លោក ជា យុទ្ធា ដែលមានសក់ស្កូវ ពាក់​វែនតា វ័យ៧០ឆ្នាំរូបនេះ ប្រកបរបរជាជាងចម្លាក់ប្រាក់ស្ពាន់ ជិតពាក់កណ្ដាលជីវិតមកហើយ ដោយសារចិត្តស្រឡាញ់ការងារជាជាងចម្លាក់នេះ។ លោក​បាន​ផ្តើម​ប្រកប​របរនេះនៅផ្ទះរបស់ខ្លួន ហើយក្រោយមករបរនេះមានការរីកចម្រើន ដោយមានទទួល​បណ្ដុះ​​បណ្ដាល​​កូនជាង​ប្រហែលជាង​១០​នាក់​មកហើយ។ ទីតាំងរោងជាងឈ្មោះ ‹‹Ramo-ជាង​ចម្លាក់››​នេះ​ស្ថិត​​នៅ​​ភូមិ សាលាកាត់សក់ ឃុំ​វិហារ​​លួង ស្រុកពញ្ញាឮ ខេត្តកណ្ដាល។

ជាងចម្លាក់ប្រាក់ស្ពាន់ ស្នាដៃចាស់វស្សា ជា យុទ្ធា បានចាយពេលជិត៤០ឆ្នាំជាមួយចម្លាក់បុរាណ ដោយដកស្រង់ចេញពីក្បូរក្បាច់
រចនាប័ទ្មរបស់ខ្មែរដែលប្រតិដ្ឋលើប្រាង្គប្រាសាទនានា មកឆ្លាក់​លើវត្ថុ​ប្រើប្រាស់​ដូចជា ផ្តិល កំសៀវ កែវទឹក ដាវ និងចានស្រាក់ជាដើម។ ស្នាដៃទាំងនេះ ជាមរតកដើម្បីឱ្យ​ក្មេង​ជំនាន់ ក្រោយបានស្គាល់ និងចងចាំថាជាស្នាដៃ និងចម្លាក់របស់ដូនតាខ្មែរ។

លោក យុទ្ធា ឲ្យដឹងថា​ចម្លាក់នេះទាមទារឲ្យមានការអត់ធ្មត់ខ្ពស់ និងត្រូវការ​ទាំងកម្លាំងកាយកម្លាំងចិត្ត ព្រោះការផ្ចិតផ្ចង់​ឆ្លាក់ក្បាច់រចនានីមួយៗមាន​ច្រើន​ដំណាក់កាល និងប្រើរយៈពេលយូរ។ នេះក៏ដើម្បីឱ្យ វត្ថុមួយៗដែលបានឆ្លាក់ចេញមកមានគុណភាពអាចតម្រូវចិត្តភ្ញៀវបាន។

លោកពន្យល់ថា មុននឹង​អាច​ដា​ប់ឆ្លាក់បាន ជាដំបូងត្រូវស្លជ័រជាមុនសិន។ ការស្លជ័រនេះទៀតសោត ត្រូវការយកជ័រចុង (ជ័រឆៅ) ដាក់ជាមួយដីដំបូក​ដែលបុកម៉ត់​ខៃដូចម្ស៉ៅលាយជាមួយខ្លាញ់ត្រី ដុត​ដោយ​អុសដែលប្រើរយៈពេលដុតយ៉ាងហោចណាស់៦ម៉ោង ​ទើបជ័រនោះទន់អាចយកទៅប្រើបាន ដែល​គេហៅថាជាជ័រប្រមូល។ ជំហានបន្ទាប់ ក្រោយជ័រនោះទន់ហើយ ទើបអាចយកទៅដាក់លើ​ពុម្ព​ផ្សេងៗ​ដូចជាផ្ដិល និងកែវទឹកជាដើម។

លោកថា ស្រលាញ់នឹងខិតខំថែរក្សាទុកឱ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយកុំឱ្យបាត់បង់ និងមិនស្គាល់នូវអ្វីដែល ជារបស់ខ្លួនឯង ប្រយ័ត្នតែគេយកបាត់ពិបាកថែ អ្វីដែលធ្វើបានគឺលោកចេះតែព្យាយាមទៅពិសេស ចម្លាក់ក្បូរក្បាច់នេះតែម្ដង។  

លោក ជា យុទ្ធា ថ្លែងថា៖  ‹‹បើយើងមិនបម្រើយើងមិនធ្វើរូបភាពឱ្យចេញជាចម្លាក់ គឺថារបស់ហ្នឹង​វាត្រូវបាត់បង់។ ព្រោះយើងជាកូនខ្មែរ បើយើងមិន​បម្រើ​​នៅ​ក្នុងក្បាច់ ចម្លាក់នោះលើប្រាក់ ស្ពាន់ គឺថា​អន់​ពេក ខ្សោយពេក អ៊ីចឹងប្រទេសណាក៏គេ​ចង់បាន​ចម្លាក់​ខ្មែរដែរ››។

កាលពីកុមារភាពវ័យ១២ឆ្នាំ លោក ជា យុទ្ធា បានរៀនធ្វើតុ ទូ កៅអីជាមួយឳពុក​ដែល​ជាមុខ​របរក្នុង​គ្រួសារ។ លុះដល់ថ្នាក់ទី៩ លោកចាប់ផ្តើមគិតគូរពីជំនាញ ឬអាជីពអ្វីសម្រាប់ចិញ្ចឹម​ខ្លួននា​ពេល​អនាគត។ ​​គួបផ្សំនឹងការជំរុញ​ពីឳពុកផង និងចិត្តស្រលាញ់ផង លោកក៏សម្រេចថា​ទៅរៀនជាជាង​ចម្លាក់​​​​ជាមួយឳពុកមារ នៅរាជធានីភ្នំពេញចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៦ ដល់១៩៧៧។

អាជីពជាជាងចម្លាក់របស់លោកនេះ ត្រូវបានផ្អាកដោយសារសម័យកម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ឬរបប​ខ្មែរ​ក្រហម។ ប៉ុន្តែលោកសម្រេចចាប់យកអាជីពជាជាងចម្លាក់នេះជាថ្មីក្រោយការផ្តួលរលំនៃរបប ខ្មែរ​ក្រហម។

លោករៀបរាប់ថា ធ្លាប់មានប្រទេសផ្សេងៗដូចជាចិន កូរ៉េ និង អង់គ្លេសជាដើម បានចុះ មក​ដល់​ទីតាំង​របស់​លោកដោយផ្ទាល់ និងមកមើលពីរបៀបធ្វើចម្លាក់បែបបុរាណខ្មែរនេះ។ ហើយ​លោក​ថា ជន​បរទេសទាំងនោះ បានសរសើរនិងស្ញប់ស្ញែងស្នាដៃចម្លាក់ទាំងនេះ។

លោក ជា យុទ្ធា បញ្ជាក់បន្ថែមថាឧបករណ៍ប្រើប្រាស់សម្រាប់ឆ្លាក់ទាំងអស់ដូចជាដែកដាប់ ជ័រប្រមូល​សម្រាប់ចាក់ពុម្ព ដែកសម្រាប់ឈូសឈើ ញញួរ ដែកតូច ដែកធំ​សម្រាប់ចិត​ថែមថយ​រូបពេល​ឆ្លាក់​ទាំងអស់​សុទ្ធតែប្រើវត្ថុធាតុដើមរបស់ខ្មែរពីបុរាណ ហើយអ្នកឆ្លាក់ក៏សុទ្ធតែជាខ្មែរដែរ។

លោក ​គាំ ពិសី វ័យ​៣៩​ឆ្នាំ ជា​កូន​ជាង​ធ្វើការ​នៅ​រោងជាង Ramo-ជាង​ចម្លាក់ ​ដែល រស់នៅ​ជិតខាង​ម្ចាស់​រោងជាង។ លោកបានរៀនឆ្លាក់នេះតាំងពីវ័យជាង១០ឆ្នាំ​មក​ម្ល៉េះ កាល​នោះលោក​នៅជា​សិស្ស​បឋម​សិក្សា​នៅឡើយ។ 

លោក​ ពិសី​ រៀបរាប់ពីការតស៊ូនៅពេលលោកចាប់ផ្តើមរៀនឆ្លាក់​ក្បាច់ដែល​បន្សល់​ទុក​ពី​ដូនតា​ខ្មែរ​សម្រាប់​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយនេះ​ថា៖ «ពិបាក​ពេល​ដំបូង យើងវ៉ៃ[ឆ្លាក់]​អត់​ត្រូវ ឥឡូវ​លែងអី​ហើយ​វ៉ៃ​[ឆ្លាក់]​អត់​មើល​ក៏បាន​ដែរ វ៉ៃ[ឆ្លាក់]​​មើល​តែ​ដែក​ទេ ញញួរ​លែង​មើល​ហើយ។ កាលមុន​មើល​ទាំង​ពីរ​វា​យឺត ជួនកាល​វ៉ៃ[ឆ្លាក់]​​​ខុស​ចំ​ថ្ងាស»។

លោក ​ពិសី ​បន្ថែម​ទៀត​ថា ចំពោះ​ការ​ធ្វើ​ចម្លាក់​នេះត្រូវ​ការ​ទី​កន្លែង​មួយ​ដែល​ស្ងប់ស្ងាត់ ដើម្បី​ងាយស្រួល​ក្នុងការ​ប្រើ​អារម្មណ៍​បាន​ល្អ និង​ផ្ចិតផ្ចង់​ទៅ​លើ​ការងារ​ដែល​កំពុង​ធ្វើ។

លោក​រៀបរាប់​បន្ត​ថា ការងារ​ចម្លាក់​ដែល​លោក​ធ្វើ​រាល់ថ្ងៃ​នេះ​ជា​ចម្លាក់​ក្បាច់​អង្គរ ដែល​ការ​ឆ្លាក់ក្បាច់​នានា គឺ​ធ្វើ​ទៅ​តាម​តម្រូវការ​របស់​អតិថិជន ហើយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេលវេលា​ច្រើនថ្ងៃ​ក្នុង​ការ​រចនា ប៉ុន្តែ​លោក​នៅ​តែ​ចង់​បន្ត​ធ្វើ​ការងារ​ដែល​លោក​ស្រលាញ់​។

លោក​និយាយ​ថា៖ «និយាយ​ទៅ​ឱ្យ​តែ​ភ្នែក​នៅ​ភ្លឺ ឱ្យតែ​ភ្នែក​នៅ​មើល​ឃើញ នៅអាចធ្វើបាន យើង​ចេះ​តែ​ធ្វើ​ទៅ»។

ចំណែក​កូនជាង​ចម្លាក់​ដែល​ជា​អ្នករស់​នៅ​ជិតខាងដូចគ្នា​ម្នាក់​ទៀត គឺលោក ​ស្រស់ ចំរើន វ័យ៣៩​ឆ្នាំ ។ ​លោក ស្រស់ ចំរើន ​ធ្លាប់​បោះបង់​ការងារ​​ជាង​ចម្លាក់​នេះ​ម្តង​ហើយកាល​ពីប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន ដើម្បី​ទៅ​ធ្វើការ​ផ្នែក​ចុងភៅ​ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក​លោក​បាន​ត្រឡប់​មក​ធ្វើការងារ​ចម្លាក់​នេះវិញ​ដោយសារក្តី​ស្រលាញ់។  លោក​​មាន​បំណង​​ស្នង​តំណែង​ការងារ​ចម្លាក់​​ទាំងអស់​ពី​ម្ចាស់​រោងជាង​ដែល​មាន​វ័យ​កាន់​តែ​ចាស់ ខណៈ​តំបន់​ដែល​​លោក​កំពុង​រស់​នៅ​មិន​មាន​អ្នក​ចេះ​ធ្វើ​ចម្លាក់​នេះ​ច្រើន​ទេ។

លោក ស្រស់ ចំរើន ថ្លែងយ៉ាងដូច្នេះ៖ «ការងារ​ជា​ជាង​ចម្លាក់​នេះ គឺលែង​បោះបង់​ទៀតហើយ ពីព្រោះ​ខ្ញុំ​ស្រលាញ់​​ការងារ​នេះ​ដោយ​ខ្លួនឯង និង​ចង់​បន្ត​ធ្វើ​ជា​រៀង​រហូត។ ឃើញអ៊ំចាស់ៗហើយ យើងចាប់​អា​ហ្នឹង​ទៅ ដើម្បីស្នងគាត់កុំឱ្យបាត់បង់ព្រោះនៅយើងនេះមិនសូវជាមានជាងធ្វើទេ››។

លោក​បន្ត​ថា ចំពោះ​ក្បាច់​ចម្លាក់​មាន​ច្រើន​ប្រភេទដែលលោកនៅបន្តសិក្សាស្វែងយល់ និងរៀនឆ្លាក់។ ចំណែ​កចម្លាក់ខ្លះទៀត ជាការកម៉្មង់ផ្ទាល់​ពីអតិថិជន។

យោងតាម​ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ​ ការ​លក់ដូរ​ចម្លាក់​ដែល​រំលេច​ពី​ស្នាដៃ​បែបខ្មែរនាពេល​​បច្ចុប្បន្ន ហាក់​មាន​កំណើន​ឡើង​ជាងមុន។ ក្រសួងបន្ថែមថា ក្រសួង​នៅ​តែ​បន្ត​អនុវត្ត​គោល​នយោបាយ​ជាតិ​ស្តីពី​វប្បធម៌ ដែល​លើក​ស្ទួយ​គ្រប់​វិស័យ វប្បធម៌ និងសិល្បៈ រួម​ទាំង​ផ្នែក​ចម្លាក់​ផង​ដែរ ដើម្បី​អភិរក្ស​​នូវ​ចម្លាក់​ដែល​ជាស្នាដៃ​បែបខ្មែរ។

ក្រសួង​ឱ្យ​ដឹង​ថា៖ «ការ​កើន​ឡើង​នេះ គឺ​ដោយសារ​រាជរដ្ឋាភិបាល​បាន​រៀបចំ​យន្តការ​បើក​ប្រទេសឡើង វិញ​ក្រោយ​វិបត្តិកូវីដ-១៩​យ៉ាងមាន​ប្រសិទ្ធភាព ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ភ្ញៀវទេសចរណ៍​ចូល​មកប្រទេស​កម្ពុជា​​​កើន​ឡើង។ កត្តា​សំខាន់​មួយទៀត គឺ​ដោយសារ​តាម​បណ្តា​តូប​សាជីវកម្ម​នីមួយៗ មាន​មធ្យោបាយ​​ផ្ទាល់ខ្លួន​ក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​តាម​បណ្តាញ​សង្គម​ទូលំទូលាយ​ជាងមុន»។

បន្ថែមពីនេះ​ ក្រសួង​វប្បធម៌ និង​វិចិត្រសិល្បៈ​  ក៏កំពុងបន្ត​យន្តការ​បណ្តុះបណ្តាល​ក្បួន​ខ្នាត​ក្បាច់ចម្លាក់ ក្នុងនោះរួមមានការរៀបចំ​កំណែ​ទម្រង់​រចនា​សម្ព័ន្ធផ្សេង និងការ​រៀបចំ​សម្រួច​មុខងារ​ថ្មី យក​វិស័យ​សិល្បៈសូនរូប និង សិប្បកម្ម​ធ្វើ​ជា​មូលដ្ឋាន​នៃ​ឧស្សាហកម្ម​វប្បធម៌ និងច្នៃប្រឌិតផងដែរ។

ថ្វីដៃចម្លាក់ប្រកបដោយភាពផ្ចិតផ្ចង់ និងរំលេចនូវក្បូរក្បាច់រចនាខ្មែរនេះ ធ្វើឲ្យលោក ជា យុទ្ធា ទទួល​បាន​​គោរមងារ«ទេពហត្ថកោសល្យ ជា យុទ្ធា» ពីព្រះមហាក្សត្រនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២១ និង ទទួលពាន​កិតិ្តយស​​ចម្លាក់ប្រាក់ស្ពាន់ពីក្រសួងពាណិជ្ជកម្មនៅ២០២២ផងដែរ។

លោក ជា យុទ្ធា ចង់មើលឃើញយុវជនជំនាន់ក្រោយបន្តថែរក្សាកេរ្តិ៍ដំណែលខ្មែរតាមការរៀនសូត្រ ស្វែងយល់ ឬធ្វើ​ចម្លាក់ទាំងនេះ។

​លោក ជា យុទ្ធាដែលជាគ្រូ និងជាជាងចម្លាក់ក្បាច់ខ្មែរថ្លែងថា៖‹‹ខ្ញុំចង់ឱ្យកូនចៅកូន​ក្មួយស្រករក្រោយ​ខិតខំអភិរក្សរៀនសូត្រចម្លាក់ល្អៗ​ដើម្បី​ដក​ស្រង់​​ពី​ប្រាង្គប្រាសាទ​នៅប្រាសាទអង្គររបស់យើង ដើម្បីឱ្យ​បាន​​ក្បា​ច់ចម្លាក់ល្អឡើងៗ ដើម្បី​យើង​រក្សា​នូវ​វប្បធម៌ខ្មែរយើង ទុកបន្ដទៅថ្ងៃក្រោយ››៕

លោក សាន ដារ៉ាវីត និយាយថា៖ ‹‹យើងក៏ហៅ​គាត់មក​រៀន​ ​យើង​ឱ្យ​បាយ​គាត់ញ៉ាំ ឱ្យ​សៀវភៅ ឱ្យ​របស់​​លេង គាត់ក៏​ចូលចិត្ត​ហើយ​មករៀន។ ហើយ​មា្ដយឳពុក​របស់ពួកគាត់​ក៏ចេះតែដេញ​មក ឃើញ​បានអីហូប ស្រាប់​តែមួយរយៈ​ក្រោយ​ខ្ទង់ពីរខែក្រោយ​ស្រាប់តែ​មកជា​គំហុក ទាំងកម្មករ​ទាំងអ្នកធ្វើការ (កូនរបស់​ពួកគាត់) មកច្រើន​មែនទែន››។

ការបង្កើត​ទីតាំងបង្រៀន និងការបង្រៀនស្ម័គ្រចិត្តដល់ក្មេងៗតាមតំបន់ខ្វះខាត និងដាច់ស្រយាល បានរួម​ចំណែក​​ផ្តល់ការអប់រំដល់កុមារដែលមានជីវភាពខ្វះខាត និងកាត់​បន្ថយអាត្រា​នៃការបោះបង់​ចោលការ​សិក្សា។ អ្នកមានគំនិតផ្តួចផ្តើមបង្កើតទីតាំងបង្រៀន​ដូចជាលោក សាន ដារ៉ាវីត មានគោល​បំណងរួមគ្នាមួយ គឺ​ចង់ឃើញ​កុមារទទួល​បាន​ការអប់រំស្មើគ្នា និងបង្កើនចំណេះដឹង។

​លោក សាន ដារ៉ាវីតឲ្យដឹងថា ការបង្រៀន នៅ​ទីនោះ​មានបញ្ចូល ការសរសេរ ការអាន ភាសា​អង់គ្លេស ម៉ោងកំព្យូទ័រ និងម៉ោង​ធ្វើហត្ថកម្ម​ដូចជាដាំបន្លែ រើសសម្រាមជុំវិញសាលា បោចស្មៅ សម្អាត​ថ្នាក់​រៀន​ជាដើម។ គិតមក​ដល់ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ មានសិស្ស៥០នាក់ដែលកំពុងរៀននៅទីនោះ។

បើទោះជាមានបញ្ហាប្រឈម​ផ្សេងៗ ​ជា​ពិសេស​បញ្ហា​ហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងណាក្តី ​លោក​ ដារ៉ាវីត នៅ​តែរកវិធី និង​កៀរគរ​រក​ថវិកា​ដើម្បី​បន្ត​សកម្មភាពសម្រាប់ទីតាំងបង្រៀននេះ។

នាពេលថ្មីៗនេះ លោក សាន ដារ៉ាវីត ក៏បាន​បង្កើតទីតាំងមួយទៀតនៅក្នុងស្រុកឱរ៉ាល់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ នោះក៏ដោយសារ​លោកមើល​ឃើញបញ្ហាដែលកុមារត្រូវបាត់បង់ពេល​វេលា និងឱកាស​រៀន​សូត្រ​ព្រោះ​​​កត្តាជីវភាព។ លោកថា កុមារដែលមានវ័យត្រូវសិក្សា បែរជានាំគ្នាចូលព្រៃកាប់ឈើ និងខ្លះទៀត​ទៅ​​នេសាទត្រី ដើម្បីបានប្រាក់មកចិញ្ចឹមក្រពះទៅវិញ។

លោក សាន ដារ៉ាវីត បន្ថែមថា៖ ‹‹អ្វី​ដែល​ពួកយើងចង់​បញ្ចូលឱ្យ​ពួកគាត់​នោះគឺ​ផ្នត់គំនិត ទោះបីគាត់​អត់​​ចេះអក្សរឬក៏​ចេះ ក៏គាត់​អាចទទួលបាន​ការអប់រំពាក់ព័ន្ធ​នឹងសីលធម៌ ​ការ​រស់​នៅ ការស្វែងរក​អាជីព។ អ្វី​ដែលយើងផ្ដល់ឱ្យ​គាត់ គឺផ្ដោតទៅ​លើរបៀប​គិត។ ​យើងអត់​បានផ្ដោតទៅ​លើ​របៀប​​នៅ​​ក្នុង​ការរៀនម៉េច​ឱ្យពូកែ អ្វីដែល​យើងព្យាយាម​ផ្ដល់ឱ្យគាត់​គឺ​គំនិត​នៅក្នុងការគិត និង​របៀប​រស់​នៅ​ជាការ​ប្រកប​អាជីព​ប្រចាំខ្លួន​ទៅថ្ងៃអនាគត​››។

ចំណែកកញ្ញា អ៊ា សុគន្ធារី អាយុ ២៦ឆ្នាំ ជានិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន​ជាគ្រូ​បង្រៀន​​ស្ម័គ្រចិត្តនៅភូមិព្រែក​រទាំង   សង្កាត់​ព្រែកកំពឹស ខណ្ឌ​ដង្កោ។ កញ្ញាបានចំណាយពេល​មួយថ្ងៃ​ចាប់​ពី​ម៉ោង៨ព្រឹកដល់ម៉ោង៥ល្ងាចដើម្បីបង្រៀនសិស្ស ហើយមុខវិជ្ជាដែលបង្រៀននោះ​រួមមាន​ភាសា​ខ្មែរ និងគណិតវិទ្យា និងពេលខ្លះនាំសិស្សឱ្យដាំបន្លែផងដែរ។

កញ្ញា អ៊ា សុគន្ធារី ដែលជាគ្រូបង្រៀនស្ម័គ្រសិស្សក្រីក្រប្រមាណជា១ឆ្នាំមកនេះឲ្យដឹងទៀត​ថា ការសម្រេច​មកធ្វើជាគ្រូបង្រៀនស្ម័គ្រចិត្តនេះ គឺដោយសារកញ្ញា​មានចិត្តស្រលាញ់​វិស័យអប់រំផង និង​មាន​​ទឹក​ចិត្ត​អាណិតដល់ក្មេងៗដែលមិនទទួលបានការអប់រំផង។  

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ ‹‹ការងារក្នុងក្ដីស្រម៉ៃរបស់ខ្ញុំគឺខ្ញុំ​ស្រលាញ់​ខាងវិស័យអប់រំ។ មួយវិញទៀត​ខ្ញុំមាន​ចិត្ត​អាណិតដល់ក្មេងៗ​ដែលគាត់មានការខ្វះខាតពុំ​ទាន់​​ទទួលបានការសិក្សា ហើយខ្ញុំគិតថាខ្ញុំ​ជាផ្នែក​មួយ​​ដែលអាចជួយ​ឱ្យពួកគាត់អាចឆ្លងផុតពីភាពល្ង​ង់​ខ្លៅ​បាន››។

បើតាមការរៀបរាប់របស់កញ្ញា អ៊ា សុគន្ធារី ការបង្រៀននៅទីនោះមិនមែនគ្រាន់​តែឱ្យក្មេងៗ​ចេះអាន​អក្ស​រប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏បានផ្ដោតសំខាន់ទៅលើការងារសិល្បៈ និងគំនិតច្នៃប្រឌិតផងដែរ ដើម្បីបំប៉ន​បន្ថែម​ឲ្យក្មេងៗអាចទៅរៀនបន្ដនៅសាលារដ្ឋផងដែរ។

កញ្ញាថា ការងារ​ស្ម័គ្រចិត្ត​ បានរួមចំណែកជួយសម្រាលបន្ទុកសង្គម ជាក់ស្ដែង​ដូចជា​ការ​បង្រៀនសិស្ស​ក្រីក្រ ហើយថាការងារ​សង្គមប្រភេទនេះគឺត្រូវ​ការ​កម្លាំង​យុវជន។

កញ្ញាបានលើកឡើងថា៖ ‹‹ខ្ញុំគិតថាការងារសង្គមគឺជាការងារស្ម័គ្រចិត្ត​ដើម្បីចូលរួមអភិវឌ្ឍ​សង្គម​តាម​លទ្ធភាព និងតាមសមត្ថភាពរបស់យុវជនដែលមាន​សមត្ថភាពរៀងៗខ្លួន តាម​សណ្ឋាន​នីមួយៗ​​​​នៃ​ការងារ​របស់សង្គម។ នៅថ្ងៃអនាគតខ្ញុំនៅតែបន្ដ​ក្នុង​វិស័យ​អាជីព​ជាគ្រូបង្រៀននេះរហូត››​។

ក្រៅពីតំបន់ខ្វះខាតក្នុងរាជធានីភ្នំពេញហើយនោះ នៅតាមបណ្តាខេត្តផ្សេងៗ​ក៏មានការចូលរួមការងារ​សង្គម​​ស្រដៀង​គ្នាដែរ។

នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ប្រីយ៍ពីរ ឃុំស្រែជាខាងជើង ស្រុកដងទង់ ដែលជា​តំបន់​ដាច់ស្រយោល​នៅ​ខេត្ត​កំពតវិញ មានលោក អ៊ុង សេរីវុទ្ធ អាយុ​៣៨ឆ្នាំដែលបានបង្កើត​កន្លែង​បង្រៀន​ដល់កុមារផងដែរ។ លោក សេរីវុទ្ធ ថ្លែងថាការខ្វះខាតកាល​​ពី​កុមារភាព​របស់​​លោកបានជំរុញ​ឲ្យ​លោកសម្រេច​ចិត្តយកចំណេះ​ដែល​មាន​និង​ធនធាន​មួយចំនួន មក​រៀបជាបណ្ណាល័យ តូបសៀវភៅ និង​បង្រៀន​ក្មេង ដោយ​យក​ផ្ទះ​របស់​ខ្លួន​ជាបន្ទប់​រៀន និង​ទីតាំង​ដាក់សៀវភៅ។  ​

លោក អ៊ុង សេរីវុទ្ធ និយាយថា៖ «នឹក​ឃើញ​ថា​មិន​ចង់​រស់នៅ​ភ្នំពេញ​ទេព្រោះថា បើសិន​ជា​យើង​អាច​ត្រលប់​​ទៅ​ជនបទ​តំបន់​ណា​មួយដែល​ដាច់​ស្រយាល​អ៊ីចឹងទៅ ពលរដ្ឋដែល​គាត់​ត្រូវ​ការ​ដែល​គាត់​ចង់​បាន​ការរៀនសូត្រ​ដូច​ជំនាន់​កាល​ពី​ខ្ញុំ​ចង់​រៀន​ ចឹង​យើង​អាច​ចែក​រំលែក​ការ​ចេះដឹង​របស់​យើង​តិចតួច​ហ្នឹងទៅ​ដល់​សហគមន៍​ដែល​គាត់​ត្រូវ​ការ​ការរៀនសូត្រ»។

លោក សេរីវុទ្ធ​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ការងារ​បង្រៀនស្ម័គ្រចិត្ត និង​រៀបបណ្ណាល័យ​ដើម្បី​កុមារ​បាន​អាន​សៀវភៅ​កាលពី​ដើម​ឆ្នាំ២០២៤នេះ។​ ការ​បង្រៀន​របស់​លោក​ផ្ដល់​លើកម្រិត​បឋម ដែល​មាន​ភាសាខ្មែរ អង់គ្លេស និង​មុខវិជ្ជាបំនិន​បន្ថែម។ លោក​តែង​បង្រៀន​ក្មេង​នៅ​ចន្លោះ​ម៉ោង៤​​ទៅ​ម៉ោង​៥ល្ងាច រាល់ថ្ងៃតាម​កាល​វិភាគ​ដែល​លោក​រៀបចំ។ លោក​បន្ត​ថា ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ​សិស្សតែង​មក​រៀន​មុន​ម៉ោង​ ដោយសារ​ពួក​គេ​ចង់​​​អាន​​សៀវភៅនិទាន​មុន​ម៉ោង​ចូល​រៀន ដែល​លោកយល់​ថានេះជាលទ្ធផល​វិជ្ជមាន។ ជា​មធ្យម​​ ចំនួន​សិស្សមករៀនមាន​ចន្លោះពី១០ ទៅ​១៦នាក់​។

លោកថា៖ «ចឹង​វិជ្ជាមាន​ទីមួយ កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើប្រាស់​ទូរស័ព្ទ​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ក្មេង​បាន​ងាក​មក​មើល​សៀវភៅ​ និង​មក​លេង​ល្បែង​កីឡា​។ ទី​ពីរ​យើង​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ​ឱ្យ​គាត់​អាន​ហើយ​គាត់​ត្រូវ​សង្ខេប​រឿង​ហ្នឹង ចឹង​គាត់​ប្រយ័ត្ន​ណាស់​ពេល​ដែល​គាត់អាន​ហើយ​ គាត់​​ត្រូវ​ចាំ​រឿង​ហ្នឹងដើម្បី​អាច​យក​មក​និយាយ​ក្នុង​ថ្នាក់»។

បច្ចុប្បន្នបណ្ណាល័យ​ក្នុង​ផ្ទះ និង​តូប​សៀវភៅ​តូចមួយនៅ​មុខផ្ទះមាន​សៀវភៅ​សរុប​ប្រមាណ ១៦០០​ ក្បា​ល។  ក្នុងនោះសៀវភៅខ្លះជា​របស់​លោកផ្ទាល់​ និងខ្លះទៀតជា​ជំនួយពី​សប្បុរសជន។  

​ដើម្បី​ឱ្យ​កុមារមានលទ្ធភាព និងឱកាស​​រៀន​តាម​រយៈការអាន​សៀវភៅ ​លោកតែង​យក​សៀវភៅ​ដាក់​តាម​សាលារៀន​ ចល័តតាមភូមិជិតៗនោះជា​រៀងរាល់​ចុងសប្ដាហ៍។ សម្រាប់ពេល​អនាគត លោក​មាន​បំណង​ចង់​បង្កើត​ទីតាំងរៀន​ដែល​បញ្ចូល​ជំនាញ​ស្ទែម​ដែលផ្តោតលើមុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា ដើម្បី​ឱ្យ​ក្មេង​ៗ​នៅ​តំបន់​នេះ​អាច​មានចំណេះ​ជំនាញ​ថ្មី។

ចំណែកកញ្ញា ហួ ស៊ីនិត មានអាយុ ២៣ ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃជាគ្រូ​បង្រៀនថ្នាក់បឋមសិក្សា​នៅខេត្តបន្ទាយ​មាន​ជ័យ។ មិនខុសគ្នាពីអ្នកផ្សេងនោះទេ និស្សិតដែលទើបបញ្ចប់ការសិក្សា​រូបនេះ​ឆ្លៀ​ត​​ពេ​ល​ឈប់​ស​ម្រា​ក​ពី​កា​រ​ងារ ដើម្បី​បើ​ក​ដំណើរការបណ្ណាល័យតូចមួយ​។ ផ្ដើមចេញ​ពីការ​យក​សៀវភៅ​​ទៅ​ដាក់នៅ​សាលា​ឆទាន​ដើម្បីបណ្តុះទម្លាប់អានដល់ក្មេងៗក្នុងសហគមន៍ ​ កញ្ញា​សម្រេច​ចិត្ត​សាងសង់បណ្ណាល័យតូច​មួយ​​នៅលើដីផ្ទះ​របស់ខ្លួន ដើម្បីអាចឱ្យ​ក្មេងៗក្នុងភូមិ​មកអានសៀវភៅ​ដោយឥតគិតថ្លៃ​ក្នុងពេល​ទំនេរ​ពី​ការសិក្សា។

បណ្ណាល័យដែលបានបើកដំណើរការជិត១​ឆ្នាំ​កន្លះនេះ កើតចេញពីថ​វិ​​កា​​​​​​​​​​​​​ផ្ទា​​​ល់​​​​​​​​​ខ្លួ​​​​នរបស់កញ្ញាហួ ស៊ីនិត និងជំ​​នួ​​​យ​​​​​​​ពី​​​​​​​​​​​​សំណា​​​​​ក់​​ស​​ប្បុ​រ​សជ​ន​ទាំង​​​ស​​ម្ភារៈ ​​​និ​ង​​​ថ​​វិ​កាខ្លះ ព្រមទាំង​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ទ​​​​ទួល​​​​​​​​​បា​​ន​កា​រ​​​អ​​​នុ​​​ញ្ញា​​​​ត​​​​​​ពី​​​​​​​​​ភូ​​​​មិ​​​​​​​ឃុំ​​​​។

កញ្ញា​បន្ត​ថា​ បន្ថែម​ពី​លើ​នោះ​​កញ្ញា​បាន​បង្កើ​ត​​​ស​ក​ម្ម​​​ភា​ព​​មួ​​​​យ​​​ចំ​នួ​ន​​ដែ​ល​​​អា​ច​​​ជួ​យ​​​ឱ្យ​​​ក្មេ​​ង​​​ប​ង្កើត​សក​ម្ម​​​ភា​ព​​ផ្សេងៗទៀត​​​រួ​ម​​​មា​ន​ ​កា​រ​ផា​ត់​​​​រូ​ប​​​គំ​នូ​រ​​​ ​កា​​រ​​អា​ន និង​ការ​និទាន​រឿង​ជូន​ទៅ​ដល់​ក្មេងតូចៗ​ហើយ​ក៏ មាន​ជា​សំនួរសួរ​​ទៅ​កាន់​ពួក​គាត់​​បន្ទាប់​ពី​ការ​និទាន​បាន​បញ្ចប់។

កញ្ញា​បា​ន​​​​ប​​​​​ន្ថែម​​​ថា៖ «តាំង​ពី​បង្កើត​​បណ្ណា​ល័យ​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​មកសង្កេត​ឃើញ​ថា​​ក្មេង​ៗភាគ​ច្រើន​ពួក​គាត់​បាន​​​​​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ពីទម្លាប់​ចូល​ចិត្ត​​លេង​ហ្គេម​តាម​ទូរស័ព្ទឥត​ប្រយោជន៍ ​​បែរ​​មក​​បង្កើត​ទម្លាប់​ចូល​ចិត្ត​អាន​​​​​​សៀវ​ភៅ​ទៅ​វិញ»។

អ្នក​វិភាគ​នយោ​បាយនិង​សង្គម ​លោក​បណ្ឌិត​ មាស នី យល់ថាទំនោរ​របស់​យុវជនដែល​ធ្វើការ​ស្ម័គ្រ​បង្រៀន​​ក្មេង​គឺ​ជា​រឿង​ល្អប្រសើរ​ ដោយឆ្លុះបញ្ជាំងពីការ​គិត​គូរ និង​ចេះ​ចែក​រំលែក​អ្វីដែលខ្លួនមានទៅ​កាន់​ក្មេងជំនាន់​ក្រោយ​​​។

លោកបណ្ឌិត មាស នី ថ្លែងថា៖ «​គឺ​អ្វី​ដែល​យុវជន​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​បញ្ហា​សង្គម​ ជា​តម្រូវ​ការ​របស់​សង្គម​ដែល​គាត់​ចង់​បាន​ជា​រឿង​ល្អមែន​ទែន។ ហើយ​ការ​ដែល​ទៅ​ជួយ​ជា​ការ​ងារ​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ក៏​មិន​មែន​ជា​រឿង​អត់​ប្រយោជន៍​​សម្រាប់​យុវជន​ទាំង​អស់​ហ្នឹង​ដែរ ព្រោះ​នេះ​​ក៏​ជា​ការ​ពង្រឹង​និង​ពង្រីកបទ​ពិសោធន៍​​​​របស់​គាត់»។

លោក​បន្ថែមថា​ សកម្មភាព​របស់​យុវជន​ដែល​ស្ម័គ្រចិត្ត​លើ​ការងារ​ផ្សេងៗ​ដើម្បី​វិស័យអប់រំ​គួរ​ត្រូវ​បាន​លើកទឹក​ចិត្ត​ពី​រដ្ឋ និង​ភាគីពាក់ព័ន្ធ។

អ្នកស័្មគ្រ​ចិត្តទាំងនេះលើកឡើង​ថា ពួកគេ​នៅ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​ការងារ​អប់រំ​នេះទៀត​ និង​បន្ថែម​ការអប់រំ​ថ្មីៗ​ជាបន្តបន្ទាប់​​​តាម​​លទ្ធភាពដែល​អាច​ធ្វើ​​បាន ដើម្បី​រួម​​ចំណែក​​បណ្ដុះ​គំនិត​ស្រឡាញ់​ការ​សិក្សា និង​ផ្តល់​ឱកាស​រៀន​សូត្រ​ដល់​ក្មេង​ៗ​​នៅ​​តាម​តំបន់​ខ្វះខាត៕

Caldwell, a Scottish academic and vocal Khmer Rouge supporter, would be murdered in Phnom Penh soon after the group’s December 1978 interview. Becker and Dudman, miraculously, escaped unharmed.

The deadly events hang as the historical backdrop to Rithy Panh’s latest film, “Rendez-vous avec Pol Pot” — or “Meeting with Pol Pot,” in English — which opened in Cambodian theaters Aug. 9.

Sart Botuma, a journalism trainee at Newsroom Cambodia, spoke with Becker about the career-defining events and the film they inspired.

Q: What was it like meeting Pol Pot?

A: I was intimidated and fascinated. In 1978, the crimes, death and depravity of the regime were still largely hidden, so I didn’t know what to expect. I was surprised at his charming smile and his outward appearance. He was well-dressed, well-groomed. Then he began lecturing me and I understood how paranoid and unhinged he was.

Q: How do you view post-war Cambodia? Especially the young people?

A: I’m glad Cambodians are learning their history, and that there are greater attempts to help them heal. However, to do so requires the freedom to ask questions, the freedom to be honest about feelings and to be allowed to become adults who can heal and think for themselves. I fear that freedom does not yet exist.

Q: What is it like seeing your work come to life on the big screen?

A: I am honored and grateful. And I’m also humbled that Rithy Panh made a feature movie inspired by my life and work. In “Rendezvous,” he expresses the truth of my visit without it being tied down as a documentary. Instead, it is a thoughtful, imaginative, frightening and ultimately humane story that captures so much of what I went through. I was in tears watching it at the premier in Cannes.

Q: What are your expectations for the film?

A: I expect Cambodians to embrace this movie. It was celebrated in France, drawing large audiences to theaters and receiving excellent reviews. In Cambodia, I imagine “Rendezvous” will be seen as a masterpiece. It is a very original depiction of that still unimaginably horrific chapter of Cambodian history – suspenseful, a work of art – I don’t know how he did it, but Rithy Panh is a national treasure.

ខាងក្រោមនេះគឺជាកិច្ចសម្ភាសរវាងកញ្ញា ស្អាត បុទុំម៉ា សិក្ខាកាមមកពីញូវសន៍រូមខេមបូឌា (Newsroom Cambodia) ជាមួយ​លោកស្រី អេលីហ្សាប៊ែត ប៊េកខ័រ។

Q៖ ជម្រាបសួរលោកស្រី អេលីហ្សាប៊ែត ប៊េកខ័រ!

A៖ ចាស ជម្រាបសួរ!

Q៖ តើលោកស្រីមានអារម្មណ៍យ៉ាងណានៅពេលដែលលោកស្រីបានជួបជាមួយអតីតមេដឹកនាំខ្មែរ​ក្រហម​លោក ប៉ុល ពត?

A៖ ខ្ញុំមានការភិតភ័យ និងការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ១៩៧៨ ឧក្រិដ្ឋកម្ម សេចក្តីស្លាប់ និងភាពឃោរឃៅយ៉ងឃ្នងនៃរបបនោះនៅមានការលាក់បាំងយ៉ាងជិតនៅឡើយ។ ហេតុនេះ ខ្ញុំមិនអាចរំពឹងអ្វីជាក់លាក់នោះទេ។

ខ្ញុំមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងចំពោះមុខមាត់ញញឹមញញែម និងបុល្គិកលក្ខណៈខាងក្រៅរបស់គាត់។ គាត់ស្លៀកពាក់យ៉ាងស្អាតបាត រៀបរយ។ ប៉ុន្តែក្រោយមកបន្តិច គាត់ក៏ចាប់ផ្ដើមទូន្មានប្រៀនប្រដៅ​ខ្ញុំ ហើយខ្ញុំបានចាប់ផ្តើមមើលឃើញថាគាត់ពោរពេញទៅដោយភាពមន្ទិលមិនទុកចិត្ត និងមានស្មារតី​ច្របូក​ច្របល់។

Q៖ តើលោកស្រីយល់យ៉ាងណាចំពោះប្រជាជនកម្ពុជាក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ជាពិសេសយុវជន?

A៖​ ខ្ញុំមានក្តីសោមនស្ស ដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានរៀនពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន និងមានការខិតខំប្រឹង​ប្រែង​ជាច្រើនដែលបានធ្វើឡើងដើម្បីជួយពួកគេឲ្យធូរស្បើយ និងសះស្បើយពីអតីតកាល។ ទោះជា​យ៉ាង​​ណា​ក៏ដោយ ដើម្បីអាចជាសះស្បើយបាន វាទាមទារឲ្យមានសេរីភាពក្នុងការចោទជាសំណួរ មាន​ភាពស្មោះត្រង់ចេញពីអារម្មណ៍ខ្លួន និងការអនុញ្ញាតិឲ្យពួកគេអាចក្លាយ​ជាបុគ្គលដែល​អាច​ជំនះ​​អតីតកាល និងគិតគូរពិចារណាដោយខ្លួនឯង។ អ្វីដែលខ្ញុំខ្លាចគឺថាសេរីភាពបែបនោះមិនទាន់​លេច​ជា​រូបរាង​​នៅ​ឡើយ​។

Q៖ នៅពេលនេះ​ភាពយន្តដែលនិយាយពីបទពិសោធន៍របស់​លោកស្រីបានចាក់បញ្ចាំងជា​សាធារណៈ​ហើយ តើលោកស្រីមានអារម្មណ៍យ៉ាងណាដែរ?

A៖ ខ្ញុំមានកិត្តិយស និងក្តីសោមនស្ស។ ហើយខ្ញុំក៏សូមសម្ដែងគារវកិច្ចដល់លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី ដែលបាន​ផលិត​ភាពយន្ដ​ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងចេញពីជីវិត និងការងាររបស់ខ្ញុំ។ នៅក្នុងសាច់រឿង​គាត់បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​ពិត​នៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ខ្ញុំ ថ្វីបើនេះមិនមែនជាភាពយន្តបែបឯកសារក៏ដោយ។ ជំនួសមក​វិញ នេះជារឿងដែលពោរពេញទៅដោយភាពយកចិត្តទុកដាក់ សិល្បៈច្នៃប្រឌិត ភាពរន្ធត់​ដែល​បានរំលេច​នូវអ្វីដែលខ្ញុំបានឆ្លងកាត់នាសម័យនោះ​ដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំស្រក់ទឹកភ្នែក​នៅពេលមើល​ ការចាក់បញ្ចាំង​ជា​លើក​ដំបូង​នៅមហាស្រពកាន។

Q៖ តើលោកស្រីរំពឹងយ៉ាងណាចំពោះខ្សែភាពយន្ដនេះ?

A៖ ខ្ញុំរំពឹងថាប្រជាជនកម្ពុជានឹងពេញចិត្តភាពយន្ដនេះ។ ភាពយន្តនេះត្រូវបានគេសាទរ​យ៉ាងខ្លាំង​នៅ​ពេលចាក់បញ្ចាំង​នៅប្រទេសបារាំង​មានទស្សនិកជនចូលរួមមើលយ៉ាងច្រើនកុះករ​និង​ទទួល​បាន​ការ​វាយតម្លៃយ៉ាងខ្ពស់បំផុត។ ខ្ញុំយល់ថា សម្រាប់កម្ពុជា​សាច់រឿងនេះនឹងត្រូវបាន​គេចាត់​ទុកថា​​ជាស្នាដៃ​មួយ​ដ៏ពិសេស​អស្ចារ្យដែលជាការពណ៌នាដើមចមបទពិសោធន៍ដ៏រន្ធត់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែលពិតជានឹក​ស្មានមិន​ដល់។ នេះជាការងារសិល្បៈមួយដ៏អស្ចារ្យ។​ខ្ញុំមិនដឹងថាគាត់បានកសាងស្នាដៃបែបនេះ​ដោយ​របៀប​ណាទេ ប៉ុន្ដែខ្ញុំចង់និយាយ​ថា​​លោក ប៉ាន់ រិទ្ធី ជាធនធានដ៏មានតម្លៃរបស់កម្ពុជា។

Q៖ អរគុណលោកស្រី អេលីហ្សាប៊ែត ប៊េកខ័រ សម្រាប់ការផ្ដល់បទសម្ភាសន៍!

A៖ ចាស អរគុណ!៕

[កិច្ចសម្ភាសនេះ ត្រូវបានកែសម្រួលនិងតម្រឹម ដើម្បីប្រសិទ្ធិភាពនិងគុណភាពនៃអត្ថបទ]

«ការណាត់ជួបជាមួយ ប៉ុល ពត» ឬ «RENDEZ-VOUS AVEC POL POT» បានរៀបរាប់ពីការ​ស្នាក់នៅ​របស់អ្នកកាសែតបរទេស៣រូប ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យមក​កម្ពុជា​​ដើម្បីជួបសម្ភាសផ្ទាល់ជាមួយលោក ប៉ុល ពត និងមេដឹកនាំខ្មែរក្រហមផ្សេងទៀត ដោយស្ថិតក្រោម​ការ​ឃ្លាំមើល​យ៉ាង​ដិតដល់ពីរបប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ភាពយន្តនេះក៏បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្យាយាម​របស់​អ្នក​កាសែតបរទេសក្នុង​ការផ្តិត​យករូបភាព និងកត់ត្រាស្ថានភាព​ដែលកំពុង​កើតឡើងកំឡុង​ពេល​​​ស្នាក់នៅរបស់ពួកគេ ក្នុង​របប​កម្ពុជា​​ប្រជាធិបតេយ្យ។

ភាពយន្តជាទម្រង់បែបច្នៃប្រឌិត (Fiction) រយៈពេលជិត២ម៉ោងនេះ ត្រូវបានដកស្រង់ និងប្រែសម្រួលពី​សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ​​‹‹នៅ​ពេលដែល​សង្រ្គាមរលត់​ទៅ››​ របស់លោកស្រី Elizabeth Becker (អេលីហ្សា​ប៊ែត ប៊េកខ័រ) ដែលចេញផ្សាយដំបូងជាភាសាអង់គ្លេសកាលពីឆ្នាំ១៩៩៨។ លោកស្រី Elizabeth Becker ជាអ្នកនិពន្ធ​សៀវភៅ​​អាមេរិក និងជា​អ្នក​កាសែត​ស្ត្រី​មួយ​រូប​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​កាសែត​ដ៏​តិចតួច​ដែល​បាន​យក​ព័ត៌មាន​ពី​សង្គ្រាមនៅ​កម្ពុជា និង​វៀតណាម កាលពីដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៧០ និងបានជួបសម្ភាសផ្ទាល់ជាមួយអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម លោកប៉ុល ពត។ លោកស្រី បានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនូវទិដ្ឋភាពដ៏គួរឱ្យឈឺចាប់មួយចំនួន​ពីក្រោយការលាក់បាំង​របស់​​របប​ខ្មែរក្រហម។

លោកស្រី Elizabeth Becker បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ​ពីចំណាប់អារម្មណ៍របស់ខ្លួន​នៅពេល​លោកស្រី​បាន​ទៅ​ជួបជាមួយ ប៉ុល ពត ក្នុងសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យថា លោកស្រីមានការភិតភ័យ តែក៏មាន​ការ​ចាប់អារម្មណ៍ពីសម្លៀកបំពាក់ និងស្នាមញញឹមរបស់លោក ប៉ុល ពត​ដោយមិនបាននឹកស្មាន​ដល់​ថា​នេះ​​ជា​​របប​មួយ​​សម្លាប់​មនុស្ស​យ៉ាងឃោឃៅ​ និងបានលាក់បាំងការពិតយ៉ាងជិត​នោះទេ។

លោកស្រីថ្លែងថា៖ ‹‹ខ្ញុំពិតជាមានកិត្តិយស និងអរគុណដែលលោក ប៉ាន់ រិទ្ធី បានផលិតភាពយន្ដ​ដែល​បំផុស​គំនិត​ពីជីវិត និងការងាររបស់ខ្ញុំនៅក្នុង RENDEZ-VOUS AVEC POL POT។ គាត់បានបង្ហាញ​ពីការ​ពិត​នៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ខ្ញុំពីជីវិតខាងក្រៅជាឯកសារ ជារឿងដែលសញ្ជប់សញ្ជឹង​គួរឱ្យ​ភ័យ​ខ្លាច និង​ជាទីបំផុតរបស់មនុស្សដែលឆ្លុះបញ្ចាំងអ្វីដែលខ្ញុំបានឆ្លងកាត់ ដែលធ្វើឱ្យ​ខ្ញុំស្រក់ទឹកភ្នែក​នៅពេល​មើល​ការ​ចាក់បញ្ចាំងលើកដំបូងនៅ Cannes››។

បើតាមកិច្ចសម្ភាសន៍របស់ផលិតករភាពយន្តលោក ប៉ាន់ រិទ្ធី ជាមួយសារព័ត៌មានបរទេស CAMBODGEMAG ឈុតឆាកនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ដនេះដែលដកស្រង់ពីសៀវភៅរបស់លោកស្រី Elizabeth Becker មានជាអាទ៍របៀបដែលលោកស្រីសម្ភាស របៀបដែលខ្មែរក្រហមរារាំងលោកស្រីពីការជួប​ជាមួយ​ប្រជាជន និងរបៀបដែលពួកគេបានរាយការណ៍ត្រឡប់ទៅមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ។

បន្ទាប់ពីការចាក់បញ្ជាំងភាពយន្តឈានដល់ទីបញ្ចប់ អ្នកទស្សនាខ្លះ​មានទឹកមុខ​ស្រពាប់​ស្រពោន អ្នកខ្លះទឹកមុខធម្មតា​ដោយគ្មានញញឹម និងអ្នកខ្លះទៀតក៏បាននិយាយគ្នា​បន្ថែម​ពីសាច់រឿងដែលខ្លួន​បានមើលរួច។ អ្នកទស្សនាទាំងនោះមានវ័យ  និងជាតិ​សាសន៍ចម្រុះ មានទាំងយុវជន ក្មេង ចាស់ ប្រុស ស្រី និងជនបរទេសផងដែរ។

លោក សេង ជលអុី ជាគ្រូបង្រៀនភាសាខ្មែរ និងគ្រូយោធា ថ្លែងមកកាន់ Newsroom Cambodia ​បន្ទាប់​ពីលោក​ទស្សនា​ខ្សែភាពយន្តចប់ថាសាច់រឿងនេះ​អ្នកនិពន្ធបានឆ្លុះបញ្ចាំង​ពីជីវិតនៅរបបខ្មែរ​ក្រហម ហើយលោកលើកទឹកចិត្តឱ្យយុវជន​ជំនាន់ក្រោយចូលរួម​ទស្សនាខ្សែភាពយន្ដបែប​ប្រវត្តិសាស្រ្ដ​ឱ្យ​បាន​ច្រើន ដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងពីប្រវត្តិរបស់ប្រទេសខ្លួនឱ្យកាន់តែច្រើន។​

លោកបន្ថែមទៀតថា៖ ‹‹ខ្ញុំចាប់អារម្មណ៍ជាងគេគឺជនជាតិបរទេសដែលគេសម្លាប់ចោល មុនដំបូងគឺ​លោក Paul បន្ទាប់មកគឺ Alain។ ហើយចុងក្រោយម្នាក់ស្រីដែលជាមិត្តភក្ដិរបស់ Paul និង Alain ខ្លាចគាត់ក៏បិទមាត់មិននិយាយអ្វីទៀតទេ សូម្បីជនជាតិខ្មែរ​ក៏គេសម្លាប់ដែរឱ្យ​តែប្រឆាំង​ជាមួយ​នឹងរបបប៉ុលពត››។

កញ្ញា ផេង ទិព្វពិសី ជាបុគ្គលិកផ្នែកទីផ្សារ បានលើកឡើងពីចំណាប់អារម្មណ៍របស់ខ្លួនថា បន្ទាប់​ពី​ទស្សនា​ខ្សែភាពយន្ដការណាត់ជួបជាមួយ ប៉ុល ពត រួចមក​គឺបានបង្ហាញពីទិដ្ឋភាព​ជាក់ស្ដែងលម្អិត​ដែលបានកើតឡើងនៅជំនាន់នោះ ដូចជាតួអង្គ Paul ពេលដើរចូលព្រៃ​បានឃើញសភាពសាកសព​ដែលស្អុយរលួយពិបាកព៌ណនា។

កញ្ញាបានបន្តទៀតថា៖ ‹‹អ្វីដែលចាប់អារម្មណ៍ជាងគេគឺ ហេតុអ្វីបានជា ប៉ុល ពត មិនសម្លាប់​តួស្រី​ទាំងដែលតួស្រី​ពេលដែលវគ្គចុងក្រោយគឺសួរដេញដោល ប៉ុល ពត ខ្លាំងមែនទែន សួររឿង Paul សួរថាហេតុអ្វីបានជាប្រទេស​នេះអត់មានយុត្តិធម៌ច្បាស់លាស់ ហេតុអ្វីគាត់ឃើញ​ទិដ្ឋភាពទាំងអស់​នេះ​ពី Paul ហើយ ប៉ុន្ដែចុងក្រោយបែរជាសម្លាប់មិត្តភកិ្តរបស់គាត់ទៅវិញដែរឈ្មោះ Alain››។

រឿងការណាត់ជួបជាមួយប៉ុលពតនេះ ត្រូវបានចាក់បញ្ចាំងនៅក្នុងមហោស្រពភាពយន្តកាន (Cannes Première) កាលពីខែឧសភា និងត្រូវបានចាក់បញ្ចាំងនៅតាមរោងកុនបារាំង​កាលពីដើមខែ​មិថុនា​កន្លង​ទៅ៕

The 57-year-old community leader has spent nearly two decades planting mangrove trees at Trapeang Sangke, a long, thick, stretch of flooded forests in Kampot province on the Gulf of Thailand. The project began in the early 2000s with just a few dozen trees, and it has since grown to include a fishing village and ecotourism resort that support dozens of families.

Sart Botuma, a journalism trainee at Newsroom Cambodia, spoke to Soem Him about the importance of mangroves, the power of community, and the uncertain future of Trapeang Sangke.

Q: Why mangroves?

Mangrove forests provide immense benefits to the community and the environment. The forests support a habitat rich in biodiversity, including fish, shrimp, crab and other species that provide livelihoods for fishers in our village and neighboring communities. The mangroves protect against rising sea levels, and they clean pollutants and toxins from the sea. One hectare of mangroves can absorb significant amounts of carbon dioxide. For this reason, mangrove forests are essential.

Q: How many trees do you plant every year?

We plant about 40,000 in Trapeang Sangke in a single year. It takes about three to four months for the trees to firmly take root.

Q: What kind of work do the mangroves provide?

We sell mangrove saplings for 2,500 riel to local customers and 4,000 riel to foreign buyers. We make roughly 30% profit on each sale. Our costs include planting supplies, labor and transport. With the proceeds, we assist the elderly and disadvantaged. Some families cannot afford school books and materials, so we help them. We use money from the sapling business and the ecotourism business for that. Another thing we fund is crime prevention patrols, to stop the illegal destruction of mangroves.

There are never enough funds for all we want to do, and we are constantly asking the government and foreign donors for additional help. In addition to supporting our residents, the community also needs development.

Q: What are the biggest challenges the community faces?

Forest loss. Powerful interests are destroying the trees in the name of development. This results in the loss of fishing grounds, the loss of revenue, and the loss of opportunity. With fewer prospects, residents are forced to migrate in search of work. The future of our village is uncertain.

Q: What do you say to the young people?

The Trapeang Sangke mangrove forests belong not only to us. They are a critical contribution to the environment and the nation. They support a community of fishers and a way of life for dozens of families. They are an important tool in the fight against climate change. We need everyone to protect it, for our community and for future generations.

លោក វន់ ពៅ ប្រធានសមាគមប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ​លើកឡើងថា លោក ជា ចាន់ថា​ ​បាន​ចុះទៅជួ​បអាជីវករ និងអ្នករត់​រឺម៉ក​ទេសចរណ៍​នៅក្រុង​បាវិត​ដើម្បី​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​គោល​នយោបាយ​​គាំពារ​សង្គម​ និង​ប្រាប់​អំពីអត្ថ​ប្រយោជន៍​នៃ​ការចូល​ជា​សមាជិក​បេឡាជាតិ​សន្ដិសុខ​សង្គម​ហៅកាត់​ថា ប.ស.ស សម្រាប់​បុគ្គលស្វ័យនិយោជន៍​ដើម្បី​ទទួល​បាន​របប​ថែទាំ​សុខភាព។ លោក​ថា ខណៈ​ពេល​​កំពុង​ផ្សព្វផ្សាយ​ ប៉ូលីសបានហៅលោក ជា ចាន់ថា ទៅប៉ុស្តិ៍ប៉ូលិស ហើយ​ឃុំខ្លួន​លោក​​ពីបទឆបោក និង​​បទធ្វើឱ្យច្រឡំមុខងារសាធារណៈនៃមន្រ្ដីរាជការ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «សរុបសេចក្ដីមកយើងមើលឃើញថា លោក ជា ចាន់ថា មិនបាន​ធ្វើអ្វីខុស​ទៅ​នឹង​ច្បាប់​រដ្ឋ​ទេ ជាការចូលរួមចំណែក​ក្នុង​ការជំរុញ​ឱ្យ​ការអនុវត្ត​គោលនយោបាយ​ទាក់ទង​នឹង​របប​សន្តិសុខ​​សង្គម​ឱ្យបានដល់គោលដៅ ហើយជាការធានាឱ្យរដ្ឋមាននូវថវិកា​ជាតិថែមទៀត ព្រោះ​កាលណា​ចូលជា​សមាជិកប.ស.ស ត្រូវចូលជាវិភាគទាន អ៊ីចឹង​រដ្ឋអាច​នឹង​បង្កើន​ប្រាក់​ចំណូល​សម្រាប់​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ផង​ដែរ ហើយក៏ដូចជាជួយ​ដល់​អ្នក​ធ្វើការ​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​ទាំងអស់​មាន​របប​ថែទាំ​សុខភា​ព​ក្នុងការចូលប.ស.ស»។

លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅ​នៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ ​លើកឡើងថា ករណីដែលលោក ជា ចាន់ថា បានចុះទៅផ្សព្វផ្សាយពីអត្ថប្រយោជន៍ប័ណ្ណប.ស.ស និង រឿង​បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ គឺជារឿង​ល្អមួយ​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​ត្រូវ​យល់ដឹង និងមិនមានអ្វីដែស​ខុស​ច្បាប់នោះ​ដែរ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «នៅពេលដែ​លមាន​ការចាប់​ខ្លួនកា​រ​ចោ​ទប្រកាន់ការឃុំខ្លួន​ប៉ះពាល់​ទៅ​ដល់​សេរីភាព​បញ្ចេញមតិ ព្រោះ​ការផ្សព្វផ្សាយ​ទាំងអស់​នេះ​មើល​ទៅ​ជា​សេរីភាព​ក្នុង​ការបញ្ចេញ​មតិ​មិនមែន​ជា​បទល្មើសដែលត្រូវចោទប្រកាន់ បើត្រឹមតែរឿង​ផ្សព្វផ្សាយ​ពី​រឿង​កិច្ចគាំពារ​សង្គម ប័ណ្ណ​ ប.ស.ស និង​បម្រែបម្រួល​អាកាសធាតុ គឺជា​សេរីភាព​ក្នុងការបញ្ចេញ​មតិហើយ​ជា​ការជួយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​បានយល់ដឹងនោះទេ»។

លោកបន្ថែមថា៖ «ការចោទប្រកាន់នាំឱ្យមានការឃុំខ្លួននេះនាំ​ឱ្យ​មាន​ការរិះគន់​ពី​រឿង​ការរំលោភ​ទៅ​លើ​សេ​រីភាព​ក្នុងការបញ្ចេញមតិ ឬក៏សេរីភាពរបស់សមាគម ការបង្កើត​សមាគម ឬក៏អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ធ្វើស​កម្មភាព​ស្របទៅតាមលក្ខន្ដិកៈ​ដែលមានតម្កល់នៅក្រសួងមហាផ្ទៃ គឺមានការរិះគន់។​ យើងសង្ឃឹមថាចៅក្រមស៊ើបសួរលោកនឹងស៊ើបអង្កេតទៅលើរឿងនេះ ហើយផ្ដល់យុត្តិធម៌​សម្រាប់​លោក ជា ចាន់ថា»។

លោក ឈីវ អ៊ិចគង់ ព្រះរាជអាជ្ញារង​សាលាដំបូងខេត្តស្វាយរៀង​​ ​បាននិយាយថា​តំណាង​អយ្យការ​ចោទ​ប្រកាន់​​លោក ជា ពីរបទល្មលស គឺបទ​ឆបោកតាម មាត្រា៣៧៧ និង​មាត្រា៣៧៨ បទធ្វើ​សកម្មភាព​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​ការយល់​ច្រលំ​ជាមួយកា​រ​បំពេញ​មុខងារ​សាធារណៈ​មាត្រា៦១០ នៃ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ។ ​លោកថា ចំពោះ​នីតិវិធី​យ៉ាងណាប​ន្តទៀត គឺអាចទាក់ទងសួរទៅកាន់​អ្នកនាំ​ពាក្យ​សាលា​ដំបូង​ខេត្ត​ស្វាយរៀង លោក ទេព ផន វិញ។​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ការចាប់ខ្លួនលោកជា ចាន់ថា គឺសមត្ថកិច្ចនៃស្នងការដ្ឋាននគរបាលខេត្តស្វាយរៀង ដែល​គាត់ទទួលបានការរាយការណ៍ពីប្រជាពលរដ្ឋកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ពី​សកម្មភាព​កំពុង​ដើរ​គៀរគរ​ប្រជាពលរដ្ឋអ្នករត់កង់បី ម៉ូតូឌុប របស់លោកជា ចាន់ថា ដោយ​ប្រមូល​ពី​ពួកគាត់​ម្នាក់​១៤,៦០០រៀល យកទៅធ្វើប័ណ្ណប.ស.ស និងមានភ្ជាប់ជាមួយការចូលជាសមាជិក ១៤,០០០រៀល»។

Newsroom Cambodia មិនអាច​ទាក់ទង​សុំការ​អត្ថាធិប្បាយ​ពីលោក ទេព ផន ទៅតាម​លេខ​ដែល​ផ្តល់​ដោយ​លោក​ ឈីវ អ៊ិចគង់ បានទេ៕​

ខាងក្រោមនេះគឺជាកិច្ចសម្ភាសរវាងលោក ស៊ឹម ហ៊ីម ជាប្រធាន​សហគមន៍​ត្រពាំង​សង្កែ​ ជាមួយ​កញ្ញា ស្អាត បុទុំម៉ា សិក្ខាកាមមកពីញូវសន៍រូមខេមបូឌា (Newsroom Cambodia)៖

Q: ជម្រាបសួរលោក ស៊ឹម ហ៊ីម!      

A: បាទ ជម្រាបសួរ!

Q: ជាដំបូងនាងខ្ញុំសុំសួរថា តើការដាំដើមកោងកាងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ?

A: សម្រាប់ការដាំដើមកោងកាងបើនិយាយពីប្រយោជន៍កោងកាងផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់តែម្តង សម្រាប់អ្នកនេសាទគឺជាជម្រកជីវៈចម្រុះ បានន័យថាព្រៃកោងកាងគឺជាផ្ទះរបស់ជីវៈចម្រុះ អ៊ីចឹង​បើសិនជាយើងមានព្រៃកោងកាងអ្នកនេសាទគាត់មានមុខរបរ គាត់​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​សម្រាប់​ផ្គត់ផ្គង់​ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់បាន។

ទីពីរព្រៃកោងកាងអាចជួយទប់ស្កាត់បាននៅពេលដែលមានទឹកជំនន់ ឬទឹកសមុទ្រឡើង ទប់ស្កាត់​​នូវ​ការហូរបាក់ច្រាំង ឬបាក់ដី។​ មួយវិញទៀត​ព្រៃកោងកាង​គឺ​អាច​ជួយ​ស្រូប​ជាតិ​ពុល​ ការបំពុល​បរិស្ថាននៅក្នុងទឹក វាស្រូបជាតិពុលបម្លែងទៅជាអុកស៊ីសែនវិញ ហើយ​ព្រៃ​កោង​កាង​​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ទំហំផ្ទៃដី​ទំ​ហំ១ហិកតា​ អាច​ស្រូប​ជាតិ​ពុល​បំពុ​ល​តាម​អាកាសធាតុ​មួយ​១តោន​ជាតិ​ពុល ហើយបម្លែងអុកស៊ីសែន១តោន។ អ៊ីចឹង​ព្រៃកោងកាង​គឺ​សំខាន់​សម្រាប់​អ្នក​នេសាទ​ផ្ទាល់​ ហើយក៏សំខាន់សម្រាប់មនុស្សទូទៅផង។

Q: តើដើម្បីបណ្ដុះកូនកោងកាងបាន គេយកអ្វីមកផ្សាំទើបអាចយកទៅដាំបាន ហើយ​តើត្រូវ​ប្រើ​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ទើប​អាចយកកូនដើមកោងកាងទៅដាំបាន?

A: សម្រាប់កោងកាងគឺយើងយកផ្លែវាមកបណ្ដុះហើយទាក់ទ​ង​នឹង​ការបណ្ដុះ គឺយើ​ង​យក​ផុស​ដែល​មាន​ជាតិ​ជី​យក​មកច្រកក្នុងថង់ប្លាស្ទិក ហើយយើងដោត​ផ្លែកោងកាង​នៅ​ក្នុង​ថង់​មួយ​ភាគ​បី​នៃផ្លែកោងកាង ហើយការដាក់ផ្លែនៅក្នុងថង់​គឺរយៈពេលមួយខែម្ភៃប្រាំបីថ្ងៃ​ទើបចាប់​ផ្ដើមដុះ ប៉ុន្ដែបើសិនជាយើងយកមកផ្អាប់ទុកបីយប់ហើយបានយើងយកវាទៅដោត តែមួយ​ខែ​ម្ភៃ​ថ្ងៃ​ចាប់ផ្ដើមចេញពន្លកហើយ។ ហើយសម្រាប់ការដាំគឺចាប់ពីថ្ងៃដែលបណ្ដុះផ្លែទៅដល់ពេលយកទៅដាំគឺរយៈពេលប្រាំបីខែទើប​អាចដាំបាន ហើយការបណ្ដុះយើងមិនត្រូវការស្រោចទឹកទេ ដោយសារ​កន្លែង​ដែល​យើង​ត្រូវ​បណ្ដុះគឺ​ទឹកសមុទ្រជោរនាច​។​ ជោរដល់ហើយនាចទៅវិញដាច់ៗ ពេលល្ងាចគឺគោកពេល​ជោរ​មក​គឺ​លិច​បាត់​អស់​មិន​បាច់​ប្រើជី​ទេ​ ព្រោះពេ​លដែ​ល​ទឹក​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​មក​គឺ​នាំ​ជាតិ​ជី​មក​បាត់​ទៅ​ហើយ។

Q: តើក្នុងមួយឆ្នាំសហគមន៍ត្រពាំងសង្កែបានដាំ និង​បណ្ដុះកូនកោងកាងបានចំនួនប៉ុន្មានដើម?

A:  សម្រាប់សហគមន៍​ត្រពាំង​សង្កែ​នៅ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ​គឺ​យើង​ដាំ​បាន​៤០,០០០ដើម ហើយ​បណ្ដុះ​ក៏​៤០,០០០​ដែរ ដោយសារ​ទាក់ទង​នឹង​ការបណ្ដុះនេះ​គឺ​យើង​បណ្ដុះ​រយៈពេល​ពី​៦ ទៅ​៨ខែ​យើង​អាច​ដាំ​បាន ប៉ុន្ដែ​បើ​និយាយ​ពី​រឿង​ដាំ​រយៈពេល​៦​ខែ​យើង​អាច​ដាំ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃរេចរឹល ប៉ុន្ដែ បើទៅដាំនៅតំបន់ដែលវាលមិនធ្លាប់មានព្រៃកោងកាង៨ខែ គឺមាន​ន័យ​ថា​៦​ខែ​ដើម​ខ្ចី​៨ខែ​គឺ​ដើម​រឹ​ង អ៊ីចឹង​ទាក់ទ​ង​នឹង​ការដាំ​គឺ​យើង​បណ្ដុះ​៤០,០០​០​ដើម​ក្នុង​មួយឆ្នាំ គឺ​យើង​ដាំ​៣ ទៅ​៤​ខែ​ទើប​ដាំ​អស់ ហើយដល់ឆ្នាំទីពីបានយើងចាប់ផ្ដើមបណ្ដុះទៀត បានន័យថា ការដាំរបស់យើង​គឺ​យើង​ដាំបាន៤០,០០០ដើមនៅក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយក៏បណ្ដុះ៤០,០០០ដើមដែរក្នុងមួយឆ្នាំ។

Q: តើក្នុងសហគមន៍ត្រពាំងសង្កែអាចរកចំណូលពីការដាំ និង បណ្ដុះ​កូន​កោងកា​ង​បាន​ដែ​រ ឬទេ? បើបាន តើបានជួយអ្វីខ្លះដល់សហគមន៍?

A: សម្រាប់ចំណូលយើងបានមកពីការបណ្ដុះកោងកាងគឺយើងលក់ឱ្យភ្ញៀវ បើភ្ញៀវជាតិ​យើង​លក់​មួយ​ដើម​២,៥០០រៀល ហើយសម្រាប់ភ្ញៀវបរទេសយើងលក់ឱ្យមួយដើម៤,០០០រៀល ប៉ុន្ដែនៅក្នុងការលក់គឺយើងចំណេញប្រហែល៣០ភាគរយទេ ដោយសារ​ការបណ្ដុះ​គឺ​យើង​ចំណាយ​ទៅ​លើការទិញសម្ភារៈសម្រាប់បណ្ដុះ ចំណាយ​ទៅ​លើសាំ​ង​ដែល​បេះ​ផ្លែកោងកាង​មក​ឆ្ងាយ។​ ហើយទាក់ទងនឹង​ចំណូលដែលបានមកគឺយើងឱ្យកម្លាំង​ពលកម្ម​ទៅ​សមាជិក​ដែល​​គាត់​ចូលរួមបណ្ដុះ ហើយសល់មួយចំនួនទៀតគឺយើងប្រើប្រាស់ទៅលើកញ្ចប់ជួយដល់​ចាស់​ជរា ស្រ្ដីមេម៉ាយដែលគាត់រស់នៅក្នុងគ្រួសារក្រីក្រមានបញ្ហាគ្រួសារ ហើយមួយផ្នែក​ទៀត​យើង​ជួយ​ទៅលើក្មេងៗដែលគាត់បោះ​បង់សាលា​ដែលគាត់រស់នៅក្នុងគ្រួសារក្រីក្រ គាត់​ឈប់​រៀន​​ដោយ​សារគាត់ខ្វះសម្ភារៈសិក្សា អ៊ីចឹងយើងចែករំលែកឱ្យ ប៉ុន្ដែយើង​មិន​មែន​យក​តែ​ចំណូល​ពី​ដើមកោងកាងមួយទេ គឺយើងយកចំណូលពីសេវាកម្មទេសចរណ៍​ផ្សេងៗ​ទៀត​ទៅ​ជួយ។

ប៉ុន្ដែទាក់ទងនឹងចំណូលពីសេវាកម្មទេសចរណ៍ហ្នឹង គឺយើងចំណាយ​ទៅ​លើ​ច្រើន​ផ្នែក ទីមួយ​យើង​ចំណាយ​ទៅ​លើការចុះល្បាតទប់ស្កាត់បទល្មើស ទីពីការពង្រីកសេវាកម្មទេសចរណ៍ ចំណាយ​ទៅ​លើការជួសជុលសមិទ្ធផល ហើយចំណាយទៅលើទឹកភ្លើង បានន័យ​ថា​គ្រប់​សេវាកម្ម​ទេសចរណ៍ទាំងអស់គឺយើងចំណាយទៅលើច្រើនផ្នែក។ ប៉ុន្ដែនៅក្នុងហ្នឹងគឺមានផ្នែកមាន​មួយ​ចំណែក​ដែល​នៅ​ក្នុង​ចំណូល​ពី​ព្រៃកោងកាង​យើង​ប្រើ​ទៅ​លើ​​កញ្ចប់​មនុស្សធម៌។

ខ្ញុំសូមសំណូមពរដល់រាជរដ្ឋាភិបាលក៏ដូចជាស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ជួយគាំទ្រ​តំបន់​ដែល​មាន​សហគម​ន៍​​គ្រប់គ្រង​ជួយ​គាំទ្រ និង​ជួយ​ស្វែង​រ​ក​ម្ចាស់​ជំនួយ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​សហគមន៍​ទៅ​លើ​ការអភិរក្ស​សហគមន៍ ហើយក៏សូមសំណូមពរដល់ភ្ញៀវជាតិ និង ភ្ញៀវ​អន្តរជាតិ​ឱ្យ​ជួយគាំ​ទ្រ​សហគមន៍​ក៏​ដូចជា​ម​ក​កម្សាន្ដ យើ​ងប្រើប្រាស់​សេវាកម្ម​ផ្សេងៗ​ដើម្បី​បាន​ប្រាក់​ចំណូល​ដើម្បី​សហគមន៍​យក​ទៅ​អភិវឌ្ឍ​សហគមន៍​ក៏​ដូចជា​ជួយ​ដល់​ចាស់​ជារា និងក្មេងក្រីក្រ​ដែល​គាត់​កំពុង​ជួបបញ្ហា។

Q: ហេតុអ្វីបានជាការដាំដើមកូនកោងកាងមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍?

A:  ទាក់ទងនឹងរឿងកោងកាងនេះអ្វីដែលសំខាន់ខ្ញុំមិនបានរៀនពីសាលាទេ ហើយអ្វី​ដែល​សំខាន់​គឺ​យើង​បាន​ឃើញ​ផ្ទាល់នឹង​ភ្នែក គឺ​ទាក់ទង​នឹងរឿងសហគមន៍អ្នកនេសាទនៅ​តំបន់​យើងមានការចំណាកស្រុកច្រើន ដោយសារមានការបាត់បង់ព្រៃកោងកាង ទាក់ទងនឹង​ការបាត់​បង់​ព្រៃកោងកាងនេះ ដោយសារមានការទន្រ្ទាន​យកដីព្រៃកោងកាង​ក៏​ដូចជា​ដែន​នេសាទ​ធ្វើ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​ពី​ជន​ខិលខូច​មួយ​ចំនួ​ន​ដែល​គាត់​មាន​លុយ​មាន​អំណាច​មួយ​ចំនួន​តូច​ទេ។ អ៊ីចឹងគេក៏ចាប់ផ្ដើមធ្វើសកម្មភាពទៅលើរឿង​ទាំងអស់ហ្នឹងហើយ​គាត់​ចាប់ផ្ដើម​លុប​តំបន់​ទាំងអស់​នោះ ហើយអ្នកនេសាទក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់​ប្រាក់ចំណូល​បើសិនជា​បាត់បង់​ជម្រក​ជីវៈចម្រុះ​អ្នកនេ​សាទបាត់បង់ប្រាក់ចំណូល ហើយគេក៏ចំណាកស្រុក ហើយ​ការចំណាក​ស្រុក​រប​ស់​អ្នក​នេសាទ​គាត់​មិន​អាច​ស្រប​ច្បាប់​បាន​ទេ គាត់ទៅតាមមេខ្យល់​ដូច​ដឹង​ហើយ​ថា​លួច​ទៅ​ជា​ក្រុមៗ​អ៊ីចឹង​ទេ។​

អ៊ីចឹងពេលគាត់​ទៅ​គាត់​មិន​អាច​យក​សមាជិក​គ្រួសារទៅជាមួយបានទេ។ ជាពិសេស​ក្មេងៗ​ដែល​រស់នៅ​ក្នុងគ្រួ​សារចំណាក​ស្រុក​គឺ​គាត់​ឈប់​រៀន​ជំហាន​ទី​មួយ អ៊ីចឹង​ពេល​គាត់​ចាប់ផ្ដើម​ឈប់​រៀន​គាត់​ត្រូវ​ប្រើ​កម្លាំង​ពលកម្ម​ដើម្បី​រក​ប្រាក់​ចំណូល។ ហើយទាក់ទង​នឹង​កោងកាង​អ្វី​ដែល​សំខាន់ យើងគិតហេតុអ្វីបានសំខាន់ សំខាន់ត្រង់ថា​បើ​បាត់បង់​ព្រៃកោង​កាង​អ្នក​នេសាទ​ចំ​ណាក​ស្រុក ក្មេងៗបោះបង់សាលាចោលច្រើន ហើយបើសិនជាមាន​កោងកាង​ អ្នក​នេសាទ​នឹ​​ង​​កាត់បន្ថយ​ការចំណាកស្រុក ក្មេងៗក៏បានចូលរៀនក៏ច្រើន អ៊ីចឹង​សម្រាប់​ព្រៃ​កោងកាង​គឺ​សំខាន់។ ​

ប៉ុន្ដែសម្រាប់មនុស្សទូទៅ ដូចខ្ញុំបានបង្ហាញអ៊ីចឹង ដោយសារ​សព្វថ្ងៃ​នេះ​មាន​ការប្រែប្រួល​អាកាស​​ធាតុ​ខ្លាំង​ត្រូវ​ក្ដៅៗ ​ត្រូវ​ភ្លៀងៗ​អ៊ីចឹង​ទៅ មានទឹកជំនន់អ៊ីចឹងទៅ។​ អ៊ីចឹង​បើ​យើង​មាន​ការចូលរួម​ពីព្រៃកោងកាងគឺ​អាច​ចូលរួម​បង្កើត​នូវ​របរ​នេសាទឱ្យ​បាន​ច្រើន​ដើម្បី​ជួយ​មនុស្ស​ទូទៅ​​ក៏​ដូចជា​ទប់ស្កាត់​ការហូរច្រោះ​ដី​ផ្សេងៗ ដូច្នេះ​ព្រៃកោងកាង​នេះ​មាន​ការចូលរួម​ចំណែក​ច្រើន​មែន​ទែន​សម្រាប់​ការជួយដល់មនុស្សនិងហូរច្រោះដីផ្សេងៗ។

Q:  ជាចុងក្រោយតើលោក ស៊ឹម ហ៊ីម មានជា​សារលើក​ទឹក​ចិត្ត​អ្វី​ដល់​យុវជន​ឱ្យ​ចូលរួម​ដាំដើម​កូន​កាង​ដែរ ឬទេ?

A:  សម្រាប់ខ្ញុំ ខ្ញុំសូមអំពាវនាវដែរទៅដល់ក្រុមយុវជន ព្រោះ​សហគមន៍​ត្រពាំង​សង្កែ​យើងគឺ​មិនមែន​ជា​សហគមន៍មួយដែលជាកម្មសិទ្ធិរបស់សហគមន៍របស់ត្រពាំងសង្កែទេ គឺជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​មនុស្ស​ទូទៅ ពិសេសក្រុមយុវជនយើង ក្រុមយុវជនដែលពួកគាត់ចូលរួមកា​រដាំ ណា​មួយ​ទាក់ទង​នឹង​ការដាំ​កោង​កាង​កន្លង​មក គឺ​មិនមែន​ជាត្រពាំងសង្កែ​អ្នក​ដាំតែម្ដង​ទេ មិនមែន​សមាជិក​ដាំ​ទាំង​ស្រុង​ទេ ដោយយើងមានការចូលរួមពីក្រុមយុវជន។

អ៊ីចឹងទាក់ទងនឹងការចូលរួមដាំកោងកាងនេះ គឺសំខាន់យើងបានជួយសឹង​គ្រប់ជីវិត​អ្នក​នេសាទ​ក៏ដូចជាយើង ជួយកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។​ អ៊ីចឹង​ជា​ទូទៅ​ក៏​ខ្ញុំនៅតែអំពាវនាវសូមឱ្យមានការចូលរួមមិនមែនតែយុវជនទេ សម្រាប់មនុស្សទូទៅ ព្រោះមនុស្សយើងត្រូវការរស់ដោយមានសន្ដិភាព រស់នៅត្រូវការជាតិអុកស៊ីសែនច្រើន ដែល​យើងត្រូវការចូលរួមទប់ស្កាត់ទាំងអស់គ្នា មានតែ​យើង​ទាំងអស់​គ្នា​ចូលរួម​ដើម្បី​ដាំ​កោង​កាង។

គោលបំណងយើងមិនមែនសម្រាប់បម្រើផលប្រយោជន៏បុគ្គលណាមួយទេ គឺជាការងារសង្គម ហើយយើងបានចូលរួមរឿងនេះគឺយើងបានចូលរួមការងារសង្គមមួយយ៉ាងធំសម្រាប់មនុស្សទូទៅជំនាន់នេះ និងជំនាន់ក្រោយ។ 

Q: អរគុណលោក ស៊ឹម ហ៊ីម សម្រាប់ការផ្ដល់បទសម្ភាសន៍!

A: បាទ អរគុណ!៕

Newsroom Cambodia បានសម្ភាសនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ស្ថាប័នក្រៅរដ្ឋាភិបាលផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកនាំពាក្យពីស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅប្រទេសកម្ពុជា​ជុំវិញហេតុការណ៍នេះ។

លោក អោក សុភី អាយុ២៥ឆ្នាំ ជានិស្សិតផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិឆ្នាំទី៣ យល់​ឃើញ​ថា​ការប៉ុនប៉ង​ធ្វើឃាត​​​លើលោកដូណាល់ ត្រាំ ​មិនមែនជារឿង​​ចម្លែកនោះទេ ដោយហេតុថា នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ធ្លាប់​មាន​ករណីប៉ុនប៉ង និងបានបាញ់សម្លាប់អតីតប្រធានាធិបតីជាច្រើនមកហើយ ដូចជា​ករណី​បាញ់​សម្លាប់អតីត​ប្រធានាធិបតីទី៣៥លោក John F Kennedy កាលពីឆ្នាំ១៩៦៣ជាដើម។

លោកថា សហរដ្ឋអាមេរិកជាបណ្ដុំជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយការដឹកនាំអាចមានទាំង​អ្នកពេញចិត្ត និង​មិនពេញចិត្ត។

លោកបន្ដទៀតថា៖ ‹‹កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីករណីបាញ់ប្រហារនេះ​បានគឺ​ពង្រឹងនីតិរដ្ឋ​ធ្វើយ៉ាង​ណា​ឱ្យ​ស្ថាប័ន​​​ទាំងបី​របស់កម្ពុជាមាន ស្ថាប័ននីតិបញ្ញាត្តិ ប្រតិបត្តិ និង ប្រព័ន្ធតុលាការ​ឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យ​ និង​មានតុល្យភាព››។

កញ្ញា ឈួន លីសា អាយុ ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ នៅសាកលវិទ្យាល័យកម្ពុជា។ ដើមឡើយកញ្ញាយល់ថា ការវាយប្រហារទៅលើលោក ដូណាល់ ត្រាំនេះ អាចជាការបង្កើតព្រឹត្តិការណ៍​​ដើម្បី​ទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍តែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​លោក​កំពុង​តែ​ឈរឈ្មោះ​ជាបេក្ខភាពឲ្យ​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក​ កញ្ញាយល់ថា​មកពីកងកម្លាំង​ការពារនៅមាន​ការធ្វេសប្រហែស​ទើបធ្វើឱ្យជនល្មើសមានឱកាសលបបាញ់អតីតប្រធានាធិបតីរូបនេះបាន​។

កញ្ញាបានបន្ថែមទៀត៖ ‹‹ម្យ៉ាងនៅតំបន់ Pennsylvania គឺជាតំបន់ខៀវភាគច្រើន​ជាអ្នកគាំទ្រ​ទៅលើ​គណក្សប្រជាធិបតេយ្យរបស់បក្សកាន់អំណាចដែលមិនមែនជាតំបន់ក្រហមគាំទ្រទៅលើគណបក្ស​សាធារណរដ្ឋឡើយ អ៊ីចឹងអាចនិយាយបានថាមកពីជម្លោះនយោបាយដែរ ដែលសកម្មជនមានការ​មិនពេញចិត្ត​ទៅលើសុន្ទរកថារបស់លោក ដូណាល់ត្រាំ ដែលធ្វើឱ្យមានការបាញ់​ប្រហារកើតមាន​ឡើង​››។

កញ្ញាបានបន្ដទៀតថា៖ ‹‹សម្រាប់ការបាញ់ប្រហារលើអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក ដូណាល់​ ត្រាំ អាចធ្វើឱ្យការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៅកម្ពុជាមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាងមុន ព្រោះ​មិន​អាច​មើលដឹងបានទេថាសកម្មជនដែលប្រកាន់បក្សនិយមជ្រុលអាចធ្វើការវាយប្រហារបាន ហើយ​ឱ្យ​កង​អង្គរក្ស​ការពារ​មានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ទៅលើនាយករដ្ឋមន្រ្តី ឬ​ថ្នាក់ដឹកនាំ››។

លោក សុខ ឥសាន អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានលើកឡើងពីករណីបាញ់ប្រហារនេះថា ជា​ហិង្សា​នយោបាយដែលកើតចេញពីគំនិតជ្រុលនិយម ការប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមកាន់អំណាច នៅក្នុងប្រទេសមួយផ្អែកលើឆន្ទៈរបស់ប្រជាជន។

លោកបន្ថែមថា ការធ្វើឃាតឥស្សរជនដែលជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតី ឬជានាយករដ្ឋមន្ដ្រី​ដែលតែងតែ​កើតមានជារើយៗ​លើ​បណ្ដាប្រទេសលើពិភពលោក។

លោកថ្លែង​ថា៖ ‹‹ករណីបាញ់ប្រហារនេះថាជាមេរៀនក៏ថាបានមិនថាមេរៀនក៏ថាបាន ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជារាជរដ្ឋាភិបាលគណបក្សប្រជាជនខិតខំណាស់ក្នុងការថែរក្សាសន្ដិភាពឱ្យបានរឹងមាំ ស្ថិរភាព​នយោបាយ​ និង​សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈសង្គមឱ្យបានល្អ។ ទីមួយដើម្បីឱ្យសង្គមកម្ពុជាប្រជាជន​កម្ពុជា​​​រស់នៅដោយសុខុដុមរម្យនា។ ទីពីមិនឱ្យកើតមានឡើងនូវអំពើហិង្សានយោបាយជ្រុលនិយម​កើត​ឡើង​នៅកម្ពុជាទេ ជាពិសេសដាច់ខាតមិនឱ្យកើតឡើងនូវរបស់អ្វីដែលហៅថា​បដិវត្តពណ៌​ដែល​រំលោភ​គោលការណ៍​លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងនីតិរដ្ឋនៅកម្ពុជា››។

លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ បានលើក​ឡើង​ថា ការប៉ុនប៉ងធ្វើឃាតពីការបាញ់ប្រហារលើអតីតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកលោក ដូណាល់ ត្រាំ និងជាបេក្ខភាពអាណត្តិថ្មីរបស់គណបក្សសាធារណរដ្ឋ​ជារឿងមួយដែលធ្វើឱ្យពិភព​លោក​មាន​ការ​តក់ស្លុត។ លោកបន្តថាហេតុការណ៍នេះ បង្កឲ្យមានចំណាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង និងបានបង្កឲ្យមានភាព​ភ័យ​​ខ្លាច​ទៅកាន់ពិភពលោកផងដែរ ហើយបានផ្តល់ជាមេរៀនដល់កម្ពុជា និងប្រទេសដទៃជា​ពិសេស​កិច្ចការពារ​សុវត្ថិភាពចំពោះមេដឹកនាំសំខាន់ៗ។​​

លោកថា៖ ‹‹គឺមានភាពខុសគ្នាទិដ្ឋភាពកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិក បើនិយាយពីការបាញ់​ប្រហារ​យើង​ឃើញថា​នៅស្រុកគេមានរឿងនេះកើតឡើង ប៉ុន្ដែឃាតករដែល​ប៉ុនប៉ងធ្វើឃាត​ត្រូវបានសមត្ថកិច្ច​បង្រ្កាប​​ភ្លាមៗ​តែម្ដង ហើយការស្រាវជ្រាវរបស់គេគឺមានភាពច្បាស់លាស់ខ្លាំង ហើយការទប់ស្កាត់​​ទោះបីជាមានការផ្ទុះអាវុធ​ដែលធ្វើឱ្យស្លាប់ ឬរបួសដល់អតីតប្រធានាធិបតី ឬក៏បេក្ខជនក៏ដោយ​ក៏យើងឃើញថាកងការពារគេមើលឃើញ​ឃាតករភ្លាមៗ››។  

លោក Wesley Holzer ជា​មន្រ្តីការទូតសាធារណៈ​នៅស្ថានទូតអាមេរិក​បានឆ្លើយតបតាមរយៈ​អ៊ីមែល​ថា៖ ‹‹ដូចដែលរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសបានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គម X ដែលធ្លាប់បានគេ​ស្គាល់ថាជា​ Twitter ថា “យើងមានការភ្ញាក់ផ្អើល និងសោកស្ដាយជាខ្លាំងចំពោះការបាញ់​ប្រហារនៅ​ក្នុង​​ការ​ជួបជុំរបស់អតីតប្រធានាធិបតី Trump  និងបានធូរចិត្តដែលគាត់មានសុវត្ថិភាព។ ដូចដែល​លោក​​ប្រធានាធិបតី Joe Biden ថ្លែងថា“នៅសហរដ្ឋអាមេរិកមិនមានកន្លែង​សម្រាប់អំពើហិង្សា​នយោបាយ​ទេ ហើយវាផ្ទុយពីគោលជំហរប្រជាជាតិយើង” ›› ។

គិតចាប់ពីឆ្នាំ១៨៣៥មក ប្រធានាធិបតីអាមេរិកចំនួនបួនរូប ត្រូវបានគេធ្វើឃាត ក្នុងនោះ​រួមមាន លោក Abraham Lincoln នៅឆ្នាំ១៨៦៥ លោក James A. Garfield នៅឆ្នាំ១៨៨១ លោក William McKinley នៅឆ្នាំ១៩០១ និងលោក John F. Kennedy នៅឆ្នាំ១៩៦៣។ ហើយ​អតីត​ប្រធានាធិបតី ឬប្រធានាធិបតីបួនរូបផ្សេងទៀតបានរងរបួស ប៉ុន្តែបានរួចរស់ជីវិតពីការ​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​ឃាត គិត​ទាំងលោក ដូណាល់ ត្រាំ កាលពីពេលថ្មីៗនេះផងដែរ។ នេះបើយោងតាមសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ Reuters៕

នៅ​ព្រឹក​នោះ ​​ក្រុមយុវជនខ្លះ​ដើរ​ពី​ទីតាំង​ផ្សេងៗគ្នា​ ដោយ​មាន​​ស្លៀកស ចងក្រណាត់ខ្មៅនៅ​ដើម​ដៃ ដើរ​​ដោះ​ស្បែក​​ជើង ​​ខ្លះកាន់​រូបថត និង​បដា តម្រង់​ទៅ​កាន់​ការ៉ាសសាំង​ស្តុបបូកគោ ជាទីដែល​លោកបណ្ឌិត​ កែម ឡី ត្រូវ​បាន​បាញ់សម្លាប់​កាលពី​៨​ឆ្នាំ​មុន។ អ្នកដែល​ចូលដែល​មាន​ពញរះ​សង្ឃ​ផង បាន​សូត្រមន្ត ដាក់កម្រង​ផ្កា​ និង​ផ្កាឈូក​ដើម្បី​ឧទ្ទិស​កុសល​​ជូនវិញ្ញាក្ខន្ធរបស់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី។

អ្នកចូលរួម​ក៏​បាន​ថ្លែង​សារ​នានា ជាពិសេស​ទាមទារឱ្យ​មានការ​រក​ឃាតករ​ពិត​ដែល​ធ្វើ​ឃាត​លោក​បណ្ឌិត​ កែម ឡី និង​​​ទាមទារឱ្យ​មានការ​ដោះលែងលោក កើត សារ៉ាយ ប្រធាន​សមាគម​សម្ពន្ធ​និស្សិត​បញ្ញវន្តខ្មែរ​ ​ព្រមទាំង​ដោះលែង​​​សកម្មជនបរិស្ថាន អ្នកទោសមនសិការ​ផ្សេងៗ​ទៀត។  

ព្រះតេជគុណ ស្រ៊ុន សុភឿក ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ជំនាញរដ្ឋបាលសាធារណៈ​ មាន​សង្ឃដីការ​ថា ​ព្រះអង្គ​ចូលរួម​រំឮកខួប​៨ឆ្នាំ​របស់​លោក​បណ្ឌិត កែម ឡី ដើម្បី​ទាមទារឱ្យ​មាន​ការ​ដោះលែងលោកកើត សារ៉ាយ និង​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ការចោទ​ប្រកាន់​ទៅ​លើ​សកម្មជន​មាតា​ធម្មជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ​ចាប់​ខ្លួន​កាល​ពីថ្ងៃ​ទី២ កក្កដា ឆ្នាំ២០២៤កន្លងទៅនេះ។

ព្រះតេជគុណបន្ថែមថា៖ «ពេលណាដែលប្រជាពលរដ្ឋ ឬក៏ញាតិញោមគាត់រងទុក្ខនូវភាពអយុត្តិធម៌ ឆ្នាំងបាយរបស់គាត់ត្រូវបានបែក អីចឹងព្រះសង្ឃមិនអាចអង្គុយស្ងៀមបានទេ ក្នុងនាមជាព្រះសង្ឃ ព្រោះព្រះសង្ឃរាល់ថ្ងៃរស់ដោយសារពុទ្ធបរិស័ទ បានបាយដោយសារពុទ្ធបរិស័ទ នៅពេលណាដែលពុទ្ធបរិស័ទជួបទុក្ខរងគ្រោះ សួរថាព្រះសង្ឃអាចសិងស្រណុក ដេកលក់គងអន្ទាក់ខ្លា​​កើតអត់ គឺអត់បានទេយើងត្រូវចូលរួមឈឺឆ្អាលទាំងអស់ ហើយបញ្ហាទាំងអស់នេះដែលគាត់យកសាច់ស្រស់ ឈាមស្រស់យកមកបូជាមិនមែនដើម្បីតែខ្លួនគាត់ មិនមែនដើម្បីតែកូនចៅគាត់ មិនមែនដើម្បីតែគ្រួសារគាត់ទេក៏ប៉ុន្ដែគាត់ធ្វើនេះដើម្បីជាតិមាតុភូមិដើម្បីប្រជាជនទាំងមូល»។

ព្រះអង្គ​ពិត​ជា​មាន​ការឈឺ​ចាប់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ភាព​អយុត្តិធម៌​ក្នុង​សង្គម​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​បាត់បង់​នូវ​ធនធាន​មនុស្ស និង​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​យុវជន​គ្រប់​រូប​ក្លាហាន​ក្នុង​ការ​និយាយ​ការពិត​»​។​

​កញ្ញា ឡុង សុខលីន និស្សិតផ្នែកនីតិសាស្រ្ត ឆ្នាំទី៤ បាន​គូរ​ឆ្នូត​លើ​មាត់​បង្ហាញ​ពី​ការបំបិទ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​បញ្ចេញ​មតិ លើកឡើងថា សកម្មជន​ចលនា​មាតា​ធម្មជាតិ សកម្មជន​ចលនា​ដីធ្លី​ដែល​បាន​ប្រើប្រាស់​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​ការតស៊ូ​មតិ​បែរ​ជា​ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ ​និង​តុលាការចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិ បង្កភាព​អសន្តិសុខ និង​ញុះញង់​ទៅវិញ។

កញ្ញានិយាយថា៖ «​ការកាត់ក្តីគឺ​អយុត្តិធម៌​ធ្ងន់ធ្ងរ​ណាស់​ទៅ​ដល់​សកម្មជន​នឹង​អ្នក​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ដែល​​​គាត់​ការពារបរិស្ថានបែរជាត្រូវបានចោទប្រកាន់ជារឿងរួមគំនិតក្បត់ ការប្រមាថ​អង្គ​ព្រះមហា​ក្សត្រ​​​ជាដើម ដែល​មិនមែន​ជា​ការពិត​រាល់​ភស្តុតាង​ដែល​លើក​បង្ហាញ​នៅ​ក្នុង​សវនការ​ដែល​មិនមាន​ស្ថានទម្ងន់​ទោសអ្វីដែលត្រូវចោទប្រកាន់អ្នកទោសទាំងនោះ»។​

កញ្ញា​ស្នើ​ឱ្យ​​​រដ្ឋាភិបាល និង​អ្នកពាក់ព័ន្ធ​បើក​លំហសេរីភាព​សម្រាប់​ពលរដ្ឋឡើង​វិញ។​

កញ្ញាបញ្ជាក់​ថា៖ «សូមស្នើទៅដល់តុលាការ អាជ្ញាធរ និង​រាជរដ្ឋាភិបាល​ជាដើម ឱ្យ​បើក​លំហ​នូវ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋដែលនិយាយពីបញ្ហាបរិស្ថាន បញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស បញ្ហាក្នុងសង្គម និង​រឿង​នយោបាយ ដែលសុទ្ធតែជាសិទ្ធិរបស់មនុស្សគ្រប់គ្នាដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដូច្នេះ​សូម​បើក​លំហ​សិទ្ធិ​ទាំងអស់​នេះ​ឱ្យ​ដូច​អ្វី​ដែល​បាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ឱ្យដូច​អ្វី​ដែល​ចែង​មាន​ឈ្មោះថា​ជា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ»។

លោក រ៉ុង ឈុន ទីប្រឹក្សា​គណបក្ស​កម្លាំង​ជាតិ​​លើកឡើងថា ករណីឃាតកម្ម​លើ​បុគ្គលសកម្ម និង​ល្បីជាច្រើន ដូចជា​​​លោក ជា វិជ្ជា ​លោក ឈុត វុទ្ធី លោក កែម ឡី ព្រមទាំង​អ្នក​សិល្បករ​ផ្សេងៗ​មក​ដល់ពេលនេះ មិនទាន់​ឃើញ​មានការ​ចាប់ខ្លួន​​ឃាតករ​ពិត​ និង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធយក​ មក​ផ្តន្ទាទោស​នៅ​ឡើយ​​។

លោកបន្តទៀតថា៖ «ចំពោះសេរីភាពបើយើងចាប់គិតឆ្នាំ២០១៧ ក្រោយពី​រំលាយ​គណបក្ស​សង្រ្គោះ​ជាតិ​​ គឺមានការធ្លាក់ចុះ​យ៉ាង​គំហុក​មក​ដល់​ពេល​នេះ ហើយ​ការចាប់​សកម្មជន​នយោបាយ ក៏ដូចជា​សកម្មជន​​សង្គម​មេ​សហជីព​នៅ​តែ​បន្ត ជាពិសេស​ថ្មីៗ​នេះដែល​ចាប់​ក្រុម​យុវជន​បរិស្ថាន​ជារឿង​មួយ​ភ្ញាក់ផ្អើល ហើយ​ឃើញ​ថា​អន្តរជាតិ​មានការប្រតិកម្មខ្លាំង»។

លោក​ អំ សំ​អាត​​ ជានាយក​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ច​ការ​ទូរទៅ​នៃ​អង្គការ​ការ​ពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​លីកាដូ​​លើក​ឡើង​ថា ការរំឮកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​លោក បណ្ឌិត កែម ឡី ដើម្បីនឹករឮក និងឧទ្ទិស​កុសលជូ​ន​លោក ដើម្បី​ជា​ព្រលឹង​យុវជន ក៏ដូចជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​និមិត្តរូបនៃសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ លោក​ថា កម្មវិធីនេះ​ ក៏​ជាការ​សំណូមពរ​​ដល់អាជ្ញាធរ និង​តុលាការឱ្យ​ផ្តល់យុត្តិធម៌ពេញលេញសម្រាប់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ជាពិសេស គឺជំរុញឱ្យ​មានការស៊ើបអង្កេតទៅលើសំណុំរឿងរបស់លោក​។​

លោក​ អំ សំ​អាត​ ​បានបន្តថា​៖​ «រឿងលោក​បណ្ឌិត​ កែម​ ឡី​ ដែលយើងប្រារព្ធខួប​ ៨ឆ្នាំ​នៃ​ការ​​បាញ់​សម្លាប់​គាត់ ​ទី១​គឺជា​ការ​រំ​ឮក​វិញ្ញាណក្ខន្ធសំរាប់គាត់​ដើម្បី​ឧទ្ទិសឱ្យគាត់​បាន​ទៅ​កាន់​សុគតិ​ភព​ ទី២​គឺ​យើង​នៅតែ​ចង​ចាំ​នូវ​វីរភាព​ជាស្នាដៃរបស់​គាត់ ​[…] ជានិមិត្តរូបនៃ​សេរី​ភាពក្នុង​ការ​បញ្ចេញមតិ​របស់​លោក​បណ្ឌិត​ កែម ឡី​ ទី៣​ទាមទារ​ឱ្យ​អាជ្ញាធរ​ក៏ដូច​ជា​តុលាការ​ផ្ដល់​យុតិ្តធម៌ពេញ​លេញ​សំរាប់លោក​បណ្ឌិត​ កែម ឡី​»។​

លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ជា​អ្នក​វិភាគ​អំពី​បញ្ហា​សង្គម និង​នយោបាយ​ដ៏​ល្មី​ឈ្មោះ​មួយរូប។ លោក​ត្រូវ​បាន​ឃាតករបាញ់​សម្លាប់​​កាល​ពី​ថ្ងៃទី​១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០១៦។ អាជ្ញាធរ​បាន​ចាប់ខ្លួន និងការទោស​​ខ្មាន់​កាំភ្លើង​ម្នាក់ ឈ្មោះ អឿត អាង ហៅ ជួប សម្លាប់ ដែល​អះអាងថា ខ្លួន​សម្លាប់លោក កែម ឡី ដោយសារ​លោក កែម ឡី ជំពាក់លុយ​៣០០០​ដុល្លារ។

ក្រោយ​ការកាត់ទោស អឿង អាង ទាំង​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ បាន​បង្ហាញ​ការ​មន្ទិល​សង្ស័យ ថា ​អឿត អាង​ មិនមែន​ជា​ឃាតករពិត។ ពួកគេ​តែង​ជំរុញ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​​កម្ពុជាបើកការស៊ើបអង្កេតឡើង​វិញ​ដើម្បី​ស្វែង​រក​យុត្តិធម៌​​ជូន​លោកបណ្ឌិត កែម ឡី។​

លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យ​​​រដ្ឋាភិបាល​បដិសេធមិនធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ ដោយ​​ប្រាប់ឱ្យ​ទៅសួរ​ក្រសួង​យុត្តិធម៌។

លោក ជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌មិន​ឆ្លើយតប​នឹង​សំណួរ​របស់ Newsroom Cambodia តាម​រយៈបណ្តាញ​សង្គម​តេឡេក្រាម។​

ក្រោយ​ការ​បាញ់​សម្លាប់​លោក​បណ្ឌិត កែម ឡី អស់រយៈពេល៨ឆ្នាំហើយដែល​ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល និង​អ្នកឃ្លាំមើល​​​សង្គម នយោបាយ បាន​ចាត់​ទុក​ថា មិនទាន់​មាន​ពន្លឺយុត្តិធម៌៕

Newsroom Cambodia បានសម្ភាសប្រជាពលរដ្ឋដែលជាសិស្សនិស្សិត គ្រូបង្រៀន​ និង​​អាជីវករ​លក់ដូរ​ដែល​​រស់​នៅ​​ក្នុ​ង​​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ និង​ខេត្ត​ ចំនួន​៧​នាក់​ ជុំវិញ​ការ​យល់ឃើញ​ចំពោះ​ក្រម​សីលធម៌​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​បណ្ដាញសង្គម ជាពិសេសការប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារដោយការឈ្លោះគ្នា ឬប្រើ​ពាក្យ​សម្ដី​មិនសមរម្យជាដើម។

លោកស្រី ម៉ែន សុគន្ធា វ័យ២៦ឆ្នាំ មានមុខរបរជាគ្រូបង្រៀនថ្នាក់មតេយ្យសិក្សា នៅខេត្តព្រៃវែង លើក​ឡើង​ថា សម្រាប់ក្មេង​ដែលបើកទូរសព្ទ​មកឃើញមាន​រូបភាព ដូចជាការ​និយាយស្ដីមិនល្អ​នឹងធ្វើឱ្យ​មាន​​ផលប៉ះពាល់​ដល់កុមារជាខ្លាំង ព្រោះក្មេងនឹងយកពាក្យសម្ដី​ដែលខ្លួនបាន​ឮ យក​មកប្រើប្រាស់​ជាមួយ​មិត្តភក្តខ្លួន ទុកដូចជាការលេងសើចបែបធម្មតា។ ភាគច្រើន​លោកស្រីឱ្យកូនមើលតែតុកត្តាណាដែលទាក់ទងនឹងជំនួយក្នុងការរៀនភាសាតែប៉ុណ្ណោះ។

លោកស្រីម៉ែន សុគន្ធា បញ្ជាក់ថា៖ «ក្នុងនាមជាម្ដាយមួយរូប លោកស្រីមិនដែលឱ្យកូនរបស់ខ្លួនប្រើទូរសព្ទក្នុង​លក្ខខណ្ឌមិនចាំបាច់ណាមួយឡើយក្រៅតែពីការសិក្សារៀនសូត្រដែលទទួលបានចំណេះដឹង»។

លោកស្រីសំណូមពរថា៖ «សូមអ្នកដែលប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមគ្រប់រូប កុំចូលទៅចុចតាមដានផេកដែលផុសនូវព័ត៌មានមិនល្អដែលនាំឱ្យខ្ជះខ្ជាយពេលវេលាតែប៉ុណ្ណោះ បើយើងកាត់បន្ថយបាននោះបុគ្គលដែលធ្លាប់តែចែករំលែកនូវរឿងរ៉ាវមិនល្អនោះក៏នឹងមានកាន់តែតិចៗទៅផងដែរ»។

លោក តុប ដា អាយុ២២ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ សិក្សាជំនាញគិលានុបដ្ឋាយិកាយល់ឃើញថា ការ​ប្រើ​ប្រាស់​បណ្ដាញសង្គមជារឿងធម្មតា តែបើប្រើប្រាស់ជាមួយនឹង​ពាក្យសម្ដី​មិនសមរម្យ អាចបង្ក​ផល​ប៉ះពាល់​ច្រើនដល់ក្មេងជំទង់ដែលកំពុងប្រើប្រាស់ប្រើ​ប្រាស់​បណ្ដាញសង្គមនេះផងដែរ។

លោកតុប ដា ថ្លែងថា៖ «ក្មេងងាយចាប់បាននូវអ្វីដែលគាត់បានឃើញនិងឮ ហើយ​ក្មេងរៀន​តាម​ដោយ​ប្រើពាក្យ​ទាំងអស់​នោះ​ទៅកាន់មិត្តភក្តិរបស់គាត់។ បើសិនជាមានបញ្ហាអី មិនគួរបង្ហោះ​ ឬហែកហួរ​គ្នា​នៅ​ក្នុង​បណ្ដាញ​សង្គម​នោះ​ទេ យើងគួរតែមានការដោះស្រាយបញ្ហានោះទល់មុខគ្នា ជៀសវាងកុំប្រើពាក្យអសុរោះនៅមុខក្មេង»។

កញ្ញា រេត ពៅ អាយុ២២ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នជាបុគ្គលិកគណនេយ្យ យល់ឃើញថា បច្ចុប្បន្នក្មេងៗ​មាន​ការ​ប្រើប្រាស់​​បណ្ដាញសង្គមច្រើន ហើយពួកគេងាយចាប់បាន និងយកត្រាប់តាមពាក្យ​អសុរោះ​របស់​មនុស្ស​ធំ ដែលការណ៍នេះអាច​ប៉ះពាល់​ទៅ​ដល់​ការ​សិក្សា​ និងសីលធម៌របស់ក្មេងៗ។

កញ្ញាថ្លែងថា៖ «ការប្រើប្រាស់ពាក្យសំដីអសុរោះអាចបង្កឲ្យមានអំពើហិង្សា និងភាព​អសន្តិសុខ​នៅក្នុង​សង្គម ហើយមានការប្រើប្រាស់ពាក្យមិនសមរម្យទៅមនុស្សចាស់ជាដើម»។

កញ្ញា រ៉ុម ផាន់នី អាយុ១៩ឆ្នាំ ជានិស្សិតឱសថសាស្រ្តឆ្នាំទី១ រស់នៅខណ្ឌសែនសុខ រាជាធានីភ្នំពេញ ផ្តោតការយល់ថាទៅលើការធ្វើ​ទីផ្សារ​ដោយការឈ្លោះគ្នា ប្រើពាក្យសម្ដីមិនសមរម្យលើហ្វេសប៊ុក និងតិក តុកជាដើម​ ដើម្បីទាក់ទាញ​អ្នកអាន ឬទស្សនា។ សម្រាប់កញ្ញា ផាន់នី ការធ្វើទីផ្សារបែបនេះ ​​គឺជាទង្វើមិនសមរម្យនោះឡើយ ដែល​បាន​បង្កផលអវិជ្ជមាន​ទៅ​ដល់​អ្នក​ប្រើប្រាស់ទាំងចាស់​ទាំងក្មេង ជាពិសេសគឺក្មេងៗ​អាយុ​ក្រោម​១៥​ឆ្នាំ​ ដែលងាយនឹងយកតម្រាប់តាមគម្រូមិនល្អ។

កញ្ញា​ក៏បានស្នើ​ឱ្យអាជ្ញាធរ​ និងក្រសួងមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ ណែនាំ អប់រំ និងកែតម្រូវដល់អ្នកបង្ហោះ​ និងចែករំលែករូបភាព និងវីដេអូ​មិន​សមរម្យ​ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកដទៃយកគម្រូតាម។

កញ្ញាបញ្ជាក់ថា៖ «ក្នុងសង្គមកាន់តែមានភាពវឹកវរជាមួយ​ការធ្វើទីផ្សារតាម​បែបជេរបញ្ចោរ​ដែល​ជា​រូបភាព​មួយដែលមិនគួរកើតឡើងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមគ្រប់រូប»។

លោក សែម សីលា អាយុ ១៨ឆ្នាំ ជានិស្សិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រកំព្យូទ័រឆ្នាំទី១ រស់នៅសង្កាត់ទឹកថ្លា រាជធានី​ភ្នំពេញ បានលើកឡើងថា ការប្រើប្រាស់​បណ្តាញ​សង្គមដែល​មិនមាន​ក្រម​សីលធម៌នមួយចំនួន បានបង្ហោះ​រូបភាព​មិនសមរម្យ ​នាំឲ្យក្មេងៗ ដែលមិនគ្រប់អាយុងាយរងផលប៉ះពាល់ដល់ការគិតពិចារណា។

លោក សែម សីលា ចង់ឃើញគ្រូបង្រៀនជួយ​អប់រំណែនាំបន្ថែម ព្រមទាំង​រាយការណ៍​​ទៅអាណាព្យាបាល ក្នុងករណីដែលក្មេងមិនចូលសាលា និងណែនាំឲ្យចុចរីផត(report) រឺប្លុក(block)ផេក ​ដែលតែងតែផុសតែរឿងមិនល្អនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់ស្មារតី​ផ្ចង់អារម្មណ៍របស់ក្មេងជំទង់។

លោកលើកទៀតថា៖ «សម្រាប់អ្នកដែលដឹងហើយថា​ជាវីដេអូដែលខ្លួន​បានមើលមិនល្អ​ហើយក៏​នៅតែចែករំលែក​បន្តទៀត លោកថាជាការឆ្លៀតឱកាសដើម្បីតែផលប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ជាក់ស្តែង​អ្នកដែលថតរូប ឬវីដេអូដែលមិនសមរម្យហើយផុស ដើម្បីឲ្យមានមនុស្សចូលមើល​ច្រើន​គឺរិតតែបង្ក​ផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងទៅដល់ក្មេង។ គ្រប់អាណាព្យាបាលដែលមានកូនតូចៗក្រោមអាយុ១៥ឆ្នាំ គួរតែ​ព្យាយាមតាម​ដានសកម្មភាពរបស់កូនឱ្យបានញឹកញាប់ដូចជាពេលណាកូនទៅរៀន ពេលណា​កូន​ទំនេរ»។

កញ្ញា ទ្រី សុផានី អាយុ១៩ឆ្នាំ ជានិស្សិតផ្នែកអក្សរសាស្រ្តអង់គ្លេសនៅវិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស ​លើក​ឡើងថា ផលប៉ះពាល់ និងរូបភាព​ជេរប្រមាថក្នុងចំណោមអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមនេះ មាន​ទាំង​នៅកម្ពុជា និងបណ្តាប្រទេសដទៃ។ កញ្ញាយល់ថាក្មេងៗ ងាយរងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន ក៏ព្រោះតែពួកគេ​មិនអាចវាយតម្លៃថាជារឿងល្អ​ឬអាក្រក់ឡើយ ដូច្នេះពួកគេនឹងងាយធ្វើតម្រាប់តាម។  

កញ្ញាថ្លែងថា៖ «បើជនបរទេសបានឃើញនូវវីដេអូដែលមានជម្លោះ​ជេរបញ្ចោរគ្នា​តាម​បណ្ដាញ​សង្គម តើគេនឹងមើលមកប្រទេសយើងបែបណា? គេអាចវាយតម្លៃពីសីលធម៌​របស់ប្រជាជន​យើងថាមានភាពអនាធិបតេយ្យមិនចេះគោរពឱ្យតម្លៃគ្នាទៅវិញទៅមក»។

កញ្ញាលើកទឹកចិត្តទៅដល់សិស្សនិស្សិត អាជីវករលក់ដូរ ពលរដ្ឋទូទៅក្នុងសង្គម​ដែលជាអ្នកចែករំលែក បញ្ចេញមតិយោបល់​ផ្សេងៗ​លើការផុសនានា គប្បីធ្វើជា​គម្រូមួយដ៏ល្អ មិនគួរ​ចែករំលែក​នូវ​រឿងរ៉ាវដែល​មិនល្អដែលនាំឱ្យអាប់​ឱនដល់ខ្លួនឯង និងសង្គមជាតិ ជាពិសេសចៀសវាងចេតនាដើម្បី​ទទួលបានការ​ចែករំលែក​ច្រើនហើយចេះតែយកបណ្ដាញសង្គមជាឈ្នាន់ ដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួនដូចជាការលក់ដូរចំណេញប្រាក់ជាដើម។

កញ្ញបន្ថែមថា៖ «ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋទូទៅ ជាអ្នក​ប្រើប្រាស់គួរតែងាកមកចាប់អារម្មណ៍ និងចែករំលែកមាតិកាអប់រំល្អបណ្ដុះស្មារតី កុំយកបណ្ដាញសង្គមជាវេទិកាឈ្លោះហែកហួរគ្នា ព្រោះសង្គមយើងត្រូវការ​ធនធានមនុស្សដែលល្អៗ​ជាច្រើនដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ»។

លោក ទុយ វណ្ណារ៉ា អាយុ៥២ឆ្នាំ មានមុខរបរជាអ្នករត់កង់បី បច្ចុប្បន្នរស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញ យល់​ឃើញ​ថា​ ការឈ្លោះគ្នាលើបណ្តាញសង្គមមិនមែន​ជារឿងសមហេតុផលទេ​ព្រោះ អ្នកប្រើប្រាស់ត្រូវចេះរក្សាសិទ្ធិ​ឱ្យគ្នាដោះស្រាយដោយខ្លួនឯង [ជារឿងផ្ទៃក្នុងគ្រួសារ]។

លោកបន្តថា៖ «ការឈ្លោះគ្នាជារឿងមិនល្អដល់ក្មេងៗ​ជំនាន់ក្រោយនោះទេ ជួនកាលក្មេងៗ​ក្រោម​អាយុ១៥ឆ្នាំគ្នាមានខួរក្បាលគិតមិនជ្រៅជ្រះអំពីបញ្ហានៅក្នុងសង្គមអីចឹងក្មេងមានអារម្មណ៍មួយដោយចេះតែយកតម្រាប់តាម»។ 

លោកបន្ថែមទៀតថា៖ «គេមិនហាមឃាត់ទេក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ ប៉ុន្តែថាតើ​ព័ត៌មានណាខ្លះដែលល្អចាំ​ផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្តាញហេ្វសប៊ុកអ្វីដែលមិនល្អមិនចាំបាច់ផ្សព្វផ្សាយទេ នាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សង្គម ហើយក៏ត្រូវរិះគន់ដើម្បីកែលម្អទៅលើការផ្សព្វផ្សាយលើបណ្តាញសង្គមមួយចំនួនដែរ»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា គិតត្រឹមដើមឆ្នាំ២០២៤ ប្រទេសកម្ពុជាមានអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមចំនួន ១១.៦៥ លាននាក់ ឬ​ស្មើនឹង៦៨.៤ ភាគរយ​នៃចំនួនប្រជាជនសរុប ហើយភាគច្រើនមាន​អាយុចាប់ពី១៣ឆ្នាំ​ដល់៦៤ឆ្នាំ។ នេះបើយើងតាមគេហទំព័រ Datareportal៕