អ្នកស្រី​ កាំង​ ចាន់​ស៊ីវ​ អាយុ​ ៦០​ឆ្នាំ​ ជា​ម្ចាស់ដី​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​ម្ចាស់ដី​ផ្សេងទៀត​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​ អ្នកស្រី​មាន​ដី​ទំហំ​១​ហិកតា​កន្លះ​ និង​បាន​ជួលដី​នេះ​ទៅ​ឱ្យ​ជនជាតិវៀតណាម​ ចំនួន៤០គ្រួសារ​​ សម្រាប់សង់ផ្ទះស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ន ប៉ុន្តែ ពួកគេខកខានក្នុងការបង់ថ្លៃជួលជាងមួយឆ្នាំមកហើយ។

អ្នកស្រី​ ចាន់​ស៊ីវ​​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​ ​អ្នកស្រី​​បាន​​ជួល​​ឱ្យ​​នោះ​​ ក្នុង​​១ឆ្នាំតម្លៃ​៤០​ម៉ឺន​រៀល​ក្នុងមួយ​គ្រួសារ​​​។ ប៉ុន្ដែ​ កាល​ពីឆ្នាំ​​អ្នកមុន អ្នក​ស្រី​ទទួល​បាន​ចន្លោះ​​​ពី​​​៥​ម៉ឺនរៀល​​ ទៅ​១០ម៉ឺរៀល​ប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​មួយ​គ្រួសារ​​។ ដំបូង​ មាន​៤០​គ្រួសារ​បាន​ជួល​ដី​អ្នកស្រី​ ហើយ​ក្រោយ​មក​មាន​តែ​ ៣៨​គ្រួសារ​ប៉ុណ្ណោះ​។

​អ្នកស្រី​​បាន​ខកខាន​ទទួល​ប្រាក់​ថ្លៃជួល​ដី​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ​មកហើយ​។​​ ពេល​ខ្លះ​​ អ្នក​ស្រី​រង​ការ​គំរាម​​ពី​អ្នក​ជួល​​ទៀត​ផង​ នៅ​ពេល​ដែលអ្នកស្រី​ទៅ​ប្រមូល​ថ្លៃ​ជួល​ម្តង​ៗ​។​

អ្នកស្រី​ កាំង​ ចាន់​ស៊ីវ​ និយាយថា៖ «អាដែរ​នែ៎​ ពេល​ខ្ញុំ​ចុះ​ទៅ​យក​លុយ​ហ្នឹង​ គឺ​ថា​ពិបាក​ណាស់​​។ មាន​អាខ្លះ​ហ្នឹង​វា​មិន​ឱ្យយើង​ទេ​ ហើយ​ថែមទាំង​ឈ្លោះ​ចង់វ៉ៃ​ខ្ញុំ​ទៀត​ផង​។ ហើយ​ដំណាំ​ស្អីៗ​របស់​ខ្ញុំ​ហ្នឹង​ក៏​មិន​សល់​ទេ​​ ពួកវា​បេះ​ និង​ឆក់​ខ្ទេចខ្ទី​អស់​ហើយ​»។

លោក​ យ៉​ យ៉ាំង​ដុង​ អាយុ​ ៦៣​ឆ្នាំ​ ជា​ជនជាតិ​វៀតណាម​ម្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​គ្រួសារ​វៀតណាម​៣៨​ផ្សេង​ទៀត​ ដែល​បាន​ជួលដី​អ្នកស្រី​ កាំង​ ចាន់ស៊ីវ​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​ លោក​មាន​ការលំបាក​ច្រើន​ បន្ទាប់​ពី​អាជ្ញាធរ​បាន​ធ្វើការ​បំលាស់ទី​ឡើង​មក​លើ​គោក​នេះ​។ ​ការ​ប្រកប​របរ​នេសាទ​ បាន​តិចតួច​ជាង​មុន​ ដែល​ជាហេតុ​​នាំឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​​គ្រួសា​រ​របស់​លោក។

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​​ លោក​អះ​អាង​ថា​ ពុំ​ដែល​គេច​វេស​​ក្នុងការ​បង់​ថ្លៃ​ជួលដី​នោះ​ទេ​។ លោក​​រង​ចាំ​ម្ចាស់​ដី​មក​យក​ថ្លៃ​ជួល​ ប៉ុន្តែ​ពុំ​ទាន់​ឃើញ​មកយកនោះ​ទេ​។ ​

​លោក​បន្ដ​ថា​«​ខ្ញុំ​ពិបាក​ណាស់​អាឡូវ​! រក​អី​មិន​បាន​ទេ​ បើ​អាឡូវ​ទន្លេ​ក៏​មិន​វា​សូវ​មាន​ត្រី​ដូច​មុន​ដែរ​។ អា​ចឹង​ ខ្ញុំ​មិន​ដឹង​ធ្វើ​អី​កើត​ទេ​»។

​​​​អភិបាល​​រង​​ខេត្ដ​​កំពង់​ឆ្នាំង និងជាអ្នក​​នាំ​ពាក្យ ​​លោក​​ ស៊ុន​​ សុវណ្ណា​រិទ្ធិ​​​ បាន​​លើក​​ឡើង​​ថា​​​ លោក​​មិន​​ទាន់​​បាន​​ទទួល​​ព័ត៌មាន​​ពី​​ករណី​​ខាងលើ​​នេះ​នៅ​ឡើយ​ទេ​​។ លោក​​បន្ដ​ថា​​ ប្រសិន​​បើ​​ករណី​​នេះ​​មាន​​ពិត​​មែន​​ លោក​​ស្នើ​​សុំ​​ឱ្យ​​ម្ចាស់​ដី​​ទាំង​​នោះ​​ទាក់​ទង​​មក​​លោក​​ដោយ​​ផ្ទាល់​​។​​ ​​លោកនឹង​​ដោះស្រាយ​​ជូន​​​ម្ចាស់ដី។

លោក​ ស៊ុន​ សុវណ្ណា​រិទ្ធិ​ បាន​និយាយ​ថា៖ ​«វា​! ដូច​អត់​ទាន់​លឺ​ព័ត៌មាន​ហ្នឹង​។ ប្រសិន​បើ​មាន​ព័ត៌​មាន​ហ្នឹង​ មាន​មែន​ ឱ្យ​គាត់​ដាក់​ពាក្យ​មក ដើម្បី​យើង​សម្រប​សម្រួល​ជាមូយ​សមាគម​អី​ឱ្យ​»។

យោង​តាម​ការ​ជូន​ដំណឹង​របស់​​អ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋបាល​ខេត្ដ​កំពង់ឆ្នាំង​បានឱ្យ​ដឹង​ថា​ ការ​បម្លាល់​ទី​ផ្ទះ​បណ្ដែត​ទឹក​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​, ខ្មែរ​ឥស្លាម​ និង​អន្ដោប្រវេសន៍​វៀតណាម​ពី​ទឹក​ឡើង​មក​នៅ​លើ​គោក​វិញ​ សរុប​ប្រមាណ​​ ៤៥៦៣​គ្រួសារ​នៅ​ទូទាំង​ខេត្ដុ ​ ដោយ​ចាប់​ផ្ដើម​ធ្វើ​ឡើង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​០១​ ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​២០១៨​។​​ ការធ្វើបំលាស់ទីនេះ ក្នុង​គោល​បំណង​ការពារ​បរិស្ថាន​ក្រុង​ ទន្លេ​ លើក​ស្ទួយ​ជីវភាព​ និង​រៀប​ចំការ​រស់​នៅ​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ឱ្យ​មាន​និរន្ដរភាព​ជាដើម។

រដ្ឋ​បាលសាលា​​ខេត្ដ​កំពង់ឆ្នាំង​ កំពុង​រៀប​ចំ​​ដី​៤០​​ហិកតា​​​ សម្រាប់​ជួល​ឱ្យ​៤៥៦៣​គ្រួសារ​​ ដែល​បំលាស់​ទី​ពី​ទឹក​។

The Koh Pdao eco-community, located about 285 km from Phnom Penh in Kratie province, was established in 2008 on one of the longest islands (around 45 km long) on the Mekong river in Cambodia.

Prom Sarith, a community leader at Koh Pdao, said every year about 400 foreigners visit to do community projects such as building farms, raising animals and teaching children.

However, few Cambodians visit because they prefer holidays that involve relaxing, singing and drinking, activities that the Koh Pdao community isn’t best suited for.

“We don’t have the capacity to build on the water,” Sarith said, referring to the wooden platforms along rivers and lakes common around Cambodia for eating and drinking.

Ecotourism at Koh Pdao aims to improve the community’s livelihoods. Traditional fishers and farmers work together to run the visitor services and earn extra income. The community also uses the revenue to contribute to protecting fisheries — especially to protect the Mekong Irrawaddy dolphin — as well as other conservation projects.

Ecotourism businesses have seen growth around the country in recent years. In Kampot province, several new businesses have sprung up, attracting international and local tourists. Ecotourism resorts such as Kdat, Kdat Latang and Mlech Dam have opened in recent years and are growing in popularity. Similar businesses have come up around the country, especially in Mondulkiri and coastal areas. However, small, traditional destinations like Koh Pdao are failing to latch onto the boom.

Koy Phearum, founder of tour operator Khmer Camping, explained that most Cambodians want more comfortable destinations. In his tours, around 45 to 80 Cambodian customers travel to popular provinces like Kampot and Preah Sihanouk, attracted to their beaches, comfortable facilities and active social media marketing.

“We just have to pay money, and they will serve us conveniently,” Phearum said.

In contrast, eco-communities are struggling because they provide only traditional services, Phearum said. They offer fewer, less-modern amenities but their prices are about the same, and they market their destinations less, he said.

Therefore, most Cambodians who take tours prefer to go to private ecotourism resorts, Phearum said.

Van Narith, coordinator of NTFP-EP, a local NGO that helps communities develop their tourism, acknowledged that eco-communities faced a difficult challenge.

“It’s hard for eco-communities to compete with private businesses,” Narith said. Eco-communities can only innovate based on collective action and are limited by their natural resources, because they don’t have access to technology, marketing strategies and the money to run expensive operations, he said.

“For example, if they want to build bungalows instead of homestays, they do it based on volunteerism. They are villagers and have to be trained how to cook, while private businesses have the money to hire staff to cook delicious food and build attractive places,” Narith said.

He suggested that the government, Tourism Ministry and NGOs provide training, technical support and marketing strategies to help the communities, which offer more learning experiences for visitors and greater benefit for locals.“Youth should enjoy their vacations, but they should also learn something new from that area,” he said. “By riding boats to see the sunset, we can camp at the beach to see endangered Mekong Irrawaddy dolphins, and listen to the sound of a comfortable river.”

នៅព្រឹកថ្ងៃពុធម្សិលមិញ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានបន្តបើកសវនាការ ជំនុំជម្រះលើសំណុំរឿងលោក កឹម សុខា ក្រោមបទចោទប្រកាន់«សន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស» ដោយតំណាងអយ្យការ បានស្នើទៅកាន់ ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ ឱ្យមានអ្នកជំនាញអក្សរសាស្ដ្រខ្មែរ វិនិច្ឆ័យពា្យ«គេ» ដែលលោក កឹម សុខា បាននិយាយនៅក្នុង ឃ្លីបវីដេអូ នោះ។

មេធាវីតំណាងរដ្ឋាភិបាល លោក គី តិច បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ក្រោយសវនការថា តំណាងអយ្យការបាន សួរដេញដោល លោក កឹម​ សុខា ឲ្យបកស្រាយពាក្យ «គេ» ហើយក៏បានស្នើឲ្យមានអ្នកជំនាញបកស្រាយពាក្យនេះ ប៉ុន្តែក្រុមប្រក្សាជំនុំជម្រះបានបដិសេធ។

លោក គី តិច មានប្រសាសន៍ថា៖ «អាហ្នឹង គឺជាគោលដៅដែល តំណាងអយ្យការបានស្នើ។ ប៉ុន្ដែម្សិលមិញនេះ ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ បានសម្រេចហើយថា មិនទទួលយកសំណើហ្នឹងទេ។ គឺថាក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះ មានលទ្ធភាព ក្នុងការពន្យល់ ឲ្យយល់ ក្នុងការយល់ និងសម្រេចបាន»។

ចំណែកលោក ផែង ហេង ជាសហមេធាវីការពារក្ដី របស់លោក កឹម សុខា បានសម្ដែងនូវការខកចិត្ដចំពោះការចំណាយពេលមួយព្រឹករបស់អង្គសវនការ ក្នុងការបកស្រាយពាក្យ​«គេ» ដែលមិនទទួលបានលទ្ធផល អ្វីបន្ដិចសោះ។

លោកបានបន្ដថា នេះជាការចំណាយ ពេលមួយ ដែលនាំឲ្យរំខាន ដល់ដំណើរការ ជំនុំជម្រះក្ដី លើលោក កឹម​ សុខា។ លោកថា​ កូនក្តីរបស់លោក ចង់ឱ្យរឿងក្ដីនេះឆាប់ចប់ ដោយមិនចង់ ចំណាយពេល យូរឥតប្រយោជន៍។

លោក ផេង ហេង​ មានប្រសាសន៍ថា៖ «សហមេធាវី យល់ឃើញថា វាជាសំណួរឥតប្រយោជន៍ សួរដដែលៗ ហើយសួរឈ្លេចរកពាក្យរកអី។ ហើយបា៎ ខាតពេលវេលាហើយក្នុងសវនការ ព្រោះយើងចង់ឱ្យសវនការ បានលឿន បានឆាប់ចប់»។

គួររំលឹកថា នេះជាសវនការថ្ងៃទី៥ នៃសប្តាហ៍ទី៣ ក្នុងការជំនុំជម្រះក្ដីលើលោក កឹម សុខា។ សវនាការនេះ​ មានរយៈពេលបីខែ ដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃទី១៥ ខែ មករា ឆ្នាំ២០២០ ដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែ មីនា ឆ្នាំ២០២០ ដោយធ្វើឡើង ពីរថ្ងៃក្នុងមួយសប្ដាហ៍គឺ ថ្ងៃពុធ និងថ្ងៃព្រហស្បិ៍នៃសប្ដាហ៍នីមូយៗ៕

អតីតប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក កឹម សុខា ត្រូវបានចាប់ខ្លួន កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧ នៅគេហដ្ឋានរបស់លោក ក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ពាក់ព័ន្ធ «សន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស» ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ ឆ្នាំ២០១៧។ លោកត្រូវបានបញ្ជូនទៅឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារត្រពាំងថ្លុង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៨ ​​លោក​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​មក​ដាក់​ឃុំ​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​វិញ។

សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានសម្រេចដោះលែង លោក កឹម សុខា ឲ្យរួចពីការឃុំខ្លួនក្នុងគេហដ្ឋាន របស់លោកនៅក្នុង ខណ្ឌទួលគោក កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩ ប៉ុន្តែ ហាមលោក មិនឲ្យធ្វើសកម្មភាព នយោ​បាយ និងចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ក្រោមហេតុផល ដើម្បីអនុញ្ញាត ឲ្យលោកអាចទៅ ពិនិត្យសុខភាព និងព្យាបាលជម្ងឺ។

Additional reporting by ទុយ អេងលី (Tuy Engly)

Set Hatha, writer of “The Breath,” and Souy Linpao, a 21-year-old who has written about social justice and solidarity, are among a new generation of popular writers whose messages are resonating with many young people in Cambodia.

Hatha, who writes under the name Kon Chapmeas, says that youth extremism is a growing danger in society. Extremist youth want to help the country, but forget to improve their own abilities through knowledge and research. They are prone to depression, becoming lost without a plan for their lives and falling under the influence of poisonous people, she says.

Because they lack experience, they heed the words of others; they want success without having basic knowledge, so they try without direction and fail. “They won’t take it step by step, and instead seek the goal quickly and do stupid things based on the persuasion of others. The result is getting cheated by poisonous people,” Hatha says.

In one of her stories, she tells of when she first arrived in Phnom Penh. She was cheated by her employer, made to work without getting paid.

Her books focus on the importance of basic knowledge, being well-prepared in making plans, and not getting cheated by other people.

She says that for her, books allow her to express something closer to what’s in her mind and heart than when she speaks, because she can spend time to think about her words and edit what she writes. Books are also a way to record the wisdom of older generations that have not been written down, she adds.

Linpao, meanwhile, sees the role of his short stories and novels as presenting to society a reflection of itself. “Books are a mirror of society. To be a young person with potential, we need to read critically, write and analyze facts,” he says. He observes that people must enhance morality, social justice and solidarity to build the nation.

In his short story, “Frog Complaint,” he says that once upon a time frogs, other animals and plants faced the same dilemma: They were running out of water. Therefore, they came together to fight against the god Ta Prom to force him to make it rain. However, today, only frogs are still in need of rain while the others already have some water, the story says, reflecting on the difference between social classes. Therefore, solidarity fails to appear, it says. In the end, Ta Prom uses his power to hurt all of the frogs. Readers are struck by a message of social justice and solidarity and the importance of working together.

“All books are valuable and meaningful to change our perspectives, a path to train your mind,” he says.

Additional reporting by Houy Mengteang and Ly Misan