ផ្សារកំពតមានចម្ងាយប្រមាណ៨០០ម៉ែត្រ ពីព្រែកកំពត ហើយព្រែកកំពតមានប្រវែងប្រមាណ២១គីឡូម៉ែត្រ ដោយរាប់ចាប់ពីចំនុចបញ្ចេញទឹកនៃរោងចក្រវ៉ារីអគ្គិសនីទឹកឈូ រហូតដល់ធ្លាក់ទៅដល់សមុទ្រ ដោយឆ្លងកាត់ស្រុកទឹកឈូ និងក្រុងកំពត។

ព្រែកនេះអំណោយផលចំពោះវិស័យទេសចរណ៍ នេសាទ និងការធ្វើដំណើរលើផ្លូវទឹក ហើយចំនុចនៃការបង្ហូរទឹកសំណល់ស្អុយចូលព្រែកកំពតនេះ គឺស្ថិតនៅតំបន់លំហែរកាយជិតស្ពានថ្មីក្នុងក្រុងកំពត ចម្ងាយប្រមាណ៩គីឡូម៉ែត្រពីសមុទ្រ។

កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០នេះ ទឹកសំណល់នេះមានពណ៌ខ្មៅល្អក់ ហូរលាយឡំជាមួយនឹងទឹកព្រែក ថែមទាំងនៅមានក្លិនស្អុយមិនដាច់ បានភាយជះទៅកាន់អ្នកអង្គុយកំសាន្តស្រូបយកខ្យល់អាកាសនៅលើមាត់ព្រែកនេះ។

អ្នកលក់ចំណីអាហារយូរឆ្នាំម្នាក់ដែលស្ថិតនៅចំងាយប្រហែល៥០ម៉ែត្រពីចំនុចបង្ហូរទឹកសំណល់ចូលព្រែក កញ្ញា លឹម សាំងអេង បាននិយាយថា ដោយសារទឹកសំណល់បានឆ្លងកាត់សម្រាស់ស្ទាក់យកសម្រាម និងបំពង់ទុយោរបង្ហុយក្លិនស្អុយឡើងទៅលើ ក្លិនស្អុយបានកាត់បន្ថយប្រមាណ៧០ភាគរយ។

អ្នកលក់បបរមាន់ម្នាក់នេះបានបន្ថែមថាកាលពីមុន ពេលភ្ញៀវមកអង្គុយហូបអាហារនៅទីនេះម្តងៗ តែងតែរអ៊ូពីក្លិនស្អុយខ្លាំង។

កញ្ញា លឹម សាំងអេង បាននិយាយដូច្នេះថា «កាលគេអត់ទាន់ធ្វើអា(បំពង់បង្ហុយ)កំចាត់ខ្លិនហ្នឹង គ្រាន់តែយើងអង្គុយហ្នឹង ស្អុយមកដល់ហ្នឹងហ្មង ប៉ុន្តែតាំងពីគេធ្វើអាហ្នឹងមក (បំពង់បង្ហុយ) លែងស្អុយហើយ»។

ត្បិតក្លិនស្អុយត្រូវបានកាត់បន្ថយច្រើន ក៏ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដែលដើរលែងកំសាន្តនៅទីនោះនៅតែមិនជឿថាទឹកសំណល់នេះ មិនអាចច្រោះយកភាពកង្វក់ចេញនោះទេ ទឹកចេញពីលូហូរចូលព្រែកនៅតែមានពណ៌ខ្មៅ និងសល់ក្លិនស្អុយនៅឡើយ។

ពលរដ្ឋដែលមកដើរលែងកំសាន្ត អង្គុយសម្រាកកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសនៅលើមាត់ព្រែក បាននិយាយថា ទឹកហូរចេញពីលូនៅតែមានក្លិនស្អុយ និងមានពណ៌ខ្មៅកង្វក់ ក៏ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះក៏ដើរចេញដោយមិនអាចទ្រាំហឹតក្លិនស្អុយ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតយល់ថាក្លិនស្អុយប៉ុណ្ណឹង មិនជាធ្ងន់ធ្ងរទេអាចទ្រាំបាន។

អ្នកស្រី ឡុង វណ្ណា អាយុ៣០ឆ្នាំ ពីរនាក់កូនស្រីតូចកំពុងអង្គុយនៅពីរលើមាត់ព្រែកកន្លែងដែលមានហូរទឹកស្អុយចេញពីលូនោះ និយាយថា ទឹកស្អុយចេញពីលូមិនបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ខ្លាំងនោះទេ តែអ្នកស្រីយល់ថាវាបានធ្វើឱ្យខូចសោភ័ណភាពនៃទឹកព្រែក ដោយមើលឃើញទឹកព្រែកឡើងពណ៌ខ្មៅមិនគួរ​ឱ្យគយគន់ ។

អ្នកស្រី ឡុង វណ្ណា បាននិយាយថា៖ «ពេលយើងមកអង្គុយលេង វាធំក្លិនស្អុយអញ្ចឹង ក្លិនអត់ល្អទេ។ (ក្លិនស្អុយ) វាមិនប៉ះពាស់ពាល់ស្អីដល់ខ្ញុំទេ ខ្ញុំនឹងដើរចេញ។ ពេលទឹក (សំណល់កង្វក់) ហ្នឹងហូរចូលទៅ មើលទៅ ទឹកវាខ្មៅ មើលទៅវាអត់ស្អាត បើអត់បង្ហូរចូលមក ទឹកវានឹងថ្លាឃើញដី»។

សកម្មជនដែលតាមដានកិច្ចការបរិស្ថាន លោក ចាន់ សាញ់ សម្តែងអារម្មណ៍សោកស្តាយ ដែលរដ្ឋបាលក្រុងកំពតបណ្តោយឱ្យទឹកសំណល់កង្វក់ហូរចូលទៅក្រុងព្រែក។

លោកបានយល់ថាទឹកស្អុយដែលហូរចូលព្រែកនឹងនាំ​​​​​​​​ឱ្យមានផលប៉ះពាល់ច្រើន ដល់ប្រយោជន៍មនុស្ស និងជីវៈចម្រុះ។ មច្ឆាជាតិដែលរស់នោះក្នុងទឹកព្រែកកំពតនេះ នឹង​ពិបាកក្នុងការបន្តពូជ ហើយពពួកមច្ឆាទាំងនោះនឹងផ្លាស់ទៅរកកន្លែងផ្សេងទៀត ឯអ្នកទេសចណ៍នឹងថមថយ ដោយមិនចង់មកលែងនៅតំបន់កំសាន្តដែលមានក្លិនស្អុយ។

លោក ចាន់ សាញ់ បាននិយាយថា៖ «ជាក់ស្តែងវាជាតំបន់ទេសចរណ៍ផង វាជាតំបន់ដែលប្រជាពលរដ្ឋរស់អាស្រ័យផលប្រកបអាជីវកម្មដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ផង នៅពេលដែលមានករណីបង្ហូរទឹកលូបែបហ្នឹង វាធ្វើឱ្យបាត់នៅភ្ញៀវទេសចណ៍ដែលពួកគាត់តែងតែទៅលំហែរកាយ។ ពីព្រោះទឹកកង្វក់នោះនឹងបង្ករផលពិបាកទៅដល់សុខភាពភ្ញៀវទេសចណ៍»។

ដោយយល់ថាព្រែកកំពតជាតំបន់ដែលមានសក្តានុពល សកម្មជនបរិស្ថានរូបនេះបានស្នើរសុំអាជ្ញាធក្នុងខេត្តកំពតសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃការបង្ហូរទឹកសំណល់ចូលទៅក្នុងព្រែក រួចបញ្ចៀសទឹកសំណល់ស្អុយទាំងនេះទៅកាន់ទីតាំងផ្សេង។

រម្យនីយដ្ឋានដូងទេជាតំបន់ទេសចណ៍ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើនៃព្រែកកំពត ទីនេះជាកន្លែងសម្រាកលំហែរកាយលើឆ្នេរខ្សាច់ និងងូតទឹកលេង មានចំនាយ៧គីឡូម៉ែត្រពីចំនុចបង្ហូរទឹកសំណល់កង្វក់។

នៅពេលទឹកជោរម្តងៗ ទឹកប្រៃពីសមុទ្រដែលមានចំងាយប្រមាណ២១គីឡូម៉ែត្រនឹងឡើងទៅដល់តំបន់កំសាន្តដូងទេនេះ ការណ៍នេះនឹងអាចនាំមកនូវទឹកសំណល់កង្វក់ដែលហូរធ្លាក់ពីលូ មកកាន់តំបន់កំសាន្តដូងទេនេះផងដែរ។

ពេទ្យជំនាញសុខភាពទូទៅពន្យល់ថាទឹកកង្វក់ចេញពីលូ បើក្នុងករណីមានជាតិគីមី នោះទឹកកង្វក់នេះអាចបង្កើតជាមេរោគ។ តាមរយៈការប៉ះពាល់ជាមួយទឹកកង្វក់នេះ មេរោគប៉ះនឹងធ្វើឱ្យរលាកស្បែក ថែមទាំងអាចជ្រាបចូលទៅបង្កជាដំបៅ និងបង្កើតជាសត្វល្អិតក្នុងពោះវៀនមនុស្សផងដែរ។

លោក ជូ ចាន់ឬទ្ធិ ដុកទ័រផ្នែកសុខភាពទូទៅ នៅមន្ទីរសម្រាកព្យាបាលឯកជនមួយនៅរាជធានីភ្នំពេញ អាះអាងទឹកសំណល់កង្វក់ដែលចេញពីផ្សារប្រាកដជាមានជាតិគីមី ប៉ុន្តែមានកម្រិតណានោះលោកថាទាល់តែយកទឹកទៅពិនិត្យទើបដឹង។

លោក ជូ ចាន់ឬទ្ធិ​​បាននិយាយថា «ពពួកសត្វល្អិតមួយចំនួន អាចចូលទៅតាមស្បែកបាន អាហ្នឹងមួយ។ មួយទៀតអ្នកលែងទឹកមិនប្រាកដថា១០០ភាគរយ គាត់អត់បានផឹកទឹកហ្នឹងណា។ មេរោគខ្លះនៅក្នុងទឹក រួចភាយមេរោគនោះទៅតាមខ្យល់អាកាសក៏មានដែរ ព្រោះបាក់តេរីមួយចំនួនវាតូចៗមើលមិនឃើញទេ»។

ប្រធានមន្ទីរបរិស្ថានខេត្តកំពត លោក ស៊ុយ ធា បកស្រាយថាទឹកស្អុយទូទាំងក្រុងកំពតបានហូរតាមប្រព័ន្ធលូចំនួន១៤ខ្សែចាក់ចូលព្រែកកំពត ជាកេរ្តិ៍ដំណែលសល់សម័យពីបារាំងគ្រប់គ្រង។

លោកបានបន្តថាអាជ្ញាធរខេត្តកំពតធ្លាប់សហការជាមួយក្រុមហ៊ុននានា សិក្សាពីគម្រោងបញ្ចៀសទឹកស្អុយចេញពីព្រែកកំពតដែរ ប៉ុន្តែដោយការសិក្សារឃើញថាត្រូវចំណាយថវិការខ្ពស់ពេក ទើបគម្រោងនេះត្រូវបរាជ័យទៅវិញ។

លោក ស៊ុយ ធា អះអាងបន្ថែមថានៅថ្ងៃខាងមុខ ខេត្តកំពតនឹងមិនមានលូទឹកស្អុយហូរធ្លាក់ចូលព្រែកកំពតទៀតទេ ព្រោះពេលនេះ ADB កំពុងសិក្សាអំពីគម្រោងចម្រោះទឹកស្អុយ និងបង្វែរចេញពីក្រុងកំពត។

លោក ស៊ុយ ធា អះអាងថា៖ «​ខាង ADB កំពុងចាប់ផ្តើមធ្វើអាហ្នឹងហើយ (គម្រោងបង្វែរទឹកស្អុយ) ប្រហែលជានៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ហ្នឹង នឹងធ្វើហើយជាស្ថាពរហើយ យើងបណ្តោះទឹកស្អុយចេញពីក្រុងកំពតបានអស់ហើយ»។

លោកប្រធានមន្ទីរបរិស្ថានរូបនេះបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលតាមរយៈក្រសួងសាធារណៈការ នឹងប្រើប្រាស់ដី១០ហិចតាធ្វើជាអាងចម្រោះទឹកស្អុយ មុននឹង​បង្ហូរទឹកនោះទម្លាក់ទៅកាន់ព្រែកក្បាលរមាស៕

ប៉ុន្តែ​ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​តែមួយ​មុខ ដោយ​គ្មាន​ការលាយ​ផ្សំ​ពី​ជី​ធម្មជាតិ ឬ​ជី​សរីរាង្គ​ផ្សេង​ទៀត ចំពោះ​វិស័យ​កសិកម្ម មិន​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឱ្យ​ខូច​សុខភាព​មនុស្ស សត្វ​នៅ​ពេល​អនាគត និង​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវៈ​ចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ លើសពី​នេះ​ ដោយសារ​ការប្រើប្រាស់​ជី​គី​មី​ ​ទើប​ធ្វើ​ឱ្យ​ដី​កាន់​តែ​ខ្សត់​ជី​ជាតិ កសិករ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បង្កើន​បរិមាណការ​​ប្រើប្រាស់​ជីគីមី​នៅ​​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ដើម្បី​រក្សា​ទិន្នផល​ឱ្យ​នៅ​ថេរ។

កំពុង​អង្គុយ​​ជជែក​ជា​មួយ​កសិករ​ផ្សេង​ទៀត​លើ​កញ្ចុះ​​​ខាង​ក្រោយ​ផ្ទះ ក្នុង​ឃុំ​បាស្រែ ស្រុក​អង្គរបុរី ខេត្ត​តាកែវ លោក លេង សេម ​ដែល​​​ជា​​កសិករ​​ធ្វើ​ស្រែ​ម្នាក់​និយាយ​ថា លោក​មាន​​​​ដី​ស្រែ​៨០​អា និង​មាន​​សត្វគោ​ពី​រ​ក្បាល។ លោក​​​ថា​ លោក​តែង​ប្រើ​ជីគីមី​ដើម្បី​ដាក់​ស្រែ ដោយសារ​លាមក​​ដែល​​បាន​​ម​ក​ពី​សត្វគោ​ទាំងពីរ​​របស់​លោក​​តិ​ច​ពេក។

លោក សេម បន្ថែម​​ថា ដោយបារម្ភពីបញ្ហាសុខភាព លោកមាន​បំណង​ងាក​មក​ប្រើ​ជី​ធម្មជាតិ​វិញ​ដែរ ប្រសិន​បើ​តម្លៃ​នៅ​​តាមទីផ្សារ​ថោកសមរម្យ។

លោកថា៖ «ចង់ងាកមកប្រើជីធម្មជាតិដែរ តែដឹងធ្វើម៉េចបើទីផ្សារមានលក់ទៅ ចេះតែរក (ទិញ) តែ​យើងមានតែជីអាចម៌សត្វបន្តិចហ្នឹង»។

កសិករមួយរូបទៀតអង្គុយជាប់​លោក លេង សេម គឺ​ លោក កូវ គឿន និយាយ​ថា ការប្រើប្រាស់​​ជី​​គីមី​​មាន​​ផល​​ប៉ះពាល់​​ដល់​​ដំណាំ​​ស្រូវ ធ្វើ​​ឱ្យ​​ដើម​​ស្រូវ​​ពុក​​គល់ ដង្កូវ​​ចាក់​​ដើម ឬ​អុច​ស្លឹក​ជាដើម ប៉ុន្តែ​លោកថា បើ​​ទោះដឹងថា​ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​​នាំ​ឱ្យ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ច្រើន​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​​លោក ក៏​ដូចជា​កសិករ​ផ្សេង​ទៀត​មិន​មាន​ជម្រើស។​ លោក​ថា ដើម្បីបង្ការជំងឺ​លើ​ដំណាំ​ស្រូវ​របស់​លោក លោក​បាន​បាញ់​ថ្នាំគីមី​បន្ថែម។​

លោក​ថា៖ «ប្រើជា​គីមី វាមាន​ជំងឺ វា​បណ្តាល​ឱ្យមា​នដង្កូវ​ចាក់ដើម អុច​ស្លឹក។ ហើយ​យើង​បាញ់​ថ្នាំ​បាញ់​អី​​អញ្ចឹង​​ទៅ ​(ថ្នាំគីមី) ដើម្បី​ការពារ​កុំ​ឱ្យ​មាន​ជំងឺ។ ហើយ​ពេល​ប្រមូល​ផល​បាន​ផលចំ​ណេញតិច»។

ទោះជាយ៉ាងនេះ​ក្តី កសិករ​ទាំងពីរ​​រូប​​បញ្ជាក់​ថា ពួកគេ​ក៏​ចង់​ងាក​មក​ប្រើ​ជី​ធម្មជាតិ​វិញ​ដែរ ប៉ុន្តែ​ទីផ្សារ​ជី​ធម្មជាតិ​​មិន​​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​តំប​ន់​របស់​គាត់ ធ្វើ​ឱ្យ​ពួកគាត់​ពិបាក​រក​យក​មក​ប្រើ​ឱ្យ​បាន​ជាប់លាប់។

អ្នក​ជំនាញ​ខាង​កសិកម្ម​ពន្យល់​ថា ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណាំ​ស្រូវ​បាន​ទិន្នផល​ល្អ​ប្រសើរ និង​ឆាប់​រហ័ស តែ​​ក៏​មាន​ហានិភ័យ​រយៈពេល​​យូរ​អង្វែង​ផង​ដែរ ដោយ​ដី​ស្រែ​កាន់តែ​បាត់បង់​ជីជាតិ​បន្តិច​ម្តងៗ ទិន្នផល​ស្រូវ​ថយ​ចុះ ​ដុះ​ស្មៅ​ច្រើន​ប្រជ្រៀត​គុម្ព​ស្រូវ​ ចំណែក​អង្ករ​មាន​រសជាតិ​​មិន​សូវ​ឆ្ងាញ់ ​រក្សា​ទុក​​មិន​បាន​​យូរ​។

លោក ថេង សាវឿន ប្រធាន​សម្ព័ន្ធ​សហគមន៍​កសិករ​កម្ពុជា មាន​ប្រសាសន៍​តាម​ទូរសព្ទ​ថា កាប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​កាន់​តែច្រើន ផល​ប៉ះ​ពាល់​នឹង​កើត​មាន​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ប្រើ ដោយ​កើត​ជា​ដង្កូវ​ស៊ី​ដើម និង​ស្លឹក​ស្រូវ ស្មៅ​ដុះ​ច្រើន ហើយ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ កសិករ​ត្រូវ​តែ​ទិញ​ថ្នាំ​គីមី​យក​មក​បាញ់​ថែម​ទៀត ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណាំស្រូវ​ពោរពេញ​ដោយ​ជាតិ​គីមី។

លោក​ថា​៖ «ប្រើជីគីមី​យូរ​ទៅ​ធ្វើឱ្យ​ដី​សឹក​រិច​រិល និង​មាន​សត្វ​ល្អិត យើង​ត្រូវ​ប្រើប្រាស់​ថ្នាំបាញ់​សម្លាប់​​ស្មៅ និង​សត្វ​ល្អិត​ថែមទៀត។ អញ្ចឹងវាធ្វើឱ្យអង្ករឬស្រូវហ្នឹងពោពេញដោយសារធាតុគីមី ឬ​សារធាតុ​ពុល។ ធ្វើឱ្យខាត និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកបរិភោគផងដែរ»។

ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​បាស្រែ លោក មឿយ ហ៊ាង ​លើកឡើងថា ក្នុង​ឃុំ​នេះ​មាន​គ្រួសារ​សរុប​២,២៥៣ ហើយ​៩០​ភាគរយ​​​ជា​កសិករ។ លោកប្រាប់​ថា កសិករ​នៅ​ឃុំ​របស់​លោក បាន​ជ្រើសរើស​យក​ជី​គីមី​សម្រាប់​ជំនួយ​ដល់​ដំណាំ​ស្រូវ​មាន​ប្រភេទ​ជី​ដូចជា អ៊ុយរ៉េ និង​ DAP ជាដើម។

លោក​ប្រធានក្រុម​ប្រឹក្សា​​ឃុំ​រូប​នេះ​បន្ថែម​ថា ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​នាំ​ឱ្យ​ដី​បាត់បង់​ជីជាតិ ដោយ​សារ​កសិករ​នៅ​ទីនោះ​ធ្វើ​ស្រែ​ញឹក​ញាប់ និង​ប្រើប្រាស់​ជីគីមី​ញឹកញាប់។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ បើ​យើង​គិត​ទៅ (ជីគីមី) ចេះ​តែ​មាន​ការកើន​ឡើង​ម្តង​បន្តិចៗ។ ឬ​ក៏​យើង​គិត​ថា(បើ) មិន​ដាក់​ថែម (ជីគីមី) ច្រើន​ទេ​ធ្វើ​ឱ្យ​បាត់​ទិន្នផល​របស់​យើង»។

បើតាម​ក្រុម​កសិករ​ក្នុង​ឃុំ​ស្រែបា លើកឡើងថា ជីគីមី​មួយ​បាវ​ចំណុះ​៥០​គីឡូ​ក្រាម មា​នតម្លៃ​៧ម៉ឺន ទៅ​៨ម៉ឺន​រៀល ថោក​ជាង​ជី​ធម្មជាតិ​២ម៉ឺន​រៀល។ ក្នុង​នោះ ពួកគេ​​ប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​ចន្លោះ​ពី​២៥០​ទៅ​៣០០​គីឡូក្រាម ស្មើ​នឹង​៥ ទៅ៦​បាវ​ក្នុង​ដី​ស្រែ​មួយ​ហិកតា ដោយ​បាច​ស្រែ​​បី​ដង រាប់​ចាប់​តាំង​ពី​ភ្ជួរ​រាស់​រហូត​ដល់​ប្រមូល​ផល។ កសិករ​ទាំង​នោះ​​ក៏​ស្នើ​សុំ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ដៃ​គូ ​ជួយ​​ជំរុញ​​ឱ្យ​មាន​​ទីផ្សារ​​លក់​​​ជី​​ធម្មជាតិ​​ដែល​​មាន​តម្លៃ​ថោក និង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ឋាន​របស់​ពួក​គាត់។

រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​កសិកម្ម​លោក វេង សាខុន ប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមបណ្តាញ​សង្គម​តេលេក្រាម​ថា នៅ​ឆ្នាំ​២០១៩​ កម្ពុជា​បាន​នាំ​ចូល​ជី​កសិកម្ម​ប្រមាណ​ជាង​១លាន​តោន និង​ថ្នាំ​កសិកម្ម​​៨ម៉ឺន​តោន ពី​ក្រុមហ៊ុន​ចំនួន​២២៦​ស្ថាប័ន មាន​ថ្នាំ​ជី​កសិកម្ម​១,១៩៦​មុខ និង​ថ្នាំ​កសិកម្ម​១៥,១៥​មុខ។ លោក​​រដ្ឋមន្ត្រី វេង សាខុន មិនបាន​ឆ្លើយតប​នឹង​សំណួរ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​​ការស្នើ​ពី​សំណាក់​កសិករ​ដែល​ចង់​​ឲ្យ​ជី​ធម្មជាតិ​មាន​តម្លៃថោក និង​ងាយស្រួល​ទិញ​ក្នុង​តំបន់​ពួកគាត់​នោះ​ទេ​។

លោក ថេង សាវឿន បាន​ផ្តល់​​​ជា​​យោបល់​​ថា កសិករ​គួរ​ចងក្រង​គ្នា​ជា​សហគមន៍​ទៅ​តាម​តំបន់​នីមួយៗ ដើម្បី​ងា​យស្រួល​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​ក្រុមហ៊ុន​ផ្គត់ផ្គង់​ជី​ធម្មជាតិ និង​ស្នើឱ្យ​បង្កើត​ដេប៉ូ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ពួកគាត់ ព្រមទាំង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​អន្តរាគមន៍​ធ្វើ​ជីធម្មជាតិនេះមានតម្លៃថោកផងដែរ៕​

កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ សហគមន៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង​បាន​ដាំ​បង្ហើយ​កូនឈើ​ចំនួន​២៥,៧០០​ដើម មានដូចជា​ក្រញូង ត្រសេក អង្កាញ់ រាំងទឹក ស្តៅ លើ​ផ្ទៃដី​ទំហំ​៤០ហិចតា ស្ថិត​ក្នុង​ឃុំពពក ស្រុក​ស្ទោង ខេត្ត​កំពង់ធំ ដែល​ជា​ជា​ថ្ងៃ​​បិទ​បញ្ចប់​កម្មវិធី​ដាំ។​ កម្មវិធី​នោះ​​​មាន​ការចូលរួម​ពី​អភិបាល​ខេត្ត​កំពង់ធំ មន្ទីរពា​ក់ព័ន្ធ​មួយ​ចំនួន និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​សហគមន៍​ប្រមាណ​១០០នាក់ ក្រោម​​គម្រោង​ជីវិត និង​ធម្មជាតិ ដែល​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អង្គការ​ស្បៀង និង​កសិកម្ម​នៃ​​​សហប្រជាជាតិ (FAO)។

ប្រធាន​សហគម៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង លោក ឡេង សុឃី ប្រាប់​ញូវស៍រូម​ខេមបូឌា (Newsroom Cambodia) ថា កន្លង​មក​តំបន់នេះ​មិន​ទាន់​ដាក់​ចូល​ជា​សហគមន៍​ទេ ដោយ​ធ្លាប់​មាន​ព្រៃដែ​រ តែ​ជាព្រៃ​របោះ​ដែល​នៅ​ដាច់ៗ​ពី​គ្នា។ លោក​បន្ត​ថា បច្ចុប្បន្ន​ព្រៃឈើ​ប្រភេទ​នេះ​បាន​ថមថយ ស្របពេល​ដែល​មាន​គម្រោង​ដាំ​ស្តារ​កូនឈើ ដូច្នេះ​សហគមន៍​​រីករាយ​​ដាំឡើង​វិញ ដោយ​​​មាន​ពលរដ្ឋ​ចូលរួម​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ដាំ។​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ច្រើន​គាត់​ស្ម័គ្រ​ចិ​ត្ត​ទៅ មាន​តែដ​ណ្តើម​ឈើ​គ្នា​ដាំ។ គណៈ​កម្មការ​គ្រប់គ្រង​​ដាំ​ហ្នឹង គ្រប់គ្រង​គាត់​អត់​បាន​ទេ គាត់​ទៅ​ច្រើន​ពេក»។

ពលរដ្ឋ​ម្នាក់​រស់​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង ដែល​បាន​ចូលរួ​ម​ក្នុង​ពិធី​ដាំកូន​ឈើនោះ​​ដែរ អ្នកស្រី​ ជីន យ៉ាំ ​រៀបរាប់ថា អ្នកស្រី​បាន​​ចូលរួម​ដាំកូនឈើ​​ជាមួយ​ក្រុម​របស់​អ្នកស្រី មានគ្នា​ប្រមាណ​ជា​៤០នាក់ ដាំ​បាន​២,០០០​ដើម។ ស្រ្តី​វ័យ​​៤៦ឆ្នាំ​រូប​នេះ​បន្ថែមថា​ ព្រៃឈើ​ពិ​តជា​សំខាន់ មាន​ព្រៃឈើ ទើប​មានទឹកភ្លៀង ហើយការដាំស្តារក្នុងពេលឥឡូវនេះ គឺដើម្បីក្មេងជំនាន់ក្រោយ។

អ្នកស្រី​បញ្ជាក់ថា​៖ «បើ​អត់​ព្រៃឈើ អត់​មាន​ទឹក​ភ្លៀង មើល​គ្រោះ​មើ​ល [រាំង​ស្ងួត] ឡាប់ [ងាប់] ស្រូវ​អស់​រលីង។ ទើប​តែ​បាន​ភ្លៀង​នេះ​តើ អរ​ចង់​ងាប់។ បើយើង​អត់​ដាំ ចេះ​តែ​កាប់​បំផ្លាញ​ទៅ ចេះតែ​អស់​ទៅ កូន​ចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​អី»។

លោក ទឹម ម៉ា ឡៃ សកម្មជន​បរិស្ថាន​ ​មួយ​រូប ផ្តល់​សម្ភាសន៍​ដល់​ញូវស៍រូម​ខេមបូឌា តាម​ទូរស័ព្ទ​ថា លោក​ក៏​យល់ស្រប​ដែរ​ថា​ ការបង្កើត​សហគមន៍​ព្រៃឈើ​អាច​ចូលរួម​ទប់ស្កាប់​ការកាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃឈើ ប៉ុន្តែ​លោក​ថា វា​ជា​ចំណែក​មួយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែម​ថា ដើម្បី​ការពារ​ព្រៃឈើបម្រុង​ទុក និង​ព្រៃ​ការពារ​ទាំងមូល ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​តំបន់​ព្រៃឈើ​ដែល​សហគមន៍​គ្រប់គ្រង​ផង រដ្ឋាភិបាល​ចាំបាច់​ត្រូវតែ​មាន​យន្តការ​ច្បាប់​ ប្តេជ្ញាចិត្ត​ដាក់​ទោស​​​លើ​​ជ​ន​ទាំងឡាយ​ណា​បំ​​ផ្លាញ​ព្រៃឈើ។​

លោកថា៖ «សហគមន៍​ព្រៃឈើ​គាត់​មាន​អំណាច​កា​រពារ​ក្នុង​កម្រិត​សហគមន៍​របស់​គាត់ បើ​បង្កើត​ក្នុង​ទំហំ​ណាមួយ គាត់​អាច​ការពារ​ក្នុង​ទំហំ​នោះ»។

លោក ញ៉ក់ ស៊ីវឿន តំណាង​អង្គការ FAO ​មាន​ប្រសាសន៍​​ថា ​ការដាំ​ស្តារ​​ព្រៃឈើ​នៅ​​​​ទីនេះ ធ្វើឡើង​នៅ​លើ​គម្រប​ព្រៃឈើ​ចាស់​ដែល​​រ​ង​​ការកាប់​​បំផ្លាញ និង​ឆេះព្រៃ​នៅ​រដូវ​ប្រាំង នាំ​ឱ្យ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ទីវាល​ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូ​វ​ព្រៃឈើ​តិចតួច។ លោក​បន្ថែម​ថា ការដាំ​ស្តារ​កូនឈើ​របស់​សហគមន៍​នេះ នឹង​ផ្តល់​ជា​អនុផល​ព្រៃឈើ ធនធាន​ព្រៃឈើ និង​ប្រព័ន្ធ​បរិស្ថាន​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​​ទឹក​ក្រោម​ដី មក​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​វិញ នៅពេ​ល​ខាងមុខ។

មន្ត្រីដឹកនាំគម្រោងជីវិត និងធម្មជាតិ រូបនេះ​អះអាង​ថា ការដោះស្រាយ​កុំ​ឱ្យមា​នការ​ទន្ទ្រាន​ព្រៃ ​ជា​រឿង​ស្មុគស្មាញ​ ប៉ុន្តែ​លោក​​ថា ប្រសិន​បើ​តំបន់​គម្រប​ព្រៃឈើ​ណាមួយ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​សហគមន៍​ហើយ​នោះ ការបារម្ភ​ពី​ការលួច​កាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃឈើ​នឹ​ង​ត្រូវ​កាត់​បន្ថយ។ លោក​ថា​គារ​កាត់​បន្ថយ​គឺ​ដោយសារ​ផល​ប្រយោជន៍​ព្រៃឈើនឹ​ង​ផ្តល់មកកាន់ពលរដ្ឋ​ក្នុង​​សហគមន៍​ ហើយ​ពលរដ្ឋ​​នឹង​​ចូលរួម​ថែររក្សា​ដោយ​ក្តី​ស្រលាញ់ ​ហើយ​នឹង​រាយការណ៍​ទៅ​កាន់​សមត្ថកិច្ច​ជាប់​ជា​ប្រចាំ​ក្នុង​ករណី​មាន​បទល្មើស។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «ការដាំ​ស្តារព្រៃឈើ​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍ វា​អាច​រួម​ចំណែក​បាន​ច្រើន ច្រើន​ជាង​យើង​មិន​ធ្វើ​សោះ។ ក្នុង​ការកាប់​បំផ្លាញ ឬ​ក៏​ឆ្ការ​ដី​របស់​សហគមន៍​នឹង​ថយ​ចុះ​ដោយសារ​ការដាក់​ដាំ វត្តមាន​យើង​នៅ​ទីនេះ យើង​ចូ​ល​ទៅ​មើល​ញឹកញាប់ យើង​ធ្វើ​ផ្លូវ​ភ្លើង យើង​ផ្សព្វផ្សាយ​ផ្តល់​ចំណេះដឹង​ដ​ល់​មូលដ្ឋាន»។

លោក កែវ នន មេឃុំពពក ​មានប្រសាសន៍​ថា ព្រៃឈើ​ដែល​បាន​បាត់បង់​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​សមត្ថកិច្ច​របស់​ឃុំ មាន​ទំហំ​ប្រមាណ​ជា​៣០​ភាគរយ ហើយ​ថា ការបាត់បង់​នេះ ដោយសារ​ពលរដ្ឋ​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​អ្នក​កាប់​ទន្ទ្រាន​យ​កដី​ធ្វើ​កសិកម្ម។ លោកបន្ថែម​ថា ពលរដ្ឋ​ណាដែ​ល​បាន​កាប់​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឱ្យ​ធ្វើកិច្ច​សន្យា​ឈប់​កាប់ និង​ដក​យក​ដី​មក​ដាក់​ចូល​ជា​សហគមន៍​ជា​អ្នក​មើល​ថែ​រក្សា និង​ដាំ​ស្តារ​ព្រៃឈើ​ឡើង​វិញ។

លោកបញ្ជាក់ថា​៖ «ការដាំ​ឡើង​វិញ​នេះ គឺ​ដាំ​នៅ​ព្រៃ​សហគមន៍​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​មួយ​ចំនួន គាត់​ទៅ​កាប់​បំផ្លាញ។ ហើយ​អាជ្ញាធរ សហការ​ជាមួយ​សមត្ថកិច្ច​ពាក់ព័ន្ធ​ចុះ​ទៅ​ធ្វើ​កិច្ច​សន្យា​ដើ​ម្បី​ទប់ស្កាត់ ហើយ​យើង​ដក​ដី​នោះ​ម​កដាំកូន​ឈើឡើ​ងវិញ»។

លោក សុខ លូ អភិបាលខេត្តកំពង់ធំ​ថ្លែងថា ការដាំដើម​ឈើ​មិនមែន​ជា​កាតព្វកិច្ច​របស់​ជន​ណា​ម្នាក់​ផ្តាច់​មុខ​នោះ​ទេ តែ​​ជារ​បស់​​​ទាំងអស់​គ្នា ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​មាន​ការចូល​រួម ទាំង​មន្ត្រី​អាជ្ញាធរ​ខេត្ត មន្ទីរ អង្គការ និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​តាម​មូលដ្ឋាន​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង។ លោក​បន្ត​ដោយ​បង្ហាញ​អំពី​ផល​វិបាក​នៃ​ការ​បាត់​បង់​ព្រៃឈើ​ថា គ្មាន​ព្រៃឈើ នឹងគ្មា​នទឹ​ក​ភ្លៀង នឹង​ឈាន​ទៅ​ជួប​ការពិបាក​ដោយ​មិន​អាច​បង្ក​បង្កើន​ផល​ដំណាំ​បាន។

អភិបាលខេត្តកំពង់ធំ​រូប​នេះ​បានលើកឡើង​ពី​សម្តី​​​របស់​​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ថ្លែង​កាល​ពី​ពេល​កន្លង​ទៅ​ថា រដ្ឋបាល​ខេត្ត និង​មន្ទីរ​ពាក់ព័ន្ធ​ ត្រូវ​ប្រគល់ដី​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​ដាំដុះ​ អាស្រ័យ​ផល​ជា​​យូរ​យារ​ណាស់​មក​ហើយ ជូន​ពួក​គាត់ ប៉ុន្តែ​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ទៅ​កាប់​ទន្ទ្រាន​​ព្រៃ​យ​​ក​ដី​មក​ធ្វើ​កសិកម្ម​បង្ក​បង្កើន​ផល​នោះ​ទេ។

លោក សុខ លូ បន្ថែមថា ក្នុង​ករណី​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​ចង់​បាន​ដី​យក​ដាំដុះ ត្រូវ​ដាក់​ពាក្យ​ស្នើ​សុំ​មក​អាជ្ញាធរ។  ​​លោក​ថា​ លោក​ក៏​​បាន​​ដា​ក់​បទបញ្ជាទៅ​កាន់អាជ្ញាធរ​ក្រោម​បង្គាប់​ ឱ្យ​អនុវត្ត​ដោយ​ឱ្យ​តឹងរ៉ឹង មិន​ត្រូវ​លើកលែង​ឱ្យ​ជន​ណា​ដែល​​កាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃ​យ​​កដីមកធ្វើកម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់ខ្លួន​នោះ​ទេ។

លោកបញ្ជាក់​ថា៖​ «បងប្អូន​ណា​ដែល​នៅ​តែ​បំពាន​ការកាប់ដីព្រៃឈើ​យក​ទៅ​ធ្វើ​កម្មសិទ្ធិ កាប់ដី​ព្រៃ​សហគមន៍ កាប់​កាប់​កាប់ អាហ្នឹង​គឺ​ថ្ងៃក្រោយ​ឱ្យ​ទៅ​ដេ​ក​ស៊ីបាន​ស្រាប់​ហើយ​ [ជាប់ពន្ធនាគារ]»។

របាយការណ៍​មួយ​របស់​អង្គការ​ណាសា ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ បាន​បង្ហាញ​ថា គម្រប​ព្រៃឈើ​ដែ​ល​ធ្លាប់​មាន បាន​រលាយ​បាត់​រូបរាង ហើយ​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ក្រឡា​ចត្រង្គ​ដោយការ​បង្កើត​ផ្លូវ​ថ្នល់ និង​ការដាំ​ដំណាំ​​កៅស៊ូ​ក្នុង​​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ។ ការលាត​ត្រដាង​ពីការ​បាត់បង់​នេះ​​ធ្វើ​ឡើង​តាមរយៈ​កា​រប្រៀបធៀប​រូប​ផ្កាយ​រណប Landsat ពី​តំបន់​គម្រប​ព្រៃឈើ​រវាង​ព្រំប្រទល់​ខេត្ត​កំពង់​ធំ និង​កំពង់ចាម ពី​ថ្ងៃទី​៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០០ និង​ថ្ងៃទី៣០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ២០១៥​។ របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​ណាសាមួយនេះ ​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោល​ដោយ​ក្រសួង​បរិស្ថានកម្ពុជា​ ៤ថ្ងៃ​បន្ទាប់ពី​អង្គការ​ណាសា​ចេញ​ផ្សាយ៕​

SOURCE: https://vodkhmer.news/2019/11/29/env-water-dam-help-farmer-respond-to-climate-change/

កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩ សិក្ខាកាម៨រូប ដឹកនាំដោយលោក ឆន ចាន់ស៊ី និងលោក Michael Dickison គ្រូបង្គោលសារព័ត៌មាន នៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ បានធ្វើដំណើរ ទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានអេឡិចត្រូណិចថ្មីៗ ដោយបានទទួលស្វាគមន៍ និងបង្ហាញពីទិដ្ឋភាព ការងារក្នុងអង្គភាព រួមទាំងពន្យល់ពីវិសាលភាពនៃកិច្ចការសារព័ត៌មានដោយ អគ្គនាយកសារព័ត៌មានថ្មីៗ។

អគ្គនាយកសារព័ត៌មានថ្មីៗ លោក លាង ដឺលុច បានធ្វើបទបង្ហាញពន្យល់សិក្ខាកាម ដោយពន្យល់ថា សារព័ត៌មានមានន័យទូលំទូលាយ។​ លោកថា សារព័ត៌មានមិនមែនផ្តោតសំខាន់តែលើនយោបាយបាយ និងសិទ្ធមនុស្សនោះទេ។ អ្នកសារព័ត៌មានក៏អាចផលិតព័ត៌មានទាក់ទងទៅកិច្ចការអភិវឌ្ឍន៍ ការអប់រំ ការច្នៃប្រឌិត ការបំផុសគំនិត និងប្រភេទព័ត៌មានស៊ីជម្រៅលើសពីបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក។

លោក ដឺលុច មានប្រសាសន៍ថា៖  «ប៉ុន្តែនៅសល់ពីហ្នឹង នោះModel People ហេតុអ្វីយើងបំភ្លេចពួកគាត់ Outstanding Student ហេតុអ្វីយើងបំភ្លេចពួកគាត់»។

លោក ដឺលុច ក៏បានពន្យល់ពីឱកាសការងារនៅសារព័ត៌មានថ្មីៗផងដែរ ដោយលោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ឱកាសបម្រើ ការងារនៅសារព័ត៌មានអេឡិចត្រូនិចថ្មីៗនៅតែមាន ប៉ុន្តែសំខាន់អ្នកស្វែងរកការងារ ត្រូវប្តេជ្ញាចិត្តធ្វើការងារ ឱ្យបានល្អឬយ៉ាងណា។

លោក ដឺលុច បន្ថែមថា៖ «ឱកាសនៅថ្មីៗមាន ប៉ុន្តែសំខាន់លើខ្លួនឯងវិញ។ យើងមានអ្វីមកបំពេញ ឱកាសនោះដែរ? ថ្មីៗ មិនត្រូវការសញ្ញាបត្រទេ តែត្រូវការ Commitmentមុន និងកុំនិយាយពីប្រាក់ខែ»។

ដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានអេឡិចថ្មីៗ របស់សិក្ខាកាមសារព័ត៌មាន ជំនាន់ទី១ នៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) ជាដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សាលើកទី២ហើយ បន្ទាប់ពីក្រុមសិក្ខាកាមនេះបានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩។

សូមរំលឹកផងដែរថា សិក្ខាកាមជំនាន់ទី១ ចាប់ផ្តើមវគ្គសិក្សារបស់ខ្លួន ពីថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ដល់ ថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩៕

ទូកជ្រោយចង្វារមានជ័យរស្មីមេគង្គ បានបង្កើតឡើងអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំមកហើយ ទូកដែលមានប្រវែង២៨ម៉ែត្រ ផ្ទុកកីឡាករបានចំនួន៤៤នាក់ ចំពោះលទ្ធផលនៃការប្រកួត ទូកនេះមិនដែលធ្លាក់ចំណាត់ថ្នាក់ដល់លេខបីនោះទេ ហើយចំពោះជ័យលាភីដែលសហគមន៍នេះសប្បាយរីករាយជាងគេ គឺជ័យលាភីផ្នែកសោភ័ណភាពស្អាតដាច់គេក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ដោយទទួលពានផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី។

SOURCE: https://vodkhmer.news/2019/11/08/cul-islam-community-commited-get-champion/

បទ​យក​ការណ៍៖ ស្ត្រី​ពិការ​ជើង​ម្នាក់​នៅ​ខេត្តកំពង់ធំ​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​ជា​កសិករ​គំរូ​ផ្នែក​ដំណាំ​ក្រូច​ឆ្មា​អត្ថបទដោយ កញ្ញា ម៉ៅ ស៊ីណា និងលោក វ៉ា សុភានុតវីដេអូដោយ លោក សាញ់ ប៊ុនហឿន

កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា បានប្រជុំសម្រេចចុងក្រោយ កំណត់ប្រាក់ឈ្នួលប្រចាំឆ្នាំ ១៩០ដុល្លារសម្រាប់ឆ្នាំ២០២០។ តួរលេខនេះកើនឡើង៨ដុល្លារ លើប្រាក់ឈ្នួលឆ្នាំ២០១៩ ដែលធ្វើឲ្យកម្មករនិយោជិត សម្តែងការមិនសប្បាយចិត្ត និងមានការព្រួយបារម្ភពីការទទួលផលតិចតួចពីការតម្លើងប្រាក់ឈ្នួលនេះ។

កម្មការិនី​កាត់ដេរ​នៅរោងចក្រ Trax Apparel អ្នកស្រី យក ផានី អាយុ ៣៣ឆ្នាំ បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា នៅឆ្នាំ២០១៩នេះ អ្នកស្រីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍តិចតួចពីការឡើងប្រាក់ឈ្នួល​អប្បបរមា ១៨២ដុល្លារ ក្នុង១ខែ។ អ្នកស្រីថា បន្ទប់ជួលឡើងថ្លៃ៥ដុល្លារ បន្ទាប់ពីប្រាក់ឈ្នួលឡើងបានត្រឹមតែ១០ដុល្លារ។​ ម្យ៉ាងវិញទៀត ម្ហូបអាហារ និងសម្ភារផ្សេងៗ ឡើងថ្លៃបន្តបន្ទាប់​ ដែលតម្រូវឲ្យអ្នកស្រីចំណាយត្បិតត្បៀត។

អ្នកស្រី ផានី និយាយថា៖ «កាល​ដើមឆ្នាំ​២០១៩​ប្រាក់​ឈ្នួល​បាន​កើន​ឡើង​១០​ដុល្លារ ហើយថ្លៃផ្ទះបានកើនឡើង​៥​ដុល្លារ​ដែរ»។  

 កម្មការិនីរូបនេះ ត្រូវធ្វើការបន្ថែម២ម៉ោងរាល់ថ្ងៃ និងធ្វើការបន្ថែមនៅថ្ងៃសៅរ៍ទៀត ទើ​ប​អាចទទួលបាន២៦០ដុល្លារ ក្នុង១ខែ ដែលសល់ប្រាក់ខ្លះសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ អ្នកស្រី មានការព្រួយបារម្ភថានៅឆ្នាំ២០២០ ថ្លៃបន្ទប់ជួលនឹងឡើងដូចឆ្នាំនេះដែរ។ អ្នកស្រីចង់ឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ មានវិធានការទប់ស្តាក់ការឡើងថ្លៃបន្ទប់ជួល ព្រមទាំងទំនិញផ្សេងៗផងដែរ។

អ្នកស្រី ផានី បន្ថែមថា៖ «ពេលដែលប្រាក់ឈ្នួលឡើងថ្លៃ សូមភាគីដែលកំណត់ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា ជួយទប់ស្កាត់ថ្លៃផ្ទះ និងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ កុំឱ្យឡើងថ្លៃទៅតាមនេះដែរ»។

មិនខុសពីកម្មការិនីខាងលើ កម្មកានីម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី សំ ស៊ីថា អាយុ ៣៥ឆ្នាំ បានប្រាប់ថាប្រាក់ឈ្នួលអ្នកស្រីតិចតួចមិនគ្រប់សម្រាប់ការចំណាយប្រចាំខែនោះទេ។ អ្នកស្រីត្រូវធ្វើការបន្ថែមម៉ោង ទើបអាចធ្វើឱ្យប្រាក់ឈ្នួលសរុបក្នុងមួយខែអាចកើនឡើងពីចន្លោះ​ ២០០ ទៅ៣០០ដុល្លារ។

កម្មការិនីរូបនេះ មានការព្រួយបាម្ភផងដែរពីតម្លៃទំនិញនៅលើទីផ្សារឡើងថ្លៃ ខណៈដែលប្រាក់ឈ្នួលឡើងប្រចាំឆ្នាំតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។

 អ្នកស្រី ស៊ីថា ត្អូញត្អែរថា៖ «ប្រាក់ឈ្នួល១៩០ដុល្លារនៅឆ្នាំ២០២០ ខ្ញុំគិតថានៅតែមិនសល់ ព្រោះអីយើងគិតទៅលើតម្លៃទំនិញ វាចេះតែឡើងថ្លៃរហូតអញ្ចឹង»។

អ្នកស្រី យ៉ាង សោភ័ណ្ឌ ប្រធានសហព័ន្ធសហជីពកម្ពុជា (CATU) ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាន តាមទូរសព្ទថា ប្រាក់ឈ្នួល១៩០ដុល្លារ ដែលទើបចរចាបានក្នុងពេលថ្មីៗនេះ ជាប្រាក់ឈ្នួលមួយដែលនៅមិនទាន់ធានានូវជីវភាពរបស់កម្មករឲ្យបានប្រសើរឡើងនោះទេ។ អ្នកស្រី សង្កេតឃើញថា តម្លៃទំនិញ សម្ភារប្រើប្រាស់ និងថ្លៃបន្ទប់ជួល បន្តឡើងថ្លៃ ដោយគ្មានអ្នកណាមួយគ្រប់គ្រងតម្លៃទាំងនោះបាននៅឡើយទេ។

អ្នកស្រី សោភ័ណ្ឌ មានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំគិតថាបើសិនណា បើប្រាក់ឈ្នួលកម្មករនៅតែបន្តកើនឡើងទៀត ក៏មិនអាចធានាការរស់នៅរបស់កម្មករបានដែរ។ យើងឃើញថាការដំឡើងក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ នៅកម្រិតមួយតិចតួច»។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា ៖ «ដំឡើងរាល់ឆ្នាំ មិនដែលបាន២០-៣០ដុល្លារអីផង បានត្រឹមតែ ១០ដុល្លា ១០ដុល្លារជាង ហើយឆ្នាំនេះទៀតសោតបានត្រឹមតែ៨ដុល្លា។ អញ្ចឹងខ្ញុំនៅតែគិតថាមិនអាចធានានូវជីវភាពរបស់កម្មករបានទេ»។

អ្នកស្រី សោភ័ណ្ឌ ក៏បានរំលឹកដែរថា កំឡុងពេលចរចារប្រាក់ឈ្នួល សហជីពបាន ស្នើទៅរដ្ឋាភិបាលឱ្យត្រួតពិនិត្យមើលឡើងវិញទាក់ទងនឹង តម្លៃទំនិញលើទីផ្សារ ថ្លៃផ្ទះ និងទឹកភ្លើង។ សហជីព ក៏បានស្នើសុំរក្សាតម្លៃទំនិញកុំឱ្យឡើងហួសហេតុទៅតាមអ្នកលក់ និងសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាល​ពិនិត្យដើម្បីឱ្យកម្មករ និងប្រជាពលរដ្ឋរស់បាន ​សម្រាប់បច្ចុប្បន្ននេះ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលមិនអាចគ្រប់គ្រងចំនុចហ្នឹងបានទេ។ 

ឆ្លើយតបទៅនឹងកង្វល់របស់កម្មកានី និងសហជីព លោក កាំង ម៉ូនីកា អគ្គលេខាធិការរង សមាគមរោងចក្រកាត់ដេរ បានលើឡើងថា ដោយផ្អែកទៅលើច្បាប់ ការផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាជូនកម្មករ គឺដើម្បីឱ្យពួកគេមានជីវភាពសមរម្យ។ ប៉ុន្តែការផ្តល់នេះ អាស្រ័យទៅលើការវិភាគអំពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ដែលធ្វើយ៉ាងណាឱ្យប្រាក់ឈ្នួលនេះអាចប្រកួតប្រជែងនៅលើពិភពលោក។ លោកថា គ្មានច្បាប់ណាដែលតម្រូវឲ្យឡើងប្រាក់ឈ្នួលកម្មករម្តង ៤០ ទៅ៥០ដុល្លារនោះទេ។

លោក​​ ម៉ូនីកា បានសួរបកវិញថា៖ «តើផ្អែកទៅលើគោលការណ៍អ្វីដែលតម្រូវឱ្យយើងបន្ថែមប្រាក់ឈ្នួលជូនកម្មករ រហូតដល់២០ទៅ៣០ដុល្លារ ឬ៤០ដុល្លាទៅ៥០ដុល្លារ?»

លោក ម៉ូនីកា​ បានបន្ថែមថា នៅលើទីផ្សារសេរី គឺមានភាពលំបាកក្នុងការកំណត់តម្លៃទំនិញ។​ ទោះជា យ៉ាងណាលោក គាំទ្ររដ្ឋាភិបាលចេញយន្តការទប់ស្តាត់ការឡើងថ្លៃទំនិញផ្សេងៗ។

លោក កាំង ម៉ូនីកា មានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងកំពុងរស់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សាសេរី។ អញ្ចឹងហើយយើង​មិនច្បាស់លាស់១០០ភាគរយថាអាចកំណត់តម្លៃទំនិញនៅលើទីផ្សារបានទេ។ ក៏ប៉ុន្តែយើងឃើញថាកន្លងមករាជ រដ្ឋាភិបាលក៏បានចេញយន្តការដើម្បីទប់ស្កាត់ការដំឡើងថ្លៃផ្ទះទឹកភ្លើងដែរ ហើយប្រសិទ្ធិភាពយ៉ាងណានោះ សូមយើងជួយតាមដានទាំងអស់គ្នា»។

ថ្លែងក្នុងពិធីចែកសញ្ញាបត្រនិស្សិត កាលពីថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានអំពាវនាវដល់ម្ចាស់ផ្ទះជួលទាំងអស់ កុំឲ្យតម្លើងថ្លៃ។ លោកបានបញ្ជាដល់អាជ្ញាធររាជធានីខេត្ត ឲ្យឃ្លាំមើលម្ចាស់ផ្ទះជួលទាំងនោះ ដើម្បីកុំឱ្យឡើងថ្លៃ។

លោក ហ៊ុន សែន មានប្រសាសន៍ថា៖ «បើសិនជាឡើង កុំលើស២ដុល្លារក្នុងមួយបន្ទប់ ព្រោះប្រាក់ខែគ្នាឡើងតែ៨ដុល្លារ។ អ្នកខ្លះដំឡើងផ្ទះជួល១០ដុល្លារ ២០ដុល្លារ។ វាមិនងាប់គ្នាទៅហើយ»។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ លោក ហេង សួរ មិនអាចទាក់ទងសុំការអត្ថាធិប្បាយបាននោះទេ។

ប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមារបស់​​កម្មករ និយោជិតផ្នែក​វាយនភណ្ឌកាត់​ដេរ និងផលិតស្បែក​ជើង សម្រាប់​ឆ្នាំ២០១៩ គឺ​១៨២ដុល្លារ។ ប្រាក់ឈ្នួលនេះ ឡើង១៩០ដុល្លារក្នុងមួយខែ ដែលត្រូវអនុវត្តន៍ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០តទៅ។

Near the market, the canal is completely covered with plastic bags, polystyrene foam, kitchen waste and more that are blocked from flowing further north by a mass of overgrown grass.

Not only is the trash pile-up creating bad smells across the neighborhood, but huge numbers of mosquitoes have started to swarm around the area, resident So Cheat said.

“There are a lot of mosquitoes that come from this canal every evening. My 6-year-old child got dengue five months ago because of those mosquitoes,” Cheat said. She has to be very careful about what the child wears and where she goes, she said.

Local authorities have sprayed insecticide on the trash, but it has not been enough — large numbers of mosquitoes still emerge from the pile every evening, Cheat said.

Porn Sophy, who has been living on the canal’s banks for more than 10 years, complained of emissions from the canal causing bad smells and respiratory problems, including triggering her allergies.

“I’ve gone to the hospital and the doctor told me to live in a better environment. But I can’t,” Sophy said, pointing to her home and small motorbike-washing business on the ground floor.

“I really want the authorities to clean this canal,” she said. “But not like last year.”

About a year ago, city workers took the trash out of the canal and put it on the road, blocking traffic and bringing the waste nearer residents, Sophy said.

Chim Sopheap, another resident living along the canal’s banks, insisted that the trash was flowing in from further upstream.

People in the immediate area were properly disposing of their trash, he said.

“Residents here always prepare their trash well because [waste management firm] Cintri comes to collect every day at 6 to 7 p.m.,” he said.

Instead, the trash came from surrounding areas, he said.

“When it rains, trash always flows down to here,” Sopheap said. Other people “do not dispose of their trash correctly.”

Residents wanted more cleanups and would be eager to help out, but they needed help from local authorities, who only act when the canal becomes completely clogged and blocks the flow of water, he said.

“It is not enough because there is a lot of trash. As a resident here, I would be happy to participate in the cleaning because it would be like cleaning my house,” Sopheap said. “But I cannot do it alone.”

Toul Sangkae commune chief Reach Phavoeun, however, blamed residents for the problem. She said commune officers cleaned the area every Saturday, but could not keep up with residents’ littering.

There are “large piles of this trash because people throw it there — sometimes along with religious materials such as coconuts and statues,” she said.

“We are tired every Saturday from cleaning the environment there, but people never help us. We collect [the trash] and put it in a big package, and leave it for Cintri to take,” Phavoeun said.

She added that commune authorities do not yet have a solution for the problem, but are trying to educate people instead of fining or prosecuting them.

Mean Phorp, a physician who studied at the University of Health Sciences, said trash piles near residences were a serious health concern.

They contained dangerous mixtures of bacteria and amino acids, which combined to produce carbon dioxide and methane and could cause various diseases, Phorp said.

“It affects our health through many means, including by air, via insects and your pets whenever you touch them,” he said.

“Trash also destroys the ecological system by causing water pollution,” Phorp added. “We will have health problems if we eat fish that live in that polluted water.”

The canal and others around Phnom Penh were built as part of the city’s development in the 20th century in order to drain the swamp land into surrounding lakes via a system of dikes and canals, according to CityLab. Some have been covered over to become underground sewers, while the others have festered.

Every day, Phnom Penh produces about 3,000 tons of trash, most of which is not recycled, according to a video released by the Environment Ministry earlier this month.

San Daravit, leader of the environmental group Trash Youth, which has attempted to clean up the similarly polluted Boeng Trabek canal, said he hoped to one day see Phnom Penh free of trash.

“People who live near the canal are badly affected by the smell of sewage — especially children. It causes them to have difficulty breathing because it affects their lungs,” Daravit said.

Some children he knew struggled with shortness of breath, he said.

The group did not have immediate plans to try again to bring about change for the city’s canals, but hoped to eventually turn Boeng Trabek into a visitor site, he said.

Over Khmer New Year in April, local authorities prevented the group from hosting an event at Boeng Trabek to raise awareness of the city’s waste problems, saying the area was too dirty and that the group planned to use a raft on the canal that did not belong to them.

City Hall spokesman Met Measpheakdey did not respond to questions.

This story was also published on VOD.

This story originally appeared on VOD: https://en.vodhotnews.com/heat-flooding-disease-phnom-penhers-share-their-climate-concerns/

Almost 80,000 students across the country finished high school this year, and there is a lot of demand for student living spaces in Phnom Penh, especially for women.

Sunarith Thavry is a student who just finished high school in Siem Reap. She wants to continue her studies at a university in Phnom Penh, but she does not have enough money, and she is concerned about her security.

“My mom tells me that she does not have enough money, and I have to work to get money to support my living if I go to study in Phnom Penh,” she said.

“My dad worries about me if I go to stay at Phnom Penh because he thinks that it is not safe all the time,” she continued.

Because of these problems, she decided against coming to study in Phnom Penh. Instead she will study in Siem Reap.

Dy Romdoul is studying social work at the Royal University of Phnom Penh (RUPP). She lives with two of her friends in a rented room, and each person spends $30 a month for room, electricity and water.

“I spend $30 every month only for housing. It is not enough if I include daily spending such as gasoline and food,” she said.

Because of this problem, she has to work full-time, which she said affects her studies. She takes classes in the mornings and works in the evenings until 9 p.m.

“Because my major is social work, I have to go to rural areas to do research or trainings, and sometimes attend make-up classes” outside usual class hours, she said. “But I don’t have time to go because I have to work full-time, so I’ve failed sometimes.”

Dy Srey Len is a second-year student at RUPP, and lives in a rented room with her sister.

She said that just last week her motorbike was stolen from her residence. This situation makes her worry about her security.

“I put my motorbike in front of my room, and a thief stole it on the 10th of this month. After that, I don’t feel secure anymore. It’s hard for me to continue living here,” she said.

She wants to live in a dormitory, saying that if she could she would not worry about security anymore. But she can’t because dormitory space is limited.

Pen Sophany, the manager of female dormitories at RUPP, said the university had three buildings for Cambodian female students. These three buildings can house 480 students.

Around 300 students apply every year for only 120 spaces to replace senior students who graduate, she said.

“We don’t have enough places for them, so we are strict when choosing students to live in our dormitories,” she said.

She can only provide beds to students who are disabled, very poor, from very remote rural areas, or whose parents have been in the front line of battle, she said.

The students need to work at night to support their daily spending, so providing housing helps them a lot, she said.

If the university didn’t provide a place for them to live, some would not be able to study at a university in Phnom Penh, she said.

Moul Somneang, manager at the Harpswell Foundation, which provides housing for female university students, said she understands the difficulties female students face when they pursue university studies far from home.

“I see that they have a problem with living spaces,” Somneang said. “Parents want them to continue their studies but security is a serious concern when they leave home, especially if they don’t have relatives in Phnom Penh.”

Harpswell accepts 15 to 20 new students every year. The foundation has two dormitories currently housing 70 students, she said.

According to the Ministry of Education, Youth and Sport, 207,434 students were in university in 2018, 48.37 percent of them female.

Female dormitories at RUPP have housed 5,208 students since 2007, according to a document provided by Sophany, the dorm manager.

A spokesman for the Education Ministry had not responded to questions at the time of publishing, saying that he was currently overseas.