលជាតម្រូវការ​ ជាពិសេស ការស្នើ​ឱ្យ​មាន​ការផ្តល់ប័ណ្ណ បសស សម្រាប់​ពួកគេ​ជាដើម។

អ្នកស្រីក៏បានជំរុញឱ្យ​មានការបង្កើននូវចំណេះដឹង​សម្រាប់អ្នកធ្វើការងារតាមផ្ទះ ដើម្បីធានា​ឱ្យ​បានថាពួកគេដឹងអំពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន និងមិនត្រូវទទួលរងនូវការគាបសង្កត់​ពីសំណាក់​ថៅកែជា​ដើម។

រីឯអ្នកស្រី ហាំ សោភី ជាកម្មករធ្វើការងារតាម​ផ្ទះ មានអាយុ ៥៧ឆ្នាំ បានលើកឡើង​ដែរ​ថាអ្នក​ស្រីបា​ន​ចាប់ផ្តើមបំពេញការងារនេះអស់រយៈ​ពេល៦ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែ​អ្នកស្រីនៅ​មិនទាន់ត្រូវបានចុះបញ្ជីទៅក្នុងប្រព័ន្ធបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម ហៅកាត់ថា​ បសស នៅឡើយទេ។

អ្នកស្រីថា៖ «ខ្ញុំធ្វើការងារនេះ ៦ ទៅ​៧ឆ្នាំហើយ ខ្ញុំបោសផ្ទះ ជូតផ្ទះ ធ្វើម្ហូប ហើយបើនិយាយរឿងថៅកែ ខ្ញុំដូរ៦ ទៅ​៧ផ្ទះដែរហើយ ដោយសារតែគេឱ្យ​ប្រាក់ខែតិចពេក ហើយលក្ខខណ្ឌការងារក៏មិនសូវល្អ។ […] ថៅកែបច្ចុប្បន្ននេះ​មិនអីទេ តែខ្ញុំក៏អត់ទាន់មានប័ណ្ណ បសស ដែរ។ ពេលឈឺថៅកែទិញថ្នាំឱ្យ​ តែម៉េចក៏ដោយ បើមាន បសស វាមានស្ថេរភាពជាង វាមិនម្ងៃកាត់ម្ងៃកោរដូចចាំពឹងថៅកែ ចុះបើថ្ងៃណាមួយគាត់ចិត្តលែងបាន យើងមិនយ៉ាប់»។

អ្នកស្រីបន្ថែម​ថា៖ «ខ្ញុំចង់បានប័ណ្ណ បសស ដែរ ប៉ុន្តែថៅកែគាត់តែងតែរវល់ និងមិនមានពេលនាំខ្ញុំទៅចុះនោះទេ»។

កាលពីឆ្នាំ២០១៧ ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ បានចេញនូវសេចក្តីជូនដំណឹង​លេខ៣៣៦ ស្តីពី ការចុះបញ្ជីកម្មករនិយោជិតក្រៅប្រព័ន្ធមកក្នុងបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម ចំពោះសហគ្រាសដែលមានកម្មករចាប់ពីម្នាក់ ឬច្រើននាក់ ដើម្បីទទួលបានការថែទាំសុខភាព​តាមប្រព័ន្ធ​មូលនិធិ​សមធម៌សុខាភិបាល និងប្រាក់ឧបត្ថម្ភបន្ថែមសម្រាប់កម្មករនិយោជិតជាស្ត្រីនៅពេលសម្រាលកូន។

លោក​​ ហេង សុផាន់ណារិទ្ធិ អគ្គនាយករងបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម (បសស) មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ​ថា ក្នុងកិច្ចការដែល​អ្នកធ្វើការតាម​ផ្ទះ​ នៅ​មិនទាន់​អាច​មកចុះបញ្ជីបាន ដោយសារតែភាគីនិយោជក​នៅតែមិនទាន់យល់ពីកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន។

លោក​ថា៖ «ខ្ញុំជម្រាបជូនដែរថា យើងមានផលលំបាកជាច្រើន កន្លងមក​យើង​បាន​សហការ​ជាមួយ​ខាង​អាជ្ញាធរដែរ សម្រាប់ការបញ្ជូនព័ត៌មានអ្នកដែល​បម្រើការងារតាមផ្ទះហ្នឹងមក បសស ដើម្បីឱ្យ​ក្រុមអធិការកិច្ចយើងចុះទៅ។ […] ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងយើងឃើញថាមិនមានជាលទ្ធផលអីធំដុំ​កំភួនអីទេ ដោយសារតែនិយោជក​ភាគច្រើន​ គាត់មិនយល់ពីកាតព្វ​កិច្ច​នេះ​នៅ​ឡើយ អ្នក​ខ្លះបង់ អ្នកខ្លះមិនទាន់បង់»។

លោកបន្ថែមថា ជាយន្តការ គឺនិយោជិតខ្លួនឯងគួរតែទាក់ទងទៅកាន់ បសស ដោយផ្ទាល់តាមរយៈលេខ ១២៨៦ ឬ​ ១២៩៧ ដើម្បីឱ្យ​ក្រុមការងារចុះទៅត្រួតពិនិត្យនៅតាម​កន្លែងដែល​ពួកគាត់​ធ្វើការ​ផ្ទាល់​តែម្តង ដោយសារតែ បសស មិន​អាចចុះទៅត្រួតពិនិត្យម្តងមួយ​ផ្ទះៗបានទេ​។

ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ លោក កត្តា បានបន្ថែម​ថា ក្រសួងនៅតែបន្តកិច្ចការ​​ផ្សព្វផ្សាយពីអត្ថប្រយោជន៍ បសស ឱ្យ​បាន​ជ្រាបទៅដល់គ្រប់​ប្រជាពលរដ្ឋ ទាំងអ្នក​ធ្វើការក្នុងប្រព័ន្ធ និងក្រៅប្រព័ន្ធ។

លោកថា៖ «បសស បន្តផ្សព្វផ្សាយពីអត្ថប្រយោជន៍ បសស និងកៀងគរអ្នកបម្រើតាមផ្ទះ មកចុះឈ្មោះជាសមាជិក បសស ឱ្យបានច្រើនថែមទៀត។ […] ទន្ទឹមនោះម្ចាស់ផ្ទះត្រូវគោរពសិទ្ធិអ្នកបម្រើតាមផ្ទះ និងគោរពច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ»។

អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ បានគូសបញ្ជាក់ដែរថា អំពើហិង្សា ការប្រមាទមើលងាយ និង​ការ​បំពារបំពានផ្សេងៗ​ចំពោះនិយោជិត​ជាអ្នកធ្វើការងារតាមផ្ទះ ជាអំពើខុសច្បាប់ ហើយអ្នក​ប្រព្រឹត្តត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់។

ចំណែក នាយិកាអង្គការ​​អុកស្វាមកម្ពុជា លោកស្រី ភាណ សោភ័ណ្ឌ​ បាន​​កត់​សម្គាល់​ថាមិន​មាន​និយោជក​ច្រើន​ទេ ដែល​អនុវត្តតាមសេចក្តីប្រកាសទាំងនេះ ដើម្បីឱ្យ​កម្មករនិយោ​ជិត​បាន​ទទួល​ការ​គាំពារ​ដែល​ពួកគេត្រូវទទួលបាន។

លោកស្រីថា៖ «បើយើងគិតមើលពីការអនុវត្តនូវសេចក្តីប្រកាសជូនដំណឹងទាំងនេះ យើងនៅមើលឃើញថាមិនមានបងប្អូនច្រើនទេ ដែលថៅកែរបស់គាត់ចុះបញ្ជីឱ្យ​ពួកគាត់ ដើម្បីឱ្យ​ពួកគាត់បានទទួលអត្ថប្រយោជន៍។ […] ខ្ញុំសង្ឃឹមថា​ កាលើកកម្ពស់កាយល់ដឹងអំពីការចុះបញ្ជី និងអត្ថប្រយោជន៍ ក៏ដូចជាធ្វើយ៉ាងណាផ្តល់ការគាំពារ ផ្តល់លក្ខខណ្ឌការងារ​សមស្រប​សម្រាប់បងប្អូនជាកម្មករធ្វើការនៅតាមផ្ទះនេះ នឹងមានថៅកែជាច្រើនទៀត នឹងស្ម័គ្រចិត្តទៅចុះបញ្ជី ហើយបងប្អូនបានយល់ពីសិទ្ធិរបស់ពួកគាត់ ហើយស្នើសុំទៅថៅកែរបស់ខ្លួន»។

ជាមួយគ្នានេះ លោក​ស្រីក៏បានជំរុញ​ដល់​ថៅកែ​គ្រប់រូប គួរផ្តល់តម្លៃដល់បុគ្គលិក និងអ្នកធ្វើការ​ងារ​តាមផ្ទះ តាមរយៈការ​ផ្តល់​ប្រាក់កម្រៃ​សមរម្យ ក៏ដូចជាលក្ខខណ្ឌការងារ​​សមរម្យទៅឱ្យ​ពួកគាត់។ ក្រៅពីនោះ លោកស្រីក៏បាន​អំពាវនាវ​ដល់​កម្មករ​ធ្វើការងារតាម​ផ្ទះ គួរ​តែដឹង​ពី​កាតព្វកិច្ចរបស់ថៅកែ ក្នុងការផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍ផ្សេង​ៗផងដែរ ដើម្បីជៀងវាង​រង​ការ​កេងប្រវ័ញ្ចកម្លាំងពលកម្មទៅលើពួកគេ។ បើតាមការឱ្យ​ដឹងពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ​ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ កម្មករធ្វើការងារតាមផ្ទះដែលបានចុះបញ្ជី និងមានប័ណ្ណ បសស​ សរុបមានចំនួន ៥១៧នាក់ ក្នុងនោះមាន ៣៨៩នាក់ ជាស្ត្រី៕

យោងតាមព្រះរាជក្រឹត្យ​ចុះថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ នៅក្នុងសៀវភៅរាជកិច្ចត្រីមាសទី៣ ឆ្នាំ​២០២៤ ​និង​​ផ្សាយចេញដោយទីស្តីការគណរដ្ឋមន្ត្រី កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា​​ បានឱ្យដឹងថា ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះករុណាព្រះបាទស​ម្តេច​ព្រះបរមនាថ នរោត្តម​ សីហមុនី បាន​ត្រាស់បង្គាប់​បញ្ចប់​មុខតំណែងជាទីប្រឹក្សា​ចំនួន ១២៦រូប ដោយក្នុងនោះមានមន្ត្រីមួយរូប មាន​ឋានៈស្មើរដ្ឋលេខាធិការ, ៨រូប មានឋានៈស្មើ​អនុរដ្ឋលេខាធិការ និង១១៧រូបទៀត មានឋានៈស្មើ​អគ្គនាយក។

តែយ៉ាងណា នៅក្នុងព្រះរាជក្រឹត្យនោះ ពុំបានបញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃការបញ្ចប់​មុខតំណែងមន្ត្រីទាំងនោះ ​ជាទីប្រឹក្សា​ក្រសួងព័ត៌មាននេះទេ។ ​

លោក ទេព អស្នារិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះថា ការបញ្ចប់មុខតំណែងនេះ ធ្វើឡើងក្រោមយន្តការនៃការពិនិត្យ និងការវិភាគមុខងារ និងរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នក្រសួង។ លោក​បន្តថា ការណ៍នេះធ្វើឡើងក្នុងគោល​បំណង​​បង្កើន​ប្រសិទ្ធិភាព និងស័ក្តិសិទ្ធិភាព ក្នុងការបំពេញការងាររបស់ក្រសួង ព្រមទាំង​បង្កើន​សមមូលធនមនុស្ស និងផលិតភាព។

លោកថ្លែងថា៖ «នេះជាការអនុវត្តក្នុងក្របខណ្ឌនៃការពិនិត្យឡើងវិញ និងការវិភាគមុខងារ និងរចនាសម្ព័ន្ធក្រសួង​ស្ថាប័ន ក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ដំណើរការ និងទំនើបកម្មក្រសួង​ស្ថាប័ន ឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងស័ក្តិ​សិទ្ធិភាព ក្នុងក្របខណ្ឌនៃការបំពេញមុខងារ និងបេសកកម្មរបស់ខ្លួន ឆ្លើយតបទៅនឹងយុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ ដំណាក់កាលទី១ របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងនីតិកាលទី៧ ព្រមទាំងអភិវឌ្ឍន៍ និងលើកកម្ពស់មូលធនមនុស្ស ដើម្បីចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងបង្កើនផលិតភាព»។

អ្នកនាំពាក្យរូបនេះ បានបញ្ជាក់ដែរថា បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់មុខតំណែងទីប្រឹក្សាក្រសួងទាំងជិត ១៣០រូប​នេះ គឺ​នឹងមិនមាន​ការតែងតាំងនូវសមាសភាពទីប្រឹក្សាថ្មី​សម្រាប់​ក្រសួងព័ត៌​មាននោះ​ទេ។ លោក​បន្តថា ការជ្រើសរើស​​រវាងមុខងារសាធារណៈ និង​មុខងារនយោបាយគឺជាជម្រើសរបស់បុគ្គល​ដែលត្រូវបញ្ចប់​មុខតំណែង ​ដោយស្ម័គ្រចិត្ត។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជាគោលនយោបាយ​កំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ ជម្រើសរវាងមុខងារសាធារណៈ និងមុខងារនយោបាយ ដែលត្រូវបានបញ្ចប់ដោយ​ស្ម័គ្រចិត្ត ដោយយកមុខងារសាធារណៈ ហើយបោះបង់មុខងារ​នយោបាយ»។

ជាការកត់សម្គាល់ ក្រោយការតែងតាំងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​នីតិកាលទី៧ នៃរដ្ឋសភា បានរយៈពេលប្រមាណ ០៤ថ្ងៃ គឺមានការត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង និងផ្ដល់ឋានៈជា ទីប្រឹក្សាក្រសួង​ព័ត៌​មាន ចំនួន ៤១៥រូប ដោយព្រះរាជក្រឹត្យលេខ នស/រកត/០៨២៣/២០៨០ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣។

ទាក់ទងនឹងរឿងនេះដែរ លោក សេក សុជាតិ នាយក​ប្រតិបត្តិអង្គការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត បាន​ថ្លែង​ថា ទីប្រឹក្សាភាគច្រើន សុទ្ធសឹង​តែជាមន្ត្រីដែលមានតួនាទីមុខងារសាធារណៈ​នៅក្នុង​ក្រសួងរួចទៅហើយ។ លោកបន្ថែមថា ការបន្ថែមតួនាទីជាទីប្រឹក្សាបែបនេះ អាចបង្កឱ្យ​​មាន​ភាព​មិន​សូវ​ល្អ​ប្រសើរ​​ទៅដល់ការអនុវត្តការងារ​ ដោយសារការបែងចែកតួនាទី​មិនមាន​ភាព​ច្បាស់លាស់ ដែលមា​ន​ផលប៉ះពាល់ដល់ការគ្រប់គ្រង និងបែងចែកមុខនាទី។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ទាក់ទងនឹងការបញ្ចប់តួនាទីទីប្រឹក្សា ខ្ញុំឃើញថា បញ្ជីឈ្មោះភាគច្រើនសុទ្ធតែជា​មន្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ក្រសួងព័ត៌មានហ្នឹងតែម្តង។ ទី១ យើងឃើញថាពួកគាត់មានតួនាទីជាមន្ត្រីមុខងារសាធារណៈនៅក្នុងក្រសួង​ហ្នឹងរួចទៅហើយ ហើយកាលណាយើងផ្តល់តួនាទីទីប្រឹក្សាដែលមានឋានៈស្មើ ហើយធំជាងតួនាទីមុខងារសាធារណៈ​ហ្នឹង វាធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់ទៅដល់ការអនុវត្ត។ […] ជួនកាលគាត់ត្រឹមជាប្រធាននាយកដ្ឋាន ហើយនៅពេលដែល​គាត់​មានតួនាទីមួយទៀតជាទីប្រឹក្សា ហើយឋានៈស្មើអគ្គនាយក ឬអនុរដ្ឋលេខាធិការ អ៊ីចឹងអគ្គនាយករងអត់មានតម្លៃហើយ សូម្បីតែអគ្គនាយកខ្លួនឯង ក៏អត់ហ៊ានប្រើប្រធាននាយកដ្ឋានហ្នឹងដែរ រឿងហ្នឹងកើតឡើងយើងឃើញ​ហើយ ការងារវាមិនអាចអនុវត្តបានទៅរលូនទេ»។

លោក​ក៏បានសាទរចំពោះការ​បញ្ចប់មុខតំណែងទីប្រឹក្សានៃក្រសួងព័ត៌មាននេះ ដោយថាអាច​ជាការល្អប្រសើរ និងលើកកម្ពស់ប្រសិទ្ធភាពការងារ។

លោកបន្តថា៖ «ដូច្នេះ ខ្ញុំយល់ថា ការបញ្ចប់តួនាទីទីប្រឹក្សានេះគឺជារឿងល្អ ហើយក៏បានឃើញហើយថាភាគច្រើនគាត់មិនទទួលយកប្រាក់ខែដូចគ្នាដដែលទេ អ៊ីចឹងការកែសម្រួលតួនាទី ភារកិច្ចរបស់មន្ត្រីមុខងារសាធារណៈនៅក្នុងក្រសួងព័ត៌មាន ក៏ដូចជាមន្ត្រីដែលមានឋានៈជាទីប្រឹក្សា គឺជាការរឿងមួយល្អ ហើយអាចធ្វើឱ្យ​មានការមើលឃើញអំពីការបែងចែកតួនាទី បែងចែកការគ្រប់គ្រងនៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ និងស្ថាប័នឯកជន»។

កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ម្សិលមិញនេះ​ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏​បាន​ចេញសារាចរណែនាំកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងមុខតំណែង​នៅតាមក្រសួង និងស្ថាប័ននៅ​ថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ ប្រមុខរាជ​រដ្ឋាភិបាល បានអះអាងថា រចនាសម្ព័ន្ធថ្មីនេះ​ ជាការធ្វើទំនើបកម្ម និងជាការផ្លាស់ប្តូរស្ថាប័នរដ្ឋឱ្យក្លាយទៅជារដ្ឋបាលសាធារណៈមួយទំនើបប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។

សារាចររបស់រាជ​រដ្ឋាភិបាល ក៏បានណែនាំដល់​​ក្រសួង និងស្ថាប័នទាំងអស់ ត្រូវរៀបចំរចនា​សម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួនឱ្យបានរៀបរយ និងត្រូវប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធដែលមានស្រាប់ឱ្យអស់លទ្ធ​ភាព។ ក្នុងន័យនេះ រដ្ឋាភិបាល បានតម្រូវឱ្យក្រសួង និង​ស្ថាប័នទាំងអស់ រក្សាចំនួនអង្គភាពរបស់ខ្លួន ពោលមិនត្រូវបង្កើនចំនួនអង្គភាពថ្មី ទោះស្ថិតក្នុងកម្រិតណាមួយក៏ដោយ។ ចំណែកអង្គភាពដែលមានស្រាប់ គឺចាំបាច់ត្រូវពិនិត្យលទ្ធភាពកែសម្រួល ច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ឬត្រូវលុបចោលតែម្តង។

សារាចរដដែល បន្តថា បើក្រសួង និង​ស្ថាប័ន ចៀសមិនផុតពីការបង្កើតអង្គភាពថ្មី គឺត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើហេតុផលច្បាស់លាស់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការក្នុងក្របខណ្ឌគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាល៕

ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាក្រមប្រតិបត្តិសម្រាប់ការធ្វើទីផ្សារ និងការធ្វើទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវលើផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងនៅកម្ពុជា នៅរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួង​ព័ត៌មាន លោក នេត ភក្ត្រា មានប្រសាសន៍​ថា ស្របពេល​មាន​ការរីកចម្រើននៃ​ឧស្សាហកម្មគ្រឿងស្រវឹង ដែល​​បាន​ផ្តល់ផល​ប្រយោជន៍​​ច្រើន​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​ ប៉ុន្តែ​ឧស្សាហកម្មគ្រឿងស្រវឹងនេះ ក៏បានជះឥទ្ធិពល​អវិជ្ជមាន​ត្រឡប់​​​​មកវិញ​ដល់សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង​វប្បធម៌​ប្រពៃណីជាតិផងដែរ តាមរយៈការផ្សាយពាណិជ្ចកម្មគ្រឿងស្រវឹងយ៉ាងគគ្រឹគគគ្រេងតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានា និងបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម។

លោកបានកត់​សម្គាល់ផងដែរថា ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងស្រវឹងខ្លះ បានជំរុញឱ្យ​​អតិថិជន ជាពិសេស​យុវជន ​​ឈ្លក់វង្វេង​ក្នុងការ​ទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង ដើម្បីផ្សង​សំណាង​យករង្វាន់​ជាដើម។

លោកបន្តថា៖ «ការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹងនាំឱ្យកើតចេញជាបញ្ហាផ្សេងៗ ដូចជា គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ការជំរុញ​ដល់ការសេពគ្រឿងញៀន ការជួញដូរផ្លូវភេទ និងការឆ្លងមេរោគអេដស៍ជាដើម»។

ករណីនេះ លោក​ នេត្រ ភក្ត្រា បាន​ជំរុញដល់​ក្រុមហ៊ុនទាំងអស់ អនុវត្តឱ្យ​បានខ្ជាប់ខ្ជួននូវក្រមប្រតិបត្តិសម្រាប់ការធ្វើទីផ្សារនិងការធ្វើទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវលើផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង និង​បទប្បញ្ញត្តិច្បាប់​លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តជាធរមាន និងជៀសវាងនូវការ​ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​លើសលប់​ពេក​នៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង​បណ្តាញសង្គម។

ជាមួយគ្នានេះ លោករដ្ឋមន្ត្រី​ ​បញ្ជាក់​​ថា រាជរដ្ឋាភិបាល ក៏បាន​ដាក់ចេញនូវយន្តការ នីតិវិធី បទ​ដ្ឋាន​គតិយុត្ត និងការបង្កើតក្រុមការងារគ្រប់​គ្រង​ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង ដែលមានក្រសួងព័ត៌មានជាប្រធាន និង​មានសមាសភាពពីក្រសួងស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធមួយចំនួនទៀត ដើម្បីត្រួតពិនិត្យ​ និងគ្រប់គ្រង​​ទៅការផ្សព្វផ្សាយគ្រឿងស្រវឹងនេះផងដែរ។

លោកថា៖ «កិច្ចការស្នូលនៃក្រុមការងារនេះ គឺ​ដឹកនាំជាយុទ្ធសាស្ត្រលើការគ្រប់គ្រងការផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្មផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង តម្រង់ទិសក្នុងការរៀបចំយន្តការអនុវត្ត និងបទដ្ឋាន​បច្ចេកទេសលើការគ្រប់គ្រងការផ្សព្វ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្មផលិតផល​គ្រឿងស្រវឹង កំណត់​វិធាន​ការ​បច្ចេកទេស​សម្រាប់ការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង ធានា​បាន​កិច្ចការពារអ្នកប្រើប្រាស់ និងជំរុញការប្រកួតប្រជែងដោយសុចរិត ក៏ដូចជា រៀប​ចំ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​​នៃការផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង តាមគ្រប់មធ្យោបាយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងការដាក់តាំងបង្ហាញជាសាធារណៈនៅគ្រប់ទីកន្លែង ដើម្បីលើកកម្ពស់សោភ័ណភាពនិងសុវត្ថិភាព»។

លោក ទេព អស្នារឹទ្ធិ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន មា​នប្រសាសន៍បន្ថែមថា ក្រសួងបានដាក់ចេញ​នូវកិច្ចការអាទិភាពមួយចំនួន​ ពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចការគ្រប់គ្រងការផ្សព្វផ្សាយផលិតផលគ្រឿង​ស្រវឹង​ ដែលក្នុងនោះរួមមាន ការពិនិត្យមើលលើវឌ្ឍនភាពការងារ ជាពិសេសការអនុវត្តសារាចរណែនាំ និងការពិនិត្យមើលទៅលើយន្តការអាទិភាពដែលផ្តោតទៅលើការពង្រឹងកិច្ចសហប្រត្តិការបន្ថែម។

លោកបន្តថា៖ «ជាក់ស្តែងក្រសួង​បានក្រើនរំលឹកអំពីភាពចាំបាច់ អំពីការពង្រឹងការអនុវត្តវិធានការការគ្រប់គ្រងការផ្សាយគ្រឿងស្រវឹង គោលបំណងទប់ស្កាត់ការផ្សព្វផ្សាយទាំងឡាយណា ដែលមានលក្ខណៈជ្រុលហួសហេតុពេក ដែល​ប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់សង្គមកម្ពុជា»។

លោកក៏បានអំពាវនាវផងដែរ ឱ្យ​គ្រប់ភាគីទាំងអស់ចូលរួមសហការនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងសណ្តាប់​ធ្នាប់ និងចូលរួមផ្សព្វផ្សាយនូវផលវិបាកដែលកើតចេញពីគ្រឿងស្រវឹង និងភាពចាំបាច់នៅក្នុងការទប់ស្កាត់។

Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះពីតំណាង​ក្រុមហ៊ុនស្រាបៀ​​ហ៊ិននិគែន ​(ខេមបូឌា)​​​​​ និងក្រុមហ៊ុនខេមប្រូវ ​(Carisberg Cambodia) បានទេ នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ។

តែ​ក្នុងពិធីចុះហត្ថលេខាក្រមប្រតិបត្តិសម្រាប់ការធ្វើទីផ្សារ និងការធ្វើទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវលើផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃម្សិលមិញ​នេះ​ ក្រុមហ៊ុនផលិតនិងនាំចូលគ្រឿងស្រវឹង​​​ចំនួន១០ បាន​ប្រកាស​​ពី​ការបង្កើតស្តង់ដារួម​​មួយ​​​សម្រាប់​អនុវត្ត ក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ការអនុវត្តទីផ្សារ ប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ​ ការរក្សាបាននូវសន្តិសុខ សណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ​ ​​និងសុខដុមនីយកម្មនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា និងចូលរួមគិតគូរពីសុខភាពសាធារណៈ។

លោក​វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី អ្នកជំនាញផ្នែកសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា សង្កេតឃើញ​ថា ការ​ផ្សព្វផ្សាយគ្រឿងស្រវឹង​នៅ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន ​ហាក់មានសន្ទុះច្រើនលើស​លប់ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​​​ប៉ះពាល់ជាខ្លាំង​ដល់​មុខ​មាត់​សង្គម​ជាតិ និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ជាពិសេស​ក្រុម​យុវវ័យ។

លោក​ថា៖ «ខ្ញុំកម្រឃើញប្រទេសណាផ្សព្វផ្សាយដូចប្រទេសខ្មែរយើង ដែលរហូតទាល់តែពិធីករ ឬសិល្បៈករ សិល្បៈ​ការិនី គាស់​ស្រាផឹកផង ឡើងនិយាយ​ផង វាប៉ះទង្គិចដល់មុខមាត់ប្រទេសជាតិ ហើយវាប៉ះទង្គិចទៅដល់ការផ្សាយដោយផ្ទាល់ទៅដល់មហាជន។ […] ខ្ញុំមានការពិបាកមើលនឹងភ្នែក ប៉ុន្តែនេះជាបរិបទនៅក្នុងស្រុកខ្មែរយើង​ ខ្ញុំអត់ដឹងថា គេមានគំនិតយ៉ាងម៉េចដែលមើលទៅ​អត់ឃើញទើស ប៉ុន្តែបើយើងនិយាយអំពីបរិបទជុំវិញប្រទេស គេ​កម្រមានធ្វើអ៊ីចឹងណាស់ វាហួសហេតុពេក ហើយវាទាក់ទាញយុវជនជ្រុលពេក ដែលធ្វើឱ្យ​​ប្រទេសខ្មែរទាំងមូលស្ទើរតែអ្នក​ប្រមឹក​ផឹកស៊ីអស់ទៅហើយ»។

លោកក៏បានបង្ហាញពីគោលជំហរគាំទ្រយ៉ាងមោះមុតចំពោះយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងការទប់ស្កាត់ការផ្សព្វផ្សាយលើសកម្រិត​នៃប្រភេទ​គ្រឿងស្រវឹងគ្រប់​ប្រភេទនៅ​កម្ពុជា។ តែយ៉ាងណា លោក​​នៅតែមើលឃើញថា មានតែការអនុវត្តច្បាប់ឱ្យ​បានពេញ​លេញ​មួយមុខ​គត់ ទើប​អាចនាំមកនូវ​ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់គ្រឿង​ស្រវឹ​ង​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព។

លោកថា៖ «ការធ្វើយ៉ាងម៉េចក៏ដោយ វាតូចតាចមែនទែនបើយើងប្រៀបធៀបការផឹកស៊ីនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរយើងទាំងមូល។ […] គ្មានច្បាប់អីខ្លាំងជាងច្បាប់ដែលចាប់មិនឱ្យ​លក់ដល់យុវជនទេ ឱ្យ​មានID Card [អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ]ត្រឹមត្រូវពេលលក់ ពេលណាលក់ខុសយើងត្រូវចាប់ពិន័យ ហើយពេលណាផឹកបើកបរប៉ះទង្គិចគេត្រូវជាប់គុក មានតែច្បាប់ប៉ុណ្ណឹង​ទេ​ដែល​មានប្រសិទ្ធ​ភាព ក្រៅពីហ្នឹងទៀតគឺស្ទើរតែអត់ទៅហើយ។ នៅប្រទេសណាក៏ដូចប្រទេសណាដែរ គេមានច្បាប់ក្រោមអាយុគេអត់លក់ឱ្យ​ បើលក់ គេចាប់បាន​ គេពិន័យ គេបិទហាង ហើយបើបើកបរយើងប៉ះពាល់អាយុជីវិត និងសុវត្ថិភាពគេ អាហ្នឹងយើងជាប់គុកទៅតាមទម្ងន់ធ្ងន់ធ្ងរជាក់ស្តែង»។

លោក យង់ គិមអេង ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍និងសន្តិភាព បានលើកឡើងកាលពីពេលថ្មីៗនេះដែរ​ថា ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មគ្រឿង​​ស្រវឹង ​​ជា​បញ្ហា​ប្រឈម​​មួយដោយ​បាន​អូសទាញយុវជនកម្ពុជា​ ធ្លាក់ក្នុងភាពអបាយមុខ។

លោក​ក៏​បាន​សំណូមពរ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ពន្លឿនការអនុម័តច្បាប់​ស្ដីពីការគ្រប់គ្រងផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង ហាមជន​ក្រោម​អាយុ​ ​១៨ឆ្នាំ ​ទទួលទាន​​គ្រឿង​ស្រវឹង និងតំឡើងពន្ធលើផលិត​ផលទាំងនោះឱ្យ​ប្រហាក់​​ប្រហែលនឹងប្រទេសជិតខាង៕

អគ្គលេខាធិការរងអាជ្ញាធរជាតិប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺអេដស៍ លោក ស៊ីម សូផៃ បានថ្លែងប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤នេះ​ថា រាជរដ្ឋាភិបាលមានមហិច្ឆតាក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​នូវ​អត្រា​ឆ្លងថ្មីនៃមេរោគអេដស៍ឱ្យ​មកនៅត្រឹមប្រមាណ ២០០នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ ខណៈគិតត្រឹមឆ្នាំ​២០២២ នៅមានអ្នកឆ្លងជារៀងរាល់ឆ្នាំប្រមាណ ១ ៤០០នាក់។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ជាន័យបច្ចេកទេសយើងមិនអាចធ្វើឱ្យនៅសូន្យបានទេ ដូចខ្ញុំបានជម្រាបគោលដៅរបស់យើង គឺធ្វើម៉េចឱ្យ​​នៅប្រហែល ២០០នាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ បែបហ្នឹងក៏យើងស្ទើរតែអាចសន្មត់ថា​បញ្ចប់អេដស៍ដែរ។ […] ពិភពលោក ក៏ដូចជាស្រុកខ្មែរដែរ បញ្ហាអេដស៍ក៏នៅតែជាបញ្ហាមួយដែលរាជរដ្ឋាភិបាល នៅតែបន្តគិតគូរព្រួយ​បារម្ភរឿងសុខមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ​»។

បើតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ កម្ពុជាមានអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ប្រមាណ ៧៦ ០០០​នាក់ គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ​២០២២ ខណៈអ្នកឆ្លងថ្មីជាប្រចាំឆ្នាំ​ត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានប្រមាណ ១ ៤០០នាក់​ជារៀងរាល់ឆ្នាំ និង​អ្នកស្លាប់ប្រចាំឆ្នាំមានប្រហែល ១ ១០០នាក់។

លោក ស៊ីម សូផៃ បានឱ្យដឹងបន្ថែម​ថា កម្ពុជាបានខិតខំយ៉ាងខ្លាំង​ក្នុងការ​លុបបំបាត់ការរីករាលដាលនៃការឆ្លងជំងឺអេដស៍ ស្រប​ទៅតាមយុទ្ធសាស្ត្រកម្ពុជា ០.៣ និងយុទ្ធសាស្ត្រសូន្យ​​បី​របស់ពិភពលោក គឺគ្មានការឆ្លងថ្មី គ្មានការស្លាប់ដោយសារមេរោគអេដស៍ និងគ្មានការរើសអើង ជាពិសេសតាមលំអានយុទ្ធសាស្ត្រសកល ៩៥-៩៥-៩៥ គឺអ្នករស់នៅជាមួយមេរោគអេសដ៍ ៩៥%ដឹងពីស្ថានភាពរបស់ខ្លួន ៩៥%បានទទួលការព្យាបាល និង៩៥% គ្មានបរិមាណ​មេរោគអេដស៍ក្នុងខ្លួន ដែលកម្ពុជាជាប្រទេសតែមួយគត់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីដែលបានទទួលជោគជ័យក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង៧លើពិភពលោក។

លោកថា៖ «ដោយការខិតខំប្រឹងប្រែង គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ រាជរដ្ឋាភិបាលយើងសម្រេចបាន គោលដៅទី១ទើបតែបាន៨៦%ទេ ចំណែកទី២ និងទី៣ គឺយើងធ្វើបានសម្រេចទាំងស្រុងហើយ។ អីដែលជាគោលដៅរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល គឺត្រូវធ្វើម៉េចរកឱ្យ​​បានបន្ថែមអ្នកដែលបាត់មុខចន្លោះ១ម៉ឺន​នាក់​ជាង ដែល​មិនទាន់ដឹងស្ថានភាពរបស់ខ្លួនហ្នឹង ធ្វើម៉េចអាចឱ្យ​ពួកគាត់មកទទួលសេវា»។

ប្រភពដដែលបន្តថា កម្ពុជាគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ អត្រានៃអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍សរុបធៀបនឹងចំនួនប្រជាពលរដ្ឋសរុបគឺមានត្រឹមតែ កន្លះភាគរយប៉ុណ្ណោះ ដែលអត្រានេះត្រូវបានកត់សម្គាល់ឃើញថាមានការថយចុះជាបន្តបន្ទាប់​បើគិតចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩៨មក។

នាពេលកន្លងមក រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា បានបង្ហាញ​​ឆន្ទៈ​​ក្នុងការ​ខិតខំ​បញ្ចប់​​ការចម្លង​ជំងឺអេដស៍​ឱ្យ​​​បាន​ទាំងស្រុង នៅ​ឆ្នាំ​២០២៥ មុន​គោលដៅ​កំណត់​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិរ​យៈ​ពេល​​៥​ឆ្នាំ ដែល​កំណត់​នៅ​ឆ្នាំ​២០៣០​។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោក សឿម សុផល ជាមន្ត្រីគ្រប់គ្រងគម្រោងហ្វុនប៉ាម នៃគណៈកម្មាធិការសម្របសម្រួលសកម្មភាពសុខភាព (HCCC)​ បានថ្លែង​​ថា ការដែល​ចង់​លុបបំបាត់ការរីករាលដាលនៃជំងឺអេដស៍នៅឆ្នាំ២០២៥នេះ គឺជារឿងដែលមិនអាចទៅរួច។

លោកថា​៖ «វាមិនអាចទៅរួចតែម្តង មិនអាចទៅរួចហ្នឹង ទី១ កត្តាឆ្លងថ្មីមានច្រើន ជាពិសេសគឺ​ក្រុមមនុស្សដែលស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា (MSM) បរិបទ​នៅស្រុកខ្មែរយើង គឺយើងអត់ទាន់ទទួលស្គាល់ទេថា MSM ហ្នឹងគឺជាប្រភពនៃការចម្លងដ៏ធំមួយសង្គមទូទៅ គឺអត់ស្របទេ។ […] មួយទៀតថវិកាជំនួយនៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាមេរោគអេដស៍ហ្នឹង គឺយើងពឹងតែលើជំនួយពីខាងក្រៅ»។

ប៉ុន្តែលោក សឿម សុផល ហាក់ដូចជាបានបង្ហាញសញ្ញាវិជ្ជមានខ្លះៗសម្រាប់កម្ពុជា នៅក្នុងការសម្រេចទៅតាមគោលដៅសកលគឺឆ្នាំ២០៣០។ លោកបានកត់សម្គាល់ផងដែរថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានកំណត់ក្រុមគោលដៅសំខាន់រួចហើយ ដោយឡែកបញ្ហាកង្វះធនធាននៅតែបន្តរារាំងដំណើរការនេះ មិន​ឱ្យ​សម្រេចកិច្ចការបានឆាប់រហ័សទៅតាមការដែលព្រៀងទុក។

លើសពីនេះទៅទៀត លោក សុផល បានបន្ថែមថា ការម៉ាក់ងាយ និងការរើសអើងអ្នកដែល​មានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ គឺជាកត្តាមួយទៀតដ៏សំខាន់ ដែលរំខានដល់ការសម្រេចបានតាមគោលដៅរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

លោក​ថា៖ «ការមាក់ងាយ ការរើសអើងអ្នកមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ គឺធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់ដល់សុខុមាលភាព សុខភាព ការ​រស់​នៅ និងផ្លូវចិត្តរបស់អ្នកមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍ ជាពិសេសគឺប្រជាជនគន្លឹះ​ ដែលជាប្រជាជនងាយរងគ្រោះ។ […] ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានទាំង​នេះ រួមមានការកើនឡើងនៃហានិភ័យនៃការទទួល ឬចម្លងមេរោគអេដស៍ និងអាចឈានទៅដល់ការមានអំពើហិង្សា ភាពខ្វះខាតនិងការកាត់បន្ថយនូវលទ្ធភាពនៅក្នុងការទទួលបានការអប់រំ ទទួលបានការងារ និងភាពយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គម»។

យោងទៅតាមផែនការយុទ្ធសាស្ត្រជាតិទូលំទូលាយ និងពហុវិស័យឆ្លើយតបមេរោគអេដស៍ និង​ជំងឺអេដស៍លលើកទី៦ ឆ្នាំ២០២៤ – ២០២៨ អត្រាប្រេវ៉ាឡង់មេរោគអេដស៍ក្នុងចំណោមមនុស្សពេញវ័យអាយុចាប់ពី ១៥ឆ្នាំ​ ដល់៤៩ឆ្នាំ បានថយចុះពី ០.៨% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ មកត្រឹម ០.៥% នៅឆ្នាំ២០២២។

ចំណែក លោក សាន វណ្ណឌីន នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការផ្តល់ក្តីមេត្តានៅកម្ពុជា យល់ឃើញស្រដៀងគ្នានេះដែរ​ថា ការសម្រេចគោលដៅប្រយុទ្ធប្រឆាំងអេដស៍ឆ្នាំ២០២៥ ហាក់មិនអាចទៅរួច​ ដោយសារ​កង្វះ​ធនធាននៅតាមសហគមន៍​​ អត្រាឆ្លងនៅតែបន្តកើតមាន និងកង្វះខាតនៅការយល់ដឹង។

លោកថា៖ «បើសិនជាឱ្យ​សម្រេច១០០%នៅឆ្នាំ២០២៥ខាងមុខនេះ ខ្ញុំគិតថា ដូចជាមិនអាចទៅរួចទេ។ […] ២០៣០​អាច​ដែរ ប៉ុន្តែបើខ្ញុំមើលទៅតាមស្ថានភាពដែលថវិកា ឬក៏សកម្មភាពដែលយើងធ្វើរាល់ថ្ងៃហ្នឹង តាមលុយដែលគេផ្តល់ឱ្យ​ហ្នឹង ខ្ញុំគិតថាបើដល់[សម្រេច]ក៏ពិបាកដែរ»។

លោកបន្តថា៖ «ដោយសារយើងខ្វះធនធាននៅសហគមន៍ ខ្វះបុគ្គលិកបម្រើការងារនៅសហគមន៍ តែមិនមែនខ្វះ​គ្រូពេទ្យទេ។ ការចម្លង វានៅឆ្លង ហើយការអប់រំយើងមានដែនកំណត់ ការតាមដានរកអ្នកឆ្លងក៏យើងពិបាកដែរ»។

កាលពីថ្ងៃអង្គារ សប្តាហ៍កន្លងទៅ កម្មវិធីរួមរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីមេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍ (UNAIDS) បានរៀបចំសិក្ខាសាលាថ្នាក់តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍លើកទី២ ស្តីពីការម៉ាក់​​ងាយ និងការរើសអើងទាក់ទងនឹងមេរោគអេដស៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ នៅ​ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដែលមានការចូលរួមពីសំណាក់ភាគីចំនូន៦ប្រទេសរួមមាន កម្ពុជា ថៃ ឡាវ វៀតណាម ឥណ្ឌូនេស៊ី និងហ្វីលីពីន។

ថ្លែងនៅក្នុងវេទិកានោះ នាយកគ្រប់គ្រងថ្នាក់តំបន់នៃអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក​​ នៃកម្មវិធីរួមរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីមេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍ (UNAIDS) លោក Earmonn Murphy បាននិយាយថា ការរួបរួមគ្នាគឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់មួយ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺអេដស៍ ដោយសារតែជំងឺនេះ​មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងទូលំទូលាយលើប្រទេសនានាលើសកលលោក។ លោក​​បន្តថា មេរោគអេដស៍អាចគ្រាន់តែ​ជារឿងមួយនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែប្រទេស​មួយចំនួនទៀត កំពុងតែមានការរងគ្រោះដ៏ធំធេង ដែលនេះតម្រូវឱ្យ​មានការចូលរួមពីសហគមន៍​ និងការវិនិយោគដែលជាកត្តាមួយសំខាន់នៅក្នុងការសម្រេចឱ្យ​បាននូវគោលដៅរួមជាសកល៕​

ការជំរុញ​នេះ ធ្វើឡើងនៅក្នុងវេទិកាពិភាក្សាមួយនៅក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ស្តីអំពី «រសជាតិកសិផលខ្មែរ» កាលពីថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ នៅទីស្តីការក្រសួង ដែលធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងជំរុញការគាំទ្រកសិផលខ្មែរឱ្យ​បានកាន់តែខ្លាំងក្លា និង​ជាវេទិកា​មួយ​ដែល​បានប្រមូលផ្តុំនូវគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ​ ឱ្យ​មានជជែកវែកញែកអំពីបញ្ហាប្រឈម និង​ឈានទៅដល់ការស្វែងរកដំណោះស្រាយរួម។

ថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សានោះ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម លោក ឌិត ទីណា បានជំរុញ​ដល់​ម្ចាស់​ភោជនីយដ្ឋាន អ្នកផ្គត់ផ្គង់អាហារក្នុងកម្មវិធីនានា ព្រមទាំងម្ចាស់​ដើមការ ប្រើ​ប្រាស់​កសិផល​ និងផលិត​ផលក្នុងស្រុក ជំនួស​នូវ​ការប្រើ​ប្រាស់​វត្ថុ​ធាតុដើម​នាំចូល នៅក្នុងភោជនីយ​ដ្ឋាន និងកម្មវិធីរបស់ពួកគេ។​

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងព្យាយាមឱ្យ​​អ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់យល់ថា វាចាប់​ផ្តើម​ពីយើង​ទាំង​អស់​គ្នា ទាំង​អ្នកផ្គត់ផ្គង់អាហារ គឺសហការជាមួយគ្នាជំនួសផលិតផលនាំចូលដោយ​ផលិត​ផល​ក្នុង​ស្រុក ហើយក្រសួងគឺមានការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចនៅក្នុងការចូលរួម»។

លោកបន្ថែម​ថា៖ «យើងនឹងធ្វើគុណភាពឱ្យ​​បានល្អបំផុត ទោះបីជាយកវត្ថុធាតុដើម​ខ្មែរយកទៅធ្វើជាម្ហូបចិនក៏ដោយ ម្ហូបខ្មែរក៏ដោយ។ […] ជូនដល់ម្ចាស់ដើមការ ក្រសួងត្រៀម​នៅក្នុងការ​ចូល​រួម បញ្ជាក់​ជូន​តែ​ម្តង ការមួយដែលកម្មង់ម្ហូបអ្វីក៏ដោយ យ៉ាងហោច៩០% ត្រូវ​តែមាន​ចំណែកជាផលិតផលខ្មែរ»។

ជាមួគ្នានេះដែរ លោករដ្ឋមន្ត្រី ក៏បានឱ្យដឹងដែរថា ក្រសួងកសិកម្ម ​បាននិងកំពុងរៀបចំច្បាប់កិច្ចសន្យាផលិតកម្មកសិកម្ម ដើម្បីជាជំហរមួយបន្ថែមទៀតនៅក្នុងការធានានូវតុល្យ​ភាព​ការ​ផ្គត់ផ្គង់ និងការបញ្ជាទិញ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងកំពុងរៀបចំច្បាប់កិច្ចសន្យាផលិតកម្មកសិកម្ម ហេតុអីបានត្រូវការច្បាប់ពិសេស? ព្រោះថាបើយើងយកច្បាប់រដ្ឋប្បវេណីធម្មតាមកប្រើ គឺមានន័យថាភាគីណាមួយត្រូវសងការខូចខាតដែលធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់ដល់កសិករខ្លាំង ដូចជាកាលឡើងចុះថ្លៃខុស​ពីអ្វីដែលបានសន្យាគ្នា ប៉ុន្តែយ៉ាងហោចណាស់យើងដោះស្រាយ​បញ្ហាអស្ថេរភាពហ្នឹងបាន។ […] អ្នកជ្រុលនិយមមួយចំនួននិយាយថា មិនឱ្យ​នាំចូល តែបើយើងផ្គត់ផ្គង់មិនបាន វាប៉ះពាល់អ្នកប្រើប្រាស់ទាំងអស់»។

ករណីនេះ ក្រុមចុងភៅផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារតាមរោងការ និងម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋាននានា បានបង្ហាញពីឆន្ទៈនៅក្នុងការបង្កើនការប្រើប្រាស់ផលិតផលកសិកម្មក្នុងស្រុកឱ្យ​បាន​កាន់​តែច្រើន ខណៈបច្ចុប្បន្នម្ចាស់អា​ជីវកម្មទាំងនោះ អះអាងថា ពួកគេ​​​នៅតែបន្តមាន​បញ្ហាប្រឈម​មួយចំនួននៅក្នុងការ​ទទួលទិញ​ផលិតផលកសិកម្មដែលផលិតនៅក្នុងស្រុក។

លោក ទូច រដ្ឋា ជាម្ចាស់អាជីវកម្មផ្គត់ផ្គង់ម្ហូបអាហារយីហោ សឹង ហុកហេង បានឱ្យ​ដឹង​ថា ការ​ប្រើប្រា​ស់​ផលិត​ផល​កសិកម្មក្នុងស្រុក ដូចជា សាច់ និង​បន្លែ ក្នុងអាជីវកម្មរបស់លោក គឺមានប្រហែល៦០%នៃ​ការផ្គត់ផ្គង់សរុប។

លោកបន្ត​ថា៖ «សម្រាប់កម្រិតដែលខាងខ្ញុំ និងអ្នកផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងទៀតមានចំនួនច្រើនហើយ ដែលផលិតផលមួយចំនួនទៀត ​យើងត្រូវការអ្នកផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុកហ្នឹង​ជំនួសឱ្យ​បាន ហើយនឹងធ្វើម៉េចរក្សានូវស្ថេរភាព បន្ទាប់​មកទៀត​បានយើងគិតពីរឿងគុណភាពនិងតម្លៃ»។

លោក រដ្ឋា បានលើកឡើងដែរថា​ ដោយសារតែការបម្រើម្ហូបអាហារនៅតាមពិធីមង្គលការ គឺជាអាជីវកម្មដែលមិនមានស្ថេរភាពអូសបន្លាយរយៈពេលមួយឆ្នាំពេញ ដូច្នេះ​បញ្ហា​នេះបាន​បង្កឱ្យ​ក្លាយជាការ​លំបាកសម្រាប់ទាំងអ្នកទទួលទិញ និងអ្នកផ្គត់ផ្គង់​នៅក្នុង​ការ​ធានាឱ្យ​បាននូវស្ថេរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការងារតុការ វាជាការងារមួយដែលឡើងចុះ​ ឡើងក៏ខ្លាំង ហើយចុះវិញក៏ខ្លាំង ចុះវិញគំហុក ចឹងវាមានរដូវកាលដែរ។ […] ដូច្នេះខ្ញុំគិតថាវាក៏ជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ខ្លាំងសម្រាប់ទាំងអ្នកផលិតនិងអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ពីព្រោះពេលមួយដែលគាត់ផលិតច្រើនពេក ហើយគេមិនសូវមានកម្មវិធី អាហ្នឹងក៏ជាបញ្ហាដល់គាត់។ ប៉ុន្តែដល់ពេលយើងមានជាតម្រូវការ គាត់មានដែរ ប៉ុន្តែគាត់មានជាប្រចាំថ្ងៃសម្រាប់ការប្រើប្រាស់តាមតែភោជនីយដ្ឋាន ឬសណ្ឋាគារ តែដល់សម្រាប់កម្មវិធីសម្រាប់មនុស្សច្រើនរយនាក់ គាត់អត់មាន»។

ទោះបីជាមិនទាន់មានភាពរលូននៃសង្វាក់ផលិតកម្ម និងផ្កត់ផ្គង់ទាំងស្រុងក៏ពិតមែន ម្ចាស់អាជីវកម្មរូបនេះ បានប្តេជ្ញានៅក្នុងការបង្កើនការប្រើប្រាស់ផលិតផលក្នុងស្រុកឱ្យ​បានកាន់​តែ​ច្រើន​តាម​ដែល​អាច​ទៅ​រួច ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា តម្លៃមិនមែនជាបញ្ហា ឱ្យ​តែផលិត​ផលមាន​គុណភាព។  

ជាមួយគ្នានេះដែរ លោក តាំង គឹមតេង ជាម្ចាស់អាជីវកម្ម តាំង តិចម៉េង ដែល​ផ្គត់​ផ្គង់​ម្ហូបអាហារ​តាម​កម្មវិធីដែរនោះ​ បានលើកឡើងថា កត្តាដែលអាជីវកម្ម​លោក​នាំចូល​ផលិត​ផលម​ក​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស ដោយសារតែការផ្គត់ផ្គង់នៅក្នុងស្រុក​ មិនមាន​ទៅតាមតម្រូវការដែលខាង​លោក​ចង់​បាន។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោកបានកត់សម្គាល់បន្ថែមផងដែរថា កសិផលដែល​ផលិត​នៅក្នុងស្រុក គឺមានគុណភាពល្អជាងកសិផលដែលនាំចូលពីបរទេស។

លោកថ្លែងថា​៖ «អត្រាដែលខ្ញុំប្រើផលិតផល​នាំចូល​ដោយ​សារនៅក្នុងស្រុក​អត់​មាន ចឹង​បាន​ខ្ញុំ​ប្រើផលិតផលក្រៅ​ស្រុក។ ជួលកាលរបស់ខ្លះនៅស្រុកខ្មេរយើងអត់មាន អត់អាចដាំដុះបាន ចឹងបានយើងត្រូវតែនាំចូល។ […] តែម៉េច​ក៏ដោយ គុណភាពផលិតផលក្នុងស្រុកល្អជាង ខ្ញុំប្រៀបធៀបតែស្ពៃបូកគោមួ​យបា​ន​ហើយ បើយើងនាំចូលស្ពៃបូកគោចម្អិន​ហើយ​មាន​ជាតិ​ជូរ បើស្ពៃបូកគោក្នុងស្រុកយើងអត់មានជាតិជូរទេ»។  

ចំណែក ​លោកស្រី រស់ រតនៈ (ចុងភៅណាក់) ជាម្ចាស់ភោជនីយដ្ឋានមួយកន្លែង ក៏បានលើក​ឡើង​​​ដែរ​ថា ទោះបីជាការផ្គត់ផ្គង់ហាក់មិនទាន់មានស្ថេរភាព ​ក៏លោកស្រីមិនមានជាបញ្ហាប្រឈមអ្វីធំដុំនោះទេ ដោយសារតែលោកស្រីធ្វើម្ហូបប្រកប​ដោយការច្នៃ​ប្រឌិត និងតាម​រដូវ​កាល។

លោកស្រីថា​៖ «ខ្ញុំធ្វើតែម្ហូបតាមរដូវ និង​តាម​តំបន់ អ៊ីចឹងហើយវាតម្រូវឱ្យ​ខ្ញុំប្រើប្រាស់អ្វីដែលមាននៅក្នុងខែហ្នឹង អាហ្នឹង​គឺជាគុណតម្លៃនៃកន្លែងខ្ញុំ ចឹងហើយខ្ញុំអត់មានបញ្ហាអីទេ»។

ប្រធានប្រតិបត្តិនៃអង្គការកសិដ្ឋានតុកកែញញឹមកម្ពុជា លោក រ៉ែម ចាន់ដារ៉ា គាំទ្រចំពោះការជំរុញនេះ ខណៈលោកសង្កេតឃើញថា​​ ស្ថាន​ភាព​អំណោយ​ផល​នៅកម្ពុជា​ អាច​ឱ្យ​កសិករ​ដាំដុះ និងមានលទ្ធភាពនៅក្នុងការផ្គត់ផ្គង់​បាន​ពេញ​លេញ។ លោកបន្តថា ​ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរមានជាចាំបាច់នោះ ​​គឺទិន្នន័យមួយដែល​ច្បាស់​លាស់នៅ​ក្នុង​ការ​ធានា​ថា អ្វីដែលកសិករដាំដុះ ពិតជាមានតម្រូវការនៅលើទៅផ្សារ។

លោក​ថា៖ «បើនិយាយពីស្ថេរភាពនៃការផ្គត់ផ្គង់របស់យើង ខ្ញុំគិតថា​អាចផ្គត់ផ្គង់បាន ប៉ុន្តែលុះត្រាតែទីផ្សារបានផ្តល់​នូវទិន្នន័យច្បាស់លាស់ ពេលដែលកសិករដាំ គាត់​អត់មានទិន្នន័យច្បាស់លាស់​នៅក្នុងដៃ ​ថាតើគាត់ត្រូវដាំបន្លែស្លឹក​ប៉ុន្មាន​គីឡូ​ក្នុង​ខែ​នេះ។ […] ហើយយើងអត់ទាន់មានជាយន្តការណាមួយ ដើម្បីបង្កជាលក្ខណៈងាយស្រួលដែលឱ្យ​អ្នកដាំ និងអ្នកដែលមានតម្រូវការហ្នឹងស្វែងយល់ពីគ្នាទេ»៕

ប្រភពបន្តថា៖ «បើខ្ញុំអត់ចេញមកលក់ គ្រួសារខ្ញុំអត់មានលុយសម្រាប់ទិញម្ហូបទេ។ ខ្ញុំចេញមកលក់តាំងពីខ្ញុំមានអាយុ៧ឆ្នាំ ដោយសារតែម្តាយខ្ញុំឈឺ មិនអាចរកចំណូលបាន ម្តាយខ្ញុំគាត់លើសឈាមហើយស្លាប់មួយចំហៀងខ្លួន រាល់ថ្ងៃគាត់សម្រាន្តជាប់នឹងកន្ទេលរហូត។ […] កាលមុនឪពុកខ្ញុំនៅរកកើត គាត់រត់ម៉ូតូឌុប តែឥលូវគាត់ឈឺដែរ អ៊ីចឹងមានតែខ្ញុំទេដែលចេញរកលុយ»។

ក្រោយមេឃភ្លៀង ដីមិនទាន់ស្ងួតទឹកស្រួលបួលផង ក្មេងស្រីម្នាក់នេះត្រូវជិះកង់មួ​យ​គ្រឿ​​ងជាមធ្យោ​​បា​​យក្នុ​ងការធ្វើដំណើរ ដែលកង់នេះតែងនាំនាងទៅលក់គ្រប់ទីកន្លែងដែលនាងចង់ទៅ។ជារៀងរាល់​​ថ្ងៃ​​នា​​ងតែង​​នាំក្មួយស្រីម្នាក់ ទៅជាមួយផង គ្រាន់បានជាគ្នា។ក្មួយស្រីដែលនាងតែងយកតាមខ្លួនដែលមា​​ន​អាយុប្រហែល៣ឆ្នាំ តែងឱ្យនាងអង្គុយនៅពីមុខជានិច្ច ហើយ​​គោលដៅដែលនាងតែង​​​លក់​ស​​ណ្តែ​​ក​​ដី​ជាប្រចាំថ្ងៃនេះ​ គឺនៅម្តុំ​តំបន់មាត់ទ​ន្លេជាទីគួរចាប់ចិត្តសម្រាប់មនុស្សម្នាជាច្រើនទៅអង្គុយលេងកម្សា​​​​​​​ន្ត ឬហាត់ប្រាណនៅពេលល្ងាច ហើយមានក្តីសង្ឃឹមថានឹងអាចលក់ដាច់។

​កុមារីបន្តថា៖ «ថ្ងៃនេះលក់អត់សូវបានទេ ដោយសារមេឃភ្លៀង តាំងពីថ្ងៃមក ទើបតែលក់បាន៦កំប៉ុងទេ។ […] ប៉ុណ្ណឹងមិនទាន់រួចថ្លៃដើមគេផង ទាល់តែលក់បាន២មុឺនរៀលទើបបានរួចខ្លួន ហើយនៅសល់ប៉ុន្មានបានចំណេញ។ មានថ្ងៃខ្លះលក់អត់បានរួចខ្លួន ហើយខាតទៀត របស់សល់ខ្ញុំអត់យកមកលក់ទេ»។ 

​ដោយសារតែជីវភាពលំបាកលំបិន ទើបតម្រូវឲ្យក្មេងស្រីម្នាក់នេះត្រូវតលះបង់ពេលវេលាដែលនាងនៅ​មានសេសសល់ពីការសិក្សា ចេញមកទទួលយកបទពិសោធន៍នៃពិភពខាងក្រៅទាំងវ័យក្មេងដូចនេះ តា​​ម​​រយៈការលក់សណ្តែកដី និងពេលទំនេរជួយហៅភ្ញៀវឲ្យម្ចាស់ទូក ដើម្បីគ្រាន់បានប្រាក់បន្ថែម។ 

ប្រភពបន្តថា៖ «ពេលជិះដើរលក់អ៊ីចឹង ខ្ញុំលក់សណ្តែកដីផង ខ្ញុំហៅភ្ញៀវឲ្យទូកគេផង។ […] ពេលខ្ញុំហៅ​ភ្ញៀវខ្មែរបានម្នាក់ ម្ចាស់ទូកគេឲ្យខ្ញុំ១ពាន់រៀល ហើយបើបានភ្ញៀវបរទេស គេឲ្យខ្ញុំបាន៨ពាន់រៀល​​។ខ្ញុំត្រូវហៅទូកខ្លះ ព្រោះថ្ងៃខ្លះខ្ញុំអត់មានលុយធ្វើដើមទិញសណ្តែកដីលក់ អ៊ីចឹងមានតែហៅទូកឲ្យ​​គេ »។

ស្របពេលដែលមនុស្សជាច្រើនកំពុងទទួលបាននូវភាពកក់ក្តៅនៅតាមផ្ទះរៀងៗខ្លួន រួមជាមួយនឹងអាហារពេលល្ងាចដ៏សម្បូរបែបរៀបចំរួចជាស្រេចនៅលើតុ រង់ចាំតែមានមនុស្សមកទទួលទាន ក្មេងស្រីអាយុ១៣ឆ្នាំម្នាក់នេះប្រាប់ថា នាងត្រូវធ្វើម្ហូប ដាំបាយសម្រាប់ឪពុកម្តាយ នៅពេលដែលនាងត្រឡប់ទៅ​​ផ្ទះវិញដែលមានទីតាំងនៅច្បារអំពៅ។ 

ប្រភបន្តថា៖ «ខ្ញុំទៅផ្ទះវិញរាល់ថ្ងៃជួនកាលម៉ោង៩ ថ្ងៃខ្លះម៉ោង១០ ផ្លូវចូលផ្ទះហ្នឹងងងឹតណាស់ ជិះកង់ទៅអត់មានភ្លើង រាងខ្លាចដែរ។ […] ពេលទៅដល់ផ្ទះវិញហ្នឹង ខ្ញុំត្រូវដាំបាយ ធ្វើហូបឲ្យម៉ែឪខ្ញុំ ហើយជូនយាយខ្លះដែរ។ មួយពេល ខ្ញុំទិញម្ហូបអស់តែ២ពាន់ទេ អ្នកលក់សាច់ជ្រូកគេអាណិត គេចេះតែឲ្យលើស។ ២ពាន់ហ្នឹងខ្ញុំលៃបានម្ហូប២មុខដែរ»។

ពេលវេលាមួយថ្ងៃរបស់ កុមារី ធារ៉ា មិនទាន់បញ្ចប់ត្រឹមនេះទេ ក្រោយពីរៀបចំបាយទឹកឲ្យគ្រួសាររួច នា​​ង​ត្រូវចំណា​​យពេលវេលាប្រចាំថ្ងៃប្រហែល២ម៉ោងនៅក្នុងការស្វ័យសិក្សាបន្ថែមនៅផ្ទះ ដោយនាងមានបំណ​​ង​ច​ង់សម្រេចក្តីស្រម៉ៃមួយនៅថ្ងៃអនាគតគឺជាគ្រូពេទ្យ។

កុមារីបន្តថា៖ «រាល់ថ្ងៃទម្រាំបានគេង គឺម៉ោង១ ព្រោះខ្ញុំចាត់ចែងការងារទាំងអស់នៅក្នុងផ្ទះ និងត្រូវរៀនបន្ថែមទៀត បើអត់រៀនទេ ខ្ញុំខ្លាខអត់បានលទ្ធផលល្អ។ […] ពេលធំទៅខ្ញុំចង់ក្លាយជាគ្រូពេទ្យ ដោយសារតែម៉ែឪខ្ញុំគាត់សុទ្ធតែឈឺទាំង២ អ៊ីចឹងខ្ញុំចង់អាចមើលថែទាំគាត់បាន ណាមួយបានជួយអ្នកជម្ងឺផ្សេងផង»។

ក្រោមមេឃតែមួយ ហើយមានវាសនាស្រដៀងគ្នា កុមារា ឌីណាន់ ក៏មិនអាចប្រកែកនឹងព្រហ្មលិខិតបា​​ន​​ដូចគ្នាដែរ ហើយត្រូវតែបង្ខំចិត្តចេញមកជួយលក់ខ្ចៅស្ងោរនៅតំបន់មាត់ទន្លេជិតភោជនីយដ្ឋានដែលមានមនុស្សមកកម្សាន្តមិនចេះដាច់។

ឌីណាន់និយាយថា៖ «ខ្ញុំចេញមកលក់តាំងពីខ្ញុំនៅអាយុ១០ឆ្នាំ ហើយមកដល់ឥលូវនេះ វាបាន៤ឆ្នាំហើយ។ ខ្ញុំលក់ពេលថ្ងៃ ចេញពីផ្ទះមកម៉ោង២រសៀល ហើយនៅលក់រហូតដល់យប់ជ្រៅបានទៅផ្ទះ។ […] ពេលព្រឹកខ្ញុំទៅរៀន ខ្ញុំអត់ដែលបានសម្រាកទេ ទោះឈឺក៏ដោយ»។

មានវ័យ១៤ឆ្នាំ កុមារាម្នាក់នេះមានការតស៊ូក្នុងឆាកជីវិតរាប់មិនអស់ទៅហើយ ដោយឆ្លងកាត់ឧបសគ្គជាច្រើន ទាំងក្នុងការរៀនសូត្រ និងការចេញមករកលុយជួយគ្រួសារ។

ប្រភពបន្តថា៖ «មកលក់នៅនេះ​ ជួនកាលគេដេញ គេអត់ឲ្យខ្ញុំដាក់រទេះនៅម្តុំជួរមាត់ទន្លេហ្នឹងទេ គេឲ្យមកក្រោយ ហើយបើមកក្រោយអ៊ីចឹង ខ្ញុំលក់អត់ដាច់ទេ បើសល់មានតែចាក់ចោល ហើយខាតលុយទៀត»។

មនុស្សម្នាដើរឆ្លងកាត់ទៅមកមិនសូវដាច់ តែគ្មាននរណាម្នាក់បង្ហាញពីចេតនាចង់ទិញនូវអ្វីដែលក្មេងប្រុ​​សម្នាក់អង្គុយលក់នោះទេ។ អង្គុយញីភ្នែកនៅខាងក្រោយរទេះ ដោយសារមានបញ្ហាភ្នែកឈឺ ឌីណាន់ ហាក់បង្ហាញទឹកមុខអស់សង្ឃឹម ដោយពីថ្ងៃដល់យប់ គេទើបលក់ខ្ចៅស្ងោរនេះបាន៦កំប៉ុងនៅឡើ​យ​​ទេ។

​មានស្រុកកំណើតនៅខេត្តព្រៃវែង កុមារីអាយុ១៤ឆ្នាំម្នាក់ទៀត​ បានផ្លាស់ទីលំនៅមករាជធានីភ្នំពេញជា​​មួយឪពុកម្តាយតាំងពីខ្លួនមានអាយុ១១ឆ្នាំ ដើម្បីមកប្រកបរបរដើម្បីស៊ូទ្រាំនឹងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ដែលមានព្រឹកខ្វះថ្ងៃ មានថ្ងៃខ្វះយប់។

កុមារីបន្តថា៖ «ខ្ញុំចេញមកលក់ម៉ោង៥ល្ងាច ហើយទៅផ្ទះវិញប្រហែលម៉ោង ២ ឬ៣ជិតភ្លឺ។ បើថ្ងៃណាភ្លៀង ខ្ញុំទៅវិញម៉ោង១២អីហ្នឹង»។

ជាកូនស្រីទី៣ក្នុងគ្រសារដែលមានកូន៤នាក់ នាងត្រូវបង្ខំចិត្តឈប់រៀនដោយសារតែកត្តាជីវភាពមិនអំណោយផល ហើយប្តូរមកនៅភ្នំពេញមករស់នៅបន្ទប់ជួលមួយកន្លែងនៅតំបន់ចាក់អង្រែក្រោម។ ម្តាយនាងគឺជាអ្នកដើរលក់សណ្តែកដីនៅតំបន់កាស៊ីណូ ណាហ្កាវើលដ៍ ចំណែកឪពុកគឺជាអ្នករើសអេតចាយ។

​មេឃកំពុងតែបង្អុរភ្លៀងទាំងកណ្តាលរាត្រី ដោយមិនបានខ្វល់ខ្វាយពីក្មេងស្រីម្នាក់ត្រូវកាន់របស់របរយ​ក​មកលក់នោះឡើយ ខណៈមនុស្សភាគច្រើនរកកន្លែងជ្រកភ្លៀង មានខ្លះកំពុងស្រស់ស្រូបអាហារក្តៅ​​ៗឲ្យសាកសមទៅនឹងអាកាសធាតុ សោភ័ណ​ ត្រួវកណ្តៀតឥវ៉ាន់របស់នាងយក ដើរចុះដើរឡើងនៅតំ​បន់ដែលមានមនុស្ស ជាមួយនឹងក្តីសង្ឃឹមថានឹងបានលក់ដាច់ខ្លះ។

ប្រភពបន្តថា៖ «ម៉េចក៏ដោយក៏ត្រូវតែលក់ដែរបង បើមិនលក់ លុយដែលឪពុកម្តាយខ្ញុំរកមក ចាយអត់គ្រាន់ទេ។ […] ទោះថ្ងៃខ្លះលក់អត់ដាច់ ក៏ត្រូវតែចេញមកលក់ដែរ ខ្ញុំចង់ជួយឪពុកម្តាយខ្ញុំ ខ្ញុំឃើញគាត់លំបាកច្រើនពេក»។

ភ្លៀងអាចជាឧបសគ្គសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរទូទៅ តែភ្លៀងមិនអាចជាអ្វីដែលបញ្ឈប់ដំណើរនៅក្នុងការពុះពារដើរលក់ម្ជូរ និងសណ្តែកដីរបស់ក្មេងស្រីម្នាក់នេះទេ ព្រោះនាងដឹងនៅក្នុងចិត្តច្បាស់ថា ក្រពះនា​ង​កំពុងស្រេកឃ្លានអាហារ ដែលចាំឲ្យនាងផ្តល់ឲ្យ។

​របាយការណ៍មួយរបស់ក្រសួងការងាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកស្តីពីរបកគំហើញឆ្នាំ២០២២ ស្តីពីទម្រង់អា​​​ក្រក់នៃពលកម្មកុមារ​បង្ហាញថា នៅឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសកម្ពុជាមានការជឿនលឿនតិចតួច ក្នុងកិ​​ច្ច​​ខិ​​ត​​ខំប្រឹងប្រែងដើម្បីលុបបំបាត់ទម្រង់អាក្រក់នៃពលកម្មកុមារ។

របាយការណ៍ដដែលបន្តថា ថ្វីត្បឹតតែកម្ពុជាបានដាក់ចេញ និងផ្តល់ថវិការប្រមាណ១០លានដុល្លារ ក្នុ​​ង​ផែនការសកម្មភាពថ្នាក់ជាតិ ស្តីពីការថែទាំ និងអភិវឌ្ឍន៍កុមារតូចៗក្នុងគោលដៅអប់រំ ក៏ប្រទេសកម្ពុជានៅតែត្រូវបានវាយតម្លៃថាមានការជឿនលឿនតិចតូច ដោយសារតែកម្ពុជានៅតែបន្តអនុវត្តតាមទម្លា​​​​ប់ ដែលធ្វើឲ្យពន្យារដល់ការជឿនលឿនក្នុងការលុបបំបាត់បញ្ហាពលកម្មកុមារ។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ គឺលោក កត្តា អ៊ន បានប្រាប់ឲ្យដឹងថា តាមរយៈការធ្វើអធិការកិច្ចរបស់ក្រសួងការងារនៅចុងឆ្នាំ២០២៣ និងដើមឆ្នាំ២០២៤នេះ ក្រ​​សួងការងារមិនបានរកឃើញនូវករណីនៃការប្រើប្រាស់ពលកម្មកុមារណាមួយនោះទេ។ ក្នុងន័យនេះ លោកសំដៅទៅលើការងារក្នុងប្រព័ន្ធ ដែលកុមារទៅធ្វើការ និងទទួលបានប្រាក់បៀរវត្សន៍ពីខាងនិយោ​​ជ​ក។

លោកថ្លែងថា៖ «ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០២៣ និងដើមឆ្នាំ២០២៤នេះ អធិការកិច្ចចរបស់ក្រសួងបានចុះអង្កេ​ត​នៅតាមរោងចក្រសហគ្រាស ពុំឃើញមានការប្រើប្រាស់ពលកម្មកុមារណាមួយទេ។ […] ការប្រើប្រា​​ស់ពលកម្មកុមារ ជានិយមន័យទាល់តែកុមារនោះ​ធ្វើការទទួលប្រាក់បៀរវត្សន៍ ទទួលកម្រៃពីនិយោជក ឬក៏​ពីថៅកែ អាហ្នឹងបានយើងហៅថាពលកម្មកុមារ។ ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងវប្បធម៌នៃប្រទេសកម្ពុជាយើងកុ​​មា​រជួយការងារឪពុកម្តាយ នៅស្រែចម្ការ កសិដ្ឋាន ការលក់ដូរ វាមិនមែនជាពលកម្មកុមារទេ »។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងាររូបនេះក៏បានលើកទឹកចិត្តដល់ក្រុមគ្រួសារ ត្រូវចៀសវាងប្រើប្រាស់កុមារដែ​ល​​នាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ទៅដល់ការសិក្សារបស់ពួកគេ។

លោកបន្តថា៖ «យើងលើកទឹកចិត្តឲ្យក្រុមគ្រួសារនីមួយៗកុំអនុញ្ញាតិឲ្យកុមារមកជួយការងារតាមក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួន ដោយធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការសិក្សាកុមារ ឬមួយសុខទុក្ខកុមារ យើងស្នើរសុំឲ្យគ្រួសារនីមួយៗបញ្ជូនកូនទៅរៀនសូត្រ ជាជាងឲ្យកុមារបោះបង់ការសិក្សាដោយសារយល់ថាជីវភាពរបស់ខ្លួនលំបាក »។

ជាមួយគ្នានេះដែរ លោក តូច​ ចាន់នី អ្នកនាំពាក្យក្រសូងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា​ ថារដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងសង្គមកិច្ចផ្ទាល់ បានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួននៅក្នុងការគាំទ្រទៅដល់កុមារ។

 ​លោកបន្តថា៖«យើងមានកម្មវិធីគាំពារទៅដល់កុមារដែលមិនមានផ្ទះសម្បែង ក៏ដូចជាកុមារក្រីក្រនានា យើងក៏មានជាគណកម្មការនៅតាមបណ្តាខេត្តក្រុងនានាផងដែរ។ […] ម៉េចក៏ដោយ ក្មេងៗគាត់មិនងាយស្រួកឲ្យយើងមើលទាំងស្រុងទេ ពួកគេភាគច្រើនមិនចង់មកនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលទេ ដោយសារតែគាត់គិតថាវាបាត់បង់សេរីភាព នៅក្នុងមណ្ឌលយើងមានឲ្យទាំងអស់ហ្នឹង ទាំងអាហារ ហើយនិងការអប់រំ »។

ទាក់ទិននឹងករណីនេះ លោក យី គឹមថាន នាយករងប្រចាំប្រទេសទទួលបន្ទុកកម្មវិធីអង្គការភ្លែនអន្តរជាតិ បានថ្លែងប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia ថាការប្រើប្រាស់ពលកម្មកុមារ ដែលឈានទៅដល់ការបោះបង់ចោលការសិក្សារបស់កុមារ គឺជាការប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរទៅដល់សិទ្ធិរបស់ពួកគេ។

លោកបន្តថា៖ «ជាគោលការណ៍ វាប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សិទ្ធិរបស់កុមារ និងផ្ទុយពីសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេដែលមានចែងនៅក្នុងអនុសញ្ញាស្តីពីសិទ្ធិកុមារ។ […] ការប្រើប្រាស់នូវពលកម្មុមារនេះ គឺជាការរំលោភសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់កុមាររួចបាត់ទៅហើយ ដែលរួមទាំងសុខុមាលភាព សុវត្ថិភាព និងការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព ការចូលរួម និងការទទួលបានការការពារ»។

អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តនូវសន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដើម្បីការពារកុមា​​រពីគ្រប់ទ​ម្រ​ង់នៃពលកម្មកុមារ។

សម្រាប់លោក យី គឹមថាន ការបញ្ឈប់រាល់ទម្រង់នៃការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មកុមារគឺចាប់ផ្តើមពីយើ​ង​ទាំងអស់គ្នា គិតចាប់ពីបុគ្គល គ្រួសារ និងអាណាព្យាបាល ជាការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងរបស់សាធា​​រ​​ណ​ជន ដោយលោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ពលកម្មកុមារបានបំបាត់ឱកាសសិក្សាសម្រាប់ពួកគេ ឬពេលខ្លះ​​ឈានទៅដល់ការទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗជាយថាហេតុ។

លោកបន្តថា៖ «ការបញ្ចប់គ្រប់ទម្រង់នៃពលកម្មកុមារវាចាប់ផ្តើមពីមនុស្សគ្រប់គ្នា ជាពិសេសគ្រួសារ អាណាព្យាបាល ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការបញ្ចប់គ្រប់ទម្រង់ ការងារដែលពាក់ព័ន្ធកុមារក្រោមអាយុ ដែលមិនអនុញ្ញាតដោយច្បាប់ និងធ្វើឱ្យកុមារប្រឈមមុខនឹងទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៃពលកម្មកុមារ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព សុវត្ថិភាព និង ឱកាសសិក្សា។ […] ការជំរុញការយល់ដឹងរប​​ស់​​សាធារណជនក៏នឹងចួលរួមចំណែកសំខាន់ផងដែរ ជាពិសេសនៅក្នុងការទប់ស្កាត់ការចូលរួមរប​​ស់​កុមារនៅក្នុងការងារដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្ពស់ »។

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ លោក គួច ម៉េងលី ជាអ្នកជំនាញផ្នែកអប់រំនៅកម្ពុជាបានលើកឡើងថា កុមារក្រោ​​ម​​អាយុត្រូវចេញមកលក់ដូរនៅខាងក្រៅនេះ ជាកត្តាមួយដែលគួរឲ្យព្រួយបារម្ភ ដោយសារតែវានឹងបន្ក​ផល​ប៉ះពាល់ទៅដល់ធនធានមនុស្សនៅកម្ពុជា។

លោកបន្តថា៖ «យើងឃើញហើយថា ក្មេងខ្លះគាត់រៀនផងគាត់ជួយលក់ម៉ែឪគាត់ផង ក៏ប៉ុន្តែក្មេងមួយចំនួនគឺគាត់លក់ដោយអត់មានការរៀនសូត្រ ហើយទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ជួនកាលអត់លក់ទេ ទៅដើរសុំទានតាមផ្លូវចឹងទៅ។ […] វាខូចសណ្តាប់ធ្នាប់ ហើយខូចអនាគតក្មេង ជួនកាលមិនមែនគាត់លក់ដោយសារតែគាត់ចង់លក់ទេ ជួនកាលគាត់ស្ថិតក្រោមការបង្គាប់បញ្ជារបស់គេ។ មានរឿងច្រើនដែលយើងអត់ដឹង »។

អ្នកជំនាញអប់រំរូបនេះបន្តថា ការដែលបណ្តែតបណ្តោយឲ្យក្មេងចេញរកស៊ី​ និងបោះបង់ការសិក្សា គឺជា​​កត្តាសំខាន់ដែលនាំមកនូវភាពក្រីក្រតជំនាន់។ លោកបន្តថា វាពិតជាមានផលប៉ះពាល់ដល់សុ​​ខុ​​មាលភាពរបស់កុមារទាំងនោះដែរ។

លោកបន្តថា៖«ហ្នឹងហើយជាកត្តាដែលជំរុញឲ្យមានភាពក្រីក្រពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ […] ហើ​​យ​​ការដើរលក់ដូរនៅពេលយប់ហ្នឹង វាប្រឈមច្រើនណាស់ គ្រោះថ្នាក់ មានទាំងការរំលោភ ការជួញដូរផ្លូវភេទ»។

បើតាមលោក វេជ្ជបណ្ឌិត គួច ម៉េងលី ភាពធូររលុងនៃការអនុវត្តច្បាប់ ហើយតួនាទីចាំបាច់មួយ​ទៀ​ត​ដែលមិនអាខ្វះបានគឺរដ្ឋាភិបាល ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាជំរុញឱ្យកុមារបញ្ឈប់សកម្មភាព ប្រកបមុខរបរពេ​ល​​រាត្រីបា​ន នោះទើបជាជំរើសដែលល្អ ព្រោះកុមារគឺជាអ្នកដែលបន្តវេនជំនាន់ក្រោយសម្រាប់ប្រទេសជាតិ​​។លើសពីនេះទៀត លោកសង្កេតឃើញថាបច្ចុប្បន្នហាក់មិនមានភាពច្បាស់លាស់នៅឡើយទេនៅក្នុងការបែងចែកទំនួ​​​ល​​​​ខុសត្រូវរបស់អ្នកពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហានេះ។បើទោះជាយ៉ាងនេះក្តី លោកក៏នៅតែមាន​​សុទិដ្ឋិនិយមលើរដ្ឋាភិបាលក្នុងការធ្វើឲ្យមានភាពប្រសើរឡើង ចំពោះជោគវា​​ស​​នា​​​សម្រាប់ស្ថានភាពរបស់កុមារនេះដែរ។

លោកបន្តថា៖ «អ៊ីចឹងមានតែរាជរដ្ឋាភិបាល យកចិត្តទុកដាក់ ធ្វើយ៉ាងម៉េចកុំឲ្យមានក្មេងធ្វើការពេលយប់ ជាពិសេសក្មេងតូចៗក្រោមអាយុ។ […] គួរតែមានការត្រួតពិនិត្យឲ្យច្បាស់ និងជាប្រចាំនៅតាមកន្លែងកម្សាន្តផ្សេងៗដែលអាចមានក្មេងយករបស់ទៅលក់ យើងអងាចគ្រប់គ្រងបានប់យើងចង់ធ្វើ។​ យើងគួរតាមដានឲ្យបានជាប់ ថាតើក្មេងៗហ្នឹងគាត់មានប្រភពមកពីណា អ្នកណាបញ្ជូនគាត់មក តើគាត់ត្រូវបានគេជួញដូរឬយ៉ាងណា»។

នៅក្នុងសារដែលចេញដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត សម្រាប់ទិវាកុមារអន្តរជាតិ ១ មិថុនា ខួបលើកទី២៣ ទិវាពិភពលោក ប្រឆាំងពលកម្មកុមារ១២ មិថុនា និងទិវាកុមារកម្ពុជាឆ្នាំ២០២៤ លោ​​ក​បា​​ន​​ជំរុញឱ្យក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ត្រូវបន្តអនុវត្តអនុសញ្ញាស្នូលនៃអង្គការអន្តរជាតិខាងការងារដើ​​ម្បី​​​លុ​ប​បំបាត់ គ្រប់ទម្រង់នៃពលកម្មកុមារ ដោយលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង បណ្តុះបណ្តាល និងផ្សព្វ​​ផ្សា​​យ​អំពី ការទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់ពលកម្មកុមារនៅគ្រប់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងពង្រឹងវិធានការអធិការកិច្ច ពលកម្មកុមារ ព្រមទាំងកៀរគរធនធាន និងចលនាសាធារណជនក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយ សមស្របដើម្បីជួយសង្គ្រោះពលកម្មកុមារ។

សម្រាប់ទិវាកុមារអន្តរជាតិ និងទិវាកុមារកម្ពុជា ១ មិថុនា នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤នេះ ប្រារព្ធឡើងក្រោមប្រ​​ធា​​​នបទ «ការវិនិយោគលើកុមារថ្ងៃនេះ សំដៅបង្កើតមូលធនមនុស្សក្នុងយុគសម័យបរិវត្តកម្មឌីជីថ​​ល​​» និងទិវាពិភពលោកប្រឆាំងពលកម្មកុមារ ១២ មិថុនា​ ក្រោមប្រធានបទ «រួមគ្នាអនុវត្តការប្ដេជ្ញាចិត្ត ដើ​​ម្បីបញ្ចប់ទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរ នៃពលកម្មកុមារ»។

​ទាក់ទងស្ថានភាពកុមារនេះដែរ អង្គការ​ស​ម្ព័ន្ធ​ខ្មែរ​ជំរឿន​ ​និង​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ (​លី​កា​ដូច) បានចេញ​របា​យ​ការណ៍របស់ខ្លួន នៅក្នុ​​ង​​ឆ្នាំ​​២០២៣ រកឃើញថា ការ​បញ្ចាំ​ខ្លួន​ដោះ​បំណុល​ ​និង​ពលកម្ម​កុមារ​ ​នៅតែ​បន្ត​រីក​រាលដាល​នៅ​តាម​សិ​​ប្បកម្ម​ផលិត​ឥដ្ឋ​​នៅ​កម្ពុជា។របាយការណ៍បន្តថា​អាជ្ញាធរ​រដ្ឋ​នៅតែ​បន្ត​ភាព​អសកម្ម​អស់​ជាច្រើន​ទសវត្សរ៍​ ​ហើយ​វិ​ស័​យ​សំណង់​ ​និង​អចល​ន​ទ្រព្យ​ ​បាន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អំពើ​រំ​​​លោភបំពាន​លើ​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅតែ​បន្ត​មាន​ដោយ​គ្មាន​ការ​ត្រួត​​ពិនិត្យ​ក្នុង​ខ្សែ​សង្វាក​ផលិតកម្ម​របស់​ខ្លួន​៕

ការបញ្ជាក់ជំហររបស់កម្ពុជា​បែបនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសារព័ត៌មានជាភាសាអង់គ្លេស​មួយរបស់​ឥណ្ឌា កាលពីថ្ងៃម្សិលមិញ​ បានចុះផ្សាយនូវអត្ថបទមួយដែលមានខ្លឹមសារថា «សមត្ថកិច្ច​ឥណ្ឌា បានបើកការស៊ើបអង្កេត និងចាប់ខ្លួនជនល្មើស ២រូបបន្ថែមទៀត ពាក់​ព័ន្ធនឹង​ការ​ឆបោក​តាម​ប្រព័ន្ធ​អន​ឡាញ នៅក្នុងការ​បញ្ជូន​ជន​ជាតិ​ឥណ្ឌាដែល​មាន​ជំនាញ​ផ្នែកកុំព្យូទ័រ និងភាសាអង់គ្លេសម​ក​កាន់​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ក្នុងតំបន់ ដូច​ជា កម្ពុជា មីយ៉ាន់ម៉ា និងថៃ​ជាដើម»។

ជុំវិញករណីនេះ​ លោក ទូច សុខៈ អ្នកនាំពាក្យរងនៃក្រសួងមហាផ្ទៃកម្ពុជា ​បាន​ថ្លែង​ប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃទី​២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០២៤​ថា កម្ពុជា​នឹង​បន្ត​កិច្ចការ​​ដ៏ក្តៅគគុកនេះ​ ក្នុង​ការទប់ស្កាត់​បញ្ហាបទល្មើសគ្រប់​ប្រភេទ​នៅកម្ពុជា និង​ដោយ​បើក​ចំហរ ព្រមទាំង​ទទួល​យក​នូវកិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​​ពី​គ្រប់ប្រទេស​ទាំង​អស់ផងដែរ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា​៖ «កម្ពុជាមានឆន្ទៈនៅក្នុងការទប់ស្កាត់ បង្ក្រាបរាល់បទល្មើសទាំងអស់ហ្នឹង ហើយសូមបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាគឺ​ជា​កន្លែង​មួយ​ដែល​មាន​សន្តិ​សុខ និង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ល្អ​ប្រសើរ […] បទល្មើសខ្នាតអន្តរជាតិ វាតែងតែកើតមាន​នៅតាមបណ្តាប្រទេសមហាអំណាច ក៏តែងតែកើតផងដែរ។ កម្ពុជា ជាពិសេសក្រសួងមហាផ្ទៃ នឹងនៅតែបន្តស្រាវ​ជ្រាវ ស៊ើប​អង្កេត កំណត់គោលដៅ អត្តសញ្ញាណ ដើម្បីឈានទៅ​ដល់ការឃាត់ខ្លួន»។  

លោក ទូច សុខៈ បានកត់សម្គាល់​ថា កន្លងមក កម្ពុជា​បាន​​បង្ក្រាប​បទល្មើស​ផ្សេងៗ​លក្ខណៈទ្រង់​ទ្រាយធំ​ជាច្រើន​លើក​មក​ហើយ ក្នុងនោះក៏មានករណីឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ​នេះ​ផងដែរ​ ដោយបានជួយសង្គ្រោះជនរងគ្រោះជាច្រើន និង​បណ្តេញ​ជនបរទេស​​​ដែល​​ពាក់ព័ន្ធចេញពីប្រទេសជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ។

លោកបានបន្ថែមថា កម្ពុជាទទួលស្គាល់ចំពោះវត្តមាននៃបទល្មើសជួញដូរមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសនេះ​ ប៉ុន្តែកម្ពុជានៅ​រក្សាជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ខ្លួន​មិនមែនជាទីកន្លែងគោលដៅ​​ចម្បង​ដូច​ដែល​ធ្លាប់មា​នការលើកឡើងកន្លងមកនោះទេ។

លោកថ្លែងថា៖ «មែនទែនទៅ មួយរយៈចុងក្រោយដែលសារព័ត៌មានបរទេស​ចុះផ្សា​យ ឬ​ក៏ប្រទេសមួយចំនួនលើកឡើង​នូវបញ្ហាបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធអនឡាញ (Scam online) នេះគឺជារបៀវារៈនយោបាយមួយដែល​មានបំណង​មិនល្អដាក់​សម្ពាធ​មក​លើ​កម្ពុជា ជាថ្នូរនឹងអ្វីមួយដែលគេចង់បាន។ […] សុំជម្រាបជូនថា កម្ពុជា​មិន​បដិសេធទាំង​ស្រុង​ថា មិនមានករណីការឆបោកតាមអនឡាញនេះទេ គឺមាន តែកម្ពុជាមិនមែនជាទីទួលសុវត្ថិភាព​សម្រាប់ក្រុម​ឧក្រិដ្ឋ​ជន​សម្រាប់​មក​ដោយ​សេរីនោះឡើយ។ យើងត្រូវចាំថាជនល្មើសតែងតែរិះរកនូវទីកន្លែង និងឱកាសសម្រាប់​ប្រព្រឹត្តិបទ​ល្មើស និងធ្វើអ្វីផ្សេងៗទៀត ដើម្បីគេចផុតពីការស៊ើបអង្កេត និងចាប់ខ្លួនពួកគេ»។

អ្នកនាំពាក្យរងរូបនេះ បានគូសបញ្ជាក់ទៀតថា កម្ពុជា គឺជាប្រទេសរងគ្រោះមួយ​ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​នានា​លើសកលលោក ក្រោម​ឥទ្ធិពលនៃការវិវត្ត​យ៉ាងលឿន​នៃ​ប្រព័ន្ធ​បច្ចេក​វិទ្យា ដែល​បាន​បង្ក​នូវ​បរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ជនខិលខូច នៅក្នុង​ការប្រព្រឹត្តិ​បទ​ល្មើស។

បើតាមការឱ្យ​​ដឹងរបស់កាសែតឥណ្ឌា ចុះផ្សាយ​​នៅថ្ងៃទី​២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០២៤នេះ សមត្ថកិច្ចឥណ្ឌា ក៏បានចាប់ខ្លួន​​​ជនល្មើសម្នាក់រួចមកហើយ​​ កាល​​​ពី​ឆ្នាំ​២០២៣ ដោយ​ជន​ល្មើសរូបនោះ បានបោកប្រាស់ និងបញ្ជូនយុវជន​ដែល​មាន​ជំនាញផ្នែក​កុំព្យូទ័រ និងភាសាអង់គ្លេសចំនួន ១៧នាក់ មក​កាន់​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​ប្រាប់​ពួកគេថា​មកធ្វើការងារស្របច្បាប់។

ទាក់ទងនឹងករណីនេះដែរ ឯកអគ្គរាជទូតឥណ្ឌាប្រចាំនៅកម្ពុជា លោកស្រី Devyani Khobragade បានថ្លែងបញ្ជាក់ជា​មួយ​គេហទំព័រ Newsroom Cambodia ថា យុវជនទាំងអស់ ជាពិសេសយុវជនឥណ្ឌា គួរតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ មុននឹងព្រមព្រៀងទទួលយកការងារណាមួយ ដើម្បីចៀសវាងពីការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងកលល្បិចរបស់ជនខិលខូចមួយចំនួន។

លោកស្រី​ថា៖ «ខ្ញុំចង់​និយាយ​ទៅ​កាន់​យុវជ​ន​ឥណ្ឌា – សូមអនុវត្តការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការទទួលយកការងារណាមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាងនានា។ […] ពលរដ្ឋឥណ្ឌាគួរតែកុំបណ្តោយខ្លួនក្នុងសកម្មភាពខុសច្បាប់ ដូចជា ការទទួលយកការផ្តល់ការងារដោយប្រើប្រាស់ទិដ្ឋាការទេសចរណ៍ជាដើម»។

ឯកអគ្គរាជទូតរូបនេះ ក៏បាន​ជំរុញទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋឥណ្ឌា ឱ្យ​​បង្កើនការ​ស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិ​ក្រុម​ហ៊ុន ធម្មជាតិនៃការងារដែលត្រូវបានផ្តល់ឱ្យ​ និងប្រភេទនៃកុងត្រាដែលត្រូវចុះជាមួយភាគីក្រុមហ៊ុនផងដែរ។

​ប្រធានមជ្ឈ​មណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្តិភាព លោក យង់ គឹមអេង មាន​ប្រសាសន៍​ថា បញ្ហាជួញដូរមនុស្សនេះ គឺជារឿងដែលគួរឱ្យ​មានការព្រួយបារម្ភ។ លោក​ជំរុញ​​ឱ្យ​កម្ពុជា​គួរតែបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការណ៍ឱ្យ​កាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពបន្ថែម​ទៀត  ដើម្បីសម្រេចឱ្យ​​បាននូវអត្រាអប្បបរិមានៃករណីជួញដូរមនុស្សនៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។

លោកថ្លែងថា៖ «នេះជារឿងដែលគួរឱ្យ​​​ព្រួយបារម្ភ ហើយកន្លងមកយើងឃើញថាជុំវិញបញ្ហាហ្នឹង គឺរដ្ឋាភិបាល​យើង​គួរតែសហការជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាឱ្យ​បានទូលំទូលាយដើម្បីទប់ស្កាត់។ […] ព្រោះគេ[ឥណ្ឌា​]ក៏មានការ​ព្រួយបារម្ភដែរ គេក៏មានការប្រឹងប្រែងជុំវិញបញ្ហាហ្នឹង​​ដែរ យើងក៏ប្រឹងប្រែងជាមួយគ្នាទៅ ខ្ញុំថាគឺរឿងរ៉ាវវានឹងធ្វើឱ្យ​ប្រសើរឡើងហើយ»។

យោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៣ របស់គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​អំពើ​ជួញ​ដូរ មនុស្ស បាន​ទទួល​សំណើ​ចំនួន ១ ២៧៦​ករណី និង​បានចេញ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ស្រាវ​ជ្រាវរុករក​បទល្មើស​បាន ១ ២១៣​ករណី ស្មើ​នឹង ៩៧,៧០​ភាគរយ​។

រយៈពេល២ឆ្នាំចុងក្រោយ គឺឆ្នាំ២០២២ និង​ឆ្នាំ​២០២៣ អាមេរិកបានទម្លាក់ចំណាត់ថ្នាក់​កម្ពុជា​នៅកម្រិតទី៣ ដែលមានន័យថា ស្ថានភាពអំពើជួញដូរមនុស្សនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាក្រក់​បំផុត និងពុំធ្លាប់មានទេចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥មក។ នេះបើតាមរបាយការណ៍​ស្ដីពី​ការ​ជួញដូរ​មនុស្ស​ប្រចាំ​ឆ្នាំ២០២៣ របស់ក្រសួងការបរទេស​អាមេរិក ដែលចេញផ្សាយ​កាល​​ថ្ងៃ​ទី១៦ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ២០២៣។

របាយការណ៍ដដែល​​បន្ត​ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា​ មិន​បាន​បំពេញ​តាម​ស្តង់ដារ​​អប្បបរមា​​ក្នុង​ការ​លុប​បំបាត់​ការ​ជួញដូរ​មនុស្ស និង​ពុំ​បាន​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ឱ្យ​បាន​ខ្លាំងក្លា​ក្នុង​ការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​អំពើ​ជួញដូរ​មនុស្ស​នោះ​ទេ សូម្បី​តែ​អំឡុង​ពេល​មាន​ការ​រីក​រាល​ដាល​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ ក៏​ដោយ៕

ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ដែលបច្ចុប្បន្នរស់នៅ​ភូមិជើងព្រៃ ឃុំអំពិលព្រៃ ស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល លោក ផា សេង បានឱ្យដឹងនៅថ្ងៃទី​២៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤នេះ​ថា វិវាទ​ដីធ្លី​នេះ​ ថ្វីត្បិតតែ​បាន​ដោះស្រាយ​រួច​រាល់​ពិត​មែន តែលោក​ហាក់មិនមានអារម្មណ៍ថាទទួលបានយុត្តិធម៌ពេញលេញនោះទេ ដោយសារតែលោកត្រូវផ្លាស់មករស់នៅកន្លែងថ្មី ក្រោម​​ការ​ដាក់​​សម្ពាធ និងមិនទាន់បានទទួលប្លង់កម្មសិទិ្ធដីធ្លីនេះទេ។ 

លោកថ្លែង​ថា៖ «ដោះស្រាយរួចហើយ ក៏ប៉ុន្តែគេមិនទាន់បានឱ្យ​​ប្លង់យើង អាយើងដូរទៅហ្នឹង។ […] ពួកយើងប្តូរ​មក​នេះ​បាន​ជិត​១ឆ្នាំហើយ អត់បានប្លង់ទេ។ ទាក់ទងទៅឥលូវហ្នឹង​ គេថាប្លង់ធ្លាក់មកពីស្រុក តែគេអត់ព្រមឱ្យ​អត់​អីទេ»។

លោកបានបញ្ជាក់ថា ខាងភាគីក្រុមហ៊ុនបានផ្តល់សំណងជូនប្រជាពលរដ្ឋ តែសំណងនោះបានត្រឹមតែប្រើប្រាស់សម្រាប់សង់ផ្ទះតែប៉ុណ្ណោះ។

លោកបន្តថា៖ «គេឲ្យដែរ តែគេឲ្យតិចតួច ម៉ាល្មមសង់ផ្ទះអីទេ បានធ្វើផ្ទះរួច។ […] វា[តម្លៃដីដែលក្រុមហ៊ុនឱ្យ​​] ថោកហ្នឹងដូចស្អីចឹង។ ខ្ញុំយល់ថា វាអយុត្តិធម៌ណាស់ ពួកយើងរើមកទាំងទឹកភ្នែករហេមរហាម វាពិបាកនិយាយណាស់»។

បើតាមលោក ផា សេង ពលរដ្ឋ​​​ប្រមាណជាង ៧០គ្រួសារ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យ​ផ្លាស់ទីលំនៅមកនៅ​ភូមិជើងព្រៃ ឃុំអំពិលព្រៃ ស្រុកកណ្តាលស្ទឹង​ ខេត្តកណ្តាល ពីទីកន្លែងចាស់ដែលពួកគេបានតាំងទីលំនៅតាំងពីយូរឆ្នាំ​មកហើយ។ លោក​បន្តថា កន្លែងដែលលោក និង​ពលរដ្ឋដទៃទៀតផ្លាស់មកនៅនេះ មិនត្រឹមតែមិនអាចប្រកបរបររកទទួលទានបាននោះទេ ថែមទាំងមិនមានទឹកប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ទៀតផង។

លោកថា៖ «វារាងល្ហេរល្ហាលណាស់ យើងពិបាលរឿងទឹក អត់មានទឹកទេ ខ្វះទឹក ទឹកយកប្រើប្រាស់សឹងមិនកើតទេ ចេញមកឡើងក្រហម។ […] នៅនេះរកស៊ីអីអត់កើតទេ។ បើដីវិញវាលល្វឹងល្វើយ អត់មានជីវជាតិ យើងអត់ទាន់មានដាំដុះអីកើតទេ»។  

យ៉ាងណា ​លោកបានទទូច​ឱ្យ​មានការពន្លឿនដំណើរការនៃការប្រគល់ប្លង់ជូនពួកគាត់ ដើម្បី​ពលរដ្ឋអាចប្រើប្រាស់ដីនេះបាន​ក្នុងនាមជាកម្មសិទ្ធផ្ទាល់។

ពលរដ្ឋរងគ្រោះមួយរូបទៀត បានថ្លែងប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia ក្នុងលក្ខ​ខណ្ឌ​សុំមិន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​ថា ការផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅមកកន្លែងថ្មីនេះ ដែលមានចម្ងាយ​ពីទីតាំង​ចាស់ប្រមាណ ៨គីឡូម៉ែត្រនេះ ​បានបង្កនូវផលវិបាកជាច្រើនសម្រាប់រូបគាត់ ខណៈ​ឱកាស​រកចំណូល​មួយចំនួន​ធំ​ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់ ក្រោមលក្ខខណ្ឌទីតាំង​មិនអំណោយផល។

ពលរដ្ឋរូបនេះថា៖ «មកដល់កន្លែងថ្មីនេះ វាមិនដូចកន្លែងចាស់ទេ អត់មានដំណាំហូប ដាំដុះអីសម្រាប់លក់ក៏មិនបានដូចមុនដែរ ហើយឆ្ងាយពីកន្លែងការងារអីផ្សេងៗ។ […] ខ្ញុំអត់ទៀងទាត់ទេ ពេលណាមានរោងចក្រគេរើសកម្មករក៏ធ្វើការរោងចក្រទៅ ពេលណាអត់ ខ្ញុំដើរបេះបោចនេះនោះដើម្បីលក់ ចេះតែធ្វើចេះតែរកទៅ ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិត មានគេជួលលាងចាន ខ្ញុំក៏ទៅលាង និយាយទៅមានអីធ្វើហ្នឹង។ ដូចខែនេះអ៊ីចឹង មានព្រីង ចឹងខ្ញុំដើរបេះ​ព្រីងគ្រាន់​លក់​ដើម្បីទិញអង្ករហូប»។

គាត់បន្តថា ការមកនៅក្នុងកន្លែងថ្មី ធ្វើឱ្យ​គ្រួសាររបស់គាត់ជួបប្រទះ​នូវវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដោយ​សារ​តែចំណាយ​ច្រើន​ជាង​​ចំណូល។ គាត់បន្តថា ​សូម្បីតែទឹកសម្រាប់បរិភោគក៏ត្រូវការទិញ​ដែរ ព្រោះទឹកនៅតំបន់នោះ មិនអាចយកមកទទួលទាន​បាន​ទេ គឺប្រើបាន​តែសម្រាប់ការ​ប្រើប្រាស់ទូទៅប្រចាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

បើតាមការអះអាងរបស់ពលរដ្ឋ​រូបនេះ​ ខាងអាជ្ញាធរស្រុកបានសន្យាប្រគល់​ប្លង់​ជូន​ពួក​គេនៅក្រោយ​ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែររួច តែអាជ្ញាធរបែរជាមិនគោរពតាមពាក្យសន្យាទៅវិញ។

គាត់បានឱ្យ​ដឹងបន្ថែមថា៖ «គេថាឱ្យ​តាំងពីចូលឆ្នាំហើយ ឥលូវ​ចូលឆ្នាំហើយចូលខែ៥ហើយ យើងអត់ទាន់បានទទួលប្លង់ទេ។ […] ខ្ញុំចង់និយាយថា អភិវឌ្ឍន៍អីក៏អភិវឌ្ឍន៍​ទៅ និយាយទៅឱ្យ​តែប្រទេសជាតិយើងរីកចម្រើន តែរឿង​សំណង​ហ្នឹង​ សុំឱ្យ​សមរម្យឱ្យ​គ្នា[ប្រជាពលរដ្ឋ] រស់បានស្រួល គាត់ចេញទៅមានទីជម្រកសមរម្យ»។

កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះក្រោមគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ព្រលានយន្ត​ហោះអន្តរជាតិភ្នំពេញថ្មីនេះ បានចេញផ្សាយ​លិខិតចំហមួយដោយ​អះអាង​ថា ការអភិវឌ្ឍនេះ​ បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ប្រជាពលរដ្ឋ ៣៣០គ្រួសារ និង​ដីទំហំជាង ១លានម៉ែត្រការ៉េ ដែលភាគច្រើនជាដីមានបណ្ណកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់ ស្ថិតក្នុងឃុំចំនួន៤ រួម​មាន ឃុំបឹងខ្យាង ឃុំអំពៅព្រៃ ឃុំព្រែកស្លែង ក្នុងស្រុកកណ្តាលស្ទឹង ខេត្តកណ្តាល និងឃុំពត់សរ នៅស្រុក​បាទី ខេត្តតាកែវ។​

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ គេហទំព័រ Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការបញ្ជាក់បន្ថែមពីអភិបាល​ខេត្តកណ្តាល លោក គង់ សោភ័ណ្ឌ និងអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋបាលខេត្តកណ្តាល លោក គ្រុយ ម៉ាឡែន បានទេនៅរសៀលនេះ​ ដោយទូរស័ព្ទចូលតែគ្មានអ្នកទទួល។

លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុក​​កិច្ចការទូទៅនៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស​​លីកាដូ បាន​ថ្លែងថា​ អាជ្ញាធរគួរតែផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនដល់ប្រជាពលរដ្ឋឱ្យ​បានឆាប់រហ័ស ដើម្បីជាការផ្តល់​ទំនុកចិត្តដល់ពួកគាត់​។

លោកថា៖ «ក្នុងនាមជាអង្គការសង្គមស៊ីវិល យើងមើលឃើញថា បញ្ហាការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងថ្មីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ នៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋស្ម័គ្រចិត្តអ៊ីចឹង នៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋគាត់ទៅនៅហ្នឹង គួរតែទទួលបាននូវប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិឱ្យ​​បានឆាប់រហ័សដល់ពួកគាត់ ដើម្បីជាលំនឹងឱ្យ​ពួកគាត់មានការកក់ក្តៅ មានទំនុកចិត្ត។ […] បើសិនជាមិនទាន់បាន​ប្រគល់​ជូន​ពួកគាត់ទេ គឺគាត់មិនមានទំនុកចិត្តនោះទេ ធ្វើឱ្យ​អារម្មណ៍សុវត្ថិភាពសម្រាប់ពួកគាត់ហ្នឹង គឺអត់ទាន់មាន សំខាន់អាជ្ញាធរ និងក្រុមហ៊ុនត្រូវតែដោះស្រាយបានឆាប់ៗ»។ មាត្រា​១៩ ​នៃ​ច្បាប់​ស្តីពី​អស្សាមិករណ៍​​ ចែង​ថា ​ការ​ដក​ហូត​កម្ម​សិទ្ធិ​លើ​អចលន​វត្ថុ​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​លុះត្រា​តែ​គណៈ​កម្មាធិការ​អស្សាមិករណ៍​​បាន​ផ្តល់​សំណង​សម​រម្យ ​និង​យុត្តិ​ធម៌​តាម​គោល​ការណ៍​ និង​នីតិ​វិធី​នៃ​ការ​ទូទាត់​សំណង។ ​ក៏​ប៉ុន្តែ​ច្បាប់​នេះ​ចែង​​ថា​ ម្ចាស់​​អចលន​ទ្រព្យ​មិន​អាច​ធ្វើ​ពាក្យ​បណ្តឹង​តវ៉ា​នៅ​ក្នុង​ជម្លោះ​ដី​ធ្លី​លើ​គម្រោង​ធំៗ​របស់​រដ្ឋ ​ដូច​ជា​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្លូវ​​ជាតិ​​ធំៗ ​ស្ពាន​ ផ្លូវ​រទេះ​ភ្លើង ​ការ​ត​ភ្ជាប់ ​ការ​ចែក​ចាយ​បណ្តាញ​ទឹក​ភ្លើង ប្រព័ន្ធ​លូ ​ធារា​សាស្រ្ត​ជា​ដើម៕

ប្រតិកម្មរបស់ក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ និងអ្នកនយោបាយនៅក្រៅរដ្ឋាភិបាលនៅពេលនេះ ធ្វើឡើ​​ង​​ក្រោ​​​​យពេលលោក ហ៊ុន សែន ថ្លែងជាសាធារណៈជាថ្មីទៀត កាលពីថ្ងៃទី២២ ឧសភា ដែលលោ​​កព្រ​​មា​​​​នទៅអ្នកនយោ​​បា​​យ​​មិនសំ​​ដៅ​​ចំឈ្មោះ ចំពោះការរិះគន់ថាគ្មានរបបវា​​លពិឃាតនេះ។បើតា​​មអតីត​នា​​​យក​​រដ្ឋមន្រ្តីរូបនេះ លោកចង់តាក់តែងច្បាប់មួយឡើង ដើម្បីដាក់ទោសទណ្ឌ ប្រឆាំងអ្នកដែ​​លមិ​​ន​​ទ​​ទួលស្គាល់ថា មាន​របបខ្មែរក្រហម។

លោក វ៉ន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ បានប្រាប់គេហទំព័រ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃនេះថាការស្នើរឲ្យ​​បង្កើតច្បាប់នេះ​ហាក់ដូចជាមិនមានការចាំបាច់​នោះទេ ដោយលោកកត់សម្គាល់ថាច្បាប់នេះទំនង​​ជា​​​​មិនមានផលប្រយោជន៍ចំពោះប្រជាជនទេ។លើសពីនេះទៀត ច្បាប់នេះ​ ហាក់មានទំនោរច្រើនទៅលើប្រយោជន៍នយោបាយរបស់គណបក្សកាន់អំណាចច្រើនជាង ដែលមិនបម្រើឱ្យប្រយោជន៍​​សា​​ធា​​​​រណៈ​​ណាមួយនោះទេ។

លោកបន្តថា៖«ខ្ញុំយល់ថាវាដូចជាមិនមានប្រយោជន៍អ្វីសម្រាប់សង្គមជាតិ ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទេ​​។​ […] ក៏ប៉ុន្តែបើយើងមើលទៅលើជ្រុងនយោបាយ ពិតណាស់គណបក្សកាន់អំណាចនឹងចំណេញអំពីច្បាប់នេះប្រសិនបើកើតឡើង។ចំណេញទី១ គឺបក្សប្រឆាំងនឹងមិនអាចលើកយកបញ្ហាជនជាតិវៀតណាម ឬក៏វត្តមានយោធាវៀតណាមយកមករិះគន់រដ្ឋាភិបាលបានទៀតទេ។ ទី២ គឹបង្ហាញពីការដឹងគុ​​ណ​មិនចេះចប់ មិនចេះហើយរបស់បក្សកាន់អំណាច ចំពោះប្រទេសវៀតណាម »។

អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់រូបនេះបានថ្លែងឲ្យដឹងបន្ថែមថា ផ្ទុយទៅវិញប្រការនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញអំពីការបញ្ចេញមតិរបស់សាធារណជន នៅក្នុងការជជែកអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រតាមការយល់ឃើញផ្សេងៗគ្នា ព្រ​​​​មទាំងជាកា​​របង្ខំឲ្យប្រជាពលរដ្ឋទទួលស្គាល់អំណាចរបស់អ្នកកាន់អំណាចច្រើនជាង។

លោកបន្តថា៖ «វាឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីការបិតមាត់មនុស្សមិនឲ្យនិយាយអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ជជែកអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រទៅតាមអ្វីដែលគេយល់ឃើញ ទៅតាមអ្វីដែលវាជាសច្ចភាព ប្តូរមកឲ្យលោកនិយាយអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រទៅតាមអ្វីដែលអ្នកកាន់អំណាចរៀបចំ។ […] ប្រសិនបើកើតឡើងមែន វាជាការបង្ខំឲ្យពលរដ្ឋទទួលស្គាល់ភាពជាអាទិទេពនៃអ្នកកាន់អំណាច »។

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះដែរ​ សមាកជិកព្រឹទ្ធសភា កូតាមកពីគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ លោក គង់ ម៉ូនីកា ឯកភាព​​ចំ​ពោះ​​​គំនិតផ្តួចផ្តើមឱ្យមានច្បាប់ប្រឆាំងថាគ្មានរបបពូជសាសន៍នេះដែរ។មិនតែប៉ុណ្ណោះ ការស្នើរសុំឲ្យ​​មានច្បាប់ប្រឆាំងអ្នកមិនទទួលស្គាល់របបប្រល័យពូជសាសន៍នេះ មិនមែនជាកិ​​ច្ច​​​​​កា​​រមិនល្អនោះ​​ណា​មួយនោះដែរ។តែទោះជាបែបនេះក៏ដោយ លោកក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ដែរថា ភាគីអន្តរជាតិគួរតែមានគំរូភាពទៅដល់ប្រទេសនានាលើសកលលោក ទាក់ទិននឹងការដាក់ទោសទណ្ឌទៅដល់អ្នកដឹកនាំដែលបង្កឲ្យមានរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ទើបជាការអនុវត្តដែលមានប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ។

លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំយល់ថាមនុស្សគ្រប់រូប ជាពិសេសប្រជាជនខ្មែរ សុទ្ធតែបានដឹងច្បាស់អំពីរបបប្រល័​​យ​​​ពូជសាសន៍ ហើយការចង់ធ្វើច្បាប់ណាមួយពុំអាក្រក់នោះទេ។ប៉ុន្តែខ្ញុំយល់ថាអ្វីដែលសំខាន់ យើងច​​ង់ឃើញអង្គការសហប្រជាជាតិ តុលាការអន្តរជាតិនាំយកប្រទេស ឬថ្នាក់ដឹកនាំដែលបង្កអោយមានរប​បប្រ​ល័យពូជសាសន៍មកផ្តន្ទាទោស ដើម្បីជាគំរូ»។

ហាក់ផ្ទុយពីនេះ លោក ឯម សុខសុវណ្ណ ប្រធានគណបក្សដើម្បីកម្ពុជា ក៏បានថ្លែងប្រាប់គេហទំព័រ Ne​w​​​sroom Cambodia ថា រឿងអ្វីក៏ដោយក៏លោក ហ៊ុន សែន អាចធ្វើបានដែរ ប្រសិនបើលោកចង់​​ធ្វើ។​​បើ​​ពិ​​​និត្យទៅលើសំឡេងនៅក្នុងសភា និងសំឡេងនៃការបង្កើតច្បាប់ណាមួយនោះ មិនងាយដូ​ចបក​​ចេ​ក​​​យ៉ាងដូច្នោះដែរ សម្រាប់គណបក្សកាន់អំណាច។

លើសពីនេះទៅទៀត អំណាចដែលគណបក្សប្រជាជនមាន មិនទាមទារឲ្យមានការព្រមព្រៀងពីភា​​គីណា​នោះទេ។លោកក៏កត់សម្គាល់ឲ្យឃើញដែរថា ចេតនានៅក្នុងការស្នើរច្បាប់ជាថ្មីម្ត​ង​ទៀតនេះ ប្រា​​ក​ដ​ជាមានផលចំណេញផ្នែកណាមួយជាក់ជាពុំខានសម្រាប់គណបក្សកាន់អំណាច​​​។

លោកបន្តថា៖ «ខ្ញុំគិតថាការដែលគាត់ចង់បង្កើតច្បាប់ដែលគេមិនទទួលស្គាល់នេះ វាមិនមែនជារឿងថ្មីទេ វាធ្លាប់កើតមានម្តងស្រាប់រួចទៅហើយ។ […] ដូច្នេះ ចាំបាច់ ឬមិនចាំបាច់ គាត់មានអំណាចស្រាប់ទៅហើយ ពីព្រោះគាត់បាន១២០កៅអីហើយ ដូច្នេះទេគាត់ចង់ធ្វើអីក៏បានដែរនៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ។​ […] ខ្ញុំចង់ដឹងថា តើចេតនាអ្នកដែលស្នើរអនុម័តច្បាប់នោះគាត់ចង់បានអីវិញនៅក្នុងគោលបំណងរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែបើសិនជាគាត់កាន់អំណាច គាត់ប្រាកដជាចាំបាច់ គាត់មានបំណងធ្វើអ្វីមួយហើយ»។

អ្នកនយោបាយវ័យក្មេងរូបនេះ មើលឃើញការដែលបង្កើតទៅជាច្បាប់ ដែលដាក់ជាកាត្វកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឱ្យទទួលខុសត្រូវរឿងរបបវាលពិឃាតនេះ គឺជាការរឹតត្បឹតសេរីភាពនៅក្នុងការបញ្ចេញមតិរប​​ស់​​​ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រមទាំងអ្នកនយោបាយដែលមាននិន្នាការផ្ទុយទៅវិញទេ។

លោកបន្តថា៖​«កាលណាដាក់ទៅជាកាតព្វកិច្ច ឬក៏ចងប្រជាពលរដ្ឋហើយវាតែងតែមានការរឹតត្បឹតហើ​​យ កាលណាច្បាប់ចេញជាច្បាប់ហើយប្រាកដជាវារឹតត្បឹតនៃការបញ្ចេញមតិ។ […] ប៉ុន្តែក្នុងនាមជាប្រជាពលរដ្ឋ យើងត្រូវសិក្សាឲ្យច្បាស់ថាតើចំណុចណាមួយដែលយើងគួរតែនិយាយ ចំណុចណាមួយដែលមិនគួរនិយាយ ពិសេសអ្នកនយោបាយ ឲ្យឆ្លាតជាងច្បាប់ដែលគេបានអនុម័តហ្នឹង»។

រីឯលោក លី សុធារ៉ាយុទ្ធ មន្ត្រីចាន់ខ្ពស់គណបក្សភ្លើងទៀន បានឲ្យដឹងថា លោកមិនជំទាស់នឹងការធ្វើច្បា​ប់ថ្មីនេះទេ ប៉ុន្តែគួរតែមានការគិតដល់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

លោកបន្តថា៖ «រាល់ការធ្វើច្បាប់នានា ក៏ត្រូវតែគិតដល់សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិដែលជាគ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលមិនអាចខ្វះបាន។ […] យើងមិនជំទាស់ទេចំពោះការចង់បង្កើតច្បាប់ប្រឆាំងនឹងអ្នក​ដែលមិនទទួលស្គាល់របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា។ យើងទាំងអស់គ្នា ស្អប់ខ្ពើមរបបឃោ​រឃៅយង់ឃ្នង ឬពិឃាដនេះ »។

មិនតែប៉ុណ្ណោះ បើតាមលោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ បើច្បាប់នេះពិតអាចលេចចេញជារូបរាងមែន គេគួររកឲ្យ​​ឃើញ និងផ្តន្ទាទោសអ្នកដែលសមគំ​និត និងនៅពីក្រោយរបបប្រ​​​ល័យពូជសាសន៍នេះ រួមនឹងបរ​​ទេ​​សដែ​​​លគាំទ្ររបបនេះទាំងផ្នែកស្មារតី គំនិត បច្ចេកទេស និងម​​ធ្យោបា​​យផ្សេងៗដែរ ទើបជាជម្រើស​​ដែល​​ល្អ​​​​ប្រសើរ។

លោកបន្តថា៖ «ដែលបានដឹងហើយថា ជារៀងរាល់ឆ្នាំគណបក្ស តែងតែធ្វើបុណ្យរម្លឹកដល់វិញ្ញាណក្ខន្តពល​រដ្ឋខ្មែររាប់សែន លាននាក់ដែលត្រូវបានស្លាប់យ៉ាងវេទនាដោយសារតែការបង្ខំឲ្យធ្វើការលើសក​ម្លាំ​​ង ឈឺគ្មានថ្នាំព្យាបាល ការបង្អត់អាហារ និងការធ្វើទារុណកម្មលើរាងកាយគ្រប់ប្រភេទជាដើម ក្នុងរប​​បប្រល័យពូជសាសន៍ក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្មែរក្រហម»។

លោកនិយាយថា មិនថាគណបក្សនយោបាយ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ឬពលរដ្ឋទូទៅទេ ដែលចង់បាននូវលំហសេរីភាព និងប​​រិយាកាសនយោបាយល្អ ដែលស្របតាមគោលការណ៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិ ។

កាលពីថ្ងៃទី២២ ឧសភា លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានគណបក្សកាន់អំណាចផង បានផ្តួចផ្តើមគំនិតឲ្យបង្កើ​​​តច្បាប់ប្រ​ឆាំ​ងអ្នកមិនទទួលស្គាល់របបប្រល័យពូជសាសន៍ជាថ្មីទៀត ក្នុងគោលដៅដាក់ទោសលើជ​ន​​​ណានិយាយថាគ្មានរបបប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា។

សារនយោបាយដូចដែលលោក ហ៊ុន សែន ព្រមានជាថ្មីឡើងវិញនេះ ធ្វើឡើងក្នុងពេ​​លដែល​​លោ​​កចូ​​ល​​រួ​មសម្រាប់ទិវា ស្តីពី «អនាគតកម្ពុជាគ្មាន​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍» នៅរាជធានីភ្នំពេញ។បើតាមអ្នក​​ន​​យោ​​​បាយចាស់វស្សារូបនេះ ការតាក់តែងច្បាប់នេះ មិនមែនជាការរំលោភបំពានលើសេរីភាពបញ្ចេញម​​តិនោះទេ តែជាការបិទបញ្ចប់ល្បែងនយោបាយរបស់អ្នកនយោបាយមួយចំនួន។

លោកបន្តថា៖«ខ្ញុំសូមស្នើឱ្យអ្នកច្បាប់ទាំងអស់ តើយើងអាចនឹងដាក់ច្បាប់នៅប្រទេសកម្ពុជាបាន ឬ​​អ​ត់ សម្រាប់ជនទាំងឡាយណាក៏ដោយ ដែលថាកម្ពុជាគ្មានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ គឺត្រូវទទួលទោស​​។ ហេតុអីបានជាខ្ញុំត្រូវហ៊ាននិយាយអីចឹង? សាលក្រមតុលាការមួយ ដែលបានចេញថា កម្ពុជាមានរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ដំណើរការកាត់ទោសរបបប្រល័យពូជសាសន៍។ អីចឹងបើសាលក្រមតុលាការចេ​ញអីចឹងហើយ តើយើងដាក់ច្បាប់មួយ ដើម្បីអះអាងថា កម្ពុជាមានរបបប្រល័យពូជសាសន៍? […] នៅអឺរ៉ុប ដូចជាមាន ដែលថា អ៊ីត្លែរ មិនមែនជារបបហ្វាស៊ីស ដូចជាមានទោស។ អីចឹងកម្ពុជា គួរធ្វើទេ? »​។

ដោយឡែក អង្គការសហប្រជាជាតិបានកំណត់និយមន័យថា អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ (Genocide) គឺ​​ជាការសម្លាប់រង្គាលដោយចេតនាជាក់លាក់ដើម្បីបំផ្លាញទាំងស្រុង ឬដោយផ្នែកទៅលើក្រុមជាតិ ក្រុ​​ម​​ជា​​តិពន្ធុ ក្រុមពូជសាសន៍ ឬក្រុមជំនឿសាសនាណាមួយ។

នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ជាច្រើនបានកើតមានឡើងនៅកន្លែងខុសៗគ្នាពាសពេញពិភពលោក រួមមានចាប់តាំងពីសង្រ្គាមពង្រីកទឹកដីរបស់ចក្រភពម៉ុងហ្កោល ដល់របបខ្មែរក្រហម ដែលប្រទេសកម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់ជាង៣ឆ្នាំ ក្រោមគោលនយោបាយ កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក្លែងក្លាយ។

ក្នុងបញ្ញត្តិមាត្រា២ នៃច្បាប់ស្តីពីការប្រឆាំងការមិនទទួលស្គាល់ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលប្រព្រឹត្តិឡើងក្នុងរយៈកា​​លនៃកម្ពុ​ជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលបានដាក់ដំណើរការឲ្យប្រើប្រាស់កាលពីឆ្នាំ២០១៣ បានចែងថា «រាល់ការមិនទទួលស្គាល់ ឬការសម្រាល ឬការបដិសេធ ឬការជំទាស់អត្ថិភាពនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម ឬការលើកតម្កើងឧក្រិដ្ឋកម្មដែលប្រព្រឹត្តិឡើងក្នុងរយៈកាលនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយច្បាប់ ឬដោយសេចក្តីសម្រេចជាស្ថាពររបស់តុលាការដែលមានអានុភាពអនុវត្តនៅលើទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺជាបទមិនទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈនូវឧក្រិដ្ឋកម្មដែលប្រព្រឹត្តិឡើងក្នុងរយៈកាលនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ »៕

យុទ្ធនាការដែលមានរយៈពេល​ ១៥ថ្ងៃនោះ​ បានចាប់ផ្តើមកាលពីថ្ងៃ​ទី៣០ ខែមេ​សា ដល់​​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងគោលបំណងអបអរ​​ទិវា​សេរី​ភាព​សារ​ព័ត៌​មាន​ពិភពលោក និង​លើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីសារៈសំខាន់នៃសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិ និងបង្ហាញ​អំពីតួនាទីរបស់អ្នកសារព័ត៌មាន និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិប​តេយ្យ​។​

បើតាម CCHR យុទ្ធនាការ​នោះ បាន​រៀបចំព្រឹត្តការណ៍ជាច្រើន ដូចជា ចេញ​ផ្សាយ​កម្រងសំណួរ​នៅ​លើ​ប្រព័ន្ធ​អនឡាញ ស្តីពី សេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិទទួលព័ត៌មាន និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និង​ផ្សព្វផ្សាយឡើងវិញនូវជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកសារ​ព័ត៌មាន ១០រូប នៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់​ CCHR។

លោក ហួន ផន អ្នកសម្របសម្រួលគម្រោងគាំទ្រប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ និងសេរីភាពមូលដ្ឋាននៅកម្ពុជានៃមជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា​​ (ម.ស.ម.ក ) បានឱ្យ​ដឹងនៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា​នេះ​​ថា យុទ្ធនាការនេះបានបញ្ចប់ទៅដោយរលូន ជាមួយនឹងលទ្ធផលល្អប្រសើរ។ លោកបាន​កត់​សម្គាល់​ថា យុទ្ធនាការនេះ បានទាញយកនូវការចូលរួមដ៏ច្រើនពីសំណាក់មហា​ជន ជាពិសេសយុវវ័យ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងមន្ត្រីរាជរដ្ឋាភិបាលផងដែរ។

លោក​​ក៏បានឱ្យ​ដឹង​បន្ថែម​​ថា ការរួបរួមកម្លាំងគ្នា និង​គោល​ជំហររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល​នៅក្នុង​ការ​កែប្រែ គឺជាកាតាលីករដែលសំខាន់នៅក្នុងការធ្វើឱ្យ​មានលំហរសេរីភាពល្អប្រសើរជាង​មុន។

លោក ហួន ផន បានថ្លែង​ថា៖ «អ្វីដែលយើង​អាច​មើល​ទៅ​មុខ​ទៀត យើងមើលតាមរយៈជំហររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងការចូលរូមរបស់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។ […] យើងជាអង្គការសង្គមស៊ីវិល ជាសាធារណជនទូទៅ យើង​បានបង្ហាញ​ពី​ក្តី​បារម្ភ ពីការយល់ឃើញ ពីសំណូមពរចង់ឃើញស្ថានភាពល្អប្រសើរ ហើយយើងឃើញជំហររដ្ឋាភិបាល គាត់មានជំហរមួយផ្សេងមួយទៀត​ នៅក្នុងការជួយលើកកម្ពស់បែបហ្នឹង»។

មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះ ក៏បានទទូចឱ្យ​សាធារណជន មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិល និងភាគីពាក់ព័ន្ធនានា​ បង្កើននូវសកម្មភាពចូលរួមបន្ថែមទៀត តាមរយៈគ្រប់រូបភាពដើម្បីអនាគតនៃ​សេរីភាពសារព័ត៌មានពិតប្រាកដសម្រាប់កម្ពុជា។

លោកថា៖ «ការចូលរួមមានច្រើនរូបភាព តាមរយៈការសិក្សាស្វែងយល់សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ថាវាមានទំហំឬកម្រិតបែបណា ដើម្បីឱ្យ​ការបញ្ចេញមតិ ឬសេរីភាពរបស់យើងហ្នឹង ប្រើប្រាស់ទៅបានសមស្រប និងមាន​ប្រសិទ្ធភាពស្របតាមគោលការណ៍។ […] ហើយទន្ទឹមនឹងគ្នាហ្នឹង យើងត្រូវមើលអំពីស្មារតីរបស់ច្បាប់ដែលចែងទាក់ទងនឹងលំហរសេរីភាព ថាមានភាពល្អប្រសើរប៉ុណ្ណាដែរ»។  

ទាក់ទិននឹងរឿងនេះដែរ លោក ពុយ គា ប្រធានក្លឹបអ្នកកាសែតកម្ពុជា បានដឹង​ថា ស្ថានភាព​អ្នក​សារព័ត៌មាន​នឹងមិនមានការរឹតត្បឹតទេ ប្រសិនបើពួកគេគោរពទៅតាមវិជ្ជាជីវៈ និងមិនចុះផ្សាយហួសពីលំហរសេរីភាពដែលបានចែងដោយច្បាប់។

លោកបានសង្កត់​ធ្ងន់​ថា៖ «នៅក្នុងច្បាប់ស្តីពីរបបសារព័ត៌មាន អត់មានចែងអំពីការដែលមុនផ្សាយ ត្រូវការឆ្លងទៅក្រសួងព័ត៌មាន ឬមន្ត្រីនេះ មន្ត្រីនោះនោះទេ។ […] ប៉ុន្តែយើងខ្លួនឯងនេះ យើងត្រូវដឹងពីវិជ្ជាជីវៈ ក្រមសីលធម៌ ការចេញផ្សាយទៅហ្នឹង ការទទួលខុសត្រូវរបស់យើងកម្រិតណា សេរីភាពរបស់យើងមានហើយ តែយើងផ្សាយកុំឱ្យ​ហួសពីសេរីភាពរបស់យើង»។

លោកក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា លំហរសេរីភាពសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា ហាក់មានភាពប្រសើរឡើង ខណៈប្រជាពលរដ្ឋមានជម្រើសគ្រប់គ្រាន់​នៅក្នុងការជ្រើសរើសព័ត៌មានដែល​ខ្លួន​ពេញ​ចិត្ត ដោយមិនមានការរឹតត្បឹតណាមួយឡើយ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «បច្ចុប្បន្នយើងឃើញហើយ ការផ្សព្វផ្សាយមានច្រើនជ្រុងណាស់ ពីបញ្ហាសង្គម បញ្ហានយោបាយ ការផ្សាយតាមវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងការផ្សាយតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ដូច្នេះ​ប្រជាពលរដ្ឋយើងគាត់មាន​សិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់នៅក្នុងការជ្រើសរើស។ […] ខ្ញុំមិនគិតថា​មានការឃាត់ឃាំងទេ នេះជាសេរីភាពមួយនៅក្នុងការទទួលព័ត៌មាន ហើយខ្ញុំគិតថាល្អ និងចង់ឱ្យ​បន្តបែបហ្នឹងតទៅទៀត»។

លោកក៏បានជំរុញឱ្យ​អ្នកសារព័ត៌មាន​ទាំងអស់ ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវវិជ្ជាជីវៈ ផ្សាយប្រកប​ដោយតុល្យភាព ព្រមទាំងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានទាំងឡាយណាដែលមានប្រយោជន៍ និងនាំមកនូវការអភិវឌ្ឍ​ជាវិជ្ជមានសម្រាប់សង្គមជាតិ។

ទោះជាយ៉ាងណា នាយកប្រតិបត្តិសម្ព័ន្ធសារព័ត៌មានកម្ពុជា លោក ណុប វី បានលើកឡើងថា ស្ថានភាពសេរីភាពសារព័ត៌មានបច្ចុប្បន្ន មិនទាន់អាចវាយតម្លៃបាននៅឡើយទេ ថា​មានភាពល្អប្រសើរ ដោយលោកបានកត់សម្គាល់នូវភាពមិនសូវសម្បូរបែបនៃប្រព័ន្ធសារព័ត៌មាន។

លោកបន្ថែម​ថា កត្តានេះ គឺជាកង្វល់ដោយសារតែការទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ សម្រាប់យកទៅធ្វើការសម្រេចចិត្តជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល គឺមានចំនួនតិចទៅៗ ដែល​មិនអាច​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​សម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវ។

លោកថា៖ «យើងមិនទាន់អាចនិយាយបានថា ស្ថានភាពហ្នឹងមានភាពល្អប្រសើរឡើយវិញទេ ដូចយើងថ្លឹងថ្លែងមើល​អំពីសេរីភាពសារព័ត៌មានយើងនៅមុនឆ្នាំ២០១៧ នៅបច្ចុប្បន្នយើងមិនមានសារព័ត៌មានដែលមានព័ត៌មានពេញ​លេញ ព័ត៌មានច្រើនដូចមុនឆ្នាំ២០១៧ ដើម្បីផ្តល់ជូនឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋយើងទេ។ […] និយាយពីវិទ្យុវិញ មិនមាន​ព័ត៌មាន​ដែលអាចធ្វើឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ អាចទទួលបានដូច​មុនទៅ​ទៀត ចំណែកសារព័ត៌មានព្រីន​ធីង [កាសែត]វិញ​ យើងស្ទើរតែអស់ទៅហើយ»។

លោក​បន្តថា៖ «ស្ថានឲប័នដែលនាំផ្សាយបញ្ហាសង្គម​ក៏មានការថយចុះ យើងមានការព្រួយបារម្ភដែរថា​បើសិនមិន​មាន​ស្ថាប័ន​ដែល​នាំ​មកនូវអ្វីដែលជាបញ្ហាជូនដល់រដ្ឋាភិបាលច្រើនដូចមុន ខ្លាចតែបញ្ហានៅក្នុងសង្គមហ្នឹង មិនត្រូវបានដោះស្រាយ»។

ដើម្បីធានាឱ្យ​បាននូវសិទ្ធិសេរីភាពសារព័ត៌មានពេញលេញ លោក ណុប វី យល់ថា ចាំបាច់​ទាម​ទារឱ្យ​មានការលុបបំបាត់នូវការគំរាមកំហែងផ្សេងៗ​ទៅ​លើអ្នកសារព័ត៌មាន តាមរយៈការដាក់ចេញនូវវិធានការប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និង​ធានា​នូ​វចម្រុះភាព​របស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឱ្យ​បានល្អប្រសើរ។

របាយការណ៍ដែលចេញផ្សាយ​ដោយ CCHR កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ បង្ហាញថា ចាប់តាំងពីមុន​​ការបោះ​​ឆ្នោ​​ត​​ថ្នាក់ជាតិ ក្នុងខែកក្កដា ស្ថានភាពនៃសេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាព​សារព័​ត៌មាន និងសិ​ទ្ធិទទួល​បានព័​​ត៌មាន ត្រូវរងការយាយី និងជាគោលដៅនៃការវាយប្រហារ។ ប្រភពដដែល បន្តថា រដ្ឋាភិបាលបាន​បន្ត​និន្នាការរឹតត្បឹត​ដោយ​ហួស​ហេតុ​លើសេរី​ភាព​បញ្ចេញ​មតិ និង​បំបិទ​សំឡេង​រិះគន់​ដែល​ជាកា​រ​គាបសង្កត់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ​នៅមុនការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣កន្លងទៅនេះ។ របាយការណ៍ដដែលក៏បានឱ្យ​ដឹងដែរថា អ្នកសារព័ត៌មានចំនួន ១៦នាក់ និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សចំនួន ១០០នាក់ ប្រឈមនឹងវិធានការផ្លូវច្បាប់ គិតចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣។ ការប្រឈមទាំង​នោះ រួម​មាន ការកោះហៅទៅសួរចម្លើយ ការឃុំខ្លួន បង្ខំឱ្យ​ចុះកិច្ចសន្យា ចោទ​ប្រកាន់ និង​ឈានទៅដល់ការផ្តន្ទាទោស៕

កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ គណៈកម្មការសុខភាពមនុស្សចាស់នៃ​ក្រសួងសុខាភិបាល បានបង្ហាញរបាយការណ៍មួយ​ថា ភាគរយនៃចំនួនមនុស្សវ័យចំណាស់​​នៅ​ក្នុង​​ប្រទេសកម្ពុជា មានការកើនឡើង​ ៨.៩% នៅឆ្នាំ២០១៩ និង​អាចកើនឡើងដល់១១% ក្នុងឆ្នាំ២០៣០ ខណៈការកើនឡើងចំនួនមនុស្សវ័យចំណាស់​នេះ បណ្តាលមកពីកត្តាចំនួន២រួមផ្សំ​គ្នា គឺការកើនឡើងនូវអាយុសង្ឃឹមរស់​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា និងការធ្លាក់ចុះនូវអត្រាកំណើត។

នាយក​​ប្រតិបត្តិអង្គការមនុស្សចាស់​​កម្ពុជា លោក ទុំ វីរ៉ា បានលើកឡើង​​នៅ​ថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភា​នេះថា មនុស្សមានវ័យចំណាស់ បាននិងកំពុង​ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជា​ច្រើន ទាក់​ទង​នឹង​កត្តាការ​ថែទាំសុខភាព និង​កត្តាជីវភាព ដោយសារតែពួកគាត់មិនអាចរកចំណូល​បាន​ដូចមនុស្ស​​វ័យក្មេង។ លោកបន្ត​ថា ទន្ទឹមនឹងការមិនមាន​ឱកាស​ក្នុងការរកប្រាក់ចំណូល​របស់មនុស្ស​វ័យចំណាស់នេះ​ ការចំណាយប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគាត់ ក៏​កាន់តែមានការកើនឡើងផងដែរ​ ហើយ​គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋ ក្នុងការ​​គាំពារពួក​គាត់ ក៏នៅ​​មិនទាន់ត្រូវបានអនុវត្តដោយ​មាន​ប្រសិទ្ធិភាពពេញលេញនៅឡើយដែរ។

លោក ទុំ វីរ៉ា បានថ្លែង​ថា៖ «ខ្ញុំចង់លើកអំពីប្រព័ន្ធគាំពារ​របស់​មនុស្សចាស់ទូទៅ ដែលយើងមើលឃើញថានៅកម្ពុជា​យើង​អត់ទាន់មានទេ យើង​មាន​សម្រាប់គ្រួសារក្រីក្រ ដែលគេទទួលបាន​តាមរយៈកញ្ចប់គាំពារ​សង្គម ប៉ុន្តែទាំងអស់នេះមិនទាន់បានគ្រប់គ្រាន់ទេ។ […] ដល់ចឹងពេលគាត់ឈឺពេលអី គាត់អត់ហ៊ានទៅពេទ្យទេ ដោយ​សារអត់​មាន​លុយ​ បើ​សិនជាគាត់មានប័ណ្ណអនុគ្រោះអីចឹ​ង​ គឺមិនអីទេ»។

លោកបានកត់សម្គាល់ដែរថា នៅក្នុងបរិបទនៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើប មនុស្សវ័យចំណាស់ ហាក់បីដូចជា​មាន​ភាព​ឯកា ដោយសារតែសមាជិកក្នុងគ្រួសាររបស់ពួកគាត់ ​​រវល់តែជាមួយ​នឹងឧបករណ៍​អេឡិកត្រូនិក ជាជាងការ​ចំណាយពេលជាមួយគ្នា។

ជាមួយគ្នានេះដែរ លោកក៏បានជំរុញឱ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងពាក់ព័ន្ធ អនុវត្តឱ្យ​​បានខ្ជាប់ខ្ជួន​ និង​​មានប្រសិទ្ធិភាព​ នូវគោលនយោបាយដែលមាន​ស្រាប់ ក្នុងការផ្តល់សេវា​ដល់​មនុស្សវ័យចំណាស់ ទាក់ទងនឹងការគាំពារនានា ព្រមទាំងបណ្តុះនូវទម្លាប់នៅក្នុងការ​រស់នៅប្រកប​ដោយ​អនាម័យ​ខ្ពស់ ដើម្បីធានាឱ្យ​បាននូវសុខមាលភាព និង​ការរស់នៅ​សមរម្យសម្រាប់​មនុស្សវ័យចំណាស់​។

ស្ថិតនៅក្នុងវ័យ៧៤ឆ្នាំ អ្នកស្រី ឡាក់ កែម ជាពលរដ្ឋ​មានស្រុកកំណើតនៅខេត្តព្រៃវែង និងបច្ចុប្បន្នជាអាជីវករ​លក់ដូរនៅផ្សារមួយក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ​ បានឱ្យដឹង​​ថា មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់ មាន​បញ្ហាប្រឈមខ្លាំង​ជាមួយនឹង​សុខភាព និង​បញ្ហាជីវភាព ដូចជា​រូបអ្នក​ស្រីផ្ទាល់ គឺមានជំងឺប្រចាំកាយលើសឈាម ហើយ​នៅបន្តប្រកប​របរ​លក់ដូរ​ឥវ៉ាន់ ដើម្បីរកចំណូលចិញ្ចឹមជីវិត។

អ្នកស្រី​ថា៖ «ខ្ញុំលក់នៅនេះ១៨ឆ្នាំហើយ ឥលូវហ្នឹងនៅលក់ឱ្យ​កូនទេ បើ​យើងមិ​ន​នៅ​លក់​ មិនដឹងបានចំណូលពីណា។ […] ខ្ញុំបញ្ហាសុខភាពអីផ្សេង​ដូចមិនមានអីយ៉ាប់យឺនទេ ដោយសារកូនទិញវីតាមីនឱ្យ​ហូបរាល់ខែដែរ ហើយបើ​មិន​ឱ្យ​ខ្ញុំធ្វើការអីសោះ ឱ្យ​នៅតែស្ងៀមហ្នឹង ខ្ញុំមិនចេះនៅទេ បើនៅស្ងៀមពេកដឹងតែឈឺហើយ»។

អ្នកស្រី ឡាក់ កែម ចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលជួយឱ្យ​មាន​មណ្ឌលសុខភាពដែលអាច​ផ្តល់​ការ​ពិនិត្យសុខ​ភាព​ជាប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់មនុស្សចាស់ ដើម្បីជាការតាមដាន​មួយ និង​សម្រួលដល់ការព្យាបាលឱ្យ​បានទាន់ពេលវេលា។

យោងតាមការសិក្សាមួយរបស់អង្គការអុកហ្វាមកម្ពុជា ដែលផ្សព្វផ្សាយ​កាលពីពេលថ្មីៗនេះ ឱ្យដឹងថា មនុស្ស​វ័យ​ចំណាស់ ​​ជួប​ប្រទះ​បញ្ហា​ជា​ច្រើន​ ដូច​ជា ​ការ​ប្រឈម​ខ្ពស់​នឹង​​ជំងឺ​បាក់​​ទឹក​​ចិត្ត​ និង​ជំងឺ​មិន​ឆ្លង​ជា​ដើម​។

ការ​សិក្សាដដែលបន្តថា ភាព​ក្រីក្រ​​ក៏​ជា​បញ្ហា​ចម្បង​ ដែល​រារាំង​មនុស្ស​ចាស់​​ក្នុង​ការ​​ទទួល​បាន​សេវា​ថែ​ទាំ​សុខភាព​ផង​ដែរ​ ដោយ​ជា​ទូទៅ​ ឱកាស​ការងារនៅ​​មាន​កម្រិត​ និង​​មិន​​មាន​ការ​​ផ្ដល់​​ប្រាក់​​សោធន​និវត្តន៍​ពី​រដ្ឋាភិបាល​​ដល់​មនុស្ស​​វ័យ​ចំណាស់​ឡើយ​។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា លោក តូច ចាន់នី មាន​ប្រសាសន៍​ថា ក្រសួងបាន​បំពេញនូវភារកិច្ចជាច្រើនរួចមកហើយ ទាក់ទងនឹងកិច្ចគាំពារទៅលើមនុស្សចាស់។

លោក​ថា៖ «បើសួរថាបានធ្វើអីខ្លះ គឺយើងបានធ្វើច្រើនណាស់ យើងធ្វើតាំងពីមិនទាន់មានគោលនយោបាយ រហូត​ដល់​មាន​គោលនយោបាយជាតិ ស្តីពីមនុស្សវ័យចាស់ឆ្នាំ២០១៧-២០៣០ហ្នឹង។ […] ក្រៅពីនោះ យើងមានជា​យន្តការ យើង​មាន​ជាឯកសារគតិយុត្តិមួយចំនួន ដើម្បីបម្រើឱ្យ​ការអនុវត្តគោលនយោបាយជាយុទ្ធសាស្ត្រហ្នឹង»។

លោកបន្ថែមថា ក្រសួងបាននិងកំពុងរៀបចំឱ្យ​មានជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់មនុស្សចាស់ ហើយ​ក៏បា​នចា​ប់​ផ្តើម​បណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស ដើម្បីឱ្យ​ទៅបម្រើនូវតម្រូវ​ការផ្សេងៗ​របស់មនុស្សចាស់។

លោក​ថា៖ «យើងបានរៀបចំ លើកទឹកចិត្តឱ្យ​វិស័យឯកជន អង្គការដៃគួ គិតគូររឿង​ធ្វើមណ្ឌលទាំងនេះ។ […] ការរីកចម្រើនរបស់កម្ពុជាយើង គឺអាយុរស់របស់មនុស្សចាស់កាន់តែច្រើន មនុស្សចាស់កាន់តែនៅយូរ។​ ការដែលក្មេងកើតមកបំពេញបន្ថែម​វាតិច ស្ថានភាពបែបហ្នឹងវាធ្វើឱ្យ​មានផលលំបាកត្រង់ថា កម្លាំងពលកម្មមាន​កាន់​តែ​តិច អ្នកដែលចាំទទួលផលពីពលកម្មហ្នឹង​វាច្រើន ព្រោះមនុស្សចាស់ គាត់អត់មានចំណូលទេ គាត់ចាំតែទទួលយកសេវារបស់រាជរដ្ឋាភិបាលហ្នឹង អ៊ីចឹងអ្នកដែលធ្វើការតិច អ្នកដែល​ចាំហូបច្រើន វាធ្វើឱ្យ​អត់មានលំនឹង»។

ចំណែក ​រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងសុខាភិបាល លោក កែវ រដ្ឋា ដែលត្រូវបាន​សារព័ត៌មាន Freshnews ស្រង់ប្រសាសន៍​ក្នុង​កិច្ចប្រជុំមួយកាលពី​ថ្ងៃទី​១៥ ខែឧ​សភា ​បាន​លើកឡើង​ថា ក្រសួង​សុខាភិបាល កាលពីចុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ បានរៀបចំបង្កើតឱ្យមាននូវគណៈកម្មការ​សុខភាពមនុស្សចាស់ ដែលជា​យន្តការថ្មីមួយ​របស់រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ ក្នុងការតម្រង់ទិស​ការគ្រប់​គ្រង​សុខភាព​មនុស្សចាស់​ឱ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព។

លោកបន្ត​ថា តាមរយៈ​គោលនយោបាយជាតិស្តីពីមនុស្សចាស់ ឆ្នាំ​២០១៧-២០៣០ រដ្ឋាភិបាល បាន​កំណត់មនុស្សចាស់ គឺ​ជាអ្នកដែលមានអាយុចាប់ ៦០ឆ្នាំឡើងទៅ​ ហើយ​ការកំណត់នេះ អាចនឹងមានការប្រែ​ប្រួល​ទៅតាមស្ថានភាព​នៃការកើនឡើងអាយុសង្ឃឹមរស់របស់ប្រជាជន ទៅថ្ងៃមុខ ដែល​អាចកំណត់យកចាប់ពីអាយុ ៦៥ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ។ លោកបន្តទៀត​​ថា ចំនួនមនុស្សវ័យចាស់ ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា មានការវិវត្តស្របគ្នាទៅ​នឹងការវិវត្តរបស់ពិភពលោក៕

ការលើកឡើងបែបនេះ ធ្វើឡើងនាឱកាសដែលលោកផ្ញើរសារជូនពរក្នុងទិវារំឭកខួបអនុស្សាវរីយ៍លើកទី៧៩ នៃកំណើតនគរបាលជាតិកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤នេះ។

នៅក្នុងសារលិខិតដដែល លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានគូសបញ្ជាក់ថា៖ «ជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមកនេះ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិកម្ពុជាបានបំពេញតួនាទី ភារកិច្ចរបស់ខ្លួនយ៉ាងអង់អាចក្លាហាន មោះ​មុត និង​ឈ្លាស​វៃ​បំផុត ដោយ​បាន​រួមដំណើរជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលគ្រប់កាលៈទេសៈ និង​គ្រប់​ស្ថានការ​ដើម្បី​ស្តារ ការ​ពារ និង​កសាង​ប្រទេស​ជាតិ​ចាប់​ពី​បាត​ដៃ​ទទេ រហូតដល់មានការអភិវឌ្ឍដូចបច្ចុប្បន្ន ជាពិសេសការបង្កើតបាននូវបរិយាកាសសង្គម ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព មានភាពកក់ក្តៅ និងមានជំនឿទំនុកចិត្ត»។

លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបន្ថែមទៀតថា គុណតម្លៃដែលមិនអាចកាត់ថ្លៃបាននេះ គឺការធ្វើពលិកម្មប្រកបដោយភក្តីភាពរបស់កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ ក្នុងកិច្ចការពារឯករាជ្យ អធិប​តេយ្យ​ភាព បូរណភាព​ទឹក​ដី ការ​រក្សាបា​ន​នូវស្ថិរភាពសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង ការ​បង្ការ​ទប់​ស្កាត់អំពើ​ភេរវកម្ម ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនគ្រប់ប្រភេទ ធានាបានប្រក្រតីកម្មស្ថាប័នជាតិ ជីវភាពសង្គម និងគ្រប់គោលដៅនយោបាយ ការទូត សេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ ទេសចរណ៍ ព្រះរាជបេសក​កម្ម​របស់​អង្គ​ព្រះមហាក្សត្រ បេសកម្មរបស់ឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់ជាតិ និង​អន្ដរជាតិជាដើម។​

ជាមួយគ្នានេះដែរ ក្នុងពិធីអបអរសាទរខួបអនុស្សាវរីយ៍លើកទី៧៩នៃនគរបាលជាតិ នៅទីស្តីការ​ក្រសួង នាព្រឹក​ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះដែរ លោក ស សុខា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ បានបង្ហាញ​ពី​ការប្តេជ្ញាចិត្តខ្ពស់ ចំពោះការថែរក្សាសុខសុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម និង​ការផ្ដល់​សេវាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋឱ្យបានលឿន និងមា​ន​ប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីចូលរួមចំណែក​អភិវឌ្ឍន៍​នៅក្នុងសង្គមឱ្យ​​កាន់តែមាន​ភាព​ជឿនលឿនបន្ថែមទៀត។

លោក ស សុខា ក៏បានណែនាំដល់ថ្នាក់ដឹកនាំនៃអង្គភាពនីមួយៗ ត្រូវ​​ពិនិត្យ និង​វះ​កាត់ចំពោះ​មន្ត្រី​ដែល​អសកម្ម​ក្នុងការបំពេញកិច្ចការងាររបស់ខ្លួន។

ចំណែក លោក ស ថេត អគ្គស្នងការ​នៃអគ្គស្នងការនគរបាលជាតិ បានលើកឡើង​ដែរ​ថា  កង​កម្លាំង​នគរបាលជាតិ បានធ្វើការយ៉ាងជិតស្និតជាមួយកងយុទ្ធពលខេមរភូមិន្ទ និងសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ បំពេញភារកិច្ចយ៉ាងសកម្ម ទៅតាមតួនាទីដែលរាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រគល់​ជូន ប្រកបដោយស្មារតីខ្ពស់។

លោក​ថា៖ «ស្នាដៃដែលលេចធ្លោ និងត្រូវបានកត់សម្គាល់នោះ គឺការទប់ស្កាត់មិនឱ្យ​​កើតមាននូវអំពើភេរវកម្ម ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​ឆ្លង​ដែន ការបង្កើតកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធខុសច្បាប់ ការប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសជិតខាង និងការប៉ុនប៉ងញុះញង់ បង្កទៅជាកំហឹងប្រជាពលរដ្ឋឱ្យ​ប្រឆាំងរាជរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់»។

លោក​បន្ថែមថា ក្រោមការចង្អុលដឹកនាំផ្ទាល់ពីថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងមហាផ្ទៃ សមត្ថ​កិច្ចជំនាញ​គ្រប់ថ្នាក់​ បានតស៊ូយ៉ាងស្វិតស្វាញក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌគ្រប់ប្រភេទ សំដៅការពារអាយុជីវិត ជីវភាព និងភាពសុខសាន្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈការដាក់ចេញនូវយុទ្ធនាការ និង​វិធានការនានា​ជាបន្តបន្ទាប់។

បើតាម លោក ស ថេត ក្នុងឆ្នាំ២០២៣ បទល្មើសជារួមកើតឡើងចំនួន ៣ ៥១១លើក កើនឡើង​ចំនួន ៧៤១លើក បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២២ ដែលភាគច្រើនជាបទល្មើសមជ្ឈឹម។ ទោះ​ជា​មានការកើនឡើងយ៉ាងនេះក្តី​ លោកថា សមត្ថកិច្ចបានបើកកិច្ចប្រតិបត្តិការស្រាវ​ជ្រាវ បង្ក្រាប​បាន​ចំនួន ៩០% នៃចំនួនបទល្មើសកើតឡើងសរុប។

លោក ស ថេត ​បានបន្ថែមទៀត​ថា កងកម្លាំងនគរបាល ក៏បានបង្កើនសកម្មភាពស្រាវជ្រាវ ស៊ើប​អង្កេត ចំពោះបទល្មើសគ្រឿងញៀនយ៉ាងក្តៅគគុក ដោយបានរកឃើញ និងបង្ក្រាបបទល្មើស​បាន​ចំនួន ៧ ០៦២ករណី ឃាត់ខ្លួនជនល្មើសសរុបចំនួន ១៧ ៣៦៣នាក់ ដែលក្នុងនោះមានជនបរទេសចំនួន ៤៤១នាក់ និងបានរឹបអូសសារធាតុញៀនគ្រប់ប្រភេទទម្ងន់ប្រមាណ ៣តោន និង២១៧កីឡូក្រាម។

លោក សេក សុជាតិ នាយកប្រតិបត្តិអង្គការអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត បានកត់សម្គាល់ឃើញនូវភាពប្រសើរឡើងជាច្រើន ចំពោះការបំពេញតួនាទីរបស់កងកម្លាំងនករបាលជាតិ។ លោក​បន្ត​​ថា ទន្ទឹមនឹងភាពល្អប្រសើរនេះ​ លោកនៅតែសង្កេតឃើញនូវភាពចន្លោះប្រហោងមួយចំនួន​​នៃការអនុវត្តតួនាទីភារកិច្ចរបស់​មន្ត្រីនគរបាល​​​ផងដែរ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងឃើញថាការអនុវត្តរបស់មន្ត្រីកងកម្លាំងនគរបាលទូទាំងប្រទេសហ្នឹង យើងឃើញមានលទ្ធផលល្អជាវិជ្ជមានច្រើនគួរសមដែរ។ […] ក៏ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងចាប់អារម្មណ៍ គឺនៅត្រង់ការអនុវត្តមួយចំនួន​ ហាក់បីដូចជានៅមានភាពខ្វះចន្លោះ ដោយសារតែយើងមិនដឹងថាវាត្រូវបានរងឥទ្ធិពល ដោយសារតែទិដ្ឋភាពនយោបាយ ឬក៏ទិដ្ឋភាពសង្គមអីយ៉ាងណា»។

លោក សេក សុជាតិ ​បន្ថែម​ថា ការអ​នុវត្តរបស់នគរបាលមួយចំនួន ក៏បានបង្កប់នូវរូបភាពនៃ​ការរឹតត្បឹតសេរីភាព ការបញ្ចេញមតិ និងការជួបជុំ ជាដើម។​

លោកថា​៖ «ការងារផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងបញ្ហាអសន្តិសុខនៅក្នុងសង្គម ជាមួយព្រឹត្តិការណ៍ដែលប្រជាពលរដ្ឋមានបញ្ហាជាមួយនឹងបុគ្គលមានឥទ្ធិពល អំណាចអីហ្នឹង វាមិនសូវជាមានភាពសកម្ម។ […] ហើយយើងមើល ពួកគាត់ហាក់បីដូចជាស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្នកធំ ឬក៏នយោបាយដែលធ្វើឱ្យ​លទ្ធផល​មើ​ល​ទៅ​វាប្រទាញប្រទង់គ្នា ហើយ​វាមិនបានឆ្លើយតបទៅនឹងការចង់បាន១០០%របស់រដ្ឋាភិបាល»។

ករណីនេះ លោកយល់​ថា គួរ​តែ​មានការបែងចែកឱ្យ​ដាច់រវាងនិន្នាការនយោបាយ និងមន្ត្រីមុខងារសាធារណៈ ដើម្បីធានាឱ្យ​បាននូវការផ្តល់សេវាប្រកបដោយតម្លាភាព និងមានប្រសិទ្ធិភាពជូនដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។លោកក៏បានជំរុញ​ឱ្យមានការ​​ពង្រឹងបន្ថែម​​នូវជំនាញរបស់មន្ត្រីឱ្យ​​បានកាន់តែខ្លាំងជាងមុន ខណៈលោកកត់សម្គាល់ឃើញថា បទល្មើសដែលជនបរទេស​ប្រព្រឹត្តិនៅកម្ពុជាភាគច្រើន ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យា។ សូមបញ្ជាក់ផងដែរថា ការរៀបចំទិវារំឭកខួបអនុស្សាវរីយ៍ ថ្ងៃកំណើតនគរបាលជាតិ ក្នុងគោលបំណងរំព្ញកដល់ព្រះករុណាទិគុណដ៏ថ្លៃថ្លានៃព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះបាទសម្តេចនរោត្តមសីហនុ ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ដែលបានបង្កើតនូវស្ថាប័ន «នគរបាលជាតិកម្ពុជា» ក្នុងព្រះរាជបំណងការពារសន្តិសុខជាតិ និងភាពសុខសាន្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៕

យោងតាមលិខិតប្រទាន​សិទ្ធិមួយ ដែលចុះហត្ថលេខា​ដោយ​លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤នេះ បានឱ្យដឹងថា រាជរដ្ឋភិបាល បានផ្តល់សិទ្ធិដល់ក្រុមមេធាវីរាជរដ្ឋាភិបាល ដែលមានសមាសភាពដឹកនាំដោយលោក គី តិច ចាត់តាំងមេធាវីតំណាងនៅតាមគ្រប់ស្ថាប័ន​មាន​​សមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ និងសាលាជម្រះក្តីគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ក្នុងការ​ជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែលរង​គ្រោះ​ដោយសារ​ក្រុមហ៊ុនប្រ៊ីលាន រហូតដល់សំណុំរឿងត្រូវបានបញ្ចប់ជាស្ថាពរ។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោក នៅព្រឹកនេះដែរ​ថា៖ «ឆ្លើយតបទៅនឹងសំណូមពររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលរងគ្រោះក្នុងករណីគម្រោងរបស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា ដែលបានស្នើសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីខ្ញុំ ខ្ញុំ​បាន​សម្រេចប្រគល់​ភារកិច្ចជូនឯកឧត្តម គី តិច ប្រធានក្រុមមេធាវីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីការពារប្រជាពលរដ្ឋ និងធ្វើជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសំណុំរឿងទាំងឡាយដែលកំពុងចាត់ការដោយស្ថាប័នអយ្យការ និង​ស្ថាប័នតុលាការ»។

កាលពីអំឡុងពាក់កណ្តាលខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ ក្រោយពីមានការផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធបណ្ដាញសង្គម អំពីករណីទាមទារសំណងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលបានវិនិយោគនៅក្នុង​គម្រោង ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី នៅខេត្តសៀមរាប របស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា នោះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានប្រគល់ភារកិច្ចជូន លោក សាយ សំអាល់ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងដែនដី នគររូបនីយ​កម្ម និង​សំណង់ ក៏ដូចជា លោក ប្រាក់ សោភ័ណ្ឌ អភិបាលនៃគណៈអភិបាលខេត្តសៀមរាប ព្រមទាំង​ក្រុមជំនួយការ​ច្បាប់របស់លោក ដើម្បីស្រាវជ្រាវ ក៏ដូចជារិះរកដំណោះស្រាយលើករណីនេះផង​ដែរ។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្តថា៖ «តាមការប្រគល់ភារកិច្ចនេះ ឯកឧត្តម សាយ សំអាល់ បានព្យាយាមធ្វើការសម្របសម្រួលជាមួយក្រុមហ៊ុន ក្នុងគោលបំណងរកដំណោះស្រាយជូនប្រជាជនវិញ ទៅតាមលទ្ធភាពដែលអាចទៅបាន និងទៅតាមជំហានដែលអាចធ្វើទៅបាន ប៉ុន្តែដំណោះស្រាយតាមវិធីនេះ ពុំអាច​ធ្វើទៅបាន»។

ជាមួយគ្នានេះដែរ លោកថា សមត្ថកិច្ចក៏បាន​ស៊ើបអង្កេត និងស្រាវជ្រាវករណីនេះ ហើយបានរកឃើញថា គំរោងវិនិយោគរបស់ក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី ពុំមាន​លក្ខណៈដូចជាគម្រោងវិនិយោគអចលនទ្រព្យផ្សេងទៀត ដែល​​ជួប​ប្រឈម​ឧបសគ្គជាមួយនឹងបញ្ហានៃការធ្លាក់​ចុះ​ទីផ្សារនោះទេ ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយទៅវិញគម្រោង​របស់​ក្រុមអ្នកស្រី ឡេង ចាន់ណា មានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ​ឆបោកតាមរូបមន្ត Ponzi Scheme។

លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានឱ្យ​ដឹងបន្ថែមថា៖ «ទោះបីជាសំណុំរឿងស្ថិតនៅក្នុងដៃរបស់តុលាការ ក៏រាជរដ្ឋាភិបាល នៅបន្តតាមដានករណីនេះជាប្រចាំ នឹងបានប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យ​សមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធបន្តការស្រាវ​ជ្រាវ និង​សហការគាំទ្រដល់ដំណើការរបស់តុលាការ​គ្រប់រូបភាព​ដែលច្បាប់អនុញ្ញាត ធ្វើយ៉ាងណា​រួមគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាជូនប្រជាពលរដ្ឋឱ្យ​អស់លទ្ធភាពទៅតាមផ្លូវច្បាប់»។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ក៏បានណែនាំឱ្យ​មេធាវីរាជរដ្ឋាភិបាល ព្រម​ទាំង​ស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចទាំងអស់ដែល​មាន​ការពាក់ព័ន្ធ ត្រូវខិតខំយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការការពារផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះនៅក្នុងសំណុំរឿងនេះ ហើយធានាឱ្យបាននូវការអនុវត្តច្បាប់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ទៅតាមនីតិវិធីជាធរមាន។

គេហទំព័រ Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការបញ្ជាក់បន្ថែមបានទេ ពីលោក គី តិច ទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស និងជាប្រធានក្រុមមេធាវីរាជរដ្ឋាភិបាល ដោយលោក​ប្រាប់ថា កំពុងប្រជុំរៀបចំកិច្ចការនេះ។

លោកថា៖ «ខ្ញុំកំពុងជាប់ប្រជុំរៀបចំកិច្ចការនេះ ពុំទាន់​អាចឆ្លើយតបនៅពេលនេះបាន»។

លោក ណូ រដ្ឋា ដែលអះអាងថាជា​​ពលរដ្ឋ​ចាញ់បោកក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី វើលដ៍ ឯ.ក (BRILLIANT CITY WORLD CO., LTD.) បង្ហាញក្តីសង្ឃឹមថា ​​នឹងមានដំណោះស្រាយសមស្របក្នុងសំណុំរឿងនេះ បន្ទាប់ពីមានការជួយសម្របសម្រួលពីសំណាក់ក្រុមមេធាវីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

លោក​ថា៖ «ខ្ញុំមិនទាន់ដឹងថាគេធ្វើការបែបណាទេ គាត់នឹងហៅប្រជាពលរដ្ឋទៅជួបគាត់ ដាក់ពាក្យបណ្តឹងឬយ៉ាងម៉េច ខ្ញុំអត់ទាន់ដឹង។ កន្លងមក យើងមានមេធាវីរួម​ ដែលមានរៀបចំពាក្យបណ្តឹង និងពួកខ្ញុំក៏បានទៅបំភ្លឺនៅតុលាការ[កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០២៤]ផងដែរ អំពីរឿងទាំងអស់ហ្នឹង។ […] តែទោះជាបែបម៉េចក៏ដោយ ខ្ញុំ​គ្រាន់តែសង្ឃឹមថា នឹងមានដំណោះស្រាយឱ្យ​ពួកខ្ញុំ អ្នករងគ្រោះជាង ២ ៧០០នាក់»។

លោក ណូ រដ្ឋា បានឱ្យដឹងដែរ​​​ថា លោកបានចាញ់បោកក្រុមហ៊ុន​របស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង​ ចាន់ណា​ នូវទឹកប្រាក់​​ប្រមាណ​ជាង ២៣៥ ៥០០ ដុល្លារ ដែលលោកបានដាក់ទុន​ជាបន្តបន្ទាប់​ ចាប់តាំងថ្ងៃទី​២៨ ខែធ្នូ ​​ឆ្នាំ២០១៩​មក ដោយ​ដំបូងឡើយក្រុមហ៊ុនបាន​ឱ្យការប្រាក់ចំនួន ៦% ក្រោយមកក៏បញ្ចុះនៅ ៥% និងចុង​ក្រោយបញ្ចុះសល់ ៤%។  

លោកបន្ត​ថា ក្រុមហ៊ុននេះ បានបន្តឱ្យ​ការប្រាក់មកលោករហូត លុះមកដល់អំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ គឺ​ក្រុមហ៊ុន​មិនបានឱ្យ​​ការប្រាក់មកលោកទៀតទេ។ លោកបន្ថែម​ថា ក្រុមហ៊ុនបាន​បោកប្រាស់​ពួកគាត់ តាមរយៈការធ្វើកិច្ចសន្យាច្រើនរូបភាព ដោយ​​យកលុយប្រជាពលរដ្ឋយកទៅប្រើប្រាស់ ដូចជា កិច្ចសន្យាចងការប្រាក់ ផ្តល់ប្រាក់កម្ចី កិច្ចសន្យាចូលរួមទិញផ្ទះយកផលចំណេញ និងទិញភាគហ៊ុនជាដើម។

លោកថា៖ «រូបភាពបោកហ្នឹងវាច្រើនមែនទែន មានគ្រប់រូបភាព។ […] ប្រជាពលរដ្ឋមានជំនឿដោយ​សារតែគាត់និយាយដល់រាជរដ្ឋាភិបាលទៀត»។

លោក រដ្ឋា ក៏បាន​​អំពាវនាវផងដែរឱ្យ​សាធារណជន មានការប្រុងប្រយ័តន្នខ្ពស់ ដើម្បីជៀសវាង​ការធ្លាក់​ចូល​ក្នុងអន្ទាក់ក្រុមហ៊ុនមួយចំនួន តាមរយៈរូបភាពការចូលរួមវិនិយោគ ដោយលោក​​ថា ច្បាប់​វិនិយោគនៅកម្ពុជា នៅ​មិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។

ទាក់ទិននឹងរឿងនេះ លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃ​អង្គ​ការសិទ្ធិមនុស្ស​លីកាដូ យល់​ថា ការ​ចាត់តាំងឱ្យ​មានក្រុមមេធាវីរដ្ឋាភិបាល​ទៅជួយ​ដោះស្រាយបញ្ហា​របស់ជនរងគ្រោះ ​គឺជារឿងល្អ ដោយ​សារ​តែ​ជនរងគ្រោះមានចំនួន​ច្រើន ហើយ​ក្រុមហ៊ុន​នេះ​ ក៏ធ្លាប់បានយកឈ្មោះថ្នាក់ដឹកនាំ​​រាជ​រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើជាខ្នងបង្អែកផងដែរ។

ទោះ​​យ៉ាងណា លោកថា មេធាវីគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ការដោះស្រាយ តែ​ដំណើរ​​ការ​នីតិវិធីរបស់តុលាការ ក៏គួរតែមានការពន្លឿនផង​ដែរ។

លោក សំអាត ថ្លែងថា៖ «មេធាវីគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយ សម្រាប់ការពារសិទ្ធិរបស់ជនរងគ្រោះ ក៏ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់ គឺដំណើរការនីតិវិធីរបស់តុលាការ ធ្វើយ៉ាងណាពន្លឿនការដោះស្រាយ​ឱ្យ​បានឆាប់ ទី២ គឺការបង្កកនូវទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗ ដើម្បីធានាឱ្យ​បានថា​មានការសង​ត្រឡប់​មក​វិញ អាហ្នឹងគឺជារឿងមួយដែលគួរតែត្រូវធ្វើ ហើយធ្វើយ៉ាងម៉េចឱ្យ​បាន​ឆាប់ ព្រោះ​ឥលូវហ្នឹងជនរងគ្រោះ ទោះបីជាយើងឃើញមានដំណើរការនីតិវិធីនៅតុលាការ​ក៏ដោយ ប៉ុន្តែយុត្តិធម៌ទាំងផ្លូវច្បាប់ និងសំណងសម្រាប់ជនរងគ្រោះ គឺស្ថិតនៅក្នុងភាពរងចាំ»។

កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ ប្រមុខរដ្ឋ​ស្តីទី​លោក​ សាយ ឈុំ ​បាន​​ចុះហត្ថលេខា​លើ​ព្រះរាជក្រឹត្យ​​បញ្ចប់គោរមងារ​ឧកញ៉ា​ ពីឧកញ៉ា ​ឡេង ចាន់ណា​។ ​ការបញ្ចប់​គោរមងារ​​នេះ ​ធ្វើឡើង​១ថ្ងៃ​បន្ទាប់ពី​​អយ្យការ​អម​សាលាដំបូង​ខេត្ត​សៀមរាប បានសម្រេច​​​ចោទប្រកាន់​អ្នកស្រី ឡេង ចាន់ណា និងបក្សពួក ចំនួន ​៣​បទល្មើស ​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ការ​ឆបោក ​ចេញ​សែក​គ្មាន​សាច់ប្រាក់ ​និង​ការ​សម្អាតប្រាក់​។

អ្នកស្រី​ ​ឡេង ចាន់ណា ​និង​បក្ខពួក ​ត្រូវប្រជាពលរដ្ឋរាប់សិបនាក់ ​ចោទថា​បានបោកលុយពួកគាត់​​សរុប​​ប្រមាណ ៣០០​​​លានដុល្លារ​​ ​ក្រោម​រូបភាព​ទិញដី ​ទិញផ្ទះ ​និង​​ចូលរួម​វិនិយោគ​​​ដោយទទួលបាន​ការ​ប្រាក់ខ្ពស់​ ខណៈអ្នកចូលរួម​ទាំងនោះ ​ទទួលបាន​ប្រាក់ចំណេញ​​តែប៉ុន្មានខែ​ដំបូង​​ប៉ុណ្ណោះ ​រួចហើយ​ក៏លែង​បានជារៀង​រហូត​។

បើតាម​សាលាដំបូងខេត្តសៀមរាប គិត​មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងសំណុំរឿង​នេះ ចៅក្រមស៊ើបសួរ បានចេញដីកាឃុំខ្លួនជនជាប់ចោទ​ចំនួន ២៦នាក់​រួចមក​ហើយ ក្នុងនោះក៏មានអ្នកស្រី ឡេង ចាន់ណា​ ផងដែរ៕

លោក កត្តា អ៊ន រដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ បានថ្លែងនៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤​ថា ក្រសួង​បានចាប់ផ្តើមជាបណ្តើរៗហើយ លើ​ការ​ណែនាំដល់​អ្នកបើកបរដឹកជញ្ជូនកម្មកររោង​ចក្រ​ឱ្យ​​ប្រើប្រាស់រថយន្តដែលមានស្តង់ដា ជៀស​វាងប្រើប្រាស់​រថយន្តកែច្នៃ ឬរថយន្តដឹកទំនិញ ដើម្បី​ធានាឱ្យ​បាននូវសុខ​សុវត្ថិភាព​ដល់​ពួកគេ។

លោក​បន្តថា ក្រសួងក៏បាន​ស្វែងរកគ្រប់​វិធីសាស្ត្រក្នុងការជួយសម្រួលដល់​​អ្នកបើកបរ​រថយន្ត​​​ដឹក​កម្មករ តាមរយៈការ​ផ្តល់​​កម្ចីដែលមានការប្រាក់ទាប និងរថយន្តដែលមានតម្លៃសមរម្យ ដែលពួកគេអាចមានលទ្ធភាពទិញបាន។

លោក កត្តា អ៊ន បានថ្លែង​ថា៖ «ក្រសួងក៏កំពុងតែគិតផងដែរ​ អំពី​មធ្យោបាយនៃ​ការ​ជួយ​ដល់​អ្នកប្រកប​មុខ​របរ​ដឹក​ជញ្ជូនកម្មករនិយោជិតនេះ ដូចជា ការប្រើប្រាស់មធ្យោបាយកម្ចីធនាគារ​ ដែល​មានការ​ប្រាក់​ទាប ក៏ដូចជាការគិតទៅដល់ការនាំចូលរថយន្តដែលមានតម្លៃថោក ឬមួយមធ្យោបាយផ្សេងៗ ដែលផ្តល់ឱកាសឱ្យ​អ្នកបើកបរមានលទ្ធភាព នៅក្នុងការទទួលបានរថយន្តដឹកអ្នកដំណើរដែលប្រកប​ដោយ​សុវត្ថិភាព។ […] ទន្ទឹមនឹងនេះ យើងក៏បានពិភាក្សា ផ្តល់ជាអនុសាសន៍ទៅដល់និយោ​ជក​ផង​ដែរ អំពីការសហការគ្នានៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ»។  

លោក​ស្រី យ៉ាង សុភ័ណ ប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកកម្ពុជា លើកឡើងថា ជារឿយៗ ​ក្រុមសហជីពតែងតែ​លើកឡើងអំពីបញ្ហា ដោយ​ស្នើឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងការងារ គិតគូរដោះស្រាយ​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឱ្យ​មធ្យោបាយ​ដឹកជញ្ជូនកម្មករ​រោង​ចក្រ​ មានភាពល្អប្រសើរឡើង។

លោក​ស្រីថា៖ «​បើយើងទៅលើឡានធម្មតា ដែលគ្រាន់តែយើងជិះមិនពាក់ខ្សែក្រវ៉ាត់ហ្នឹង ប៉ូលីសផាកបាត់ទៅហើយ ប៉ុន្តែបើយើងមើលទៅលើឡានរបស់កម្មករ ដឹកឡើងគំហុក ហើយពួកគាត់ជិះឡើងណែន។ […] វាពិបាកដែរ ដោយសារតែកម្មករនិយោជិតគាត់មាន​លទ្ធភាព​តែ​ប៉ុណ្ណឹង គាត់​មាន​លុយសាហ៊ុយធ្វើដំណើរហ្នឹងវាតិច ដល់អ៊ីចឹងទៅវាជាចំណុចមួយដែលពិបាកដែរ»។

តែយ៉ាងណា លោកស្រីថា ដើម្បីធ្វើឱ្យ​មានការប្រសើរឡើង រាជរដ្ឋាភិបាល​គួររៀបចំជាប្រព័ន្ធមួយដែលមានរថយន្តក្រុងសម្រាប់ដឹក​ពួកគាត់ ទើបធានាឱ្យការធ្វើដំណើរ​មាន​សុវត្ថិភាព​​ខ្ពស់។ លោកស្រី ក៏បាន​ជំរុញ​​ឱ្យ​​ពន្លឿនដោះស្រាយនូវបញ្ហានេះឱ្យ​បានកាន់តែឆាប់រហ័ស ដោយថានេះគឺជារឿងដែលសំខាន់ និងគួរតែត្រូវបានការយកចិត្តទុកដាក់។

លោក​ស្រីថា៖ «ទី១ សុំឱ្យ​មានការរៀបចំឡានហ្នឹងឱ្យ​បានត្រឹមត្រូវទៅតាមស្តង់ដារ ហើយ​មួយវិញទៀត​នោះ​តៃកុងឡានហ្នឹង ក៏គួរតែមានការទទួលបានការអប់រំឱ្យ​បានល្អដែរ ស្តីពី​ច្បាប់ចរាចរ​ណ៍អីហ្នឹង។ […] កន្លងមកយើងឃើញថា មានអ្នកបើកបរខ្លះគាត់លួចបន្លំប័ណ្ណបើកបរអីផ្សេងៗ ចឹង​ក៏គួរតែមាន​ការត្រួតពិនិត្យឱ្យ​បានជាក់លាក់ដែរចំពោះរឿងនេះ»។

ចំណែក លោក គីម បញ្ញា នាយកប្រចាំប្រទេសនៃអង្គការមូលនិធបង្ការរបួសអាស៊ី (AIP) បាន​ថ្លែងសាទរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ក្រសួង និង​ថាវាជាភស្តុតាងមួយអំពីការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្ពស់ ក្នុងការ​លើក​កម្ពស់​សុវត្ថិភាព​ចរាចរណ៍សម្រាប់​កម្មករ​និយោជិត ក៏ដូចជាអ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវ​ផ្សេងទៀត​នៅកម្ពុជា​​។

លោក​បន្តថា ​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ មាន​កម្មករនិយោជិតជា​ច្រើនម៉ឺននាក់ តែងធ្វើដំណើរតាមរថយន្តក្នុង​រូបភាពដូចនេះ ដែល​​តា​មពិតទៅ រថយន្តទាំងនោះ បើតាមគោលដៅដែលគេផលិតឡើង ក៏ដូចជាការកំណត់​ដោយច្បាប់ គឺត្រូវយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់តែការដឹកជញ្ជូនទំនិញប៉ុណ្ណោះ។

លោកថា៖ «ស្ថិតក្នុងចំណោមកម្មករនិយោជិតក្នុងចំនួនខាងលើ ដែលភាគច្រើនលើសលុប គឺ​ជាស្រ្តី ហើយ​ស្ថិតក្នុងវ័យប្រហាក់ប្រហែលនឹងកូន ក្មួយ ប្អូន-បងស្រីរបស់​យើង ពួកគាត់ខ្លះត្រូវចំណាយពេលជាច្រើននាទី ខ្លះដល់ទៅ២ម៉ោង ឬ៣ម៉ោងនៅពេលព្រឹកឡើង ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅកាន់រោងចក្ររបស់ខ្លួន ដោយភាគច្រើនត្រូវឈរ ឬ​ក្នុងករណីខ្លះ​ចាត់ទុកថាជាសំណាងល្អរបស់ពួក គាត់អាចមាន​ជាកន្លែង​អង្គុយ ប៉ុន្តែត្រូវប្រជ្រៀតគ្នាណែនតាន់តាប់ ហាលខ្យល់-ធូលី»។

លោក គីម បញ្ញា បានបញ្ជាក់ថា បើគិតជាមធ្យមក្នុងមួយខែៗ មានករណីគ្រោះ​ថ្នាក់លើរថយន្តដឹកកម្មករ​រួម​បែបនេះ យ៉ាងតិចណាស់ក៏មួយករណីដែរ និងបណ្តាលឱ្យកម្មករនិយោជិតរងរបួសធ្ងន់-ស្រាលជាច្រើនសិបនាក់នៅក្នុងករណីនីមួយៗ ខណៈ​ករណីខ្លះមាន​រហូតដល់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ឬពិការ​ផង​ដែរ។

ជាមួយគ្នានេះដែរ កាលពីថ្ងៃអង្គារកន្លងទៅ អង្គការ AIP ក៏បានបើកវគ្គបណ្តុះបណ្តាលគ្រូបង្គោលតំណាង​សហជីព​ចំនួន១៦ ស្តីពី «បច្ចេកទេសក្នុងការបើកទោចក្រយានយន្ត​ដោយសុវត្ថិភាព» ដោយបាន​ធ្វើឡើងក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយ៉ាងជិតស្និត​ជាមួយស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន អគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ និងរោងចក្រដៃគូមកពីរាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តកណ្តាល កំពង់ស្ពឺ និងខេត្តកំពង់ចាម។

យោងតាមរយៈរបាយការណ៍របស់​ក្រុមការងារ​សុវត្ថិភាពចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក ​សម្រាប់គាំពារ​កម្មករ​និយោជិត ​នៃក្រសួងការងារ ​និង​បណ្ដុះ​បណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ឱ្យ​ដឹងថា​ ក្នុងរយៈពេល ១០ខែ ឆ្នាំ២០២៣ ករណី​គ្រោះ​ថ្នាក់ចរាចរណ៍​​បាន​កើតឡើង​ទៅលើ​កម្មករ​និយោជិត​​​ចំនួន ៣ ៨៩២ករណី​ ក្នុងនោះ​មានជនរងគ្រោះ​សរុប​ ៤ ៤៩៨​នាក់ និងមានអ្នក​ស្លាប់ចំនួន ​​១១២នាក់៕

លោកបន្តថា៖«ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិរបស់កម្ពុជា ដែលមានការតភ្ជាប់ទៅនឹងប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយរប​​ស់​​អាស៊ាន ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទិន្នន័យជាមួយបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ាន និងកែសម្រួលនីតិវិធីនៃកា​​រស្នើរសុំអញ្ញាប័ណ្ណ លិខិតអនុញ្ញាតិ និងឯកសារពាក់ព័ន្ធនានា ពាក់ព័ន្ធនឹងការនាំចេញនាំចូលទំនិញ​ ដែ​​​លកន្លងមកពាណិជ្ជករត្រូវរត់ការឆ្លងកាត់ក្រសួងស្ថាប័នជាច្រើនជាច្រើនលើកច្រើនសារ មកជាការស្នើរសុំតែមួយលើករួមគ្នាតាមទម្រង់អេឡិចត្រូនិក »។

ប្រព័ន្ធបញ្ជរជាតិតែមួយ អាចចាត់ទុកថាជាប្រព័ន្ធដែលថ្មីមួយសម្រាប់អាណត្តិទី៧នេះ នឹងបម្រើ​​ឱ្យ​​​សេ​​ច​ក្តី​​ត្រូវការរប​​ស់ព​​ល​​រដ្ឋផង និងជាតំណរភ្ជាប់នៅក្នុងប្លុកប្រទេសជាសមាជិកអាស៊ានផង។​

តាមរបាយការណ៍របស់ លោក អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការដឹកនាំគម្រោងបញ្ជរតែមួយជាតិ បានឱ្យដឹងថា ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិ គឺជាប្រព័ន្ធថ្មីមួយទៀត របស់អគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករកម្ពុជា ដែលបំពេញបន្ថែម និងធ្វើការជា​​មួ​យ​នឹងប្រព័ន្ធដែលមានស្រាប់ ដូចជា E-customs, ASYCUDA, Pre-Arrival Manifest System ជាដើម។

ចំណែក លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត វិញកត់សម្គាល់ដែរថា ការដាក់ឱ្យអនុវត្ត «ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិ» ជាការចូលរួមចំណែកដែលខ្វះមិនបាននៅក្នុងការកែលម្អបរិយាកាសធុរកិច្ច និងការជំរុញសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា សំដៅលើកកម្ពស់គុណភាព តម្លាភាព ប្រសិទ្ធភាព និងភាពជឿជាក់ពីសំណាក់វិនិយោគិន និ​ង​ធុរជន បង្កើតការបង្ខិតសេវាសាធារណៈទៅជិតអ្នកប្រើប្រាស់តាមរយៈការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្វ័យប្រ​វត្តិ​កម្ម និងថ្នាលបច្ចេកវិទ្យា ការផ្តល់សេវាសាធារណៈដើម្បីសម្រួលនីតិវិធី កាត់បន្ថយពេលវេលា និងចំ​​ណាយពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ។

លោកបន្តថា៖«កម្ពុជាស្ថិតនៅក្រោមប្រទេសដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាងគេក្នុងតំបន់ និងលើ​ស​កលលោក។ […] មុនវិបត្តិនៃជម្ងឺកូវីដ១៩ កម្ពុជាសម្រេចកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានខ្ពស់ក្នុងអត្រាជាមធ្យ​​ម​​៧%ក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលបានអនុញ្ញាតិឲ្យកម្ពុជាប្រែខ្លួនពីប្រទេសដែលមានចំណូលទាប ទៅប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតទាបនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥»។

ថ្លែងនៅក្នុងពិធីបើក លោក អូន ព័ន្ធមុន្នីរ័ត្ន​ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច ​និងហិរញ្ញវត្ថុ និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការដឹកនាំគម្រោងបញ្ជរតែមួយជាតិ បានគូសបញ្ជាក់ថា គម្រោងបញ្ជរតែមួយជាតិ ត្រូវបានចែកចេញជា ៣ ដំណាក់កាល ដោយប្រើប្រាស់ថវិកា សរុបក្នុងរយៈពេល ៧ឆ្នាំ ពោលគឺ ពី ២០១៨ ដល់ ២​០​​២៤ ប្រមាណ ៣,៤ លានដុល្លារ អាមេរិក។

រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ បានលើកឡើងនៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួនថា ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិនេះ នឹងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកនាំចេញ-នាំចូលទំនិញ អាចដាក់ស្នើសុំ អាជ្ញាបណ្ណ លិខិតអនុញ្ញាត វិញ្ញាបនបត្រ និងឯកសារតម្រូវផ្សេងទៀត ពាក់ព័ន្ធនឹងការនាំចេញ-នាំចូលទំនិញ ទៅគ្រប់ក្រសួង-ស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច តែមួយលើករួមគ្នា ដើម្បីទទួលបាននូវការអនុញ្ញាត សម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការបំពេញបែបបទបញ្ចេញទំនិញពីគយ តាមមធ្យោបាយអេឡិចត្រូនិក។

សម្រាប់រដ្ឋាភិបាលនីតិកាលទី៧នេះ បានប្រកាសដាក់ឱ្យអនុវត្ត យុទ្ធសាស្រ្តបញ្ចកោណ-ដំណាក់កាលទី១ ដោយបានកំណត់អាទិភាពចំនួន ៥ គឺ មនុស្ស ផ្លូវ ទឹក ភ្លើង និង បច្ចេកវិទ្យា។ ក្នុងនោះ បច្ចេកវិទ្យា គឺជាអាទិភាពថ្មីមួយ ដែលបានកំណត់នៅក្នុងបញ្ចកោណទី៥ គឺការកសាងសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមឌីជីថ​ល ហើយការដាក់ឱ្យអនុវត្តជាផ្លូវការ ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិ តាមអនឡាញ នឹងលើកកម្ពស់បរិយា​​កា​សធុរកិច្ច និងការវិនិយោគប្រកបដោយសមធម៌ ។

ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនេះ លោកបណ្ឌិត តិច ជ័យ អ្នកសិក្សាការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច​យល់ឃើញថា​ ការដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធនេះ គឹជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាលអាណត្តិទី៧។ជាងនេះទៀត ការដាក់​​ឱ្យ​​អនុវត្តកម្មវិធីថ្មីនេះ ក៏ជាការរួមចំណែកជួយសម្រួលឯកសារសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ អន្តរក្រសួងដែរ ក្រៅ​​​ពីជាតំណរភ្ជាប់ សម្រាប់ធ្វើសមារណកម្មនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានហើយនោះ។

 លោកបន្តថា៖ «វាជាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងអាណត្តិទី៧ គឺមានទាក់ទងទៅនឹងការជួយ ការសម្របសម្រួលពាណិជ្ជកម្ម កែសម្រួលបរិយាកាស ក៏ដូចជាទាក់ទងទៅនឹងកោណទី៥ របស់យុទ្ធសាស្ត្របញ្ចកោណ ដែលទាក់ទងទៅនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលឌីជីថល ពាណិជ្ជកម្មឌីជីថល សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងប្រជាពលរដ្ឋឌីជីថលជាដើម។ […] ហើយឥលូវនេះយើងមានសមាហរណកម្មអន្តរក្រសួង ដែលតម្រូវការទៅលើឯកសារ ការចុះបញ្ជីអនុញ្ញាតិក្នុងការនាំចេញនាំចូល »។

លោកបានគូសបញ្ជាក់ពីគុណតម្លៃនៃប្រព័ន្ធនេះដែរថាវាបានជួយសម្រួលច្រើនទាក់ទងនឹងពេលវេលា ដំណើរការនៃការស្នើរសុំ ក៏ដូចជាជួយរួមចំណែកនៅក្នុងការកាត់បន្ថយការចំណាយថែមទៀត និងទាក់ទា​​ញនូវវិនិយោគិនឲ្យមកដាក់ទុននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបន្ថែមផង។លោកក៏បានបង្ហាញពីគោលជំហរគាំទ្រ នូវការធ្វើសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធនេះ ជាមួយនឹងសមាគមអាស៊ានផងដែរ។

លោកបន្តថា៖ «ហើយការសមាហរណកម្មប្រព័ន្ធយើងជាមួយនឹងប្រព័ន្ធអាស៊ាននេះ គឹជាការល្អណាស់។ ការពិនិត្យមើលទៅលើបរិយាកាសវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន គឺមានព័ត៌មានដ៏ច្រើន ហើយក៏អាចទទួលបាននូវព័ត៌មានទាក់ទងនឹងការចុះឈ្មោះផ្សេងៗតាមរយៈប្រព័ន្ធរួមរបស់អាស៊ាននេះដែរ។ […] វាជួយលើកកម្ពស់វិស័យធុរកិច្ចរបស់កម្ពុជានៅក្នុងចំណោមប្រទេសអាស៊ានផងដែរ »។

អ្នកសិក្សាការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចរូបនេះបន្តថា ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិនេះនឹងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជម្រុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាដែរ តាមរយៈការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស និងការវិនិ​​យោគក្នុងស្រុក។ លោកបន្តថា៖«វាពិតណាស់ ប្រព័ន្ធនេះនឹងជួយលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ច ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (F​D​I) មកកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ […] វាចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចជាតិកម្ពុជាយើង ដូ​ច​ជាជួយសម្រួលការចេញលិខិតអនុញ្ញាតិ ការបង់ពន្ធឯកសារផ្សេងៗដើម្បីធ្វើការនាំចេញ ដើម្បីជួយជម្រុ​​ញការនាំចេញនូវសម្ភារៈផលិតផលកម្ពុជាអីផ្សេងៗទៅកាន់ក្រៅប្រទេសបានកាន់តែងាយស្រួល ដូចគ្នានឹងការនាំចូលមកកម្ពុជាដែរ »៕