បើតាម​ច្បាប់​ស្តីពី​ហិរញ្ញវត្ថុ​សម្រាប់​ការគ្រប់គ្រង នៅ​ឆ្នាំ២០២៣ ស្ថានភាព​កូវីដ១៩ នៅកម្ពុជា​មានភាពធូរស្បើយ​ខណៈ​ថវិកា​សម្រាប់​វិស័យអប់រំ​មាន​ការកើនឡើង​ដែល​មាន​ទឹកប្រាក់​ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹងមុនពេល​កូវីដ១៩។ ពោលគឺកាល​ពីឆ្នាំ​២០២០ ថវិកា​វិស័យអប់រំ​មាន​ទឹកប្រាក់​ប្រមាណ ៩១៩ លានដុល្លារ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​ក្នុងឆ្នាំ២០២៣​ ក្រសួងអប់រំ​ទទួលបាន ថវិកា ប្រមាណ​ ៩១៧ លានដុល្លារ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក។

ប្រភព​ដដែល​បញ្ជាក់ថា ការកើនឡើង​នៃ​ថវិកាថ្នាក់ជាតិ​របស់​ក្រសួងអប់រំសម្រាប់​ចំណាយ​ទៅ លើការ​អភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ​នៅ​កម្ពុជា​តាំង​ពី​បឋមសិក្សា រហូត​ដល់​ឧត្ដម​សិក្សា​ និង​ការអប់រំ​ជំនាញ​ទន់​ដល់​យុវជនស្ដែង​ឡើង​តាម​រយៈ​កម្មវិធីអភិវឌ្ឍ​ដែល​ក្រសួង​រៀបចំឡើង និង​មុខងារ​អប់រំ។

ប្រធាន​សមាគម​គ្រូបង្រៀន​កម្ពុជា​ឯករាជ្យ ​អ្នកស្រី​ អ៊ុក ឆាយ៉ាវី​ យល់ឃើញ​ថា ក្នុង​រយៈ​៥ឆ្នាំ​កន្លង​មក​នេះ​ គុណភាព​អប់រំ​នៅកម្ពុជា​មិនទាន់ល្អ​ប្រសើរ​នៅឡើយទេ ដោយសារតែ​សមត្ថភាព​របស់​សិស្ស​មួយចំនួន​​មិនទាន់ឆ្លើយតប​ចំពោះ​កម្មវិធីអប់រំ​ដែល​ក្រសួង​រៀបចំ។

អ្នកស្រី​ថ្លែងថា៖ «ការ​ដែល​គ្រូបង្រៀន​ប្រាក់ខែតិច​ហ្នឹងហើយ ដែលធ្វើ​ឱ្យ​គ្រូបង្រៀន​អត់​ខ្វល់ខ្វាយ​នឹងការ​បង្រៀន​សិស្សប៉ុន្មាន​ទេ គឺ​គាត់​ខ្វល់ខ្វាយ​បង្រៀន​នៅសាលាគួរ​ សាលាឯកជន​ច្រើនជាង ព្រោះអីសាលាឯកជន​គេឱ្យ​ប្រាក់ខែ​ខ្ពស់»។

អ្នក​ស្រី​មើល​ឃើញ​ថា បើ​ទោះ​បី​ជា​កញ្ចប់​ថវិកា​របស់​ក្រសួង​ត្រូវ​បាន​បន្ថែម​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ប៉ុន្ដែ​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​​នៅ​តែ​បន្តកើតមាន បញ្ហា​ប្រមូល​ថវិកា​ពី​សិស្ស​ ឬអាណាព្យាបាល​ សម្ភារៈ​ឧបទេស​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ គួបផ្សំនឹង​គ្រូរដ្ឋ​មួយចំនួន​ឆ្លៀតចេញ​ទៅ​បង្រៀន​នៅ​តាមសាលា​ឯកជន​ដែល​កត្តា​នេះ​អាច​ធ្វើ​ឱ្យគុណភាព​បង្រៀន​ធ្លាក់ចុះ។

ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​និង​សន្តិភាព លោក​ យ៉ង គិម​អេង លើកឡើងថា បើទោះបីជា​កញ្ចប់​ថវិកា​ក្រសួងអប់រំ​កើនឡើង​ ប៉ុន្តែការ​កែ​លម្អ​បុគ្គលិកអប់រំ និងឥរិយាបទ​របស់​បុគ្គលិក​អប់​រំនៅ​តែមិន​ទាន់មាន​ប្រសិទ្ធភាព។ លោកបន្តថា ការកែ​លម្អ​បុគ្គលិក​អប់រំ និង​ឥរិយាបទ​របស់​​បុគ្គលិក​អប់រំ​ គឺជា​កិច្ច​ការ​អាទិភាពក្នុង​ការលើកកម្ពស់​វិស័យអប់រំ​ ប្រសិនបើកិច្ច​ការ​ទាំង​នេះ​មិនត្រូវបានដោះស្រាយទេ ការ​ចាត់ចែង​ថវិកាជាតិ​ដើម្បី​លើក​ស្ទួយ​វិស័យអប់រំ នឹងមិនទាន់​មាន​ប្រសិទ្ធភាព។

លោកថ្លែងថា៖ «ម៉ោងរដ្ឋ​មាន​ប៉ុនណា​បង្រៀន​ប៉ុនហ្នឹង​ឱ្យចប់​ទៅ​គឺ​ពួកគាត់ ​[សិស្ស] ​ហ្នឹង​អាចទៅ​ផ្ទះ ទៅ​សម្បែង។ ហើយ​បើសិនជា​អ្នកណា​រៀន​មិនទាន់​គេទេ ថវិកា​របស់​អប់រំ​មាន​ហ្នឹង​គឺ​បង្កើន​ការបំប៉ន រៀន​បន្ថែម​ឱ្យ​គាត់​អ្នក​ដែល​រៀន​មិនទាន់​គេហ្នឹង»។

នាយក​ប្រតិបត្តិ​នៃ​អង្គការ​តម្លាភាព​កម្ពុជា លោក ​ប៉ិច ពិសី ​លើកឡើងថា ស្ថានភាព​អប់រំនៅ​កម្ពុជា បច្ចុប្បន្ន​មាន​ការវិវត្តន៍​ជាងពេល​កន្លងមក បើទោះបី​ក្នុងឆ្នាំ​២០២០ និង​២០២១ ថវិកា​មានការថមថយ​តិចតួច​ដោយ​សារ​បញ្ហាកូវីដ១៩​។ យ៉ាងណាមិញ​លោកថា ទំហំ​ថវិកា​ដែល​ក្រសួង​អប់រំ​មាន​សម្រាប់​ចំណាយនៅ​មិន​ទាន់​គ្រប់គ្រាន់​នៅឡើយ​ទេក្នុង​កាលើកកម្ពស់​គុណ​ភាព​អប់រំ​ដែលអាច​ធានា​ថា​សិស្សានុសិស្ស​អាច​ទទួលបាន​ការអប់រំ​គ្រប់ៗគ្នា។

លោក ប៉ិច ពិសី ​យល់ឃើញថា ​បើសិនជា​ក្រសួងអប់រំ​អាច​ពង្រីក​វិសាលភាព ​និង​វិនិយោគ​បន្ថែមទៅ លើ​វិស័យអាទិភាព​ក្នុង​កម្មវិធី​អប់រំ ​នោះ​ក្រសួង​នឹង​អាច​កែសម្រួល​គុណភាព​អប់រំបាន និង​ផ្តោត​សំខាន់​ទីមួយ​ទៅលើ​គុណភាព​អប់រំ​ដោយ​ប្រើប្រាស់​ធនធាន​ដែល​មានស្រាប់ ​តាមរយៈ​បញ្ជូន​គ្រូ​ដែល​មានសមត្ថភាព​ទៅតាម​សាលាតាមជនបទ​ដើម្បី​ជួយ​ឱ្យសិស្ស​ទទួល​បាន​គុណភាព​អប់រំ​ប្រសើរ​ពីគ្រូ​ដែល​មានចំណេះដឹង​ខ្ពស់។

លោក​ថ្លែងថា៖ «ទោះ​យ៉ាងណាក្តី​យើង​ឃើញ​ថាទំហំ​ថវិកា​នៅក្នុង​ច្បាប់ហ្នឹង​មិនទាន់​គ្រប់គ្រាន់​នៅ​ឡើយទេ​ក្នុងការធានាឱ្យ​វិស័យអប់រំ​នឹង​មានការកែទម្រង់​ជាប្រព័ន្ធ​បាន​ជាពិសេសគឺ ការ​ជម្រុញ​គុណភាព​នៃ​ការអប់រំហើយ​និង​ការធានា​ថា​ពលរដ្ឋទាំង​អស់នៅ​ទាំងទីក្រុង​ ជនបទ​ហ្នឹងអាច​ទទួល​សិទ្ធអប់រំ​គ្រប់ជាន់ថ្នាក់​បាន»។

អ្នក​ប្រឹក្សា​យោបល់​ផ្នែក​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្នត់​គំនិត ​និង​ការ​ស្រាវជ្រាវ ​លោក ​សេក សុជាតិ ​យល់​ឃើញ​ថា ការបង្កើន​កញ្ចប់ថវិកាជាតិ​ដើម្បី​ពង្រឹង​គុណភាព​អប់រំ​ជារឿងសំខាន់ ដោយសារ​តែវិស័យនេះ​ជា វិស័យ​អាទិភាព ប៉ុន្តែ​លោក​មានការ​ព្រួយបារម្ភ​ពីការប្រើប្រាស់​ថវិកាជាតិ​ឱ្យមានតុល្យភាព និង​ឆ្លើយតប​លើ​គោលនយោបាយ​អភិវឌ្ឍន៍ធនធាន​មនុស្ស។

លោកថ្លែងថា៖ «ដូច្នេះ​អ្នកដែលពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗ​ទៀត​បើសិន​ក្នុងករណី​មើលឃើញ​អំពីកំណើន​នៃ ថវិកាជាតិ​នៅក្នុង​វិស័យអប់រំ​មានការកើនឡើង​ដូច្នោះ យើងគួរ​តែ​ជួយផ្តល់​ធាតុចូល​ដើម្បីធ្វើ​ឱ្យក្រសួងអប់រំ​ ជាពិសេស​ថ្នាក់ដឹកនាំ​ក្រសួងអប់រំ​បានយល់ដឹង​បន្ថែម​អំពីការចង់បាន​របស់​បងប្អូន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក៏ដូចជា គ្រប់ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អស់ធ្វើ​យ៉ាងម៉េច​ក៏ដោយ​ដើម្បីឱ្យ​ ឆ្លើយតប​ទៅនឹង​ចំនួន​ថវិកា​ដ៏ច្រើន​ដែល​ចំណាយដោយរដ្ឋ​ដែល​ជាប្រាក់​[បង់]​ពន្ធ​របស់បងប្អូន​ប្រជាពលរដ្ឋ»។

ថ្លែងក្នុង​កម្មវិធី​សម្ពោធ​ដាក់​ឱ្យប្រើប្រាស់បណ្ដាញ​សាកលវិទ្យាល័យសាយប័រកម្ពុជា សមិទ្ធផល​បណ្ដុះ​បណ្ដាល និងបច្ចេកវិទ្យា​ឌីជីថល កាលពី​ថ្ងែទី២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤ នៅវិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យា​កម្ពុជា លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន ម៉ាណែត លើក​ឡើងថា ​គុណភាពអប់រំនៅ​កម្ពុជា​មាន​ការវិវត្ត​ទៅមុខ​។

លោក​ ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា៖ «បើ​គិតថា​សមិទ្ធផលជាង ១០ឆ្នាំ​ដែលក្នុងការ​កំណែទម្រង់ និង ៤០ឆ្នាំ​ដែលយើង​បានធ្វើ​មកនេះ គុណភាព និង​ធនធានមនុស្ស​របស់យើងកម្ពុជា​ចាប់យកនូវបច្ចេកវិទ្យា​ និង​ឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗ ភាពប្រកួតប្រជែង​យើងដើរ​ទាន់​ជាមួយគេដែរ។ នេះគឺ​ដោយសារ ការ​ត្រៀម​លក្ខណៈបណ្តុះ​បណ្តាល​យូរអង្វែង។ អញ្ចឹងខ្ញុំ​សូមគាំទ្រ​ចំពោះគំនិត​ដែលមានភាព​លក្ខណៈបុរេសកម្ម​នៅក្នុងការច្នៃប្រឌិតបន្តទៀត​នៅក្នុង​វិស័យអប់រំនេះ»។

លោក​ ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏​បានលើកឡើង​ពីបញ្ហាប្រឈម​មួយចំនួន​នៅតាមគ្រឹះស្ថានថ្នាក់​ឧត្ដមសិក្សា មួយចំនួន​ជួបប្រទះ​កន្លងមក ​រួមមានកង្វះមុខវិជ្ជា​សិក្សាដោយសារ​ខ្វះគ្រូជំនាញ ចំនួនសិស្សតិច ពិបាក​ក្នុងការ​បើកថ្នាក់​បង្រៀន គ្រូជំនាញ​នៅតាមខេត្ត​មិនទាន់មាន​គុណវុឌ្ឍិ​ដែល​សំដៅ​ដល់គុណភាព​ និង​បទពិសោធន៍​ខ្ពស់ខាង​បច្ចេកវិទ្យា​នៅមានកម្រិត និង​ខ្វះឧបករណ៍​ទ្រទ្រង់​ដល់ការ​បណ្ដុះបណ្ដាល​មុខវិជ្ជា៕

The river turns golden at sunset, and in the quieter stretches, away from the buzz of passing long-tail boats, Irrawaddy dolphins splash in the twilight.

Known as Mekong dolphins, the critically endangered Irrawady make their home in a 90-kilometer stretch of the river between Kratie town and the Laos border. Less than 100 remain, say experts, with around half the population believed to live in the waters around Kratie.

In the days before Covid, a community of businesses thrived on the tourists who came to see them, but since the country reopened in late 2021, travelers have yet to return.

“Sales are not good,” said Chhnang Salen, a 65-year-old fish vendor at the Kampi Rapids, a popular departure point for riverboat tours. “Due to the economic crisis, tourists do not travel anymore.”

Kampi Village, about 15 kilometers north of Kratie town, is ground zero for dolphin spotting, and the area is occasionally busy on long weekends and national holidays. Most other times, business is slow.

“The Kampi Rapids is only a stop,” Chhnang Salen said. “People don’t stay long before they take a boat to see the dolphins or continue on to Ratanakiri or Phnom Penh.”

Vendors have talked with local authorities about building more overwater huts to accommodate more visitors, yet so far, no decision has been made.

“There is only one place to visit,” said Sun Hean, a 77-year-old Kampi vendor. “If they do not let us build, how can we get more visitors?”

Vendors at Kampi are pressing the government to address a number of challenges, like limited transportation options to the area, poor roads and a lack of marketing.

Severia Bel, a 30-year-old journalist from Lithuania, recently visited Kampi and found preparing for the trip such a struggle that she considered not going.

“When I was looking into coming to Cambodia, there were some places I couldn’t find bus tickets online,” she said. “If you’re planning to go — and maybe you don’t know what you’re doing or you’re a bit nervous like me because I’m a woman traveling alone — you’re like, ‘Oh, what happens if I go somewhere and then there’s no transport.'” 

Compared to Cambodia’s larger neighbors, like Thailand and Vietnam, the transportation sector is still largely underdeveloped, said Chhay Sivlin, president of the Cambodian Tourism Association.

“Only a few big companies can afford to invest in digitalization,” she said.

The local tourism department is doing all it can with limited resources, said Chan Sokunthy, director of the Kratie Provincial Department of Tourism. The department offers vendors regular training and has increased the number of tourist destinations in the province.

“We are always working on it,” he said. Kratie now has more than 20 official tourist spots, including the Kampi rapids, Koh Trong and Koh Promcharey.

“The extra destinations help to extend visits,” he said. “At least they stay one night.”

Even so, many tourism businesses in the area are barely hanging on. Chhay Sivlin, from the Tourism Association, urged the government to make good on promises of financial support for the industry, otherwise, one of the country’s top tourism draws could wither away.

“Even in Siem Reap, most financing has yet to reach the private sector,” she said. “The loans have not yet arrived, or the conditions for lending are too strict. There seems to be nothing to facilitate and encourage the private sector.”

ក្នុងទឹកមុខមិនសូវស្រស់ស្រាយ ស្របពេល​ដែល​ស្ថានភាព​លក់ដូរ​មិនសូវ​ដាច់​ អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន អាយុ៦៥ឆ្នាំ ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី លើកឡើង​​ថា​ ការលក់ដូរនៅតំបន់រមណីយដ្ឋានជួរ​ទន្លេមេគង្គ-កាំពី មិនសូវមានមនុស្សដូចមុនទេ។​

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ការលក់ដូរមិនសូវមានមនុស្សទេ មានតែមុនចូលឆ្នាំមកតិចតួចលក់បានខ្លះៗ សម្រាប់​ទំនិញ​មិនជាថ្លៃទេទៅកន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ គ្រាន់តែ​នៅ​ទីនេះ​សេដ្ឋកិច្ច​ម្នាក់ៗ​ត្អូញ​ថា​គ្មាន​លុយ​ អ៊ីចឹងគ្នាមិនសូវមកដើរលេងទេ។ កន្លែងនេះ​ភាគច្រើន​អ្នក​ភ្នំពេញ​ឧស្សាហ៍​មក​ញ៉ាំបា​យ​ មិនថា​អ្នក​ទៅ​មណ្ឌលគិរី ឬរតនៈគិរី ហើយគេចូលទៅជិះទូកមើលផ្សោតហើយក៏ទៅៗ [ភ្នំពេញ]»។

អង្គុយលក់អន្សមអាំងក្រោមដើមឈើធំមួយ មានសភាពស្ងាត់កណ្តាលសហគមន៍កាំពី អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន វ័យ៧៧ឆ្នាំ និយាយ​ថា​ ក្នុង​មួយ​រយៈចុងក្រោយ​នេះ អ្នកស្រី​លក់​ដូរ​​មិន​សូវ​ដាច់ ដោយសារ​ខ្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​បែបកម្សាន្ត​សម្រាប់​​ភ្ញៀវទេសចរណ៍។​

អ្នកស្រីនិយាយ​ថា៖ «មានតែកន្លែងលេង បើគេអត់ឱ្យយើងធ្វើ​រោងនៅ​ទន្លេគេមានអីលេង? បើយើង​ធ្វើ​កញ្ចុះ​នៅ​តាម​មាត់​ច្រាំង មានអីគេអង្គុយលេង»។

ទោះបីតំបន់ទេសចរណ៍​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គទាំង​នេះនៅជិត​​​ក្រុង​ក្រចេះ​ក៏ដោយ​ ប៉ុន្តែ​កង្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​​កម្សាន្ត តម្លៃម្ហូបអាហារ​ និង​កង្វះ​​ការផ្សព្វផ្សាយ បណ្តាល​ឱ្យមិនសូវមាន​​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​​​​​​មក​កម្សាន្ត​ច្រើន​ ក្រៅតែពីអំឡុងពេល​បុណ្យជាតិ​សំខាន់​ៗ។ កង្វះ​ភ្ញៀវទេសចរ​ ធ្វើ​ឱ្យ​អាជីវករ​លក់ដូរ​ដូចជាអ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន និង​អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ជីវភាព។​​

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះយល់ឃើញមិនខុសគ្នាដែរថា ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ភាគច្រើន ចុះទូកមើលផ្សោតនៅអន្លង់កាំពី ហើយក៏ធ្វើដំណើរហួសចេញទៅ។ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​រយៈពេល​ថ្មីៗ​កន្លង​មក​នេះ ស្ថានភាពទេសចរណ៍មានភាពប្រសើរឡើង ដោយ​ខេត្ត​​​​ក្រចេះ​មាន​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ផ្សេងទៀតច្រើនជាង២០កន្លែង ដូចជារមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី កោះទ្រូង កោះព្រហ្មចារីយ៍​ជាដើម។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «បើអ៊ឹចឹង ដូចជាជួយឱ្យភ្ញៀវគាត់ស្នាក់នៅកាន់យូរ អាចពន្យារ​​ពេលនៃ​ការស្នាក់​របស់​ភ្ញៀវកាន់តែយូរ។ អ៊ីចឹងយ៉ាងហោចយើងទទួលបានភ្ញៀវគាត់ស្នាក់ហ្នឹង យ៉ាង​តិ​ច​១​យប់​អី​ដែរ»។

តាមកញ្ញា អ៊ឹម រចនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមប្រព័ន្ធតេឡាក្រាមថា​ ផ្សោតទន្លេមេគង្គមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែល ៩០ ក្បាល​ក្នុង​អន្លង់​កាំពី​ខេត្ត​ក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ កញ្ញា​ថា ចំនួន​ផ្សោត​នេះ​ក៏​នៅ​តែ​បន្ត​កើន​ឡើង​ក្នុង​រយៈពេល​២​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងព័ត៌មាន ដែលចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបញ្ជាក់ថាអន្លង់ផ្សោតកាំពីដែលបង្កើតឡើងកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៩៩នោះ ជាអន្លង់​មួយធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ចំណោម​អន្លង់ ៥ផ្សេងទៀតក្នុងខេត្តក្រចេះ។ អន្លង់កាំពីនេះ មានផ្សោតប្រមាណជាង ៣៩-៤០​ក្បាល។

តម្លៃអាហារថ្លៃ​

ស្ថិតលើផ្លូវ​ខេត្ត​លេខ ៣៧៧ នៅចម្ងាយ​ប្រមាណជា​១​គីឡូម៉ែតពី​អន្លង់ផ្សោតកាំពី ជា​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី។ រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី មានប្រជុំកោះតូចៗ ឆ្នេរខ្សាច់ និងជ្រលងទឹកហូរ។ ភ្ញៀវនិយមមកកម្សាន្តទីនេះ នារដូវប្រាំង គឺចាប់ពីខែមករា ដល់ខែឧសភា ពិសេសនៅរដូវបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ និងបុណ្យចូលឆ្នាំ ចិន-វៀតណាម។ នេះបើយោងគេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋបាលខេត្តក្រចេះ។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករម្នាក់នៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពីដដែល លើកឡើងថា តម្លៃទំនិញ ម្ហូបអាហារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗក្នុងរមណីយដ្ឋាននេះមានតម្លៃសមរម្យទៅ តាមទីផ្សារ។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ម្ហូបអាហារដូចមិនថ្លៃទេ ត្រីគេទិញមកហ្នឹង វាមិន​ចំណេញ​កប់​ក្តោង​ណាស់​ណា​ទេ ល្មម ប្រាំម៉ឺនហ្នឹង គឺតម្លៃសមល្មមហើយ កន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ ភ្ញៀវ​ខ្លះ​គាត់​ថា​គាត់​ដើរ​លេង​គ្រប់​ខេត្ត​ដូច​តែ​គ្នាទេ [តម្លៃ]»។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជាប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមបណ្តាញ​​សង្គម​តេឡេក្រាម​ថា បើធៀប​តម្លៃ​អាហារ​ក្នុង​ស្តង់​ដារ​ហាង​អាហារ​ដូចគ្នា​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​នោះ យើងឃើញថាតម្លៃអាហារក្នុងស្រុកមានតម្លៃថ្លៃជាងបន្តិចមែន។

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ជាក់ស្តែងយើងមើលឃើញហើយ មូលហេតុដែលថ្លៃដើមថ្លៃហ្នឹង គឺ​ដោយសារ​តែ​ការដឹក​​ជញ្ជូនរបស់យើងនឹងវាថ្លៃ ហើយសេវាកម្មនានាហ្នឹងក៏ថ្លៃទៀត»។

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា កន្លង​មកមន្ទីរបានចុះអប់រំដល់អាជីវករតាមសារាចររបស់ក្រសួងពីតម្លៃ សេវាកម្ម និងអនាម័យសុខភាព ជាពិសេសអំឡុងពេលជិតដល់ពិធីបុណ្យធំៗ​។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ពិសេសនៅពេលដល់កម្មវិធីបុណ្យឈប់សម្រាកធំៗ ចូលឆ្នាំចិន ឆ្នាំខ្មែរ ភ្ជុំអីហ្នឹង គឺយើងតែងតែចុះធ្វើការហ្នឹង។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនធំហើយបានចូលរួម នៅ​តែ​មួយ​ចំនួន​តូច​ទេ​ដែល​មិន​បាន​ចូលរួម»។

យោងតាមអត្ថបទចុះផ្សាយដោយ RFA កាលពីឆ្នាំ២០១៦ ភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្ត​នៅ​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី ខេត្តក្រចេះ ក៏ធ្លាប់ត្អូញត្អែរពីតម្លៃម្ហូបអាហារនេះដែរ។

ក្រោយត្រឡប់ពីការទស្សនាសត្វផ្សោតមេគង្គវិញ អ្នកនាង Severia Bel វ័យ៣០ឆ្នាំ ជនជាតិ​លីទុយអានី (Lithuania) ដែល​​បច្ចុប្បន្ន​ជាអ្នកកាសែតនៅ​ចក្រភពអង់គ្លេសប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ការចាយវាយនៅតាមកន្លែងកម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះគឺមានតម្លៃសមរម្យ។ អ្នកនាង​អាចទទួលយកបាន​ដោយសារតម្លៃ និងការចាយវាយអាចខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ។ អ្នកនាងបន្ថែមថា អ្នកនាងមិនទាន់ត្រូវគេកេងចំណេញទេតាំងពីមកដល់កម្ពុជា។

អ្នកនាងបញ្ជាក់ក្នុងន័យដើមជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា ៖ «ខ្ញុំគិត​ថា​តម្លៃ​ចាយ​វាយ មានភាពសមរម្យ។ ទោះបីជាវាពិបាកកំណត់ថាតម្លៃប៉ុន្មានសមរម្យ ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​ផ្សេង​គ្នា​មាន​តម្លៃ​ការ​ចាយវាយខុសគ្នា»។

កង្វះ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ព័ត៌មានពីការធ្វើដំណើរ

កំពុងតែលេងទឹកហូរយឺតៗត្រឹមស្មងជើងអមជាមួយតន្ត្រី​ឮតិចៗ កំដរ​បរិយាកាសយ៉ា​ង​សប្បាយ​ជាមួយ​នឹង​មិត្តភ័ក្រ្ត​៤នាក់​លើកោះ​ព្រហ្មចារីយ៍  ដែលត្រូវធ្វើដំណើរពីអន្លង់ផ្សោតកាំពី តាមទួក​ប្រហែលជា៣០​នាទីពីអន្លង់ផ្សោតកាំពីនោះ លោក សឿន ពិសិដ្ឋ វ័យ២៣ឆ្នាំ ជាជំនួយ​ការ​ហិរញ្ញវុត្ថុ​ប្រចាំ​ឃុំសំ​បុក​ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ និងជាភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្តនាចុងសបា្តហ៍ប្រាប់​ថា បញ្ហា​កង្វះ​ការ​ផ្ស​ព្វផ្សាយពី​តំបន់ទេសចរណ៍​ក្នុងខេត្ត​ក្រចេះ​ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​មិន​សូវ​មាន​ភ្ញៀវទេស​ចរ​​មក​កម្សាន្ត​។

លោកលើកឡើងថា៖ «អ៊ីចឹងខ្ញុំសូមឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់មកជួយផ្សព្វផ្សាយ [ពីតំបន់​ទេសចរណ៍​អន្ល​ង់ផ្សោតកាំពីនេះ]»។

លោកបន្តថាក្រោយ​មាន​ «បុណ្យភូមិ​មាន​ជើង» ​អំឡុងពេល​ចូលឆ្នាំខ្មែរ​​ លោក​សង្កេតឃើញថា​ ​ភ្ញៀវ​ទេសចរកើនឡើង រួមទាំងការផ្សព្វផ្សាយនៅ​តាមបណ្តាញ​សង្គមមានចំនួនច្រើនជាងមុន ។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជា​លើកឡើង​ដែរ​ថា ទោះបីជា​មាន​ទិន្នន័យ​​ពី​កន្លែង​កម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះលើប្រព័ន្ធអនឡាញក៏ដោយ តែពេលខ្លះ​ទិន្នន័យ​នោះ​ចាស់​ពេក​មិ​នបា​ន​ធ្វើ​បច្ចុប្បន្នភាព ឬបង្ហោះឡើងវិញ ដែល​ជាមូល​ហេតុ​​ពិបាក​រក​ទិន្នន័យ​ពី​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ។

បើតាម​របាយការណ៍ចំនួនអ្នកទេសចរ​របស់ក្រសួងទេសចរណ៍សម្រាប់ខេត្តក្រចេះ​ នាថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ មានចំនួនទេសចរណ៍សរុបប្រមាណជា ៥១ ០៥២នាក់ តែឆ្នាំ២០២៣ មាន​ចំនួន​ត្រឹម​តែ ៦ ១៥២នាក់។

អ្នកនាង Severia Bel ជាភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសបន្តថា ព័ត៌មាន​ពីក​ន្លែង​ទេសចរណ៍​នៅ​កម្ពុជា​លើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺ​ណិត​មាន​ភាព​ប្រសើរជាងមុន ប៉ុន្តែសម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅកាន់ខេត្តមួយចំនួន អ្នកនាងជួបផលវិបាកក្នុងការកក់សំបុត្រឡានក្រុង ឬវិធីសាស្ត្រ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្សេងទៀត​លើ​ប្រព័ន្ធ​អ៊ិនធឺណិត។

អ្នកនាងបន្ថែមថា ទោះបីជាក់ស្តែងមិនពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរក្នុងកម្ពុជា ប៉ុន្តែ​វា​ជំរុញ​ឱ្យ​អ្នកផ្សេង​ទៀត​មាន​ភាពស្ទាក់ស្ទើរ​ក្នុងការធ្វើដំណើរមកកម្ពុជា ជាពិសេសការធ្វើដំណើរម្នាក់ឯង​។

អ្នកនាងបានលើកឡើងជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា៖ «ពេលខ្ញុំចង់​មក​លេង​កម្ពុជា កន្លែងខ្លះខ្ញុំមិនអាចស្វែងឡានក្រុងបានលើប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត ប៉ុន្តែពេលខ្ញុំមកដល់ជាក់ស្តែង វាមិនដូចការគិតទេ។ វាមានភាពងាយស្រួល ក៏ប៉ុន្តែបើគ្មានព័ត៌មានលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតទេ ព្រោះ​អាច​បង្ក​ការភ័យព្រួយសម្រាប់អ្នកដំណើរដែរ»។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ BOOKMEBUS.com ដែល​ជាគេហ​ទំព័រ​ផ្លូវ​សម្រាប់​កក់​សំបុត្រ​ឡាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាបង្ហាញ​ថា ការរើសការធ្វើដំណើរពីភ្នំពេញទៅក្រចេះ មាន​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នកដំណើរ៣ដែល​អាច​កក់សំបុត្រឡានបានតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត​បាន​​។

លោក តុប សុភ័ក្រ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងទេសចរណ៍ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ក្រសួង​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​រថយន្ត​ផ្សេងៗ​សម្រាប់​ដឹក​អ្នក​ទេសចរណ៍​ក្នុង​ការដើរ​លេង​តាម​ខេត្ត​នីមួយៗ​នៅ​កម្ពុជា។ លោក​ថា ក្រុមហ៊ុនឯកជននីមួយៗគឺសុទ្ធតែមាន App (កម្មវិធី)ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយ​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នក​ដំណើរ​ក្នុង​ស្រុកមានចំនួនច្រើន គ្មានអី្វដែលគួរបារម្ភនោះទេ​។

លោកថ្លែងថា៖ «ចំពោះការរៀបចំ​ក្នុងការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ព័ត៌មាន​ហ្នឹង ​យើង [ក្រសួង] ក៏​អនុវត្ត​របៀប​នេះ [កក់តាម App] វា​ក៏​ជាឌីជីថលដែរ ព្រោះអ្នកទេសចរណ៍គាត់អាចឆែកបាន។ យើងមាន​ព័ត៌មាន​ទូលំទូលាយ​ពិតមែន តែយើង​មិន​មែន​ប្រមូល​ផ្តុំ​នៅ​ក្នុង​ដុំ​អីតែមួយ ឯ​ព័ត៌មាន​របស់​យើង​គឺ​ទូលំ​ទូលាយ ការធ្វើដំណើរយើងឆែកក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត គឺឃើញមានហូរហែ»។

តាមលោកស្រីឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគម​ទេសចរណ៍កម្ពុជាវិញយល់ឃើញថា ការលក់​សំបុត្រ​ឡាន​តាម​កម្មវីធី ឬប្រព័ន្ធអនឡាញរបស់ក្រុមហ៊ុនដឹកអ្នកដំណើរក្នុងស្រុកនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដូច្នេះភ្ញៀវទេសចរ ពិបាកក្នុងការស្វែងរកសំបុត្រ ជាពិសេសមិនដូចនៅក្រៅប្រទេស។

លោកស្រីលើកឡើងថា៖ «បើសួរថាគ្រាប់គ្រាន់ហើយនៅ? មិនទាន់គ្រាប់គ្រាន់ទេ ដោយសារ​តែ​ក្រុមហ៊ុន​តិច​នៅ​ឡើយទេ មានតែក្រុមហ៊ុនធំៗប៉ុន្មានក្រុមហ៊ុន ដែល​គាត់​មាន​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការវិនិយោគ​ទៅ​លើ Digitalization (ប្រព័ន្ធឌីជីថល)ហ្នឹង»។

ជំនួយពីរដ្ឋាភិបាលលើវិស័យទេសចរណ៍

ខេត្តក្រចេះ ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃកម្ពុជា មានចម្ងាយ ៣៤០គម ពីរាជធានី​ភ្នំពេញ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៧ ឆ្លងកាត់ស្រុកស្នួល ចម្ងាយ ២៥០គម ពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ៧៣ ឆ្លង​កាត់​តាម​ស្រុកតំបែរ និងស្រុកឆ្លូង និងចម្ងាយ ២២០គម តាមផ្លូវទឹកទន្លេមេគង្គ។

យោង​តាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូននៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ គម្រោងលើកកម្រិតគុណភាព និងជួសជុលថែទាំផ្លូវសំខាន់០២ខែ្ស ផ្លូវខេត្តលេខ ៣៧៧ និង ៣៧៧A មានប្រវែងសរុបជិត ៤៩គ.ម ក្នុងខេត្តក្រចេះ សម្រេចបាន ២២% នៅ​ត្រឹម​ខែ​មករា ឆ្នាំ២០២៤។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅ​រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ ចង់ឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលជួយរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ឱ្យមា​នភាព​ងាយស្រួយ​ដើម្បី​បង្កើន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​នៅតំបន់នេះ។

បើតាមលោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ជាប្រធានសមាគមន៍ទេសចរណ៍កម្ពុជាលើកឡើងថា ក្នុង​ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែមានវិធានការណ៍​ជួយវិស័យឯកជន ដែល​ជា​អ្នករងផលប៉ះពាល់ មិនត្រឹមតែខេត្តសៀមរាបប៉ុណ្ណោះទេ ខេត្តផ្សេងៗទៀតដូចជាក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងជាដើម។ អ្នកស្រី​ថា រដ្ឋាភិបាលគួរបញ្ចេញហិរញ្ញប្បទាន ដើម្បី​វិស័យ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​មួយ​ចំនួន​ដើម្បីអាចស្រោចស្រង់អាជីវកម្មរបស់ពួកគេ​ ទើបអាច​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរបាន។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «សូម្បីតែ​ខេត្តសៀមរាប​ដែល​យើង​គិត​ថា​រាជរដ្ឋាភិបាល​មាន​ឆន្ទៈ​ក្នុងការ​ជួយ​ខេត្ត​សៀមរាប​នូវ​វិស័យ​​ទេសចរណ៍ ហើយ ប៉ុន្តែ​ជាក់ស្តែង​ហិរញ្ញប្បទាន​ហ្នឹង​ក៏​មិនទាន់​បាន​ដល់​វិស័យ​ឯកជ​ន​ដែរ។ ដោយ​ហេតុ​ថា​ការកម្ចី​មិនទាន់​មក​ដល់​វា​មាន​លក្ខខណ្ឌ​ក្នុង​ការធ្វើ​កម្ចី​តឹងតែង​ពេក មើល​ទៅគ្មានអ្វីសម្របសម្រួល និងលើកទឹកចិត្តដល់វិស័យឯកជនសោះ»។

ការផ្សព្វផ្សាយដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់នេះ បង្កឲ្យមានការពិភាក្សាក្នុងចំណោមសាធារណជនជុំវិញផល​ប៉ះ​ពាល់​​ជាច្រើន​ដែលបង្កឡើងដោយគ្រឿងស្រវឹង ជាអាទ៍បញ្ហាសុខភាព គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខាត​ពេលវេលា ថវិកា និងសុភមង្គលជាដើម។ កាលពីខែមេសាកន្លងទៅ រដ្ឋាភិបាល​សម្រេចបង្កើត​ក្រុម​ការងារគ្រប់គ្រងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងដែលត្រូវបានគេរំពឹងថាជាជំហាន វិជ្ជមាន​មួយ។ ក្រុម​ការងារនេះ​ ទទួលបន្ទុក​កំណត់វិធានការ និង​រៀ​ប​​ចំ​សណ្តាប់ធ្នាប់​នៃការគ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សា​​​យ​ពាណិជ្ជកម្ម​​​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង​តាម​គ្រប់​មធ្យោ​បាយ​ប្រ​ព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ និងការដាក់​តាំង​ជា​សាធារណៈគ្រប់ទីកន្លែង ដើម្បី​លើ​ក​ក​ម្ព​ស់​សោភណ​ភា​ព និងសុវត្ថិភាពសង្គម។

សាធារណជនដែល Newsroom Cambodia បានជួបសម្ភាសកាលពីខែឧសភាកន្លងទៅ​បង្ហាញ​ការ​សាទរចំពោះការបង្កើត​ក្រុម​ការងារ​ថ្មីនេះ ដោយរំពឹងថាការកាត់បន្ថយ និងរិតត្បិតការ​ផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿ​ងស្រវឹង​អាចហុច​ផល​វិជ្ជមាន​​ដល់ពលរដ្ឋ និងសង្គមកម្ពុជា។ នេះ ក៏ដោយសារក្រុម​ការងារនេះ នឹងត្រួតពិនិត្យ​ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងស្រវឹង ​វាយតម្លៃ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម និងតម្រូវ​ឲ្យក្រុមហ៊ុន​មាន​​ទំនួល​ខុសត្រូវខ្ពស់ ដែល​អាច​កាត់​បន្ថយ​ការពិសារ​គ្រឿង​ស្រវឹង ដែលជារឿយៗ​បង្កឲ្យមាន​​គ្រោះថ្នាក់​នានា។ ​ពួកគេក៏បានលើកឡើងស្តីពីផលប៉ះពាល់​ជាច្រើន​​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​គ្រឿង​ស្រវឹង ដូចជាបញ្ហាសុខភាព គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខាតពេល​វេលា ថវិកា និងសុភមង្គល​ជាដើម។

កំពុងតែដើរទស្សនានៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិនាទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលមានមនុស្សម្នាកំសាន្តច្រើន លោក​ឌីម ចិត្រា អាយុ១៩ឆ្នាំ និស្សិតឆ្នាំទី១សិ​ក្សា​នៅ​សា​ក​ល​វិ​ទ្យា​ល័​យ​វិ​ទ្យា​សា​ស្ត្រ​​សុខាភិបាល​ត្រេ​ក​អ​រ​​ចំ​ពោះ​សេ​ច​ក្តី​ស​​ម្រេ​ច​រ​បស់​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល លើវិធានការបង្កើ​ត​ក្រុម​ការងារ​​​គ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជ​​កម្ម​​​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង។

លោកនិយាយថា៖​ «រាល់ថ្ងៃគ្រឿងស្រវឹងធ្វើឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយឈ្លក់វង្វេង បាត់បង់​ប្រ​យោ​​​ជ​ន៍​ក្នុង​ជី​​វិ​តរបស់គាត់ច្រើន ដូចជាខាតពេលវេលា ខាតថវិកា ធ្វើឱ្យគ្រួសារអត់មានសុភមង្គល និង​មា​ន​ច្រើន​ជាងហ្នឹងទៀត»។

លោក ថាន់ ប៊ុនថង អាយុ៣១ឆ្នាំ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងភោជនីយដ្ឋាន​មួ​យ​ក​ន្លែង​នៅ​រា​ជ​ធា​នី​ភ្នំ​​ពេញ​ ពេញចិត្ត និងគាំទ្រ លើសេចក្តីសម្រេចរបស់រដ្ឋាភិបាល ព្រោះលោកសង្កេតឃើញថាគ្រឿងស្រវឹង​ផ្ដល់ផលអវិជ្ជាមានដល់ការសិក្សា សុខភាព និងសង្គម។

​លោកនិយាយថា៖​ «តាមការពិត ការលក់ដូរមានផលប៉ះពាល់ដែរ តែមិនប៉ះពាល់ខ្លាំងទេ ហាងខ្ញុំ​ផ្ដោត​លើភេសជ្ជៈដូចជាកូកាអីចឹង​ មិនប្រាកដថាភ្ញៀវទាំងអស់ញ៉ាំគ្រឿង​ស្រវឹ​ង​ទាំង​អស់​ទេ។

ចំណែកព្រះតេជគុណ ប៉ិច ផាត ព្រះជន្ម ២៣ព្រះវស្សា ជានិស្សិត​កំ​ពុ​ង​សិ​ក្សា​ជំ​នា​ញ​ស្ថាបត្យ​ក​ម្ម​សំណង់​ស៊ីវិល​ នៅសាកលវិទ្យាល័យន័រតុន។ នៅក្នុងបទសម្ភាសជាមួយ Newsroom Cambodia ព្រះតេជគុណ ​មានសេចក្តីសោមនស្សជាខ្លាំង ក្រោយ​ទទួលដំណេឹងពីវត្តមានក្រុមការងារគ្រប់គ្រ​​​​ង​ការផ្សាយពាណិជ្ជ​​កម្ម​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងនេះ។ ព្រះតេជគុណ រំពឹងឃើញកម្ពុជានឹង​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ជាងមុន។

ព្រះតេជគុណមានសង្ឃដីកាថា៖ «គុណវិបត្តិនៃគ្រឿងស្រវឹង វាអាចប៉ះពាល់ច្រើន ដូចជា​នាំ​ឱ្យ​មា​ន​អំពើ​ហិ​ង្សាក្នុងគ្រួសារ ឬក៏នាំឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ផ្សេងៗបាត់បង់ជីវិតអីចឹង»។

ព្រះតេជគុណសំណូមពរឱ្យទាំងអ្នកលក់ និងក្រុមហ៊ុនផ្សព្វផ្សាយគ្រឿងស្រវឹង គោរពតា​ម​ច្បាប់ ដែ​ល​​រា​ជរដ្ឋាភិបាលបានកំណត់មកនេះ និងចូលរួមកា​ត់​ប​ន្ថ​យ​គ្រឿ​ង​ស្រ​វឹ​ង​​ក្នុ​ង​ស​ង្គ​ម​។

តាមរបាយការណ៍របស់ Wisevoter នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ រកឃើញថា​ក​ម្ពុ​ជា​ឈ​រ​នៅ​លេខរៀងទី៣ ដែល​មា​ន​ប្រ​ជា​ជ​ន​ផឹកស្រាច្រើនជាងគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ​និ​ងឈរ​លេខរៀង​ទី​៣​៦ ​នៅ​ក្នុ​ង​ចំ​ណោ​ម​ប្រទេស​នៅលើពិភពលោក ដែលប្រជាជន​កម្ពុជាម្នាក់​អាចផឹកស្រាបាន ២១.៧លីត្រ។

ការ​សិក្សា​ថ្មី​មួយ​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ភេសជ្ជៈ​ជប៉ុន​ឈ្មោះ​ Kirin ​ ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ប្រជាជន​កម្ពុជា​សរុប​ទាំង​អស់​បាន​ចំណាយ​ប្រាក់​ប្រមាណ​២,៣​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​ទៅ​លើ​ការ​ពិសា​ស្រាបៀរ ​ដោយ​ម្នាក់ៗ​បាន​ពិសា​ស្រាបៀរ​ប្រមាណ​៧២​លីត្រ​ និង​ចំណាយ​ប្រាក់​ប្រមាណ​១៣៦​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ។ ​របាយ​ការណ៍​នេះ​បាន​សិក្សា​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​២០២០-២០២១។

លោកវេជ្ជបណ្ឌិត មុំ គង់ ប្រធានអង្គការចលនាដើម្បីសុខភាព បាន​ប្រាប់ Newsroom​ Cambodia ថា ​ការ​បង្កើត​ក្រុម​ការងារ​នេះគ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ចាប់ផ្តើម​ទេ​ ​ចំណែក​ឯប្រសិទ្ធភាព​អាស្រ័យ​ទៅលទ្ធផល​របស់​ក្រុមការងារ​។ លោកបន្តថា​ ដើម្បីបង្ការ​គ្រោះថ្នាក់​នានា កម្ពុជា​គួរតែបញ្ឈប់ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម ឬយ៉ាងហោចណាស់កម្រិត​ការផ្សព្វផ្សាយ។

លោកនិយាយថា៖ «តាមពិតទៅដើម្បីបង្ការយុវជន ក៏​ដូចជា​កុមារ​កុំ​អោយ​ធ្លាក់​ខ្លួន​សេពគ្រឿង​ស្រវឹងដែលធ្វើអោយមានបញ្ហាដល់ធនធានមនុស្សជំនាន់ក្រោយ ជាពិសេស​ដើម្បី​បង្ការ​គ្រោះថ្នាក់​​ចរាចរណ៍​ដែល​កើតឡើង​ដោយសារ​អ្នកបើកបរ​ស្រវឹងហ្នឹង​គឺការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​នឹង​គួរតែ​ហាម​ទាំងស្រុងតែម្ដងគ្រប់មធ្យោបាយទាំងអស់»។

លោកបន្តថា៖ «ក្នុងករណី​ដែលមិនអាច​ហាមឃាត់ការ​ផ្សាយទាំងស្រុងទេ​ យើងគួរហៅថា​កម្រិត​ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​។ មាន​ន័យថា​យើងអនុញ្ញាត​តែការផ្សាយម៉ាកនិងឡួហ្គូ(logo)​របស់​ក្រុមហ៊ុន​បានហើយ មិនអនុញ្ញាតការផ្សាយពាក់ព័ន្ធនឹងការត្រូវរង្វាន់ ឬយកយុវជន យុវនារី តារា មកធ្វើការ​ទាក់ទាញ​កុមារ​នោះទេ»។

យោងតាម​គណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក អត្រា​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ២០២៣ បាន​កើន​ឡើង ១១ភាគ​រយ ច្រើន​ជាង​ឆ្នាំ២០២២ ដោយ​ចំនួន​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​កើត​ឡើង​ជិត ៤ពាន់​ដង ក្នុង​នោះ​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់ ១.៥៩០នាក់ និង​របួស ៤.៥០០នាក់។

ចំណែករបាយការណ៍ ដែលចេញផ្សាយដោយ​គណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក  និង​កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​​សហប្រជាជាតិ (UNDP) ឆ្នាំ២០២៣ ដោយប្រើប្រាស់​ទិន្នន័យបានពីប្រព័ន្ធព័ត៌មានជន​រងគ្រោះ និងគ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍ (RCVIS)ឆ្នាំ២០១៩ ឲ្យដឹងថាកម្ពុជាខាតបង់ថវិកាចំនួន ៤៦៦.៨ លានដុល្លារអាមេរិក ដោយក្នុង​ចំណោម​​ការខាតបង់សរុប ៨៨.៨ភាគរយ គឺដោយសារការបាត់បង់​ជីវិត និងការ​បាត់ប្រាក់ចំណូល ដែលជនរងគ្រោះអាចរកបានពេញមួយជីវិត។

បើតាមឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន កិច្ចសហការគ្នា​រ​វា​ងភាគី​រ​ដ្ឋ​ និ​ង​ឯ​ក​ជ​ន មាន​​ភា​ព​​ចាំ​បា​ច់​ដើ​ម្បី​គ្រប់គ្រងសណ្តាប់ធ្នាប់នៃការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​ផលិតផល​គ្រឿងស្រវឹង។ ​យោ​ង​តាម​កា​រ​ចុះ​ផ្សាយ​​រ​​​ប​ស់​ក្រ​សួ​ង​ព័​ត៌​មា​ន​កា​លពី​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០២៤ កន្លងមក ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា ថ្លែងយ៉ាងដូច្នេះ៖ «​កា​រ​រួម​គ្នា​គ្រ​ប់​​គ្រ​ង​សណ្តា​​ប់​ធ្នា​ប់​នៃ​​​កា​រ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សា​យ​ពា​ណិ​ជ្ជ​ក​ម្ម​គ្រឿ​ង​ស្រ​វឹ​ង​គឺ​ដើ​ម្បី​ជួ​យ​ទៅ​ដ​ល់​សង្គ​ម​ ​ជួ​យ​ទៅ​ដ​ល់​ក្រុមហ៊ុន​ ជួ​យ​ទៅដ​ល់​ប្រ​ជា​ជ​ន​ក​ម្ពុ​ជា​ដែ​ល​ជា​អ្ន​ក​ប្រើ​ប្រាស់​ផ​លិ​ត​ផ​ល​​,​ ​កា​ត់​ប​ន្ថ​យ​គ្រោះ​ថ្នា​ក់​​​និ​​​ង​​​ប​​ង្កើ​ន​នូ​វ​សុ​ខ​ដុ​ម​នីយ​ក​ម្មក្នុងសង្គម»។

អង្គការសហប្រជាជាតិផ្តួចផ្តើមព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយគឺទិវាសប្ដាហ៍ជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ដែលបានកំណត់យកខែឧសភា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រារព្ធឡើងនៅតាមបណ្តា​ប្រទេសនានា​ទូទាំង​សកល​លោក ដើម្បីជាការក្រើនរំលឹកទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅទូទាំងពិភពលោក ពិសេស​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់លើកកម្ពស់​វិស័យ​សុវត្ថិភាព​ចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ក្រសួងសាធារណៈការ និង​ដឹក​ជញ្ជូន​នៅថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។

ការ​ស្ទង់​មតិមួយ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ក្រសួង​សុខាភិបាល​ និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាល​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេង​ទៀត​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ថា ​បុរស​៧​នាក់​ក្នុង​ចំណោម​១០​នាក់ ​ដែល​ស្មើ​ប្រមាណ​៧០% ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង។​ នេះ​បើ​តាម​របាយ​ការណ៍​ស្តីពី​ការ​អង្កេត​ប្រជា​សាស្ត្រ ​និង​សុខភាព​កម្ពុជា​ឆ្នាំ​២០២១-២០២២ ​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៤ ​ខែ​មេសា ​ឆ្នាំ​២០២៣។​ ការ​ស្ទង់​មតិ​បង្ហាញ​ថា​ ក្នុង​មួយ​ខែ ​បុរស​១០% ​ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ ឬ​ស្ទើរ​តែ​រាល់​ថ្ងៃ។​ ចំណែក​បុរស ​៦០% ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពី​១ ​ថ្ងៃ​ទៅ​ ៥ ​ថ្ងៃ។ ​ បុរស​១៨% ​ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ ៦ថ្ងៃ​ទៅ​១០ថ្ងៃ ​និង​បុរស​១២%​ ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពី​១១​ថ្ងៃ​ទៅ២៤​ថ្ងៃ។

លោក ទេព អស្នារិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លើកឡើងថា កា​រ​ងា​រ​អា​ទិ​ភាព​​​រ​ប​ស់ក្រុ​​ម​កា​រ​ងា​រ​​ ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ផ្សា​យ​ពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង គឺត្រូវ​ពិ​និ​ត្យ​មើ​ល​លើ​វឌ្ឍនភាពនៃការងារ​ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការអនុវត្តសារាចរណ៍ណែ​នាំ​ ក៏​ដូ​ចជា​លិ​ខិ​ត​ប​ទ​ដ្ឋាន​គ​តិ​យុ​ត្តិ​​ផ្សេ​ង​ទៀត ​ដែ​ល​ក្រ​សួង​​ព័​ត៌​មា​ន​បា​ន​ដា​ក់​ចេញ​​​ស​ម្រា​ប់​ការអនុវត្តដោយភាគី​ពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។ នេះបើតាម លោក ទេព អស្នារិទ្ធ ផ្តល់បទសម្ភាសដល់ Newsroom Cambodia តាមរយៈប្រព័ន្ធតេលេក្រាម កាលពីថ្ងៃទី​១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។

លោកបន្តថា៖ «អាទិ​ភា​ព​ដែ​ល​ផ្ដោ​​​តទៅ​លើ​កា​រ​ព​ង្រឹ​ង​កិ​ច្ច​ស​ហ​កា​​រ​​ជា​មួ​យ​ភា​គី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អ​ស់​ទាំ​ង​វិស័យរដ្ឋ និង​ឯ​ក​ជន ​​ដើម្បី​ពង្រឹង​​ប្រ​សិ​ទ្ធភា​ព​ក្នុ​ង​កា​រ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយផលិត​ផ​ល​​គ្រឿង​ស្រ​វឹ​ង​នៅ​ទូ​ទាំងប្រទេស ហើយ​​​ដោយ​​ក្នុ​ង​នោះគឺ​ក៏​មា​ន​កា​រផ្តោត​លើ​កា​រ​យ​ក​ចិ​ត្ត​ទុ​កដា​​ក់​ទៅ​លើ​កា​រ​រៀ​ប​ចំ​នៃ​លិខិត​បទដ្ឋាន​គតិយុទ្ធ​នានា​ដែលគាំទ្រដល់ការគ្រប់គ្រង និង​កា​រ​ប​ង្កើ​ន​ប្រ​សិ​ទ្ធ​ភា​ព​ក្នុ​ង​កា​រ​អ​នុ​វ​ត្ត​ការ​ងារក្នុង​វិស័យនេះ»។

អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​ព័ត៌មានរូបនេះ ​ក៏បាន​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​គ្រប់​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អស់​ចូលរួម​សហការ​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ការ​អនុវត្ត​ការងារ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ផង​ដែរ។

លោក​ថ្លែង​ថា៖ «[…]​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ចូលរួម​ចំណែក​ក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​ផល​វិបាក​ដែល​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ចេញ​ពី​ការ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង​ភាព​ចាំបាច់​ក្នុង​ការ​ទប់ស្កាត់​ ក៏​ដូចជា​ការ​កាត់​បន្ថយ​ផល​វិបាក​ដែល​អាច​កើត​មាន​ឡើង​។ ហើយ​ត្រូវ​បង្កើន​កិច្ច​សហការ​នៅ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ និង ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផលិតផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​ឱ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​តាម​រយៈ​ទាំង​ប្រព័ន្ធ ផ្សព្វ ផ្សាយ​បុរាណ និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ទំនើប»។

ការគ្រប់គ្រងផ្សព្វផ្សាយ និងការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹង ក្រសួងសុខាភិបាល​ និង​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ នៅ​ក​ម្ពុ​ជា​បា​ន​​​រៀ​ប​ចំ​សេ​ច​ក្តី​ព្រា​ង​ច្បា​ប់​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ប្រើ​ប្រា​ស់​គ្រឿ​ង​ស្រវឹ​ង​តាំង​ពីថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ​ឆ្នាំ​២​០​១៥ មកម្ល៉េះ។ បើទោះបីកន្លងហួសទៅជិត១០ឆ្នាំទៅហើយក្តី ​ក៏​ច្បា​ប់​ដ៏​មា​ន​សា​រៈ​សំខា​ន់នេះមិនទាន់ត្រូវបានអនុម័តប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ដើម្បីដោះស្រាយ ​និ​ង​ទ​ប់​ស្កា​ត់​ផ​ល​ប៉ះ​ពា​ល់​ដែលបង្កពីគ្រឿងស្រវឹងក្នុងសង្គមនៅឡើយទេ។

សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​យុវជន​អាយុ​ក្រោម​២១​ឆ្នាំ​ប្រើ​ប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​នោះ​ទេ ​ហើយ​ច្បាប់​នេះ​នឹង​ដាក់​បន្ទុក​ពន្ធ​ខ្ពស់​ទៅ​លើ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង​រឹត​បន្តឹង​លើ​ការ​បើក​លក់​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពេល​យប់​ជា​ដើម។​

អង្គការ និងសមាគមក្រៅរដ្ឋាភិបាលចំនួន២៣ ក៏ធ្លាប់បានដាក់ចេញនូវ​សេចក្តីថ្លែង​ការណ៍​មួយស្តី​ពីការ​ស្នើសុំរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឱ្យពន្លឿនការបង្កើតច្បាប់​ស្តីពីការត្រួត​ពិនិត្យ​ផលិតផលគ្រឿង​ស្រវឹង ដោយយកទីតាំងវត្តសំពៅមាស ដែលស្ថិតក្នុងខណ្ឌ៧មករា រាជធានី​ភ្នំពេញ ជាកន្លែងផ្សព្វផ្សាយ ហើយមានមនុស្សចូលរួមប្រមាណ២០០នាក់ កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤។

តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះ ស្ថាប័នក្រៅរដ្ឋាភិបាលទាំង២៣បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភ​ជុំវិញ​ផល​ប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពមនុស្ស និងសន្តិសុខសង្គម ដោយសារតែភាពសម្បូរ​បែប ​នៃ​គ្រឿង​ស្រវឹង។ ជាពិសេសការកើតឡើងនៃបញ្ហាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដ៏សាហាវ ដែល​​ស្ថា​ប័​ន​ទាំ​ង​​នេះ​ទទូច​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ពន្លឿន​ការ​បង្កើតច្បាប់គ្រប់គ្រងគ្រឿងស្រវឹង ដោយ​ប​ញ្ចូ​ល​កា​រ​ហា​ម​ឃាត់កា​​រ​ផ្សា​យ​ពា​ណិ​ជ្ជកម្ម ការដំឡើងពន្ធ និងការដាក់កម្រិតភាពទូលំទូលាយនៃគ្រឿងស្រវឹង៕

The animals provided a way to earn income at a time when money-making opportunities were scarce. The country was just beginning to rebuild. Most schools remained closed, cars were a rare sight, and a barter system based on rice served as the foundation for most common financial exchanges. Her parents worked long hours, spent frugally and saved wisely. 

It was in that environment that Val Kuchphalla was born and raised — and coming of age during those hard-scrabble years instilled in her lifelong lessons on the value of work and money.

Now, as a mother of two, it’s those lessons that she instinctively passes on to her son and daughter.

“We love our children, and we do not regret giving them money,” says the 41-year-old homemaker, who maintains the family’s finances. “But we have our conditions.”

Spreading the Wealth

As a teenager in the 1990s, astute savers like Val Kuchphalla had few financial tools available. Personal computers and the internet were expensive and rare, and phone technology remained years away. She relied on pencil and paper. 

“I developed my own way with handwritten records, operating like a bank account,” she said. “I tracked deposits and withdrawals, just like a traditional bank book, with dates included.”

Today she is a member of the Lady Saving Group, whose members work to improve the financial literacy of women. Like others, Val Kuchphalla began teaching her children the value of money early on.

As her son and daughter reached school age, she offered them financial incentives to earn good grades. “I promised them 40,000 riel if they ranked in the top three of their class,” she said. “For 4th or 5th place, the reward was 20,000 riel.”

Financial Lessons

Few Cambodians learn about money in school, said Tum Tola, a wealth literacy coach, who explained that most people learn about money management from their parents.

Until recently, the national school curriculum included few lessons on personal finance or financial literacy, topics that many parents view as critical — and a push for greater financial education has been growing in recent years.

In some cases, the private sector has stepped in, partnering with the government to bring money-management lessons to students.

In 2019, the Ministry of Education began working with Prudential Insurance. Through a program called Cha-Ching, children as young as 7 learn the basics of money management. While experts have largely praised the program, they say its limited reach means that many students will graduate without the skills needed to make smart money decisions.

“If people do not understand financial literacy, it doesn’t matter how much money they make,” Tum Tola said. “They will not be able to safeguard their assets or make wise use of their money.”

Topics like investing and borrowing can be complicated, even for skilled financial managers, say experts, and in the hands of novices, poor decisions can have dangerous and long-term financial consequences.

In today’s environment, young people must learn to be self-reliant, said Kaing Tongngy, head of communications at the Cambodia Microfinance Association.

“A child with financial knowledge will not be poor,” he said. “They will know how to use money responsibly, to save, to make money as well as invest.”

For Val Kuchphalla, the mother of two, she believes her lessons paid off. As teenagers, her two children saved enough to buy mobile phones and even a motorbike. Her son graduated from the ACLEDA Institute of Business and her daughter is studying accounting.

Even so, she wonders if formal education in personal money management would have given them a stronger financial foundation. As adults, they make smart decisions and spend cautiously, she said, but like many adult children in today’s economy, they still need occasional financial help from their parents.

លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា វ័យ៤១ឆ្នាំ​ និងសា្វមី លោក ហ៊ិន ចំរើន សុទ្ធតែជាក្មេង​កើត​អំឡុង​ និង​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម ដែលជារបបដ៏ខ្មៅងងឹតមួយរបស់កម្ពុជា។ ​ហេតុនេះជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារ​លោកស្រី និងស្វាមីកាលពីកុមារភាព មានការលំបាកច្រើន និងត្រូវគិតគូរការចាយវាយយ៉ាងរិតត្បិត។​

ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រោម​ ឪពុក​ម្តាយ​លោកស្រី ​រស់នៅរួមគ្នាជាមួយ​គ្រួសារដទៃមួយចំនួន​ទៀត ក្នុង​ផ្ទះល្វែងកម្ពស់បីជាន់​មួយ​កន្លែងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ។ គ្រួសារអ្នកស្រីរស់នៅជាន់ទី៣នៃផ្ទះល្វែងនេះ។ នៅក្រោមដំបូល​ផ្ទះជាន់ទី៣នេះ ក្រៅពី​ការរស់នៅ​ និងប្រកបរបរ​រកស៊ីផ្សេងៗហើយនោះ ឪពុកម្តាយ​លោកស្រី ក៏បាន​ចិញ្ចឹម​ជ្រូករហូត​ដល់​មាន​ទម្ងន់ជាង​១០០គីឡូក្រាមផងដែរ។ ​ការណ៍នេះ លោកស្រី​សង្កេត​​ឃើញ​ពី​ការខិតខំ​របស់ឪពុកម្តាយ​លោកស្រី ដែលព្យាយាម​សន្សំរហូតដល់អាចសល់​ប្រាក់ខ្លះជួយ​លោកស្រី​ជា​កូនឲ្យបានចូលរៀន និងមាន​ចំណេះដឹង​ជាទុនក្នុងជីវិត បើទោះបីជាអ្នក​ស្រី​មិនបាន​ចប់​ថ្នាក់មធ្យម​សិក្សាទុតិយភូមិក៏ដោយ។

ឪពុក​ម្តាយ ​ឬ​​​អាណាព្យាបាល ដែលគេ​ចាក់ទុកថាជាគ្រូ​ទីមួយ​របស់បុត្រ​ធីតានោះ មាន​តួនាទី​សំខាន់​​ក្នុងការធ្វើជាគំរូល្អ​ដល់កូន ប្រៀនប្រដៅណែនាំកូន ​ជាពិសេសអប់រំ​កូ​​ន​​​ឱ្យ​ចេះ​សន្សំ​ប្រាក់។ នេះជា​ចំណែក​ដ៏សំខាន់ក្នុងការអប់រំកូន ដើម្បី​ឱ្យ​ពួក​គេ​ទទួល​បាន​បំណិន​ជីវិត​អាច​ប្រើបាន​នាពេល​​អនាគត។

លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា រៀនសូត្រពីរបៀបសន្សំប្រាក់ពីឳពុកម្តាយដែលអាចជួយទំនុក​បម្រុង​គ្រួសារបានយ៉ាងល្អ។ ​ លោកស្រី ​រៀបរាប់​​ដោយស្នាមញញឹម​ពី​វីធីសាស្ត្រដែលខ្លួន​ប្រើ ដើម្បី​ឱ្យ​កូន​ៗ​ទាំង​ពីរ​របស់គាត់មានវិន័យក្នុងការ​សន្សំ​ប្រាក់​ តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់លើ​កទឹក​ចិត្ត​នៅពេល​ពូកគេ ទទួល​បាន​លទ្ធផល​ល្អក្នុងការសិក្សាទាំង​ភាសាខ្មែរ និង​ភាសាអង់គ្លេស​។

លោកស្រី​បញ្ជាក់ថា៖ «យើង​ដាក់​ចំណាត់​ថ្នាក់​ លេខ១​ ដល់លេខ៣​ យើងផ្តល់ជូន ១០ដុល្លារ​ ឬ​បួន​ម៉ឺន​រៀល​។ លេខ៤ ឬលេខ៥​ យើង​ឱ្យ ២ម៉ឺន ឬ៥ដុល្លារ»។

ការ«សន្សំប្រាក់» សំដៅដល់ការ​រក្សា​ប្រាក់​មួយ​​ចំណែកក្នុង​ពេលបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីប្រើប្រាស់​នា​ពេលអនាគត។ នេះបើយោងតាម​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​ផ្លូវការ​​របស់​អិល​អូ​អិល​ស៊ី​ (ខេម​បូ​ឌា) ភី​អិលស៊ី ជា​គ្រឹះស្ថាន​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​កម្ពុជា​។

ការសិក្សា​របស់សកលវិទ្យាល័យ Tribhuvan នៅក្នុងប្រទេស​នេបាល់ ស្តីពី «ឥទ្ធិពលរបស់មាតាបិតា និងមិត្តភក្ដិលើឥរិយាបថសន្សំរបស់យុវជន» បង្ហាញថា ការលើកទឹកចិត្ត​របស់​ឳពុក​ម្តាយ​ក្នុងការ​សន្សំ​ប្រាក់មានឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំងទៅ​លើអាកប្បកិរិយានៃការសន្សំរបស់​​យុវជន​។ ការសិក្សានេះ ធ្វើឡើងកាលពីឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងចំណោម​និស្សិតចំនួន​៣៩០​នាក់ដែលកំពុង​សិក្សា​ថ្នាក់​អនុបណិ្ឌត។

យោង​តាមសៀវភៅ អំណាចនៃទម្លាប់ (The Power of Habit) របស់​លោក Charles Duhigg ​បោះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ បានបញ្ជាក់ថា ការ​ផ្តល់រង្វាន់លើក​ទឹក​ចិត្តនឹង​ជួយ​ឱ្យ​ខួរ​ក្បាល​យើង​បន្ត​សកម្មភាព​​ណាមួយនៅពេល​អនាគត។

សម្រាប់​លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា ប្រាក់រង្វាន់លទ្ធផល​ការសិក្សាល្អនេះ អាចឱ្យ​កូនៗលោកស្រី ទទួល​បាន​ប្រាក់​ជាមធ្យម​ ១៥ ដុល្លារពី​លោកស្រី បន្ថែមពីលើ​ប្រាក់​ឧបត្ថម​ផ្សេង​ទៀត ដែល​កូ​ន​ៗអ្នក​ស្រី​អាចទទួលបាន​ពី​ជីដូនជីតា។ លោកស្រី​លើកឡើងថា ការអនុវត្តបែបនេះគឺជា​មូលដ្ឋាននៃការ​សន្សំរបស់កូនតាំងពី​កុមារភាពមកម្ល៉េះ។ ​

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹង​បើយើង​ អ្នកនិយាយថា ក្មេង​ហ្នឹង​ធ្វើអី រកអី​បានលុយ​ ប្រាកដ​ជា​មាន​សំនួរ​ហ្នឹង មិនថាបង មិនថាគេទេ។ ប៉ុន្តែ​លុយដែលរក​បាន​តាមរយៈគាត់រៀន»។

លោកស្រីបន្ថែមថា​៖ «ចឹង​ការសិក្សា​ហ្នឹង​ក៏កើន​ លុយគាត់​ក៏​កើន ហើយ​គោលបំណង​អនាគត​របស់គាត់​ដែល​ចឹង​បានអីហ្នឹង វាសម្រេច»។

វិធីសាស្រ្ត​អប់រំកូនឱ្យ​សំន្ស​ប្រាក់

លោកស្រី ​វាល់គុជ ផល្លាដដែល គឺជាសមាជិកម្នាក់ក្នុងក្រុម​ Lady Saving Group ផងដែរ។ ក្រុម Lady Saving Group បង្កើតឡើងដើម្បី​ចែករំលែកចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ និងភាពជាអ្នកដឹកនាំ សហគ្រិន​ភាព សិទ្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងគុណភាពជីវិត ចំពោះស្រ្តីក្នុងយុគសម័យថ្មី។

លោកស្រី ​​វាល់គុជ ផល្លា​និយាយ​ដោយ​មោទនភាពពីការសន្សំរបស់កូន​ខ្លួន​ថា ការសន្សំប្រាក់បែបនេះ​ជំរុញ​ឱ្យ​កូន​លោកស្រី​​មាន​លទ្ធភាព​អាច​ទិញសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនតាមក្តីប្រាថ្នា​របស់ពួកគេ ដោយ​ខ្លួនឯង ​ដូចជាកង់​ ឬ​ទូរស័ព្ទ​ជាដើម។ ហើយលោកស្រីគ្រាន់តែជួយបង្គ្រប់ថវិកាខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ។​ លោកស្រី​ តែ​ងរំលឹកឲ្យកូនៗ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ក្នុងការសិក្សា​ និងការសន្សំប្រាក់​។

ដោយសារតែ​កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុន ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា​ ​នៅមិនសូវ​បើកទូលាយ និងមាន​ជម្រើសច្រើន​ដូចក្នុ​ង​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ ហេតុនេះលោកស្រី​ វាល់គុជ ផល្លា បាន​ប្រើប្រាស់​សៀវភៅ​សរសេរ​​​ធម្មតា គូសវាស​បែង​​ចែកជាតារាង​ ដើម្បី​កំណត់ការ​ចាយ​ និង​តាម​ដាន​ការសន្សំប្រាក់របស់កូនៗ។

លោកស្រី​លើកឡើងថា៖ « អ៊ីចឹង​យើងមានវិធីសាស្ត្រមួយគឺយើងធ្វើសៀវភៅ  សៀវភៅយើងហ្នឹង សៀវភៅសរសេរដៃហ្នឹង យើងធ្វើប្រតិបត្តិការដូចធនាគារអ៊ីចឹង។ យើងធ្វើប្រតិបត្តិការ ចេញចូល​ដកប្រាក់ កាលបរិច្ឆេទអ៊ីចឹងមក គឺដូចសៀវភៅធនាគារអ៊ីចឹង»។

ការ​កត់​ត្រា​ចំណូល​ចំណាយ​របស់​ខ្លួន​ នឹង​ជួយ​ដល់ការ​រៀបគម្រោង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​ និង​អាចសម្រេច​គោល​ដៅ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្នុង​រយៈពេល​វែង​បាន​ប្រសើរ​។ នេះបើយោង​តាម​វេបសាយ​ផ្លូវការ​ធនាគារ​ Bank Central Asia ឬ (BCA) របស់ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។

លោក ទុំ តុលា ជានាយក​សិក្សា​ធិការ​ផ្នែក​បំណិន​ជីវិត​ និង​ Leader in Me នៃបណ្តាញ​គ្រឹះស្ថាន​អប់​រំ   វេសឡាញ អេឌ្យូខេសិន ដែលមានកម្មវិធីចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ Money Tree។ កម្មវិធីMoney Tree ទិញសិទ្ធិពី​ប្រទេស​​សិង្ហបុរី ដែលបណ្តុះបណ្តាលឱ្យកុមារចេះសន្សំប្រាក់ វិនិយោគ និងជៀស​ពី​សម្ពាធ​​សម្ភារៈ​និយម។

លោក ទុំ តុលា ឲ្យដឹងថាសាលាភាគច្រើនទាំងនៅកម្ពុជា និង​ក្រៅ​ប្រទេស មិនសូវផ្តោត​សំខាន់​លើ​វិធី​ក្នុងការ​សន្សំប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាទូទៅសិស្ស​ទទួលបាន​​ចំណេះដឹងនេះ​ពីឪពុកម្តាយ​​។ ​លោកសង្កត់​ធ្ងន់ថា បើឪពុកម្តាយ​មានទម្លាប់ខ្ចះខ្ចាយវិញ ឥរិយាបទនេះ​ក៏មានផលអវិជ្ជមាន​ដល់​កូន​ដូចគ្នា។

លោកថ្លែងប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា៖ «បើ​សិន​ជាប្រ​ជាជន​របស់យើង​មិនយល់ដឹងពី​ចំណេះ​ដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុទេ បើទោះបីជា​គាត់​អាចរក​ទ្រព្យសម្បតិ្ត​បាន​ច្រើន​ប៉ុណ្ណា​ក៏ដោយ ក៏គាត់មិនអាច​រក្សានៅ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​របស់គាត់ហ្នឹង​ ហើយក៏មិន​អាចប្រើប្រាស់វាឱ្យ​ត្រូវ​ចំគោលដៅ​»។

លោក ទុំ តុលា លើកឡើង​ថា ឪពុកម្តាយ​ ឬអាណាព្យាបាល​ខ្លះបានឱ្យ​កូនគាត់​ធ្វើកិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការបោសសំអាតផ្ទះ មើលថែប្អូន​ ជាថ្នូរនឹងប្រាក់​លើកទឹកចិត្ត​​តិចតួចបន្ថែម។

លោក​បន្ថែមថា អាណាព្យាលផ្សេងទៀត ក៏បានយកលទ្ធផលនៃការសិក្សារបស់កូនជាវត្ថុតាង ដើម្បីទទួលបានប្រាក់លើកទឹកចិត្ត​បន្ថែមផងដែរ។

លោកលើកឡើង​ថា៖ «បើសិនជាគាត់ជាប់ក្នុង Top 10 [១០នាក់ដំបូង] ប៉ុន្មាន? Top 5 [៥នាក់ដំបូង]ប៉ុន្មាន? អ៊ីចឹង។ វាជា Motivation tool [វិធីសាស្ត្រលើកទឹកចិត្ត​]មួយ សម្រាប់លើកទឹកចិត្តកូន​ក្នុងការ​ចូលរួមការសន្សំលុយ»។

តាមការ​សិក្សា​ស្តីពី​​ការយ​ល់ដឹ​ង​របស់​កុមារ​អំពីហិរ​​ញ្ញវត្ថុ និង​ជម្រើសរ​បស់ឪ​ពុកម្តាយ​ចំពោះចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីក្នុង​២០២៣​ បាន​សិក្សា​លើសិស្សសាលា​៤១៩​នាក់ ក្នុងវ័យ​៧​ទៅ​១២​ឆ្នាំ​ រកឃើញ​ថា សាលា​រៀន​ និងឪពុកម្តាយឬអាណា​ព្យាបាល​ ដើរតួនាទី​សំខាន់​ការបញ្ច្រាប​ចំណេះ​ដឹងហិរញ្ញវត្ថុ​ដល់ក្មេង​ៗ។

បើតាម​លោក កាំង តុងងី​ អ្នក​នាំពាក្យ​សមាគម​គ្រឹះស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​កម្ពុជា ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ មិនទាន់ជាកម្មវិធីគោលនៅតាមសាលានានាទាំងនៅកម្ពុជា និងក្រៅប្រទេស ហេតុនេះយុវជន​ត្រូវពឹង​ផ្អែកលើខ្លួនឯង ឬ​អាណាព្យាបាល​ជាអ្នកបង្រៀន​។ ជម្រើសមួយក្នុងចំណោមជម្រើស​ផ្សេង​ទៀត​គឺការ​ដាក់​ប្រាក់​សន្សំក្នុ​ងគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ ដែលលោកាំង តុងងី ថាមានសុវត្ថិភាព និងអាច​ទទួល​​បាន​ការ​​ប្រាក់បន្ថែម។

កញ្ញា​ សេង​ ស្រី​ល័ក្ខ ​ វ័យ​២១​ឆ្នាំ​ ជានិស្សិត​ឆ្នាំទី​៣ នៃសកល​វិទ្យាល័យ​ពាណិជ្ជសាស្ត្រ​អេស៊ី​លីដា។ កញ្ញា​ ទទួលបាន​ប្រាក់ចាយ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ចន្លោះពី​១២ ០០០​រៀល ទៅ​១៥ ០០០រៀលក្នុង​មួយថ្ងៃ​ទៅតាម​តម្រូវការចាយ​វាយប្រចាំ​ថ្ងៃ​ ដូចជា​ការចាក់សាំង​ម៉ូតូជាដើម។ នៅក្នុងឱកាសបុណ្យទាន ឪពុក​របស់ស្រី​ល័ក្ខ ដែលជាសន្តិសុខ តែងឲ្យស្រី​ល័ក្ខនូវបា្រក់​ឧបត្ថមបន្ថែមដែលគាត់​ទទួលបានពី​ការងារ​ថែមម៉ោង។​​ ក្រៅពីការ​ចំណាយ​ប្រចាំថ្ងៃ ស្រី​ល័ក្ខយកលុយនៅសល់​ទៅសន្សំទុកដោយការ​ញាត់​កូនជ្រូក។

កញ្ញា​ សេង​ ស្រី​ល័ក្ខ លើកឡើងថាម្តាយរបស់​​កញ្ញា បានបាត់​បង់ឪពុក​ម្តាយ​ក្នុង​របបប៉ុលពល។ ម្តាយ​របស់​កញ្ញាត្រូវតស៊ូក្នុងជីវិត ដោយធ្វើការក្នុង​ហាងអាហារ​រហូតក្លាយជាអ្នកបម្រើការក្នុងផ្ទះ​របស់រដ្ឋទូត​មួយ​កន្លែង​ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានលាឈប់មកប្រកបការងាររកស៊ីផ្ទាល់ខ្លួនវិញ មុនពេលនៃការរីករាលដាលនៃជម្ងឺកូវីដ១៩។

កញ្ញារំលឹកសម្តីរបស់ម្តាយខ្លួនថា៖ «គាត់ថា ចាយ​សល់អី​ដាក់កូន​ជ្រូក​ទៅ តិចច្រើនអី ​គាត់​ថា​ឱ្យ​ដាក់ទៅ»​។

យោងតា​ម​ការស្រាវជ្រាវ​របស់ East-West Center ចេញផ្សាយកាលពី​ខែមករា ឆ្នាំ២០០១ បញ្ជាក់ថា ក្រោយសម័យខ្មែរ​ក្រហម ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មានប្រាក់ក្នុង​ហោប៉ៅ​ត្រឹមតែ ២៨​ដុល្លារអាមេរិចកក្នុងម្នាក់ (ឬប្រមាណ ១០៦.១៣ ដុល្លារ បើ​គិត​ទាំងអតិផរណាក្នុង២០២៤នេះ) លុយនេះ​មានចរាចរណ៍​ក្នុងទី​ក្រុងតែ​ប៉ុណ្ណោះ។

កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៤​នេះ ធនាគារ​ជាតិ​​កម្ពុជា និង​​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន​ និង​​កីឡា បាន​ចុះ​អនុ​ស្សារ​ណ​អនុវត្ត​គម្រោងបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាជាតិ ក្រោយស្ថាប័នរដ្ឋ​ទាំង​២នេះ​​ដឹកនាំកិច្ចប្រជុំកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៣។ បច្ចុប្បន្នគម្រោង​ចំណេះដឹងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេល ៣ឆ្នាំនេះ មានចាប់ពីថ្នាក់ទី ៥ដល់​ថ្នាក់ទី​១២។

អ្នកស្រី​ ឃួន​ វិចិ្ឆកា អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន និង​កីឡា​ បញ្ជាក់ថា កម្មវីធីសិក្សា​មាន​មុខវិជ្ជា គេហវិទ្យា​ ដើម្បីបង្រៀន​សិស្ស​ពី​បញ្ហា​ចំាបាច់​ផ្សេង​ៗសម្រាប់ការរស់នៅ ដែលក្នុងនោះក៏មាន​​ការ​សន្សំ​ប្រាក់ផងដែរ​។

អ្នកស្រី​​បន្ថែមថា៖ «យើង​ក៏​សហការ​ជាមួយដៃគូ​ខាង​ក្រៅ​ ដើម្បី​រៀបចំជា​កម្មវិធីមួយ​ទៀត​ ដែលយើង​ហៅថា ​Cha-Ching (ឆា-ឈីង)»។ លោកស្រី​បន្តថា៖ «ក្រៅពីហ្នឹង​ជាមួយនឹង​ធនាគារជាតិ​កម្ពុជា​ នៅក្នុង​ការរៀប​ចំបន្ថែម​នៅ​កម្មវិធី​ហិរញ្ញវត្ថុ​ផងដែរ»។

កម្មវិធី​ឆា-ឈីង ជាកម្មវិធីអប់រំចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុ​មូលដ្ឋាន ដោយមានគោលដៅ​៤សំខាន់ គឺការរក​ប្រាក់ចំណូល ការសន្សំ ការចំណាយ និងការបរិច្ចាគ ដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំ២០១៦។​បើយោងតាមគេហទំព័រផ្លូវ​ការ​ Prudence កម្មវិធី ឆា-ឈីង ជាកិច្ចសហការរវាង JA Asia Pacific ​ជាមួយនឹង​ក្រសួង​អប់រំ​នៃប្រទេសមួយចំនួន ​ក្នុង​នោះក៏មាន​កម្ពុជាផង​ដែរ។

មេរៀនជីវិត​អាណាព្យាបាល​ ​បង្រៀនកូនឱ្យសន្សំសំចៃ

ថ្វីបើការរៀបចំទុកដាក់ឲ្យកូនៗចេះសន្សំលុយ និងយល់ដឹងពីចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុមាន សារៈសំខាន់​ក៏ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញលើកឡើងថា ឪពុកម្តាយត្រូវមានតុល្យភាពរវាងការសន្សំសំចៃ និងការចាយ​វាយ​ប្រកបដោយសុខមាភាព មិនអាចភាពកំណាញ់ក្នុងការចាយវាយពេកនោះទេ។

លោក ទុំ តុលា នាយក​សិក្សា​ធិការ​ផ្នែក​បំណិន​ជីវិត​ និង​ Leader in Me នៃបណ្តាញ​គ្រឹះស្ថាន​អប់​រំ   វេសឡាញ អេឌ្យូខេសិន យល់ឃើញថា ផលវិបាកមួយដល់ក្មេង​ពេលអប់រំកូនឱ្យចេះសន្សំ គឺភាពកំណាញ់ក្នុងការចាយវាយ តែសកម្មភាព​នេះ​បង្ហាញថា ពួកគាត់ចេះ​កម្រិ​ត​ចាយ​វាយ​ច្បាស់​លាស់​​។ ប៉ុន្តែលោកយល់ឃើញថា ការអប់រំបែបនេះផ្តល់ផលវិជ្ជមានច្រើនដល់ក្មេងនាពេលអនាគត ជាពិសេសក្មេងទាំងនោះនឹងធំឡើងក្លាយជា​អ្នកមានជីវភាពធូធារនាពេលខាងមុន​។

លោកអះអាងថា៖ «ក្មេងមានចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ គាត់នឹងមិនក្រទេ»។ លោកបន្ថែបថា ៖«ដោយសារតែគាត់ដឹងថា ការប្រើ​​ប្រាស់លុយត្រូវយ៉ាងមិច បានន័យគាត់ចេះសន្សំ គាត់ដឹងថា ​តើធ្វើមិចទើបបានលុយ គាត់ចេះវិនិយោគ គាត់ចេះបើក Business [អាជីវកម្ម] បើ​គាត់​មិនចេះ​ទេ​ គាត់ចូល​ហ៊ុន​ជាមួយ​គេ​អ៊ី​ចឹង​ណា​»។

បើទោះជា លោកស្រី ​ចង់ឃើញ​កូនខ្លួន​​មានការលុតដំ ប៉ុន្តែ​ក៏មិន​តឹង​រឹង​ខ្លាំងពេក​ដូចជំនាន់លោកស្រី​នៅក្មេងនោះ​ទេ ដោយហេតុថា​បរិបទ​សង្គមមានការប្រែប្រួល​។ លោកស្រីថា ខ្លួនគ្រាន់តែមាន​ភាពច្បាស់លាស់​ចំពោះកូនៗក្នុងការដកប្រាក់សន្សំនោះដើម្បីចាយវាយ​ លុះត្រាតែ​ករណី​ចាំបាច់ ឬសំខាន់ខ្លាំង។

លោកស្រី​លើកឡើង​ថា៖ «​ប៉ុន្តែយើងអត់កំហិតឱ្យគាត់ [កូនរបស់លោកស្រី] ធ្វើ​ដូចយើង​សម័យនៅជាកូន​គាត់ [ឪពុកម្តាយលោកស្រី] ទេ ព្រោះនៅពេលយើង​ជាកូនគាត់ រឿងរបស់យើង​ និង​គាត់។ ប៉ុន្តែពេល​យើងជាម្តាយ​កូន​ យើង​អត់យករូបមន្តកំហិត ឬតឹងហ្នឹងទេ យើងព្យាយាមមិនតឹងពេក មិនធូរពេក»។

​ជាលទ្ធ​ផល​នៃការ​អប់រំ​កូ​នឱ្យ​ចេះសន្សំប្រាក់បែបនេះ លោកស្រី​សង្កេត​ឃើញថា កូនៗរបស់អ្នក​ស្រីនៅតែបន្តការ​ចាយ​វាយត្បិតត្បៀត។ ទោះបីជា​កូន​របស់លោកស្រី​ក្លាយជាយុវ​ជន​ហើយ តែលោកស្រី​នៅ​តែផ្តល់​ប្រាក់​ឧបត្ថម្ភ​ដដែល។

ក្តី​រំពឹង​នាពេល​អនាគត​លើចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់កុមារ​​

​លោក ទុំ តុលា ​ចង់ឃើញ​កុមារ​កម្ពុជាមាន​ចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដូចនឹង​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​ ដើម្បីឲ្យ​ពួកគេអាចប្រើប្រាស់លុយ​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​។ ​

ចំណែកលោកស្រីវាល់គុជ ផល្លា​ ចង់ឃើញ​អាណាព្យាបាល​ ឬឪពុកម្តាយ​ទាំងអស់បង្រៀន​កូនឱ្យ​ចេះ​សន្សំប្រាក់ទៅតាម​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសារ​ខ្លួន។ លោកស្រីបន្ថែមថា កូនៗត្រូវការបំណិនជីវិត​ខ្លះ ដើម្បី​ស្គាល់ពី​តម្លៃ​នៃលុយ។

សម្រាប់កញ្ញា សេង ស្រីល័ក្ខវិញ បើកញ្ញាមានបុត្រនៅថ្ងៃអនាគត កញ្ញាមានគម្រោងសន្សំប្រាក់​មួយកញ្ចប់ដើម្បីទុកផ្គត់ផ្គង់ដល់ការសិក្សារបស់កូនដល់កម្រិតបរិញ្ញាប័ត្រ។

កញ្ញាបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំព្យាយាមបង្កើត Saving [ប្រាក់សន្សំ] សម្រាប់គាត់រៀនក្នុងឆ្នាំណា មួយឆ្នាំប៉ុន្មាន ដើម្បីទុកឱ្យគាត់ទៅរៀន»៕

ទិវា​អឺរ៉ុប ឬ Europe Day ត្រូវបាន​ប្រារព្ធឡើង​ជារៀងរាល់ឆ្នាំ​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែឧសភា​ ដើម្បី​​សន្តិភាព និងការ​រួប​រួម​នៃទ្វីប​អឺរ៉ុប។ ទិវានេះ​ជា​ថ្ងៃ​កំណើត​​នៃ​សហភាព​អឺរ៉ុប និង​ជា​​ខួបនៃ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​របស់​​លោក រ៉ូបឺត ស្ហូម៉េន (Robert Schuman ) រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេសបារាំង​ពី​ការកែទម្រង់កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​នយោបាយ​នៅអឺរ៉ុប ជំរុញ​ឱ្យ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសក្នុងទ្វីប​អឺរ៉ុប​មិន​អាច កើតឡើងបាន។ ​​

នៅកម្ពុជា ​សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​ប្រារព្ធ​ទិវា​អឺរ៉ុប​លើកទី​៧៤​នេះ ដើម្បី​​​អបអរ​សារទរ​សន្តិភាព​ សុវត្ថិភាព និងការ​រួប​រួម​គ្នា​នៅអឺរ៉ុប និង​តួនាទីសំខាន់របស់យុវជន ដើម្បីសម្រេចបាន​ការផ្លាស់ប្តូរទៅនឹងបរិស្ថានបៃតង និង​អនាគត​​ប្រកប​ដោយ​​និរន្ត​ភាព​។ ​

​លោក អ៊ីហ្គោរ៍ ឌ្រីសម៉ាន់ (Igor Driesmans) ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហភាព​អឺរ៉ុប​ប្រចាំ​​កម្ពុជា ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា រលកកម្តៅ​នៅ​កម្ពុជា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែចុង​ក្រោយនេះ ជា​សក្ខីភាព​បញ្ជាក់ថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជារឿងពិត។ លោក​ថា ការប្រែប្រួល​អាកាស​ធាតុ មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់ដល់វិស័យ​កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ច និងប្រជាជន ជាពិសេសលើមនុស្សចាស់ ប៉ុន្តែយុវជនគឺជាអ្នក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ និងផ្លាស់ប្តូរអនាគត។  

លោក​និយាយ​ជាភាសាអង់គ្លេស និង​ត្រូវបាន​ប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរ​តាម​ន័យ​ដើម​ថា​៖ «ការ​ផ្តោត​សំខាន់ទៅលើយុវជន ព្រោះពួកគេត្រូវរៀបចំកិច្ចការទាំងនេះ សម្រាប់​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ ឬចិត​សិប​ឆ្នាំ ឬជាច្រើនឆ្នាំបន្តទៀត។ យុវជនគឺជាភាគីពាក់ព័ន្ធដ៏សំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ»។

ក្នុងទិវា​អឺរ៉ុប​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែឧសភា​នេះ​ ក៏​មាន​​​ការ​ចូលរួម​​​ពី​​វាគ្មិន​ដែល​ជា​អ្នក​បង្កើត​មាតិកា​​បែប​បរិស្ថាន គំនូរ​បែប​ឌីជីថល សកម្មជន​សមភាព​យេនឌ័រ និងវាគ្មិនផ្សេងៗទៀតចំនួន​៧រូប ដើម្បី​ពិភាក្សា​លើប្រធានបទស្តីពី «ការលើក​កម្ពស់​ការ​យល់​ដឹងពី​និរន្ត​ភាព​បរិស្ថាន​តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​​មាតិកា»។

សុទ្ធ ពៅសំណាង ជាសកម្មជនសមភាពយេនឌ័រ និងជាវាគ្មិនមួយរូបក្នុងកម្មវិធី បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា គាត់ចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងលើការប្រារព្ធទិវាសហភាពអឺរ៉ុបនេះ ដោយសារ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​បញ្ហា​ប្រែប្រួលអាកាស​ធាតុ​។ សំណាង បន្ថែមថា​ ទោះបីជាសំណាង​ ជាអ្នក​តស៊ូ​មតិ​ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងសមភាពយេនឌ័រ ប៉ុន្តែ​សំណាង​ក៏​សង្កេត​ឃើញពី​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​រវាង​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ និងសមភាព​យេនឌ័រ ដោយសារ​ស្រី្ត និងក្រុមជន​មាន​សំឡេង​តិច​ ជាអ្នក​រង​គ្រោះ​ផ្ទាល់ពីការប្រែប្រួល​អាកាស​ធាតុនេះ​។

សំណាង បន្ថែម​ថា​៖ «អញ្ចឹងខណៈពេលដែលបញ្ហារបស់ស្ត្រីមានច្រើន បញ្ហាអ្នកមាន​សំឡេង​តិច​មានច្រើន ដោយសារតែ Climate Changes [ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ] ប៉ុន្តែ​អ្នក​តំណាង​សំឡេង​របស់ពួកគាត់តិចមែនទែនក្នុងការធ្វើគោលនយោបាយ»។

អ្នកចូលរួម​ទិវាអឺរ៉ុប​​​​បាន​បង្ហាញ​ចំណាប់អារម្មណ៍​​របស់ខ្លួន​លើការ​​ប្រារព្ធ​ទិវា​នេះ មកកាន់ Newsroom Cambodia ដោយក្តីបារម្ភ​ជុំវិញបញ្ហា​បរិស្ថាន និងតួនាទី​យុវជន ដើម្បី​​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​ប្រឈមនេះ​។

លោក​ ម៉ន ពិសិដ្ឋ អាយុ​២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតមកពីវិទ្យាស្ថានសិក្សាអន្តរជាតិ និងគោល​នយោ​បាយ​​​សាធារណៈ បានថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ទិវា​អឺរ៉ុប បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​យុវជន​ ដើម្បីពង្រឹង​ចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងតួនាទី​យុវជន​ក្នុង​ការដោះស្រាយ​បញ្ហា​បរិស្ថាន តាមរយៈ​ស្តង់​នីមួយៗ។

លោក​បន្ថែមថា៖ «យើងក៏មិនគួរភ្លេចដែរថា អ្វីដែលជាទិសដៅចំណុចសំខាន់នោះ គឺជា​ការចូលរួម​របស់យើង​ទាក់ទងជាមួយ​នឹងការពង្រឹ​ង​ចំ​ណេះ​ដឹ​ង​ផ្នែកបរិស្ថាន ជាមួយ​នឹង​ការយល់ដឹង​បន្ថែមទាក់ទងនឹងតួនាទីរបស់យុវជន ថាតើយើងមានតួនាទីអ្វីខ្លះ ក្នុង​ការចូលរួម​ដោះស្រាយ​បញ្ហាបរិស្ថាន?»។

កញ្ញា យៀង ម៉ានិច អាយុ១៨ឆ្នាំ ជានិស្សិតមកពី​​វិទ្យាស្ថានសិក្សាអន្តរជាតិ និងគោល​ន​យោ​បាយ​​សាធារណៈ​បានលើកឡើងថា កញ្ញា​​បាន​ស្វែង​យល់​អំពី​បញ្ហា​អាកាសធាតុ​ ដែល​ជា​បញ្ហា​ទូទៅ​ដែលកំពុងមាន​ការចាប់អារម្មណ៍​​ពីស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ទាំងរដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ក្រៅ​​រដ្ឋាភិបាល។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «​អ្វីដែលខ្ញុំចាប់អារម្មណ៍ជាងគេ គឺមានការបញ្ចូលក្មេងស្រី ឬស្រ្តី​ឱ្យ​ចូល​រួម​​ក្នុងក​ម្មវិធី​ទាំង​អស់ហ្នឹង តួយ៉ាងដូចជាវាគ្មិនរបស់យើង គឺមានមនុស្ស​ស្រី​ដែល​គា​ត់​ជា​អ្ន​ក​បង្កើត​មាតិកា ជា​សិ​ស្ស​វិទ្យាល័​យ​ វាគឺជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា ជំរុញ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ខ្លាំង​មែនទែន»។

ព្រះតេជគុណ​ ពក ពន្លឺ ព្រះជន្ម ២៨​វស្សា មានសង្ឃដីកាថា ការផ្តល់ឱកាសឱ្យយុវជនចូលរួម​​ស្វែងយល់​អំពី​​បរិស្ថាន និង​ផ្តល់ឱកាស​ដល់យុវជន​ស្រលាញ់​​បរិស្ថាន​​អាច​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​វិស័យ គំនិត និងការបារម្ភរបស់ពួកគេ​ក្នុង​ទិវា​អឺរ៉ុបនេះ គឺជារឿង​សំខាន់។  

ព្រះតេជគុណបន្ថែមថា៖ «បរិស្ថាននេះកំពុងតែជាប្រធានបទក្តៅមួយ មិនមែន​តែស​ម្រា​ប់​យុវជន​កម្ពុជាទេ គឺទូទាំងសកលលោក។ អញ្ចឹងកាលណា សហភាពអឺរ៉ុបបានផ្តល់​ឱកាស​យុវជ​ន និងយុវជនបានជួបជុំគ្នាជជែកអំពីបរិស្ថាន។ វាជាសញ្ញាមួយថា យុវជន​ក​ម្ពុ​ជាក៏​បា​ន​ខ្វល់ខ្វាយ​អំពីបរិស្ថានផងដែរ»។

យោង​តាម​របាយការណ៍​របស់ធនាគារ​ពិភពលោក ចេញផ្សាយកាលពី​ថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣នេះ បញ្ជាក់ថា ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុនាំឱ្យកម្ពុជា​ចំណាយ​ទឹក​ប្រាក់៩%​នៃ​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​សរុបក្នុង​ឆ្នាំ​២០៥០ ហើយភាពក្រីក្រ​នឹង​កើន​ឡើង​៦%​នា​ឆ្នាំ​២០៤០។

ក្នុង​របាយការណ៍​របស់ធនាគារ​ពិភព​លោក ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​អាកាស​ធាតុ​បង្ក​ហានិភ័យ​ច្រើន​ដល់​ប្រទេស និង​ប្រជាជន​ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​បញ្ហា​ប្រឈម​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍ​កាន់​តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយ​ទឹក​ជំនន់​នឹង​បង្ក​ការ​ខាត​បង់​កាន់​តែច្រើន​ឡើង​ដល់​រោង​ចក្រ ផ្លូវ​ថ្នល់ ផ្ទះ​សម្បែង និង​សាលារៀន និង​បណ្តាល​ឲ្យ​សេវាកម្ម និង​ខ្សែ​សង្វាក់​ផ្គត់​ផ្គង់​សំខាន់ៗ​ជួប​ភាព​រអាក់​រអួល​។ បម្រែ​បម្រួល​អាកាសធាតុ​ត្រូវ​បាន​ព្យាករណ៍​ថានឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​ទិន្នផលដំណាំ​ និង​ជលផល​ធ្លាក់​ចុះ ​ដែល​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈម​ដល់​សន្តិ​សុខ​ស្បៀង​ និង​អាហារូបត្ថម្ភ សីតុណ្ហភាពកាន់​តែ​ខ្ពស់ និង​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ខ្លាំង​ប៉ះ​ពាល់​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ដល់​សុខភាព ហើយ​ជា​ដើម​ចម​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​កើន​ឡើង​ជំងឺ​ផ្សេងៗ​។

លោក អ៊ីហ្គោរ៍ ឌ្រីសម៉ាន់ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហភាព​អឺរ៉ុប​ប្រចាំ​​កម្ពុជា​​​​​ចង់ឃើញ​យុវជន​ដែល​ ធ្វើសកម្មភាព​ក្នុង​ថ្ងៃនេះ​ តាមរយៈការតស៊ូមតិ បង្កើតវត្ថុ​បំណង និងការច្នៃ​ប្រឌិត ដើម្បី​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ​បរិស្ថាន​ និងគោលដៅ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​បម្រែបប្រួល​អាកាស​ធាតុ ​សម្រាប់​និរន្តភាពនាពេលអនាគត៕​

ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​កម្រងរូប​ភាព​នៃ​សកម្មភាពមុខ​របរ​លក់​ពោត​របស់ពួក​គាត់​៖​

លោក ម៉ៅ សុធា បង់អំបិលស្ងោរពោត ថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤។ (រូបភាព៖ ប៉ោក លក្ខិណា)

សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​ដោយ​រដ្ឋបាល​រាជធានី​ភ្នំពេញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៤ ខែ​មេសា​ ឆ្នាំ​២០២៤​ បញ្ជាក់​ថា រដ្ឋបាល​រាជធានី​នឹង​រៀប​ចំ​រថយន្ត​ក្រុង​ ៤៥៥​គ្រឿង​សម្រាប់​ផ្តល់​សេវា​ដឹក​ជញ្ជូន​សាធារណៈ​ដោយ​មិន​តម្រូវ​ឱ្យ​បង់​ប្រាក់រយៈ​ពេល​ ៦ថ្ងៃ​ ពី​ថ្ងៃ​ទី​១២​ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​មេសា​ ឆ្នាំ​២០២៤​ ដើម្បី​ សម្រួល​ដល់​ការ​ចំណាយ​របស់​​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅលេង​ស្រុក​កំណើត​​​ក្នុង​ពិធី​បុណ្យ​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី​ ប្រពៃណី​ជាតិ​ខ្មែរ​ខាងមុខ។​

​រដ្ឋបាល​រាជធានី​ភ្នំពេញ​បន្ថែម​ថា៖ «សម្រាប់​សេវា​ដឹក​ជញ្ជូន​ប្រជាពល​រដ្ឋ​នៅក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ប្រើ​ប្រាស់​រថយន្ត​ក្រុង​ចំនួន​ ៦០គ្រឿង​។ សម្រាប់​សេវា​ដឹក​ជញ្ជូន​ប្រជាពល​រដ្ឋ ដែល​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ទៅ​តាម​បណ្តា​ខេត្ត​ និង​ពី​បណ្តា​ខេត្ត​ត្រ​ឡប់​មក​រាជធានី​ភ្នំពេញ​វិញ​ប្រើ​ប្រាស់​រថយន្ត​ក្រុង​ ៣៩៥គ្រឿង»។

ពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំ​ថ្មី​ប្រពៃណីជាតិ​ខ្មែរ​ក្នុង​ឆ្នាំ​នេះ មាន​រយៈពេល​៤ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី​១៣ ដល់​ថ្ងៃទី​១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០២៤៕​

​​​បើតាម​សារ​អំពី​ចំណុច​​សំខាន់ៗ​​​ដែល​​​​​ត្រូវ​​យល់​ដឹង និង​​ត្រៀមខ្លួន អង្គកា​យូនីសេហ្វ​បាន​បង្ហោះ​ ​​​​ថ្ងៃ​​​ទី​១៩  ខែមីនា​ ​បញ្ជា​ក់​​​ថា ក្នុង​អំឡុង​សីតុណ្ហភាព​​កើន​កម្តៅ​ក្តៅ​ ​​​សូម​​ពិនិត្យ​​ក្មេង​​ឱ្យ​​បាន​​ទៀង​ទាត់​ និង​ឱ្យ​​ពួកគេ​​ស្លៀក​​សម្លៀក​បំពាក់​រលុង​​​ដែលអាច​បន្ថយ​ការ​ឡើង​ក​ម្តៅ ​​​​និង​​​​រលាក​ដោយ​សារ​កម្តៅ។​ អង្គកាយូនីសេហ្វបន្ថែមថា ​សូម​ឱ្យ​កុមារ​ញាំ​​ទឹក​​​ឱ្យ​​​បាន​​​គ្រប់គ្រាន់​ ​និង​ទៀង​ទាត់ និង​ចៀសវាងផ្តល់​ថ្នាំ​ដោយ​មិនបាន​ពិគ្រោះជាមួយអ្នកជំនាញ​។ 

អង្គការ​យូនីសេហ្វបញ្ជាក់​ថា៖​ «កុំ​​ផ្តល់​​ថ្នាំ​​ដល់​​ទារក ដោយ​​​​​មិន​​​បាន​​ពិគ្រោះ​​​ជាមួយ​​​វេជ្ជ​បណ្ឌិ​ត​​បើសិន​​ជា​​​ពួកគេ​​មាន​​​អាការៈ​​​ឡើង​​​កម្តៅ»។

អង្គការ​យូនីសេហ្វ​បន្ថែម​​ថា កុំ​​ទុក​​​ទារក ​​និង​​កុមា​រ​​​នៅ​​កន្លែ​ង​បិទ​ជិត និង​​កុំ​​បណ្តោយ​​ឱ្យ​​ពួកគេ​​លេង​​នៅ​​ខាង​ក្រៅ។ នៅ​ពេល​​​​កុមា​រ​​​ហាត់ប្រាណ ឬ​​លេង​​​នៅ​​​ក្រោម​​​សីតុណ្ហភាព​​​ខាងក្រៅ​​ត្រូវ​​ឱ្យ​​​ពួកគេ​​​សម្រាក​​ជារៀងរាល់ ៣០នាទីម្តង។

ការចេញសាររបស់អង្គការ​យូនីសេហ្វធ្វើ​ឡើង​ខណៈដែល​កម្ពុជា​​​​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​ការកើន​កម្តៅ​​ខ្លាំង​​​​​​​​ក្នុង​អំឡុង​រដូវប្រាំងនេះ។

​​​​បើតាម​សេចក្ដីជូនដំណឹងរបស់ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម​ស្តីពីការព្យាករ​អាកាសធាតុ​លើកទី​២​សម្រាប់​រដូវ​ប្រាំង​ពីខែ​មីនា ដល់ដើមរដូវវស្សា​​​​ ខែឧសភា ឆ្នាំ​២០២៤​ បញ្ជាក់ថា ធាតុភូត​សកល​ក្នុង​រយៈពេល​ពី​ខែមីនា ដល់ខែមេសា​ ឆ្នាំ២០២៤ នេះ​នឹង​មាន​អត្រា​បាតុភូត​អែលនីណូ (EI Nino) ខ្ពស់​ជាង​​៧០% ដែលបណ្តាលឱ្យ​សីតុណ្ហភាព​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​​​ឡើង​ខ្ពស់​ជាង​​មធ្យមភាគ​ច្រើនឆ្នាំ ដែល​ជាកត្តា​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​អាកាសធាតុ​ក្តៅ ហើយ​ស្ងួត៕

កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០២៤ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសនិស្សិតចំនួន៦នាក់ នៅសាកល​​​វិទ្យាល័យ​​ពីការ​​យល់​ឃើញ​​​របស់ពួក​គេ​​​​ទាក់​ទង​​​នឹង​​​កំណែ​​ទម្រង់ការ​​​ប្រលង​​មន្ត្រី​​ក្របខ័ណ្ឌ​ក្នុង​អាណត្តិ​ថ្មី៖​

លោក សែ វិសាល អាយុ ២៤ឆ្នាំ ជា​និស្សិត​ឆ្នាំទី៤ មក​ពី​ដេប៉ាតឺម៉ង់អក្សរសាស្ត្រខ្មែរនៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP) បានលើកឡើងថា លោក​​នាយ​ករដ្ឋ​​មន្រ្តី ហ៊ុន ម៉ាណែត អនុ​វត្តបែប​​នេះបានផ្តល់ឱកាសដល់យុវជនជំនាន់ថ្មីឱ្យទទួលបានសិទ្ធិ និងឱកាស​​​ស្មើភាពគ្នា​ក្នុងការប្រលង​ចូល​បម្រើ​ការងារ​ក្នុ​ង​ក្របខ័ណ្ឌ​រដ្ឋ។

លោក​និយាយ​ថា៖ «ខ្ញុំ​​ធ្លាប់​​ប្រលង​​គ្រូ​​អប់​​រំកាយ តែ​​លទ្ធ​ផល​​មិន​​ជាប់​ទេ។ នៅ​​ក្នុង​​ការ​ប្រលង​ក្របខ័ណ្ឌ​​ឥលូវនេះ មា​ន​ការកែប្រែ​​ហើយ ដោយ​​មិ​ន​ចាំ​បាច់​​មា​នខ្សែរយៈ ឬ​ក៏លុយ​​​ដើម្បី​​សូក​ប៉ាន់​គឺ​​មាន​​ភាព​​យុត្តិធម៌ និង​អ្នកមាន​សមត្ថភា​ព​​សាកស​ម​នឹង​ទទួល​[ប្រលងជាប់]»។

កញ្ញា វួន ស្រីមុំ អាយុ ២២ឆ្នាំ ជា​និស្សិត​មក​​ពីសាកលវិទ្យាល័យ​អន្តរជាតិ (IU) ជំនាញ​ពេទ្យ​ធ្មេញ​​បាន​​និយាយ​ថា កញ្ញា​មានក្តីរីករាយ​ដោយសារតែ​ការប្រលង​មិនត្រូវការបណ្តាញរយៈ ឬ​​ប្រើ​​សំណូក​ ដោយ​​កំណែ​​ទម្រង់​​ថ្មីនេះ​បានផ្តល់​ឱកាស​ច្រើន​ដល់​អ្នកមានសមត្ថភាពពិត។

កញ្ញានិយាយថា៖ «ការកែទ្រមង់​ជួយឱ្យ​កន្លែង​ការងារ​មាន​ភាពប្រសើរ​ជាងមុន។ អ្នកខ្លះ​​បើ​ចូល​​តាម​​​ខ្សែ និងមាន​លុយ ប៉ុន្តែ​មិនមាន​សមត្ថភាព​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​បម្រើ​ការងារ ចំណែក​ឯ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​បើទោះ​បីជា​គាត់​មិនមាន​ឱកាស​បានចូល​ជាមន្ត្រី តែ​គាត់​អាច​មានសមត្ថភាព​ធ្វើការ»។

កញ្ញា ងាំ ឆៃលី មាន​អាយុ ២០ឆ្នាំ​ ជានិស្សិត​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំ​ពេញ និយាយ​ថា កញ្ញា​​គាំទ្រ​​ទាំងស្រុង បើសិន​ជា​លោក​​​នាយ​ករដ្ឋ​​មន្រ្តី ហ៊ុន ម៉ាណែត អាច​ធ្វើ​បានដូច​ការ​សន្យា។ កញ្ញា​ចង់​ឱ្យ​មាន​មន្រ្តី​ដែល​បម្រើ​ការងារ​មាន​សមត្ថភាព​ពិត​ជា​ជាង​មន្ត្រី​ប្រើសំណូក។

កញ្ញា ងាំ ឆៃលី លើក​ឡើង​ថា៖  «បើ​សិន​គាត់[គ្រូបង្រៀន]មាន​សមត្ថភាព​ពិតប្រាកដ គាត់​ផ្តល់​ជំនាញ​​ជាក់​លាក់​ដល់​សិស្ស ធ្វើ​ឱ្យ​ធនធានមនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ទៅ មិន​ដូច​អ្នក​ដែលសូក ​[ថវិការ]​ ដែល​គាត់​អត់​សូវ​មាន​សមត្ថភាព ធ្វើឱ្យ​សមត្ថភាព​សិស្ស​កាន់​តែ​ថយ»។

កញ្ញាបន្ថែមថាបើ​អ្នក​រៀន​ពិ​តប្រកដ​គាត់​មាន​ចំណេះដឹង និង​បន្ត​អភិវឌ្ឍន៍​សមត្ថភាព​បន្ថែម​ទៀត​​អាច​ជួយ​ឱ្យ​​​សិស្ស​​កើន​​ចំណេះ​​ដឹង​ធនធាន​​មនុស្ស​កាន់​តែ​​មាន​​សមត្ថភាព​។

កញ្ញា កែវ សុភ័ក្រ មាន​អាយុ ២០ឆ្នាំ ជា​​និស្សិត​​ឆ្នាំទី២ មក​ពី​ដេប៉ាតឺម៉ង់​​គណិតវិទ្យា នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​​ភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP) និយាយ​ថា កញ្ញា​​ពិតជា​​សប្បាយ​​ចិត្ត​ព្រោះ​​​កន្ល​ង​មក​​កញ្ញា​​តែង​តែ​​​​​ខ្លាច​​ថា​មាន​ការ​ប្រើ​បណ្តាញ​ ដែល​នាំឱ្យ​កញ្ញា​ប្រលង​ប្រជែង​មិន​ឈ្នះ​គេ។

កញ្ញា​លើក​ឡើ​ងថា៖ «ខ្ញុំ​ឮ​ក្រសួង​ប្រកាស​ថា​​ ​ប្រលង​ផ្តោត​លើ​សមត្ថភាពខ្ញុំចង់ប្រលងក្របខ័ណ្ឌ​ដែរ និងខ្ញុំ​សង្ឃឹម​ថា​ សមត្ថភាព​របស់​ខ្ញុំ​ក៏​អាច​ទៅ​រួច​ដែរ។ ខ្ញុំ​ចង់​សាកល្បង»។

កញ្ញា កែវ សុភ័ក្រ ក៏​បាន​អរគុណ​ដល់​ក្រសួង​ដែល​បាន​ផ្តល់​ឱកាស និង​លើក​កម្ពស់​ការ​ប្រលង​ដោយ​​ផ្អែក​​លើ​សមត្ថភាព។

កញ្ញា គី ចាន់​ម៉ីយី អាយុ ២១ឆ្នាំ​ជា​និស្សិត​ឆ្នាំទី៣​​ មក​ពី​ដេប៉ាតឺម៉ង់​ជីវវិទ្យា​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ​​បាន​​លើក​ឡើងថា កំណែ​​ទម្រង់​​ប្រលង​ក្របខ័ណ្ឌ​​​ពិតជា​​​មានសារៈ​​សំខា​ន់​​ក្នុងការ​ផ្តល់​​ឱកាស​​ដល់​​យុវជន​​បាន​ប្រលង​​បញ្ចេញ​​សមត្ថភាព​​របស់​ខ្លួន​​ដោយ​​មាន​​ភាព​ជឿជាក់​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​​​តម្លាភាព សុក្រឹត​ភាព ដោយ​​មិនបាច់​​បារម្ភថា មិនមាន​​ខ្សែ ឬមានភាពអយុត្តិធម៌។

កញ្ញា​និយាយថា៖ «កំណែ​ទម្រង់​ប្រលង​មន្ត្រី​ក្របខ័ណ្ឌ​ថ្មីនេះ ច្បាប់​នៃការប្រលង​មានការ​តឹង​រ៉ឹងដែលវាជាលក្ខខណ្ឌ មួយ​​ដែល​ធ្វើឱ្យ​យុវជន​យើង​គឺត្រូវ​តែ​ចាំ​ថា អ្នក​ចេះ​គឺជាប់។ ដូច្នេះ អ្នក​ត្រៀម​​ខ្លួន​​ដើម្បី​​ប្រល​​ង​​​ត្រូវ​​ខិត​ខំ​​​ប្រឹង​ប្រែង​ខ្លាំង​ដើម្បីប្រលង​ជាប់»។

ព្រះអង្គ​ ជា ធៀង មាន​អាយុ ២៤ឆ្នាំ ​មកពីដេប៉ាតឺម៉ង់​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញមា​នសង្ឃដីកាថា លោកពិតជា​​មានសេចក្តីអំណរ​​ជាអណេក​កប្បការដោយសារ​​​រដ្ឋាភិបាល​​បាន​កំណែ​ទម្រង់​ប្រលង​មន្ត្រី​ក្របខ័ណ្ឌ​ក្នុង​អាណត្តិថ្មី ដោយការ​ប្រលង​នេះផ្តល់​ឱកាសដល់​បញ្ញវន្ត​បាន​បញ្ចេញ​ចំណេះដឹង និង​សមត្ថភាព​អស់លទ្ធភាព។

ព្រះអង្គ​​មាន​​សង្ឃដីកា​​ថា៖ «មិនថាធ្វើការ​នៅស្ថាប័ន​ណា​ទេ ឱ្យ​តែ​​បាន​​ប្រលង​​ចេញ​​ពី​សមត្ថភាព​យើង កន្លែង​នោះនឹង​​សម្បូរ​​ទៅ​​ដោយ​​បញ្ញវន្ត ដែល​​​អាច​​អភិវឌ្ឍ​​ទីតាំង​​ដែល​​ខ្លួ​ន​នៅ […] ដោយភាគ​ច្រើន​​បញ្ញវន្ត​​​អាច​​ធ្វើកា​រ​​បាន​​លឿន និង​​គ្មាន​​ការ​យឺតយ៉ាវ និង​​គ្មា​ន​​កា​រ​ប្រើ​សំណូក​សូកប៉ាន់»៕

​សេច​ក្តី​​​អំពា​​វ​នា​​វ​​​សី្ត​​​ពី​​​ក​រណី​​​​ប្រុង​​​ប្រយ័ត្ន​​​ចំពោះ​​សារ (SMS)​ ចេញ​​​ដោយ​អគ្គស្នង​កា​រដ្ឋាន​នគរ បាល​ជាតិ​ នៅ​​​​ថ្ងៃ​ទី​​៥ ខែមីនា​ ​បញ្ជា​ក់​​ថា ​​សាធារណ​​​ជន​​​ទាំង​​​​អស់​ត្រូវ​​​​ប្រុង​​​​ប្រយ័ត្នចំពោះ​​​​សារ (SMS) ​ស្នើ​​សុំ​ព័ត៌​​​មាន​​​​ផ្ទាល់​​​​ខ្លួន​​​ដើ​ម្បី​​​ចូល​​​គណ​​នី​​ធនាគារ ការ​​​​ស្នើ​​​​​​សុំ​​​​លេ​ខ​​​អត្ត​​​សញ្ញាណ​ ​ឬ​​ការ​​​បញ្ជាក់​​​​​នូ​វព័ត៌​​​មា​ន​​​គណនី​​​​​​ធនាគា​រ។​

អគ្គ​​​ស្នង​កា​រ​ដ្ឋាន​​នគរ​បាល​​ជា​តិ​​​ព្រមា​​នថា៖​ «សូម​កុំ​​ចុច​ទៅ​លើ​តំ​ណភ្ជា​ប់ (Link) ដែល​ទទួល​បាន​​នោះ ឬកុំឆ្លើយ​ត​ប និង​ផ្ដល់​នូវព័ត៌​​មាន​​ផ្ទាល់​ខ្លួន ឬ​ព័​ត៌​មាន​​​គណនី​​​ជា​​ដាច់​​ខាត​»។

អគ្គ​​​ស្ន​ង​​​ការ​​​ដ្ឋាន​​នគរ​បាល​​ជាតិ​​បន្ថែ​មថា បើ​​មា​ន​ការ​​មន្ទិល​​សង្ស័យ​​សូម​ទំ​នាក់​​ទំនង​​ទៅ​​កាន់​គ្រឹះ​​ស្ថា​ន​ហិរញ្ញ​​វត្ថុ​​របស់​​ខ្លួន​ដើម្បី​​បញ្ជា​ក់ឱ្យ​​បាន​ច្បា​ស់​​លាស់ ​​មុនចុចទៅលើតំណភ្ជាប់៕

អ្នក​ស្រី សុខ ស្រីនាត ​កូដករ​ម្នាក់​​ដែល​បាន​ចូលរួម​​ក្នុង​ការប្រមូល​​​​​​ផ្តុំ​​នោះ​ ប្រាប់ញូវ​ស៍រូ​មខេម​បូឌា​ថា ក្រុ​ម​​​កូដក​រ​​នៅ​​​​ថ្ងៃ​ទី៦ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​​២០២៤  ស្នើ​សុំ​ឱ្យ​​ក្រសួង​ជួយ​អន្តរាគមន៍ទៅថៅ​កែ​​​ក្រុម​ហ៊ុន​​​​ណា​ហ្គា​​វើលដ៍​ឱ្យ​បង្វិល​​​ប្រាក់​វិភាគ​​ទាន​​សហជីព​​​ដែល​​​​បានបង្កក​ទៅ​​ឱ្យពួក​គាត់​​វិញ​ និង​​ស្នើ​​ឱ្យ​​​ក្រុមហ៊ុន​​​ប​ញ្ឈប់​​សកម្មភា​ព​​ហៅ​​​សមាជិក​​​សហជីព​​​​​​ឱ្យ​​លាលែង​​តំណែង​​​ពី​​​សហជីព​ ព្រមទាំង​​ ទទួល​យក​បុគ្គលិក​ដែល​ក្រុមហ៊ុន​ណាហ្គាវើលដ៍​​ដែល​បាន​បញ្ឈប់​ទាំងអស់​ឱ្យ​ចូល​ធ្វើការ​វិញ​ដោយ​គ្មាន​ការរើស​អើង និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ។

លោកស្រី​បន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំ​យល់ស្របជាមួយនឹងក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ដែលថា​ថៅកែអាចបញ្ឈប់បុគ្គលិកបាន ប៉ុន្តែខ្ញុំស្នើសុំ​ឱ្យ [ការបញ្ឈប់នោះ] ស្រប​តាម​ច្បាប់​ការងារ​​មាត្រា​ទី​៩៥»។

លោក ឃុន ថារ៉ូ អ្នក​សម្រប​សម្រួល​​អង្គ​ការ​សង់ត្រាល់ (CENTRAL)​ យល់​ថា កា​រ​ប្រើប្រាស់​អំពើ​​ហិង្សា​​មាន​​​​​ច្រើ​នទម្រង់ គ្រប់​រូ​ប​ភាព ក៏ប៉ុន្តែ​អ្នក​ប្រព្រឹត្តអំ​ពើហិង្សាទាំ​ងអស់នោះមិន​ត្រូវ​បាន​យក​​​មក​​ផ្តន្ទា​ទោស ​ស៊ើប​អង្កេត ឬធ្វើ​កា​រ​ចោទ​​ប្រកាន់​​ណា​មួយ​ឡើយ។

លោក​ថ្លែង​ថា៖ «ទោះបីជា​ករណី​ក្រុមហ៊ុន​ហ្នឹង [ក្រុមហ៊ុ​នណាហ្កាវើលដ៏] រក​ឃើញ​មាន​រំលោភ​សិទ្ធិ​ការងារធ្ងន់ធ្ងរយ៉ាង​ណាក៏ដោយ ក៏​ប៉ុន្តែ​មិន​មាន​វិធានការ​ណា​ជាក់លាក់​ដើម្បី​ជំរុញ​ការ​ដាក់​សម្ពា​ធទៅលើ​នយោជកឱ្យគាត់​មានការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​វិវាទ​ដែល​កើត​មាន​ដែលបាន​អូសប​ន្លា​យពេលជិត ៣ឆ្នាំកន្លងមក»។

លោក អ៊ន កត្តា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ និងបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈបានលើកឡើងថា ​តាម​នីតិវិធីដោះ​ស្រាយវិវាទ​ការងារ​តាមច្បាប់​ការងារ ក្រសួង​បាន​ប្រឹង​ប្រែង​​ដោះ​​ស្រាយ​​ករណី​នេះ ​ប៉ុន្តែលោក​ថា ករណីនេះ​បាន​ផុតសមត្ថកិច្ចក្រ​សួងការងា​រ ហើយ ​ភាគី​អាច​ប្តឹង​ទៅ​តុលាការ​បាន​។ ទោះយ៉ាងណា​លោក​ថា ក្រសួ​ង​​បាន​ទទួល​លិខិ​តចំហរ និងបានជូ​នលិ​ខិត​ដល់​គណៈ​កម្មការ​ដោះ​ស្រាយ​កូដកម្ម បាតុ​កម្ម​គ្រប់​មុខ​សញ្ញា ដើម្បី​ពិនិត្យ​ខ្លឹមសារ សំណើ​សុំ អង្គ​ហេតុ និងអង្គ​ច្បាប់ចំ​ពោះករណីនេះ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «កន្លងមក​ក្រសួង​​​បាន​ប្រឹងប្រែ​ងសម្រប​សម្រួល​ដោះស្រាយ​វិវាទ​តាម​យន្ត​ការ​ដោះ​ស្រា​យវិវាទ​តាមច្បាប់​ការងារចំ​នួន២លើក និង​បានបញ្ជូ​នករណីនេះទៅ​ក្រុមប្រឹក្សា​អាជ្ញា​​កណ្តាល។ ក្រុមប្រឹក្សា​អាជ្ញា​កណ្តាល​​ចេញ​សេចក្តី​បង្គាប់​រួចហើយ។ បងប្អូ​ន​មិ​នអនុវត្ត​តាម​សេចក្តី​សម្រេ​ច​របស់​អាជ្ញា​កណ្តាល ចេញធ្វើការតវ៉ា​ជា​រូបភាព បាតុកម្ម និ​ងកូដកម្ម»។

លោកបន្ថែមថា យន្តការ​គណៈ​កម្មការ​ដោះ​ស្រាយ​កូដ​កម្ម បាតុ​កម្មគ្រ​ប់​មុខ​សញ្ញា​អាចបន្ត​​សម្រុះ​សម្រួល​បាន​ នៅ​ពេល​​មាន​ការ​ស្នើ​សុំ​ពី​ភាគី​ទាំ​ងពីរ ដែល​​ភាគី​​មាន​វ​ឌ្ឍន​​ភា​ព​ចង់បញ្ចប់​​ជំលោះ​​។

ក្រុម​កូដករ​សហជីព​ក្រុមហ៊ុន​ណាហ្គាវើលដ៍ បាន​ធ្វើ​កូដកម្មអស់​រយៈពេល​ជាង​ពីរ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​វិវាទ​ការងារ​ដែលពួកគេចោទ​ក្រុម​ហ៊ុនថា​ បាន​បញ្ឈប់​បុគ្គលិក​ជាង​មួយពាន់​នាក់ និង​ការ​មិន​ទូទាត់​សំណង​សម​ស្រប​តាម​ច្បាប់​ការងារ។ ថ្នាក់ដឹកនាំ​​សហជីព​​ក្រុមហ៊ុននេះ​ យ៉ាង​​ហោច​ណាស់​៩នាក់​ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន និង​ចោទ​ប្រកាន់​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការធ្វើ​កូដកម្ម​ ចាប់​តាំង​ពី​ខែធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០២១៕

លោកនិយាយថា៖ «នៅពេលដែលយើងបានធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត ទីមួយគឺខ្លួនឯង​​ ទទួលបាន​បទពិសោធន៍​ច្រើនខ្លាំង​​មែនទែន ​​​​​ហើយក៏​​​ដូច​ជាចំណេះដឹងថ្មីៗ​​​ ក៏ដូចជា​យើងបាន​ចូលរួម​នៅក្នុង​សង្គម​អី​ផ្សេងៗ​ អញ្ចឹងទៅយើងបានដឹងថាសង្គមហ្នឹងមានការលូតលាស់យ៉ាងម៉េច»។

លោកបានបន្តទៀតថា៖ «នៅពេលដែលយើងបានធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្ត ហើយយើងចង់ Apply [ដាក់ពាក្យ] ការងារអីផ្សេងៗ ក៏វាជា​អត្ថប្រយោជន៍ផងដែរ ដោយសារតែធម្មតា នៅពេល​ក្រុមហ៊ុន​​មួយ​​​​ដឹងថា​ យើងធ្លាប់បាន​ធ្វើការងារ​ស្ម័គ្រចិត្ត អញ្ចឹងយើងអាចមានអាទិភាពជាងគេ​​​​​​​ ហើយទទួល​បាន​​​​​ឱកាសការងារបានល្អប្រសើរជាងអ្នកដទៃផ្សេងទៀត»។

កញ្ញា ខម សុខៈ អាយុ២១ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ ផ្នែកឧស្សាហកម្មគីមី នៃវិទ្យាស្ថាន​បច្ចេកវិទ្យា​កម្ពុជា ​បាន​យល់ឃើញថា ការងារស្ម័គ្រចិត្ត ​គឺល្អសម្រាប់យើង និងសង្គម។ ជាពិសេស ការងារស្ម័គ្រចិត្ត អាចផ្តល់ឱកាស​​ឱ្យ​យុវជនចូលរួមក្នុងសង្គមបានច្រើនដូចជា ទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គមជាដើម។

កញ្ញានិយាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ ការងារស្ម័គ្រចិត្ត យើងទទួលបានបទពិសោធន៍ច្រើន ជាពិសេស​ការទំនាក់ទំនងគ្នា ព្រោះនៅពេលយើងចូលរួមការងារស្ម័គ្រចិត្តម្តងៗ យើងបានស្គាល់គេស្គាល់ឯងដែលមកពីសាលាផ្សេងៗ ជំនាញផ្សេងៗ និងខេត្តផ្សេងៗគ្នា»។

កញ្ញាបានបន្ថែមទៀតថា៖​ «ជាទូទៅការងារស្ម័គ្រចិត្ត តម្រូវឱ្យយើងរៀនធ្វើការងារជាក្រុម អញ្ចឹងពេលយើងចេញទៅធ្វើការទៅ យើងអត់អាចធ្វើការងារតែឯងបាននោះទេ យើងត្រូវ​ចេះរៀនធ្វើការងារជាក្រុមឱ្យហើយ»។

លោក ហេង ហេវីន អាយុ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី១ មកពីដេប៉ាតឺម៉ង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារគមនាគមន៍ (DMC) នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការងារស្ម័គ្រចិត្ត​ពិតជាមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់បញ្ញវន្ត មិនថានៅកម្រិតវិទ្យាល័យ ឬសាកលវិទ្យាល័យ គឺទទួលបាននូវចំណេះដឹងពីសង្គម និងបរិបទការងារជាច្រើន។

លោកបន្ថែមថា៖ «នៅពេលរូបខ្ញុំបានចូលរួមជាមួយការងារស្ម័គ្រចិត្ត ធ្វើឱ្យខ្ញុំក្លាហានជាងមុន ហ៊ាននិយាយបញ្ចេញមតិ បូករួមផ្សំនឹងចំណេះដឹង កាលទេសៈដែលខ្ញុំអាចនិយាយបាន ថែមទាំង​ធ្វើឱ្យខ្ញុំជាមនុស្សម្នាក់ដែលអាចថាជួយ ឬក៏ពឹងពាក់លើខ្លួនឯងបាន និងចូល​​ចំណោមជាមួយគេនៅក្នុងសង្គម»។

កញ្ញា សេង កុលនិស្ស័យ អាយុ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៣ មកពីដេបាតឺម៉ង់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL) បាននិយាយថា តាមរយៈការងារស្ម័គ្រចិត្ត អាចផ្តល់​ចំណេះដឹងជា​ច្រើនអំពីសង្គមខាងក្រៅ និងឱកាសក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួន។

កញ្ញាធ្លាប់បានបង្កើតក្រុម និងស្វែងរកជំនួយឧបត្ថម្ភពីសប្បុរសជន មានទាំងថវិកា ឬសម្ភារៈសិក្សា ដើម្បីជួយក្មេងៗ​ខ្វះខាតនៅតាមបណ្តាខេត្តដាច់ស្រយាល។

កញ្ញានិយាយថា៖ «វា[ការងារស្ម័គ្រចិត្ត] អាចឱ្យយើងហ្នឹង Improved communication skills (អភិវឌ្ឍជំនាញទំនាក់ទំនង) របស់យើង […] ហើយមួយទៀត ធ្វើឱ្យយើងចូលសង្គម​ឃើញ​ថា អូហ៍អាលូវហ្នឹងដល់ណាហើយ ការអភវិឌ្ឍនៅតាមខេត្តដែលនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល​ហ្នឹង វាដល់ណាដែរអញ្ចឹង»។

កញ្ញាបន្តថា៖ «ខ្ញុំគិតថា ប្រសិនណាជាយើងចូលរួមម្នាក់បន្តិចៗទៅ យើងនឹងមាន​ភាពរីកចម្រើន​ទៅមុខបានច្រើន ហើយមិនចាំបាច់មានអីជាលក្ខណៈដុំកំភួនច្រើនទេ គ្រាន់តែថាឃើញអ្នក ខ្វះខាតអី​ យើងអាចជួុយ ឬក៏មានកម្មវិធីដូចសប្បុរសធម៌អីមួយ ​​​ដែលអាចជះឥទ្ធិពល​​ទៅសង្គម យើងវិញបាន អាហ្នឹងយើងធ្វើទៅ»។

សម្រាប់​លោក គិត រ៉ាយុទ្ធ អាយុ១៩ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី២ ជំនាញអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ នៃសាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ យល់ថា​ការងារស្ម័គ្រចិត្ត​ធ្វើឱ្យពួកគេស្គាល់ពី​ខ្លួនឯង និងការងារ​បានច្បាស់លាស់។

លោកបន្តថា៖ «ចំពោះការងារស្ម័គ្រចិត្ត ខ្ញុំយល់ឃើញថាវាល្អ ព្រោះអីសម្រាប់ខ្ញុំអីចឹង ខ្ញុំមកពីខេត្តចឹង ខ្ញុំអត់មានអីច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ ចឹងខ្ញុំចូលទៅខាងការងារស្ម័គ្រចិត្តច្រើន ចឹងទៅខ្ញុំដឹងពីការងារច្រើន ហើយណាមួយខ្ញុំបានជួយសង្គម ជួយសាលាអីចឹង»។

កញ្ញា សុង ឡូរី អាយុ១៨ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី១ មកពីដេប៉ាតឺម៉ង់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និង សារគមនាគមន៍ (DMC) នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានបង្ហាញថាការងារស្ម័គ្រចិត្ត​មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សិស្សានុសិស្ស ដើម្បីទទួលបានបទពិសោធន៍ល្អ ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកការងារ និងចេះទំនាក់ទំនងជាមួយមនុស្សក្នុងសង្គម។

កញ្ញាបន្តថា៖ «វាមាន Benifits (អត្ថប្រយោជន៍) ច្រើនសម្រាប់សិស្ស និស្សិត ឬក៏សិស្សដែល​ចប់​ទី១២ ដែល​ធ្វើការស្ម័គ្រចិត្តរបៀបហ្នឹង យើងអាចធ្វើការបាន របៀបវាមានអាទិភាព ទៅលើ​ការងារ​ដែលយើងដាក់CV (ប្រវត្តិរូបសង្ខេប)ទៅ ហើយអាច get experience (ទទួលបទពិសោធន៍) ហើយនិងរបៀប Social interaction (ទំនាក់ទំនងក្នុងសង្គម) របស់យើង​កាន់​​តែប្រសើរ​ឡើង»។

​បើ​​​តាម​​​​សេចក្តី​​​​ប្រកាស​​ព័​ត៌​​មាន​​​របស់​​​ក្រសួង​​​សុខា​ភិបាល ​ចុះ​ថ្ងៃ​​ទី២១​ ខែកុម្ភៈ ​ឆ្នាំ​​២០២៤​ ​ឱ្យ​ដឹង​​​​ថា ​ថ្មីៗ​នេះ ​ឱស​​ថទាំង​៤​មុខខាងលើ​​កំពុ​​ងតែ​​ចរាចរ​​នៅ​លើ​​ទីផ្សា​រ ដោយ​មាន​​​​រូបរាងប្រហាក់ប្រហែល​នឹ​​​​ង​​​​ឱស​ថ​មា​ន​លេ​ខ​​បញ្ជិកា និ​ង​​​​កំពុង​​​ចែក​ចា​​យ​​ដោ​យ​​​ក្រុមហ៊ុ​ន​ MGH​KH-Hea​lthcare Co., Ltd។

សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានដដែល​បន្ថែម​ថា អ​នុ​​​​លោ​ម​​តាមច្បាប់​​​​ស្តី​​​​ពី​​​កា​រ​​គ្រប់​​គ្រ​ង​​​ឱសថ និង​​​​ច្បាប់​​​​ស្តី​​​ពី​​វិ​​សោ​ធ​ន​​​ក​ម្ម​​ច្បា​ប់ ស្តី​​​​ពី​​​ការគ្រប់​​​គ្រង​​​ឱសថ ​ត​ម្រូវ​​ឱ្យ​​រាល់​​​​កា​រ​​ចរា​ច​រ​​ឱសថ ផលិ​​ត​ផ​ល​​បង្ការ ឬព្យាបា​ល​​ជំងឺ​​គ្រ​ប់​​​ប្រភេ​ទត្រូ​​​វ​​មា​​​ន​​កា​រ​​​អនុញ្ញាត​​​ពី​​ក្រសួង​សុខា​​​ភិ​បាល។ បច្ចុ​ប្ប​ន្ន​​​​នេះ​ ​ឱស​​ថ CRES​TO​R 5​mg,  CRESTOR 10mg, NEXIUM 20mg និង​ NEXIUM 40mg ​មិន​​ទាន់​​ត្រូ​វ​បាន​​ចុះ​​បញ្ជី​ការ​​នៅ​​ក្នុង​​ប្រទេស​​កម្ពុជា​​ឡើយ។ ​

ក្រសួង​​​​​​សុខាភិបាល​​​​​បាន​​​​អំ​ពាវនា​វ​​​ដ​ល់​​​​សា​ធារណ​​​​​ជន​​​​ស្វែ​ង​​​យល់ ​​​​​និង​​​បន្ត​​​​កា​រ​​​យក​​​​ចិត្ត​​​​ទុក​​​​ដាក់​​​​ក្នុង​កា​រ​​​​ថែ​​ទាំ​​​​សុខភាព​ ដោយ​​​​ចៀស​​​វា​ង​​​ប្រើ​​​ប្រាស់​​​​ឱស​ថ​​ដែ​​ល​​មិ​នមានគុណ​ភាព សុវត្ថិ​ភាព និង​ប្រសិទ្ធ​ភា​ព។

ក្រសួងបញ្ជាក់ក្នុង​សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាននោះ​តាមន័យ​ដើមថា៖ «ក្រសួងសុខាភិបាល​សូម​ជូន​ព័ត៌មាន​ដល់បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់​មិនត្រូវទិញ និង​ប្រើប្រាស់​ឱសថដែល​គ្មាន​លេខ​បញ្ជិកា​​​ខាងលើ​​ជា​បន្ត​​ទៀត ព្រោះ​ឱសថ​​នេះ​មិនធានាបាន​នូវ​គុណភាព សុវត្ថិភាព និង​ប្រសិទ្ធភាព​​បាន​ឡើយ ហើយអាចជា​ឱសថ​ក្លែងក្លាយបណ្តាល​ឱ្យប៉ះពាល់​សុខភាព ឬ​មាន​គ្រោះថ្នាក់​​​ដល់អាយុជីវិត​​របស់អ្នកប្រើប្រាស់ទៀតផង»។

ក្រសួង​​​បាន​​ហា​​ម​មិន​​​ឱ្យ​បុគ្គល​​​ណា​​ម្នាក់ចែ​ក​ចាយ ឬល​ក់​​ឱស​ថ​ដែល​គ្មាន​​បញ្ចិកា​ទាំង​នេះ​ រួម​ទាំង​ជ​​​ន​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេ​ងទៀ​តត្រូវ​ប​ញ្ឈប់​​កា​រ​នាំ​ចូល ចែក​​​ចាយ ឬ​​លក់​​ឱសថ​​ខាង​លើ។ ក្នុង​​​ករណី​​​មាន​ការ​​ចែក​ចាយ ឬ​​លក់​​ឱសថ​​ខាង​​លើ សូម​​សាធារ​ណៈ​​ជន​​ចូល​​រួ​ម​ផ្តល់​​ព័ត៌​​មាន​​តាម​​រយៈ​លេ​ខ ០១២ ៣៥​៥ ១៦១, ០១២ ៩៨៣ ៣៣៤, ០១៧ ៦០៦ ៦៧០, ០១២ ៥៦២ ៤៤៦, ០១៧ ៨៦៦ ៧៦០៕

យោង​​តាម​លិខិត​​​ប្រកាស​​ព័ត៌​​មាន​​​របស់​​​ក្រសួង​​​កិច្ច​កា​រ​​នារី ដែ​លត្រូវ​​បានផ្សាព្វផ្សាយ​​​លើ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​​របស់​ក្រសួង នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ​ ឆ្នាំ២០២៤ បង្ហាញថា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ​ យុទ្ធ​​នាការ​​ទិវា​​អ​ន្ត​រ​ជាតិ​​​នារី ៨មី​នា ធ្វើ​​ឡើ​ង​​ដើម្បី​​រំឮក​​​ពីកា​រ​តស៊ូ​​​ទាម​ទា​​រសិ​ទ្ធិ​​ស្មើ​គ្នា​ សេរី​ភាព និង​ឆ្លុះ​​បញ្ចាំង​​អំពី​វ​​ឌ្ឍន​​ភាព សមិ​ទ្ធផល បញ្ហា​​​ប្រឈម ការ​​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត និង​​វិធា​ន​ការ​​ជាវិ​​ជ្ជ​​មា​ន​​នានា​ ដើម្បី​​លើ​ក​​កម្ពស់​​សម​​​ភា​ព​​​យេ​ន​ឌ័រ​ និង​​​បង្កើ​​ន​ភា​ព​​អង់​​អា​ច​ដល់​​​ស្ត្រី និង​​ក្មេ​ង​​ស្រី​​គ្រប់​​រូប​។

សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានដដែលបន្ថែម​ថា យុទ្ធនាការ​​​​ទិ​វា​​​អន្តរ​​​ជា​តិ​​​នារី ៨មី​នា ខួបទី​​១១​ ស្តីពី​ «ស្រ្តី និងក្មេ​​ង​ស្រី ក្នុង​​​​បរិវត្ត​ក​ម្ម​​ឌីជី​ថ​​ល»​ នឹង​​​ចាប់​​ផ្តើម​ពី​​ថ្ងៃទី១ ដល់​ថ្ងៃ​​ទី៣១ ខែ​មី​នា ឆ្នាំ​២០២​៤។ ពិធី​​អប​អរ​សា​ទរ​ខួប​ទី​១១​៣ ទិវាអន្តរជាតិនា​រី ៨មីនា ឆ្នាំ២០២៤ នឹ​ង​ប្រព្រឹត្ត​​ទៅ​នៅ​តា​មក្រសួង​ និង​ស្ថាប័​នពាក់​ព័ន្ធ​នៅតាម រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ​និងគ្រឹះស្ថានសិក្សា។

គួរបញ្ជាក់ថា​ មហា​សន្និបាតអង្គការសហប្រ​ជាជាតិបានប្រកាសថា ទិវាអន្តរជាតិ ៨មីនា ជា​ទិវា​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិ​ស្ត្រី និងសន្តិ​​ភាពពិភព​លោក កា​ល​ពីឆ្នាំ១៩៧៧៕