លោកជាអ្នកសម្តែង និងជាអ្នកពោលម្នាក់នៅក្នុងក្រុម ក្រោយមកទៀតលោកបន្តចាប់អាជីពជាអ្នកចម្លាក់ស្បែកសម្រាប់លក់ជាវត្ថុអនុស្សាវវីយ៍នៅផ្ទះ ក្នុងខេត្តសៀមរាប។

សំឡេងញញួរលាន់ឮមិនដាច់ ដំប៉ះគ្នាជាមួយនឹងដែកដាប់លើស្បែកគោ ហាក់បង្ហាញអំពីទេពកោសល្យ និងសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយ បណ្តាលចិត្តអោយភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ចាប់អារម្មណ៍និងចង់ឈ្វេងយល់អំពីមរតកវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃទាំងនេះឱ្យបានគង់វង្សនៅយូរអង្វែង។

លោកអេ ចាន់តង បានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ដល់Newsroom Cambodia ថា សូមឱ្យសាធារណៈជនព្យាយាមឈ្វេងយល់ ផ្សព្វផ្សាយ គាំពារ អភិរក្ស និងលើកស្ទួយសិល្បៈបុរាណខ្មែរ ដែលបន្សល់ពីបុព្វបុរសតាំងពីបរមបុរាណមកដើម្បីចូលរួមផ្សព្វផ្សាយ និងរួមចំណែកអភិរក្សឱ្យបានគង់វង្សបន្តទៀត។

លោកចាន់តងថា ទាំងភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិ និង អន្តរជាតិ មិនគួរមើលរំលង សិល្បៈ ចម្លាក់ ស្បែក ដែល ជាសិល្បៈដ៏ល្អឯកមួយនេះឡើយ ព្រោះថាក្រៅពីការដាក់តាំងលម្អវា គឺជាការលើកស្ទួយនៃ ការងារហត្ថកម្មរបស់ខ្មែរ ដែលបង្ហាញអោយឃើញថានេះជាតម្លៃបែបខ្មែរ។ លោកថាបរទេសតម្លៃ វប្បធម៌ធ្វើដោយដៃ បរទេសគេអោយតម្លៃណាស់ឃើញ យើងអង្គុយឆ្លាក់ដោយដៃ។

លោកថា៖ «ឃើញយើងធ្វើស្អាតអញ្ចឹង មិនគួរឱ្យជឿថាយើងឆ្លាក់នឹងដៃ គាត់អត់ចង់ទិញទេ គាត់ទិញអាប្រេប្រោធ្វើដោយកូនក្មេងវិញ ព្រោះគាត់គិតថាយើងធ្វើនឹងម៉ាស៊ីន តែកាលណាធ្វើអោយគាត់មើលទៅគាត់ចងចាំ មិនគួរណាយើងធ្វើបាន អញ្ចឹងគេអោយតម្លៃយើងខ្ពស់»។

លោកបន្តទៀតថា ល្ខោនស្បែក ជាដំបូងបង្អស់ គឺជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពមួយរបស់ខ្មែរដែលមានតាំង ពីមុនសម័យអង្គរ មកម្ល៉េះ និង ជាសិល្បៈ បុរាណ មួយបែបដែលមានដើមកំណើតឡើងតាមរយៈជនជាតិខ្មែរ ។

លោកថា៖« ពីដើមអត់មានកុនទូរទស្សន៍ដូចសម័យឥឡូវនេះទេ អោយតែមានកម្មវិធីបុណ្យធំៗ យើងលេងនៅកម្មវិធីដូចជាចម្រើនព្រះជន្មស្តេច ឬ បុណ្យសពព្រះចៅអធិការ ហើយនិងបុណ្យជាតិផ្សេងៗ អោយតែមានកម្មវិធីបុណ្យអីយើងក៏ចាប់ផ្តើមយកល្ខោនស្បែកហ្នឹងទៅលេងហ្នឹងហៅដូចថាកុនខ្មែរសម័យពីដើមអត្តសញ្ញាណយើងហើយមានប្រភពតាំងពីដើមមកដូចរឿងរាមកេរិ៍្តដែលមានចម្លាក់ជាប់នឹងជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត»។

លោកលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នល្ខោនបុរាណនេះ ត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ ព្រមបានដាក់បញ្ចូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិផងដែរ។

លោកថា៖ «ជាសិល្បៈល្ខោននិងជាចម្លាក់មួយបែបដែលមានក្បូរក្បាច់យ៉ាងល្អវិចិត្រដែលបានបង្កប់អត្តន័យយ៉ាងរស់រវើកអំពីវប្បធម៌ សិល្បៈ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្មែរ ល្ខោនស្បែក ត្រូវបានអង្គការយូណេស្គូ ដាក់បញ្ជូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់មនុស្សជាតិរបស់ជនជាតិខ្មែរ»។

លោក ញឹម សេរី រតនាលើកឡើងថា ផលលំបាកមួយរយៈពេលនេះគឺផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជាធំ ព្រោះអីយើងប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច […] សាលាលីត ថឺផ្តើមពី ៥ ឡើងរហូត៨០នាក់ ដល់មានកូវីដទើបថយចំនួន ហើយរហូតមកដល់ក្រោយកូវីដនេះនៅសល់តែ២៨នាក់ទេ ដោយសារតែលទ្ធភាពរបស់យើងពុំអាចទៅរួច។

លោកបន្តថា៖« ផលលំបាកដោយសារកន្លែងយើងជាកន្លែងឯកជន […] ចឹងយើងរំពឹងទៅលើការលក់ដូរ ដល់ពេលមានបញ្ហាប៉ះពាល់នៅតំបន់សៀមរាបនេះ ពេលណាអត់មានភ្ញៀវទេសចរណ៍ គឺយើងមានប៉ះពាល់ជាមួយសេដ្ឋកិច្ច ដល់ពេលសេដ្ឋកិច្ចយើងទៅគឺថាចំណូលអត់មានចូល ដល់ចំណូលអត់មានចូលយើងមានតែចំណាយ អញ្ចឹងអ្វីដែលយើងចំណាយទ្រទ្រង់បានត្រឹមតែមួយឆ្នាំ»។

លោកបញ្ជាក់ថា រូបចម្លាក់ដែលធ្វើដោយស្បែកត្រូវបានយកទៅប្រើក្នុងល្ខោនស្បែកដើម្បីសម្តែងអប់រំបែបប្រពៃណីរបស់ខ្មែរ មានតាំងតែពីសតវត្សទី១មក តែហាក់មិនសូវមានច្រើនដូចចម្លាក់ថ្ម ឬចម្លាក់ឈើឡើយ។ម្យ៉ាងទៀតការប្រកបមុខរបរនេះនាំឱ្យលោកទទួលបានកិត្តិយស និងមោទកភាព។

លោកថា៖« ល្ខោនស្បែក គឺមានលក្ខណៈជាភស្តុតាងតាមប្រាសាទប្រហែលជាអាចជានៅក្នុងសតវត្សទី១ ហើយក៏យើងបន្តមកទៀតមក ដោយសារចេញលក្ខណៈរាមកេរិ៍្ត សាច់រឿងរាមកេរិ៍្ត ពីដើម គឺយើងមិនទាន់មានជាលក្ខណៈសម្លៀកបំពាក់ជារាមក្តេរិ៍ទេ តែប្រហែលជាយើងមានជាល្ខោនស្បែកតូច ល្ខោនស្បែកតូចនោះគឺយើងកាត់ជារាងស្បែកធ្វើចលនា មានមាត់មានកទៅ ដើម្បីថាសិល្បៈវាជាការអប់រំរួមគ្នានៃការកម្សាន្តតែវាជាលក្ខណៈអប់រំដូចជាល្ខោនស្បែក»។

លោកបញ្ជាក់ថា៖« ទូទាំងប្រទេសមានតែ១៦កន្លែង មិនដូចថ្មឬឈើមានរាប់រយកន្លែង អញ្ចឹងទៅខ្ញុំបានបង្កើតជាសាលារៀនហើយក៏ចាប់ផ្តើមមានកិត្តិយស ថាយើងពីមុនធ្លាប់គេមិនអោយតម្លៃ ជាក្មេងរើសអេតចាយ ជាក្មេងអត់ម៉ែឪមិនដែលមានគេយកចិត្តទុកដាក់អោយតម្លៃ នៅពេលដែលយើងក្លាយជាគ្រូបង្រៀនគេ គេសំពះយើង គេអោនលំទោន គេអោយតម្លៃយើង អញ្ចឹងក៏មានមោទកភាពមួយថា យើងសប្បាយចិត្ត »។

លោកថា ពីមុនសម្បូរតែបរទេស តែឥឡូវមានខ្មែរអោយតម្លៃខ្លះៗដែរ ដូចថាយើងចូលរួមពន្យល់អំពីការងាររបស់យើងនៅសាលារបស់យើងថាវាប៉ះពាល់ ហើយទៅគាត់ក៏លើកតម្លៃអោយ យើងក៏ស្នើសុំទៅគាត់ថាអាចចែករំលែកខ្លះមកខាងយើងជួយជាវជួយទិញ ដើម្បីយើងបានលុយហ្នឹងយកមកធ្វើជាធនធានសម្រាប់ថែរក្សារបស់ហ្នឹងបន្តទៅទៀត បើសិនយើងស្រឡាញ់ចេញតែពីបេះដូង ចេញតែពីពាក្យសម្តី យើងមិនអាចទិញបាយញុំាបានទេ អញ្ចឹងហើយការចែករំលែកហ្នឹងគឺចិត្តក៏ចង់បាន ថវិកាក៏ចង់បាន។

លោកថា៖«ឧទារហណ៍ថាគាត់ជួយទិញជួយជាវតាំងបង្ហាញទៅគេនឹងឃើញការតុបតែងបានស្អាតគេហ្នឹងជួយជាវហ្នឹងទៅ អ្នកដែលទ្រទ្រង់ផ្នែកវប្បធម៌សិល្បៈហ្នឹងក៏យើងអាចនឹងមានទឹកចិត្តបន្តទៅទៀត តែបើធ្វើរួចយកទុកចោល ធ្វើរួចស្តុកចោលហើយខាតបង់ទិញស្បែក ចំណាយពេលវេលាអត់មានគេអោយតម្លៃ អ្នកសិល្បៈករហ្នឹង នឹងត្រូវអស់ទឹកចិត្តនៅថ្ងៃណាមួយ»។

លោកថា គ្រប់រឿងទាំងអស់ ទាំងការសម្តែង ស្បែកតូច ស្បែកធំ ស្បែកពណ៌ហ្នឹងគឺអោយនិយមន័យមកគឺចង់ពន្យល់មនុស្សថា ភាវៈអាក្រក់គឺមិនដែលជោគជ័យគឺតែងតែបរាជ័យទោះបីអ្នកឈ្នះតែថ្ងៃក្រោយអ្នកគង់នឹងបរាជ័យ តែបើភាវៈល្អគឺបានន័យថាក្លិនផ្កាដែលក្រអូបគឺនៅក្រអូបរហូតហើយ ស្អុយគឺនៅតែស្អុយរហូតហើយ មិនអាចក្រអូបទៅជាស្អុយបានទេ អញ្ចឹងហើយសាច់រឿងហ្នឹងលក្ខណៈគឺដូចយើងអប់រំអញ្ចឹង សម្រាប់អោយយល់ដឹងពីតម្លៃខ្លួនឯងយល់ដឹងពីជីវិតរស់នៅអោយមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ រស់របៀបមិច ធ្វើរបៀបមិចនៅក្នុងសង្គម។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖« ពីដើមយើងអត់មានកុនទេមានតែល្ខោនស្បែក អញ្ចឹងគាត់លេងជាល្ខោននឹងឡើងមកដើម្បីពន្យល់អប់រំប្រជាជន មនុស្សអោយរៀនធ្វើអំពើល្អ រៀនចេះស្គាល់អំពីតម្លៃខ្លួនឯងយ៉ាងណាៗ គឺយើងលើកជាសាច់រឿង ដូចជាអ្នកខ្លះគាត់លេងប្រជល់ក្របី ប្រជល់មាន់ ប្រជល់គោចឹងទៅ[…] ចង់ឈ្នះចង់ចាញ់ធម្មតា អត់មានការលោភលន់អត់មានការឈ្លោះគ្នាអញ្ចឹង ក៏យើងមានតួតាដូនចាស់ ដូចលោកមុន្នីឥសី ឬក៏សមត្ថកិច្ចណាមួយ លោកមកពន្យល់ថាកុំធ្វើទង្វើអញ្ចឹងវាមិនល្អទេ»។

លោកថា សូមឱ្យមហាជន សហគ្រាស ក្រុមហ៊ុនផ្នែកទេសចរណ៍ចូលរួមគាំទ្រ និងឱ្យតម្លៃ តាមរយៈជួយចែករំលែកក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីអោយបរទេសគាត់បានយល់អំពីសិល្បៈវប្បធម៌របស់យើងផង។

លោកថា៖« យើងអាចមានចំណូលចូលមកក្នុងប្រទេសរបស់យើងក៏ដូចជាគេជួយទិញជួយជាវសិល្បៈរបស់យើងទៅដើម្បីចែករំលែកនូវសិល្បៈហ្នឹងទៅអោយក្រៅប្រទេសគេបានស្គាល់អំពីអ្វីទៅដែលហៅថាសិល្បៈបេតិកភណ្ឌស្រុកខ្មែរយើង ដែលយើងចូលជាបេតិកភណ្ឌដែរហើយ»។

លោកថា៖ «ទី២ ចំណូលហ្នឹងអាចទ្រទ្រង់ដល់សិល្បៈករ ក៏ដូចជាជនក្រីក្រដែលគាត់ចាប់របរ មុខជំនាញខាងសិល្បៈស្បែកគ្នាបានបន្តរហូតដល់ថាមិនអាចបោះបង់ចោល បើសិនជាអត់មានទម្រង់នៃការផ្សព្វផ្សាយផ្តល់តម្លៃ។

ពេលផ្សព្វផ្សាយសិល្បៈករឬក៏អ្នកចម្លាក់មានទឹកចិត្តខំប្រឹងរៀនសូត្រ ហើយថាអ្វីដែលយើងខំប្រឹងប្រែងហ្នឹងវាមិនអាសារបង់ទេ វានឹងបន្តទៅទៀត ហើយបើអាចចូលរួមចំណែកគឺថាហ្នឹងឯង គឺថាខ្ញុំចង់អោយគាត់ជួយផ្សព្វផ្សាយអោយបានច្រើនគឺដើម្បីអោយទូលំទូលាយដូចនៅបរទេសអញ្ចឹងដែរ នៅប្រទេសជិតខាងយើងមានការផ្សព្វផ្សាយល្អ ។

ចំពោះលោក ឆប ដែលកំពុងអង្គុយដាប់រូប មានមាឌដំបង អាយុ៤០ឆ្នាំ អាសយដ្ឋានបច្ចុប្បន្នរស់នៅ ភូមិឃ្មៀន សង្កាត់គោកចក ក្រុងសៀមរាបខេត្តសៀមរាប ដោយសព្វថ្ងៃនេះលោកជាអាជីវករលក់ចម្លាក់ ស្បែកបានបញ្ជាក់ថា ចំពោះចម្លាក់ស្បែកបើទោះបីជាមានទម្រង់ក្បាច់ឬលំនាំឆ្លាក់តាមបែបរឿងព្រេងពីបុរាណក៏ពិតមែនប៉ុន្តែនៅតែអាចឆ្លាក់តម្រូវតាមចិត្តរបស់អ្នកទិញបានដូចគ្នា។

ចម្លាក់ស្បែកដែលគេនិយមហៅថាចម្លាក់ស្បែកគោជាសិល្បៈមួយដែលកើតចេញពីរបាំបុរាណល្ខោនស្បែករបស់ខ្មែរ ដែលល្ខោនស្បែកនេះដែរមាន២ទម្រង់គឺ ល្ខោនស្បែកធំ និង ល្ខោនស្បែកតូច។

លោកប្រកបមុខរបរនេះបានជាច្រើនឆ្នាំណាស់ហើយដោយលោកដើរលក់ចម្លាក់ស្បែកនេះនៅតាមប្រាសាទនានាក្នុងខេត្តសៀមរាបតែដោយសារបញ្ហាការរីករាលដាលនៃជម្ងឺឆ្លងទើបធ្វើអោយរូបលោកមិនអាចបន្តប្រកបមុខរបរនៅតាមប្រាសាទដូចកាលពីមុន។

លោកថា៖«កាលកូវីដចូលមកអត់អាចទៅលក់ណាបានទេបិទឈឹងប្រដោយគឺនៅតែផ្ទះនិយាយទៅអត់មានបានទៅលក់នៅណាទេពេលកូវីដនេះ មកដល់ឥឡូវនេះលក់បានគ្រាន់តែវាមិនដូចពីមុន»។

លោក សាន ផល្លា អគ្គនាយករងបច្ចេកទេសនៃក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ បានប្រាប់មកខាង Newsroom Cambodia ថាទីតាំងចម្លាក់ល្ខោនស្បែក ដែលសំខាន់ៗមានចំនួនពីរទីតាំងធំៗ គឺនៅភ្នំពេញនិងនៅខេត្តសៀមរាប។

លោកបានបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីចក្ខុវិស័យរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ក្នុងការអភិរក្សចម្លាក់ស្បែកថា៖«ក្រសួងជួយជ្រោមជ្រែង ការអភិរក្ស ជួយផ្ដល់ឱ្យមានការសម្ដែង ជួយអ្វីដែលក្រសួងអាចជួយទៅបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយ […] ជួយឱ្យគាត់មានការសម្ដែងញឹកញាប់ជួយឱ្យគាត់មានជាប្រាក់បៀវត្ស ជួយឱ្យគាត់មានម៉ោងបង្រៀន ជួយដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ នេះហើយជាយន្តការដែលការពារនិងអភិរក្សចម្លាក់ស្បែក»៕

កញ្ញា មាន លីសា ជាសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែមីនា  ឆ្នាំ២០២៣ថា ការជួបជុំ​គ្នានៅសួនវត្តបទុមវត្តីនេះ ដើម្បីដាក់លិខិតថ្វាយព្រះពរដល់ព្រះមហាក្សត្រ និង​ចូលគាល់ដល់ព្រះមហាក្សត្រ។

កញ្ញា មាន លីសា បញ្ជាក់ថា៖ «ទាក់ទងនឹងលិខិតនេះ គឺយើងចង់បង្ហាញសារយើងក្នុងនាមជាសមាគម ជា​យុវជន ជាសកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស ដែលមានបំណងចង់ចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រ ដោយ​សារ​តែយើង​មើលឃើញថា ព្រះអង្គមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការធានាធិបតេយ្យជាតិ បូរណភាពទឹកដី ដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។

កញ្ញាបានបន្ថែមថា​៖ «ដូច្នេះគឺយើងមើលឃើញថា កន្លងមកគឺយើងអត់ដែលបានធ្វើសកម្មភាពបែបនេះនៅ​ក្នុង​ជំនាន់យើង។ យើងចង់​រំឮក​ឡើងវិញថា ព្រះអង្គនៅតែម្លប់ដ៏ល្អដល់ពួកយើង ក្នុងការ​ដែល​ព្រះអង្គ​អាច​ជួយ​សម្រួល​ដល់​យើង ក្នុងនាមជាសកម្មជន ក្នុងនាមជាអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងៗ ហើយយើង​នឹងជម្រាប​ពី​បញ្ហា​ដល់​ព្រះអង្គ ក្នុងនាមយើង ដូចបានរៀបរាប់ បើសិនជាព្រះអង្គព្រះរាជា​នុញ្ញាត​ឱ្យ​ពួកយើងចូលគាល់»។

លោក កើត សារ៉ាយ ជាសមាជិកសមាគសម្ព័ន្ធនិសិ្សតបញ្ញវន្តខ្មែរថ្លែងថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងថាព្រះមហាក្សត្រ មិនកាន់អំណាចក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែព្រះអង្គជាអ្នកធានាគ្រប់យ៉ាង បូរណភាពទឹកដី ការឯកភាពជាតិ ការផ្សះផ្សាជាតិ ផ្សះផ្សានយោបាយ ព្រោះព្រះអង្គជាមេអគ្គបញ្ជាការកំពូល។ ប្រទេសដែលមានព្រះមហាក្សត្រ គឺតែងតែទុកព្រះមហាក្សត្រដូចជាអាទិទេព ប្រៀបដូចជាទេវតា ដែលជាម្លប់សម្រាប់ប្រជានុរាស្រ្តគ្រប់រូប។

លោកបន្តថា៖ «ដូច្នេះយើងសង្ឃឹមថា ក្រោយតែពីការដាក់លិខិតទៅព្រះកូណាហើយនេះ នឹង​បាន​ទៅ​ដល់​ដៃ​ព្រះករុណាហើ​យ ព្រះករុណានឹងបានពិនិត្យនៅលិខិតនោះ ហើយនឹងអនុញ្ញាតឱ្យសង្គមស៊ីវិលយើង សកម្មជន​បរិស្ថានយើង សកម្មជនសង្គមយើង បានចូលថ្វាយព្រះពរ ក៏ដូចជា​បាន​ថ្វាយ​អំពី​បញ្ហា​ព្រៃឈើ​ដែលកំពុង​តែ​បាត់បង់ ជាពិសេសព្រៃឡង់ដែលជាព្រៃចុងក្រោយរបស់យើង កំពុងតែ​រងការបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំង  »។

លោកជឿជាក់ថា ព្រះបរមនាថ សីហមុនីទ្រង់នឹងដើរតាមមាគ៌ារបស់ព្រះបិតា ព្រះបរមរតនៈកោដ្ឋសីហនុ ដែល​ទ្រង់តែងតែបានធ្វើជា រឿយៗ ក្នុងការលើកទឹកចិត្តឱ្យនិសិ្សតយុវជនឱ្យចូលរួមក្នុងការដោះស្រាយ បញ្ហា​ជាតិ លោកសង្ឃឹមថាព្រះករុណា ជីវិតតម្គល់លើត្បូង ទ្រង់អនុញ្ញាត​ឱ្យកល្រុម​យុវជ​ន​​បាន​ចូល​គាល់​ទាំង​អស់​គ្នា។

លោក កើត សារ៉ាយ ថា កន្ល​ងម​កលោ​កបាន​ដាក់​លិខិត​ទៅ​កាន់​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ ដូចជា​រឿងព្រៃឈើ​ទៅ​កាន់​ក្រសួង​បរិស្ថាន ក្រសួងកសិកម្មជាដើម ប៉ុន្តែជា​លទ្ធផលមកដល់ពេលនេះ ព្រៃឈើ​នៅតែ​ត្រូ​វ​​បាន​កាប់​បំផ្លាញ ចំណែក​ក្រសួងកសិកម្ម​មិនមានការ​លើកទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​សកម្មជន ឬសង្គមស៊ីវិលចូលទៅការពារ ប៉ុន្តែ​បែរ​ជា​បង្ហាញ​ថា នរណាហ៊ានចូលនឹងមានបទល្មើស​ទៅវិញ​។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អាហ្នឹងហើយដែលយើងអត់ជំនឿជឿជាក់ទៀតទេ យើងអត់មានការជឿជាក់ថា រឿង​ព្រៃឈើ​ក្ដី រឿងសិទ្ធិ ការសម្តែងមតិ ដូចយុវជនគ្នាសម្តែងមតិកន្លងមកតែងតែមានការចាប់ខ្លួន យុវជន​សង្គម​នាំគ្នា​និយាយ​អំពីបញ្ហាសង្គមក៏ចាប់ខ្លួន […] តែមកដល់ពេលនេះអត់ការអន្តរាគមន៍ណា ដែល​ចេញ​លទ្ធផល​ទេ ដូច្នេះយើងមានតែរំពឹងដល់ព្រះកូណា ដែលព្រះអង្គជាព្រះមហាក្សត្រជាម្លប់ដល់ពួកយើងជារាស្រ្ត»។

Newsroom Cambodia បានទាក់ទងទៅអ្នកនាំពាក្យព្រះបរមរាជវាំង លោក អ៊ំ ដារ៉ាវុធ នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិនា ឆ្នាំ ២០២៣ នេះ លោកឆ្លើយថា​ លោកមិនមានការពាក់ព័ន្ធនឹងករណីនេះទេ ហើយលោក​ក៏បាន​ប្រាប់​ឱ្យទា​ក់​ទ​ង​សួរទៅខាងរដ្ឋបាលវិញ។

រដ្ឋបាលនៅព្រះបរមរាជវាំងឆ្លើយតបដោយសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះថា លោកទទួលបានលិខិតហើយ និង​កំពុង​តែឆ្លងខាងជំនាញ និងថ្នាក់ដឹកនាំ ចំពោះការឆ្លើយតបបែបណាអាស្រ័យលើថ្នាក់ដឹកនាំ និងព្រះមហាក្សត្រ។

លោកបញ្ជាក់​ថា៖ «ខ្ញុំមានតួនាទីទទួលឯកសារ​ឆ្លងថ្នាក់ដឹកនាំ និងទូលថ្វាយអ៊ីចឹង តែម៉េចទៀតខ្ញុំអត់ដឹងទេ ព្រោះខ្ញុំមិនមែនអ្នកសម្រេច»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា កាលពីថ្ងៃ២៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២កន្លងទៅ សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ រួម​ជាមួយ​យុវជន យុវនារី និងសហគមន៍ការពារព្រៃឈើមូលដ្ឋានប្រារព្ធពិធី «បុណ្យសព» ជូនព្រៃឈើខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​បាន​កាប់​យ៉ាងអនាធិបតេយ្យអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ។ ក្នុងសកម្មភាពនេះពួកគេនាំគ្នាដើរដង្ហែរមជ្ឈូស​យកទៅជូនក្រសួងបរិស្ថាន និងដង្ហែរញាត្តិដាក់ជូនលោករដ្ឋមន្ត្រីដើម្បីទាមទារឱ្យសកម្មជនបរិស្ថាន និង​សហគមន៍​មូលដ្ឋានអាចចូលល្បាតព្រៃឡើងវិញ ព្រមទាំង​បញ្ឈប់​ការគៀប​សង្កត់​មក​លើ​ពួកគេ​ក្នុង​ការការពារ​ព្រៃឈើខ្មែរ៕​

​Newsroom Cambodia​ ​បាន​សម្ភាសន៍​លោក​​​​ រស់​​ សារ៉ាត់​ មន្ត្រី​​សម្រប​សម្រួល​​គម្រោង​​បង្កើន​​ការ​​គោរព​​សិទ្ធិ​​នៅ​​កម្ពុជា​ ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​បញ្ហា​សិទ្ធិសេរីភាព​របស់​ពលរដ្ឋ​ និង​ស្ថាប័ន​ដែល​មាន​សមត្ថកិច្ច​ពាក់ព័ន្ធ​។​​ ​​

Q៖ ជម្រាបសួរលោក! ខ្ញុំបាទ ស៊ុន រតនៈ ជាសិក្ខាកាមរបស់ Newsroom  Cambodia​។

A៖ បាទ! ជម្រាបសួរ។

 Q៖ តើលោកយល់ឃើញបែបណាដែរចំពោះសេរីភាពនៃការអនុវត្តសិទ្ធិនៅកម្ពុជា?

A៖ បើយើងមើលពីសេរីភាពនៃការអនុវត្តសិទ្ធិ វា​ហាក់​ដូច​នៅមាន​កម្រិត​នៅឡើយ​ ជាពិសេស​ដូចជា​​នៅ​មួយរយៈ​​នេះដូច​យើងឃើញហើយ ដូចជា​មាន​ការធ្វើកូដកម្ម​ក្រុម​ណាហ្គាវើល៍​អី​ជា​ដើម​ហ្នឹង យើង​ឃើញថាមាន​ការរិតត្បិត​ជាច្រើន​ ហើយសូម្បីតែយើង​បានដឹង​ហើយ​ថា​គណនេយ្យ​​​ធនាគារ​របស់គាត់​​ដែលទទួលយកជំនួយសម្រាប់​គាត់​ធ្វើប្រតិបតិ្ត​ការ​ហ្នឹង ត្រូវ​បាន​បង្កក​ ត្រូវ​បានរាំងស្ទះ  ហើយ​មេដឹកនាំ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បានចាប់​ឃុំ​ខ្លួន​ក្រោម​បទ​ចោទ​ថា​​គាត់​បានបំពាន​​បំរាម​​របស់​តុលាការ​ អាហ្នឹង​​យើង​មើល​ឃើញថា​វានៅ​មានកម្រិត​មែនទែន​ ហើយ​សូម្បីតែ​មាន​ប្រតិកម្ម​ជាច្រើន​ តាំងពីមេធាវីរបស់គាត់ តាំង​ពី​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​ការ​ខាង​វិស័យ​សិទ្ធិ​មនុស្ស ថានេះជាការធ្វេសប្រហែស​របស់តុលាការ​​ខ្លួនឯង​ដែល​មិនបាន​ចេញ​ការជូន​ដំណឹង​ណាមួយ​ អំពីបម្រាម​ទៅលើ​គាត់​​ ហើយទាល់តែ​ពេល​គាត់ធ្វើដំណើរ​អី​បាន​មាន​ការចាប់​ចង​គាត់អីឡើងវិញ​​នេះគ្រាន់​តែ​ជាផ្នែក​មួយនៃ​ការអនុវត្ត​សិទ្ធិដែល​យើងមើល​ឃើញ​ ដែល​ជាប្រធានបទក្តៅនាពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។​

Q៖ ចំពោះសេរីភាព​បញ្ចេញ​មតិវិញ​  តើ​លោកយល់​ឃើញ​បែបណា​ដែរក្នុង​បរិបទបច្ចុប្បន្ន?

A៖ ចំពោះសេរី​ភាព​បញ្ចេញ​មតិ យើងឃើញថានៅតែ​មាន​ចំណុច​ដែល​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់​ ដូចជា​មួយរយៈ​ចុងក្រោយ​នេះ​យើង​ឃើញ​មាន​កិច្ច​ប្រជុំ​អាស៊ានជាដើម​​​ ដូចជា​ឃើញ​មានការ​បែង​ចែក​បក្ខ​ពួក​រវាង​អ្នក​ចូលយក​ព័ត៌មាន ​​​​ឃើញថា​ក្រុម​ខ្លះទៅ​ក៏អាច​ចូលយក​ព័ត៌មាន​បាន​ ក្រុមខ្លះទៅ​ក៏មាន​ការ​រឹតត្បិត​​លើ​ការចូល​ទៅយក​ព័ត៌មានជាដើម​។

យើងឃើញរដ្ឋាភិបាល​បង្កើត​ឱ្យមាន​ការជួបជុំ​​ជាមួយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​វាជាចំណុច​មួយដែល​ល្អ ហើយបានអនុវត្តក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ​នេះ​ ហើយ​ឃើញ​ថាក៏នៅមានអ្នក​សារព័ត៌មានដែល​គាត់មិនមានក្រមសីលធម៌ មិនមាន​វីជ្ជាជីវៈ​មួយចំនួន​នៅតែ​មាន​ដំ​ណើរ​ការ​នៅស្រុ​កខ្មែរ​ ប៉ុន្តែ​ចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានដែលមាន​វិជ្ជា​ជីវៈហាក់​ដូចជា​នៅមាន​ការគាប់សង្កត់​​នៅមាន​ការរឹត​ត្បិត​ជាដើម។​ 

កាលពីខែ​១១ ចុង​ឆ្នាំ២០២២ ខាងមជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា​ក៏បានចេញ​ផ្សាយនូវ​របាយការណ៍​មួយដែរ យើង​បាន​ផ្តោត​ទៅលើសេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញ​មតិ​​ សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​ និង​សិទ្ធិទទួលព័ត៌មាន​បានចងក្រងករណីតាមរយៈការសម្ភាសន៍​ជាមួយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​​ និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស​ផ្ទាល់​​ជាមួយ​នឹង​ការឃ្លាំមើល​សារព័ត៌មាន​ទាក់ទងជាមួយ​ការរឹតត្បិត​ និងការ​រំលោភបំពានសេរីភាពសារព័ត៌មាននេះ​ យើង​ក៏​ឃើញ​មាន​ការ​គាប​​​សង្កត់​ជាមួយ​អ្នកសារព័ត៌មាន​។ ឧទាហរណ៍​ករណីចុងក្រោយ​ដែលក្តៅហ្នឹង ​ដូច​ជាមាន​ការចាប់​ខ្លួន​អ្នកសារព័ត៌មាន​វីអូឌី​ពេល​ដែល​គាត់​ចុះទៅ​យកព័ត៌មាននៅ​ភ្នំតាម៉ៅ​ជាដើម​ នេះ​គឺជា​រូបភាព​មួយដែល​បង្ហាញ​ថា​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​នៅតែ​មាន​​ភាពមិនទាន់ប្រសើរ​ឡើងនៅ​ឡើយ​ បើ​យើង​មើលទាក់ទង​ជាមួយ​ចំណាត់ថ្នាក់សេរីភាពសារ​ព័ត៌មាន​​ពិភពលោកយើងក៏​នៅ​មាន​កម្រិត​ទាប​នៅឡើយ​ដែរ។

Q៖ តើមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា​បានចូលរួមយ៉ាងណា​ខ្លះ​ក្នុង​ការលើក​កម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស​នៅកម្ពុជា?

A៖ មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា​យើងបានចូលរួម​ចំណែក​មួយចំនួន​តាមរយៈគម្រោង​ដែល​​​យើងមានដូចជា​ការធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ទាក់ទង​ជាមួយនឹង​សិទ្ធិមនុស្ស​ បញ្ហច្បាប់ បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ផ្សេងៗ​ ដូចជាកម្មវិធីវិទ្យុ​ជាផ្នែក​មួយដែល​យើង​ធ្វើ​ការផ្សព្វផ្សាយ​អំពីសិទ្ធិ អំពី​សេរីភាព​​ជាផ្នែក​មួយ​ដែល​យើង​បញ្ជ្រាប​ទៅដល់​សាធារណៈ​ជន​អំពីសិទ្ធិ​និង​សេរី​ភាព​ដែល​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​យើង​មាន។​

យើងក៏មាន​កម្មវិធី​ផ្សេង​ៗ​ដូចជា​ ការជួប​ជាមួយយុវជន​ដើម្បី​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពីសិទ្ធិសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន​ ដែល​ផ្តោត​ទៅលើ​សេរីភាព​ខាង​ការបញ្ចេញ​មតិ​ សេរីភាពជួប​ប្រជុំ​ និង​សេរីភាព​ខាងសមាគម​យើង​ក៏មាន​កម្មវិធី​​ដូចជា​ការឃ្លាំមើល​សវនាការ យើងក៏មានការចេញផ្សាយ​អំពីរបក​គំហើញ​ដាក់នៅក្នុង​របាយការណ៍​របស់យើង។​

យើង​ក៏មានការ​ចេញ​ផ្សាយ​របាយ​ការណ៍​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ទាក់ទង​ជាមួយនឹង​ការឃ្លាំ​មើល​សេរីភាព​ជាមូលដ្ឋាន​​ សម្រាប់​របាយការណ៍​ជាក់លាក់​គឺទាក់ទង​ជាមួយ​នឹង​ស្ថានភាព​សេរីភាព​បញ្ចេញ​មតិ​ សេរីភាពសារព័ត៌មាន​និង​សិទ្ធិទទួល​ព័ត៌មាន​​ យើង​ចេញ​ផ្សាយ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​​សម្រាប់​របាយ​ការណ៍​ឃ្លាំមើល​សេរីភាព​មូលដ្ឋាន​គឺជា​របាយ​ការណ៍ដែល​យើង​មើល​សេរីភាព​ជា​រួម​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ហើយ​នៅពេល​ដែល​យើង​ចេញ​ផ្សាយ​យើង​ក៏មាន​អនុសាសន៍​សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​​សម្រាប់​ភាគីពាក់ព័ន្ធដើម្បីគាត់យកទៅ​ពិចារណា។

ក្រៅពីនោះយើងធ្វើ​ការលើក​កម្ពស់ទៅលើសិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា យើង​ក៏​មាន​បើក​វគ្គ​បណ្តុះបណ្តាល​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ការជំនុំ​ជម្រះដោ​យយុត្តិធម៌ ដែលផ្តោត​ទៅលើនិស្សិត​ ហើយ​ក៏មាន​បង្រៀន​ពួកគាត់​ពី​របៀប​​ចូលទៅស្តាប់សវនាការជាដើម​។

Q៖ តើអ្វីដែលជាដំណោះស្រាយដែលត្រឹមត្រូវនៅពេលដែលច្បាប់ពីមានភាពប្រទាញប្រទង់​គ្នា?

A៖ ជាទូទៅ​នៅពេល​ដែល​​មានការខ្វែងគំនិតគ្នា​ទៅ​លើច្បាប់ជា​ពិសេស​ឃើញមាន NGO បកស្រាយ​​ផ្សេង​ហើយ​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​គាត់បកស្រាយ​ផ្សេង​ ដែលជាទូទៅច្បាប់គេតែង​តែទុកចន្លោះ​ឱ្យ​មាន​ការ​បកស្រាយ​ ប៉ុន្តែ​ជារួម​យើងយល់ថា​ដើម្បី​ឱ្យ​មានភា​ពស៊ី​សង្វាក់គ្នា​នៅពេល​ដែល​ធ្វើច្បាប់​អ្វីមួយ​ រដ្ឋាភិបាល ​ឬអ្នក​ធ្វើសេចក្តី​ព្រាង ​គាត់គួរ​តែ​ប្រមូល​យកធាតុ​ចូលពីភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​នានា ក្នុងនោះមានទាំង​អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល មាន​ទាំង​អង្គការ​អភិវឌ្ឍនានា​ដើម្បី​គាត់ផ្តល់ធាតុចូលថា​តើ​ច្បាប់​នោះ​វា​យ៉ាង​ម៉េច​ នៅពេល​ដែល​អនុវត្ត​ទៅ​ដើម្បីកុំឱ្យ​មាន​ភាព​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា ជា​គោលការណ៍​ច្បាប់គឺ​ត្រូវតែឱ្យស្រប​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

Q៖ តើស្ថាប័នដែលមានសមត្ថកិច្ច​គួរតែមានវិធាន​ការ​ណ៍បែបណា​ ដើម្បី​ពន្យល់ពលរដ្ឋ​ឱ្យ​បាន​យល់ពី​សិទ្ធិ ​និង​ព្រំដែន​នៃ​ការអនុវត្ត​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​?​

A៖ ជាទូទៅនៅពេល​ដែល​ច្បាប់​អនុម័ត​ហើយ​ ជាកាតព្វកិច្ចរបស់រ​ដ្ឋគឺគាត់ត្រូវ​តែ​ផ្សព្វផ្សាយ​ ហើយ​កន្លង​មក​យើង​ឃើញ​មានអង្គការសង្គម​ស៊ីវិលគាត់​បានចូលរួម​ធ្វើការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយច្រើន​ទាក់ទង​​ជាមួយ​​ច្បាប់​​ជាពិសេស​​ទាក់ទង​​ជាមួយ​​គោល​ការណ៍​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​​ជា​ដើម ទាក់ទង​ជាមួយ​​ការផ្សព្វផ្សាយ ​យើងយល់ថា​រដ្ឋាភិបាល​គាត់គួរ​តែ​ពង្រឹង​បន្ថែម​ទៀត។​ ឧទាហរណ៍​ដូចជាឥឡូវ​យើងឃើញ​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ចាប់​ផ្តើម​ប្រើ​​បណ្តាញសង្គម​នានា ដែលជាកន្លែង​មួយ​ដែល​រដ្ឋ​គួរតែ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​បានទូលំទូលាយ​បន្ថែមទៀត​អំពី​ច្បាប់​ ជាពិសេស​ច្បាប់ដែល​អនុម័តហើយ​ថ្មី​ៗ​ ហើយ​យើង​ឃើញ​ថា​រដ្ឋ​មាន​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទូលំទូលាយ​ជាង​ខាង​អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​ ជាង​ខាង​ដៃ​គូរ​អភិវឌ្ឍ​ផ្សេងៗ​។​ អញ្ចឹង​គាត់គួរ​តែ​យក​ស្ថាប័ន​ផ្សព្វផ្សាយ​ទាំង​នោះ​ដើម្បី​ធ្វើការផ្សព្វផ្សាយ​គោលការណ៍​ហើយ​និង​បទបញ្ញត្តិ​នានា​ទាក់ទង​ជាមួយ​ច្បាប់​មិនថា​ច្បាប់សិទ្ធិ​មនុស្ស ​ឬ​ក៏ច្បាប់​អីទេ​ គឺឱ្យ​តែ​គោលការណ៍ច្បាប់​គួរ​តែ​ធ្វើការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ឱ្យ​បានទូលំទូលាយ​ អញ្ចឹង​មាន​ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ​ និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​អី​ផ្សេង​ៗទៀត​ ហើយ​បើសិន​ជា​អាច​គួរ​តែ​ធ្វើ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទៅ​ដល់​មូលដ្ឋាន​ផ្ទាល់តែម្តង​។

Q៖ តើ​លោក​មាន​អនុសាសន៍​បែប​ណា​ដើម្បី​ឱ្យ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា​អនុវត្តទៅ​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​?​

A៖ ដើម្បីឱ្យ​ស្ថាន​ភាព​សិទ្ធិ​មនុស្ស​បានល្អ​ប្រសើរ​ នៅពេល​ដែល​អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​គាត់បាន​ចេញ​អ្វី​មួយ ជាទូទៅយើង​តែង​តែ​ឃើញ​មាន​ខាងរដ្ឋាភិបាល​គាត់ច្រានចោល មិនថា​តែ​សង្គម​ស៊ីវិល​ទេ​នៅ​ពេល​​ដែល​​មាន​​អ្នក​​ឯករាជ្យ ឬ​ពលរដ្ឋ​ផ្សេងៗ​​មើល​​ឃើញ​​បញ្ហា​​សិទ្ធិ​​មនុស្ស​​កំពុង​តែ​​កើត​​មាន​ មាន​​ការរំលោភ​​បំពាន​ មាន​ការរឹតត្បឹត​ គេតែងតែផ្តល់ជាអនុសាសន៍​ ហើយ​លើក​ឡើង​ពី​បញ្ហា​ហ្នឹង។ ​

ជា​យោបល់របស់​ខ្ញុំ ខ្ញុំគិត​ថា​រដ្ឋាភិបាលគួរតែសិក្សា​ឱ្យ​បានច្បាស់លាស់​​ ថា​តើបញ្ហានោះវា​ពិត​ជា​មានមែន ឬ​ក៏យ៉ាង​ណា ហើយ​បើសិន​ជា​ពិត​ជាមាន​មែន​ក៏គួរ​តែ​ទទួល​អនុសាសន៍នានា ​​​ទទួល​យក​​បញ្ហា​នោះ​មក​ដាក់​លើ​តុ​ដើម្បី​ជជែករក​ដំណោះ​ស្រាយ​ថា​តើមានដំ​ណោះ​ស្រាយ​អ្វី​មួយ​ដែល​គួរ​តែ​ដោះ​ស្រាយ ​គួរតែ​ធ្វើការ​កែប្រែ​ដើម្បី​ឱ្យ​ស្ថាន​ភាព​ប្រសើរ។ ហើយ​យើងបាន​ឃើញ​ហើយ​ សហគមន៍​អន្តរជាតិ​គាត់បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​ប្រទេស​កម្ពុជា​តាមរយៈ​ការ​​ដកប្រព័ន្ធ​អនុគ្រោះពន្ធ​ EBA ជាដើមគឺដោយ​សារ​តែ​គេយល់ថា​ស្ថានភាព​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅកម្ពុជា​កំពុងតែជួបបញ្ហា​ដែលតម្រូវ​ឱ្យ​កម្ពុជា​ធ្វើការដោះស្រាយ​ដើម្បីឱ្យ​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ឡើង។​

ជាដំណោះស្រាយ​រួម​ខ្ញុំយល់ថា​នៅ​ពេល​ដែល​ខាង​អង្គការ​ស៊ីវិល​នៅពេ​លដែ​ល​​មជ្ឈដ្ឋាន​អន្តរជាតិ នៅពេល​ដែល​អ្នក​ឯករាជ្យ​​គាត់បានលើក​ឡើង​ពីបញ្ហា​អ្វីមួយ ជា​ពិសេសកម្ពុជា​បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កំពុង​តែ​មានការរំលោភបំពានរងការរឹតត្បិត​អ្វីបែបហ្នឹង អញ្ចឹងរដ្ឋាភិបាល​គាត់គួរ​តែ​​ធ្វើម៉េច​យក​បញ្ហា​ហ្នឹង​មក​ដោះ​ស្រាយ​ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ឡើង។

Q៖ បាទ! ខ្ញុំ​សូម​អរគុណ​​​សម្រាប់​ចំណាយ​ពេលវេលា​របស់​លោក​ក្នុង​ការ​ផ្តល់​បទសម្ភាសន៍ សូម​ជម្រាប​លា!

A៖ បាទអរគុណច្រើន ជម្រាបលា!៕

សមាគម​ប្រតិបត្តិករទូរគមនាគមន៍បានបញ្ជាក់ថា ប្រតិបត្តិករ​ផ្តល់​សេវា​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត​ទាំង​អស់ និង​បញ្ឈប់​សេវាក​ម្ម​គម្រោង​ប្តូរ​ប្រាក់​ជា​មុ​ន​​នៅ​ថ្ងៃទី០១ ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០២៣។ ហើយ​អតិថិជន​ទាំងអស់​អាច​អញ្ជើញ​ទៅ​កាន់​សាខា​ផ្តល់​សេវា​ទូរស័ព្ទ​ចល័ត​ដើម្បី​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទៅ​កាន់​គម្រោង​ថ្មី។ ចំពោះអតិថិជនដែលមិនបានទៅផ្លាស់ប្តូរគម្រោងថ្មីនេះមុនថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២៣ប្រតិបត្តិករផ្តល់សេវាទូរស័ព្ទចល័តរបស់លោកអ្នក និង​ផ្លាស់ប្តូ​រ​ទៅ​កាន់​គម្រោង​ថ្មី​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​​នៅ​មុន​ថ្ងៃទី០១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣។

ប្រជាពលរដ្ឋ​ចំនួន​៦​​នាក់​​បា​ន​ផ្តល់បទសម្ភាសន៍​ដល់ Newsroom Cambodia អំពី​មតិ​របស់​ពួកគេ​ជុំវិញ សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​របស់​សមាគម​ប្រតិបត្តិករ​ទូរគមនាគមន៍​ទាក់ទង​ជាមួយ​ការផ្លាស់ប្តូរ​សេវា​ទូរស័ព្ទ​ចល័តពីកញ្ចប់គម្រោងប្រើបច្ចុប្បន្នទៅកញ្ចប់គម្រោងថ្មី។

លោក កុសល ពិសិដ្ឋ ​អ្នកកាត់តវីដេអូបានលើកឡើងថា តាម​បទពិសោធន៍​របស់​លោក​រយៈពេល​ដែល​ចេះ​ប្រើ​ទូរស័ព្ទ​មក​នៅ​ឆ្នាំ២០០៥ ពេលនោះមិនទាន់មានគម្រោងប្តូរលុយទេ ហើយ​ការប្រើប្រាស់គឺបានតិចណាស់។ លោកថា ចាប់​តាំងពី​មាន​គម្រោង​ប្តូរ​លុយ​មក​ការ​តេ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ការប្រើប្រាស់ទៅ​លើសេវាកម្មនានាមានភាពងាយស្រួលជាងមុន និង​មិនសូវ​កាត់​លុយ​ដូច​ពី​មុន​ឡើយ។

លោកបានបន្ថែមថា ប្រសិនបើគោលការណ៍​ថ្មី​នេះ​គឺ​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​លុប​បំបាត់​ការកេង​ចំណេញ​​ពី​អតិថិជន​គឺ​លោក​គាំទ្រ​ព្រោះ​ជា​ទូទៅ​នៅ​ពេល​ដែល​លោក​បញ្ចូល​ទឹកប្រាក់​ក្នុង​ទូរស័ព្ទ​តែងតែ​មាន​ការកាត់​ដោយ​មិ​ន​ដឹង​មូលហេតុ​ហើយ​ប្រសិនបើ​ក្រសួង​មាន​គោលការណ៍​ដាក់​​​អតិ្ថភាព យកអតិថិជនជាគោលដៅធំមានន័យថាអាចជួយសម្រួលអតិថិជន កុំ​ឱ្យ​ក្រុមហ៊ុន​​កេង​​ចំណេញ​បាន​តទៅ​ទៀត​។​ 

លោកបានបន្តថា៖ «ជាមួយកញ្ចប់សេវាប្រើប្រាស់ទាក់ទងនិងប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ អាហ្នឹង​ខ្ញុំ​គិត​ថា​ខ្ញុំ​ប្រើ​រាល់ថ្ងៃ​ដូចជា​មិន​ជា​បញ្ហា​ចោទ​អី​ធំ​ទេ ហើយណាមួយឥឡូវអាចតេក្នុងប្រព័ន្ធអីស្រួល តែ​គ្រាន់​តែ​មានបញ្ហាសេវាទូរស័ព្ទ ដោយសារ​តែ​ឥឡូវ​ហ្នឹង​គឺ​ប្រើប្រាស់​អត់​ដូច​មុន​ទេ​គឺ​ប្រើ​ទាល់​តែ​រកទីតាំង​ដែល​ត្រឹមត្រូវ​មិន​ចឹង​ទេ​បើ​ក្នុង​បុ​រី​គឺអត់មានសេវាប្រើប្រាស់ពិបាកមែនទែន តែបើ​​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​កញ្ចប់​សេវាកម្មប្រើប្រាស់គឺមិនមានបញ្ហាទេ»។

លោក គេច សុគន់ ​ពេទ្យ​សត្វ​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​យល់​ថា៖ «ក្នុងនាម​ជា​អ្នក​ប្រើប្រាស់​​សេវា​ក​ម្ម​ទូរស័ព្ទ ចំពោះគោលនយោបាយនេះ​មានលក្ខណៈផ្លាស់ប្ដូរ ឬ​កំណែ​ទម្រង់​ថ្មី​ដ៍​ធំ​មួយ​​ដែរ។ ខ្ញុំ​កំពុងរងចាំមើល និង​សង្ឃឹម​ថា​ការផ្លាស់ប្ដូរ ឬ​​កំណែទម្រង់​នេះ​នឹង​នាំ​ឱ្យ​ការផ្ដល់​សេវា​ទូរស័ព្ទ​របស់​ក្រុមហ៊ុន​កាន់តែល្អប្រសើរ»។

កញ្ញា ចិត្ត ស្រីយ៉ា ​ដែលជានិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញបានយល់ឃើញថា៖ «វានឹង​ល្អ​ប្រសិនបើ​ក្រុមហ៊ុន​ទូរស័ព្ទទាំងអស់ហ្នឹង គាត់កំណត់យកការដូរលុយគម្រោងតែមួយ។ ឧទាហរណ៍​១ដុល្លារ​ដូរ​បានប៉ុន្មាន គាត់​ប្រាប់​អតិថិជន​មក​ថា ១ដុល្លារដូ​រ​គម្រោងនេះ​បាន​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយអ៊ីនធឺណិតបានប៉ុននេះ សារបានប៉ុននេះ តែមួយមុខអ៊ីចឹកមកបានហើយ។ ព្រោះ​នៅ​ពេល​ដែល​មាន​គម្រោង​ច្រើន​អ៊ី​ចឹង ខ្ញុំជា​អ្នកប្រើ​ក៏​មានអារម្ម​ណ៍​ថា​រញ៉េរញ៉ៃ​ក្នុងការប្រើ គួរ​យក​មួយណា​គួរអត់មួយណា»។

កញ្ញា ចិត្ត ស្រីយ៉ា ក៏បានសំណូមពរឱ្យក្រុមហ៊ុនផ្ដល់សេវាទូស័ព្ទគិតគូរពីទិន្នន័យអ៊ីនធឺណិត ទិន្នន័យសារ ទិន្នន័យខល ធ្វើយ៉ាងណា​ឱ្យសមរម្យ និងគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់​។

លោក សុវណ្ណឡេងឡេង​ ជាសិល្បៈករខាងចាប៉ីដងវែងមួយរូបបានលើកឡើងថា៖ «បើ​តាម​គំនិត​របស់​ខ្ញុំ​បើសិន​ជា​ប្តូរ​គម្រោង​លក្ខណៈ​មា​ន​តម្លាភាព​ត្រឹមត្រូវ​ឧទាហរណ៍​ថា​ក្រុមហ៊ុន​នេះផ្លាស់ប្តូរ​ក្នុង​មួយដុល្លារ​ដូរ​បាន1G or 500MB គឺ​ឲ្យបា​នដូ​ចគ្នា​ហើយ​មាន​សុពលភាព​ត្រឹមត្រូវ»។

លោកបានបន្តថា៖ «ហើយបើប្តូរ​ទៅ​ជា​គម្រោង​ជាក់លាក់​នៅថ្ងៃ២៨​នឹង​មែន​គឺ​ខ្ញុំ​ពិត​ជា​ពេញចិត្ត​បើ​សិន​ជាទៅតាមលក្ខខណ្ឌហើយច្បាស់លាស់»។

លោកសុវណ្ណឡេងឡេង បន្ថែម​ថា លោក​បាន​សង្កេតឃើញ​ថា កន្លង​មក​អ្នក​ប្រើប្រាស់​សេវា​ទូរស័ព្ទ​តែងតែ​ជួបបញ្ហាកាត់លុយក្រោយពេលបញ្ចូលហើយ ដោយសារ​គម្រោង​ផ្សេងៗ​ក្រៅ​ពី​គម្រោង​ប្ដូរ​លុយ ជាហេតុនាំឱ្យខ្វះលុយមិនអាចប្ដូរបាន។ លោក​បាន​សំណូមពរ​ឱ្យ​ក្រុមហ៊ុន​ទូរស័ព្ទ​ផ្ដល់​តែ​សេវាប្ដូរលុយដែលមានតម្លាភាព មិន​បញ្ឈប់​ការផ្ដល់​គម្រោង​ក្រៅ​ដើម្បី​ជៀស​វាង​​បញ្ហា​កាត់​លុយ។

តាមរយៈកិច្ចសម្ភាសន៍តាមតេលេក្រាម កញ្ញា ស៊ុន​ ស្រីណៃ អ្នកសម្របសម្រួលការរៀនសូត្រ និងអភិវឌ្ឍន៍យុវជននៃសមាគមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា​បាន​បង្ហា​ញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ចំពោះ​​គម្រោង​​​នៃការ​ផ្លាស់ប្តូរនេះថាប្រសិន​បើ​ប្រព័ន្ធនៃការដូរលុយមាន​ភាពល្អប្រសើរ​ជាងមុន ​វា​មាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ជាង​មុន​ នេះជារឿងដែលល្អសម្រាប់យើងក្នុង​នាម​​​ជា​អតិថិជន​​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធនានា​របស់​ក្រុមហ៊ុនសេវា​ទូរស័ព្ទនៅកម្ពុជាផ្ទាល់។

កញ្ញាថា៖ «ប្រសិន​ជាការ​ផ្លាស់ប្តូរ​គម្រោង​ ផ្តល់ភាពងាយស្រួល​ទៅដល់អតិថិជន​​ដែល​ជា​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ ហើយបើសិនជា​គម្រោង​ហ្នឹង​ប្តូរ​លុយ​ទៅ​ធ្វើអោយនៅ​តែរក្សា​ចំនួន​លុយ​ឬក៏រក្សា​នូវ​ចំនួនការ​កាត់សាច់ប្រាក់​នៅពេលដែលយើងប្រើប្រាស់​អ៊ីនធឺណែត​ ​នៅ​ពេល​ដែល​យើង​ប្រើ​ប្រាស់​​ការខលហៅ​​ ឬការផ្ញើសារ​ទៅ​កាន់ដៃគូរ​ផ្សេងទៀត​ នៅតែរក្សា​ការកាត់​ចំនួន​លុយ​ហ្នឹង​ដដែលក្នុងចំនូនតិច គម្រោង​ហ្នឹង​បងគិតថា​ល្អ ប៉ុន្តែ​បើស្រប​ពេល​នៃការផ្លាស់ប្តូរ​គម្រោង​ដូរ​លុយហ្នឹង ឧទាហរណ៍ថាប្តូរ​ពីចំនួនពីប៉ុន្មានទៅប៉ុន្មានអញ្ចឹង»។​

កញ្ញាក៏បានបន្ថែមថា៖ «ប៉ុន្តែនៅ​ពេលដែលអតិថិជន​ប្រើ​​អ៊ីនធឺណេត នៅពេលដែលគាត់ខល ចេញ ឬក៏គាត់ផ្ញើរសារ​ មានការ​កាត់ថវិការច្រើន​​ហើយ​ធ្វើអោយ​ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ ​អ៊ីន​​​​​​ធឺ​​ណិត​​​មានភាពយឺតយ៉ាវ​ ឬបញ្ហាផ្សេងៗ វានឹងជារឿងមួយមិនល្អសម្រាប់ការផ្លាស់​ប្តូរនូវ​គម្រោងការដូរ​លុយ ហ្នឹង​ហើយ​មួយទៀតហ្នឹង​គឺអ្នក​ប្រើប្រាស់ក៏មានភាពធុញទ្រាន់​ ភាព​មិ​ន​ពេញចិត្តនៅក្នុងការប្តូរគម្រោង​ហ្នឹងដែរ​»។

យុវជន គីម ជីលីន និស្សិតសង្គមវិទ្យានៅសាកលវិទ្យាភូមិន្ទភ្នំពេញបានផ្តល់បទសម្ភាស៍ថា នៅពេលដែលក្រសួងប្រៃសនីយ៍បានរៀបចំ​ធ្វើកំណែទម្រង់លើសេវាទូរស័ព្ទនៃក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាទូរស័ព្ទនៅកម្ពុជាបែបនេះ វា​ជា​ផ្នែក​មួយ​​នៃការលើកកម្ពស់ទៅលើតម្លាភាព​នៃ​គម្រោង​ថវិការ​របស់​អតិថិជន​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​សេវាទូរស័ព្ទនៅកម្ពុជា ។

លោកថា៖ «នៅ​ពេ​ល​ដែលក្រសួងចាប់ផ្តើមពង្រឹងស្តង់ដាសេវាទូរស័ព្ទអី​ទាំង​អស់ហ្នឹង ខ្ញុំ​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​សេវា​ទូរស័ព្ទ​សម្រាប់ការរៀនសូត្រ​ខ្ញុំបានល្អប្រសើរទៀត ហើយ​អ្វី​ដែល​សំខាន់​ចុង​ក្រោយ​នោះ​គឺ​ខ្ញុំ​អាច​សន្សំ​សំចៃ​ថវិកា​​ខ្លះផងដែរ ពីព្រោះ​កន្លង​ទៅ​នៅ​ពេល​ដែល​ក្រសួង​មិន​ទាន់​​បា​ន​​រឹត​បន្តឹងក្នុង​ចំណុចហ្នឹង​ ខ្ញុំប្រើសេវាទូរស័ព្ទទាំងអស់ហ្នឹង អស់​លុយ​ពីមួយ​ខែ​ទៅ​មួយ​ខែ​ចន្លោះ​ពី​៥​ដុល្លារ​ទៅ​៦ដុល្លារ ឬក៏ឈានចូលជិត១០ដុល្លារទៅ​តាមតម្រូវការ​ តែនៅពេល​កំណត់​បែប​នេះ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​​វា​នឹងជួយសន្សំសំចៃថវិកា ទាំងខ្ញុំផ្ទាល់ជានិស្សិត និង ពលរដ្ឋ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​ទទួល​សេវាកម្មទូរស័ព្ទបែបហ្នឹងដែរ»។

យុវជនរូបនេះបន្តថា៖ «ខ្ញុំនៅតែលើកទឹកចិត្តឱ្យក្រសួង​បន្តរឹត​បន្តឹង​ទៀត​ហើយ​ជួយ​ព្យាយាម​ជម្រុញ​យ៉ាងណាឱ្យសេវាទូរស័ព្ទអាចដើរលឿននៅគ្រប់ទីតាំង គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ជាពិសេស​ដ​ល់ទីជនបទ ដើម្បី​ឱ្យ​ប្រជាជន​ដែល​នៅ​ទី​ជនបទ​អាច​ទទួល​បានសេវា​ទូរស័ព្ទ​ក្នុង​ការរៀនសូត្រ ក្នុងការប្រើប្រាស់ក្នុងការទាក់ទងជាដើម»៕​

យោងតាមប្រសាសន៍លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីក្នុងពិធីប្រគល់សញ្ញាបត្រ ជូននិស្សិតជ័យលាភីសាកលវិទ្យាល័យវេស្ទើន ជាង៣ពាន់នាក់ ថ្ងៃទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ថា សំដីរបស់អ្នកសារព័ត៌មាន ទៅលើបុរសដែលជួយលើកម៉ូតូជនរងគ្រោះ មិនសមហេតុផល អ្វីដែលសំខាន់គឺត្រូវជួយសង្គ្រោះគ្នាសិន ស្ទះចរាចរណ៍នៅលើស្ពានមិនគួរមានជាដាច់ខាត។ ចំណែកការបញ្ជេញមតិអ្នកខ្លះថាគួរតែដកអាជ្ញាប័ណ្ណ អ្នកខ្លះថាឱ្យព្រះរាជអាជ្ញាធ្វើការចោទប្រកាន់ មតិបែបមិនត្រឹមត្រូវទេ គួរតែបញ្ចប់វាត្រឹមនេះទៅ ហើយចាត់ជាបទពិសោធន៍។

លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «យើងទើបតែជួបគ្នាជាមួយអ្នកសារព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមករាកន្លងមក តែបែរជាកើតរឿងបែបនេះ ឥឡូវឯកឧត្តម ខៀវ កាញារីទ្ធ ហៅអ្នកព័ត៌មានទៅធ្វើការអប់រំបណ្តុះបណ្តាល ព្រោះខុសម្នាក់ ឱ្យទៅទទួលបទពិសោធន៍ទាំងអស់គ្នា»។

លោកបន្តថា ៖ «រឿងនៅលើស្ពានជ្រោយចង្វារគួរបញ្ឈប់វាទៅ ប៉ុន្តែអ្វីដែលខ្ញុំមិនយល់នោះ ដោយមិនដឹងថាតើឯកឧត្តម ខៀវ កាញារីទ្ធ ដោះស្រាយយ៉ាងម៉េច ប្រហែលយើងបានឃើញតាមបណ្តាញសង្គម គឺមានអ្នកគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ជារឿងមួយ ហើយអ្នកមកជួយជារឿងមួយ តែរឿងកកស្ទះចរាចរណ៍មិនគួរឱ្យកើតមានទេ»។

លោកណុប វី នាយកប្រតិបត្តិសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា(ខេមបូចា) ថាការបង្កើនចំណេះដឹង ការយល់ដឹង អំពីក្រមសីលធម៌លើអ្នកសារព័ត៌មានគឺជារឿងល្អ ប៉ុន្តែតែរបៀបនៃការណែនាំ គួរតែមានស្ថាប័នមួយដែលមានឯករាជ្យភាពពីអំណាចរបស់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីជួយតាមដានឃ្លាំមើល និងពិនិត្យចំពោះការអនុវត្តចំពោះអ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់ រួមទាំងអ្នកសារព័ត៌មានអនឡាញផង។

លោក ណុប វី បន្តថា៖ «ពីព្រោះថាបើសិនជារដ្ឋាភិបាលគាត់នៅ តែអាចហៅអ្នកសារព័ត៌មានទៅណែនាំ ទៅធ្វើការចង្អុលបង្ហាញផ្សេងៗវាអាចនឹងធ្វើអោយមានរូបភាពមួយគឺ ជះឥទ្ធិពលទៅដល់សេរីភាព ទៅដល់កិច្ចការងាររបស់អ្នកសារព័ត៌មាន ដោយសារស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចមានអំណាច អញ្ចឹងការហៅទៅណែនាំផ្សេងៗវាអាចធ្វើអោយពួកគាត់មានការព្រួយបារម្ភ មានការភ័យខ្លាច»។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយរឿងការបណ្តុះបណ្តាលគឺជារឿងមួយផ្សេង ការបណ្តុះបណ្តាលអប់រំនេះគឺថាវាចាំបាច់ឱ្យមានការចូលរួមពីភាគីទាំងអស់ ដើម្បីចូលរួមបណ្តុះបណ្តាលអប់រំទៅដល់អ្នកសារព័ត៌មាន»។

លោក មាស សុភ័ណ្ឌ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មានមានប្រសាសន៍ថាក្រសួងតែងតែអំពាវនាវដល់អ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់អោយអនុវត្តតួនាទីភារកិច្ច និង សិទ្ធិរបស់ខ្លួនដោយគោរពអោយបានត្រឹមត្រូវទៅតាមច្បាប់ លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តិ និងប្រកាន់អោយបានខ្ជាប់ខ្ជួននូវក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន ដើម្បីថែរក្សានូវគុណតម្លៃ និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មានក៍ដូចជាវិស័យព័ត៌មាននៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

លោក មាស សុភ័ណ្ឌបន្តថា៖ «ក្រសួងនឹងគោរពអនុវត្តតាមអនុសាសន៍ណែនាំដ៍ខ្ពង់ខ្ពស់របស់សម្ដេច តេជោ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ក្រសួងនឹងរៀបចំនូវយន្តការមួយអោយច្បាស់លាស់ដើម្បីរៀបចំជាវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាល ឬ វគ្គអប់រំខ្លីដល់អ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់តាមពេលវេលាសមស្របណាមួយក្រោមការដឹកនាំ និងចង្អុលបង្ហាញរបស់ឯកឧត្តមរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងព័ត៌មានដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈដល់អ្នកសារព័ត៌មានអោយកាន់តែល្អប្រសើរឡើង»។

លោកអំពាវនាវនិងលើកទឹកចិត្តអ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់សូមអនុវត្តតួនាទីភារកិច្ចនិងសិទ្ធិរបស់ខ្លួនប្រកបដោយ ការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ និងគោរពអោយម៉ឺងម៉ាត់ទៅតាមច្បាប់លិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តិនានាព្រមទាំងក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន ជៀសវាងអោយនូវការប្រើតួនាទីភារកិច្ចនិងសិទ្ធិរបស់ខ្លួនហួសព្រំដែននៃច្បាប់និង ប្រាស់ ចាកពីក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មានដែលនាំអោយមានការប្រឈរមុខនឹងផ្លូវច្បាប់ប៉ះពាល់ដល់សីលធម៌ សង្គម និងបាត់ទំនុកចិត្តពីប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នកទទួលព័ត៌មាន៕

លោកហ៊ុន សែន បានថ្លែងសន្ទរកថានៅពិធីប្រគល់សញ្ញាបត្រជូននិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យវេស្ទើន កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ថាយើងមានធនធានធម្មជាតិសម្បូរបែប និងស្ថានភាពអំណោយផលនៃធាតុអាកាស ពិនិត្យអំពើស្ថានភាពរបស់ប្រទេសរបស់យើង ភាពអនុគ្រោះមានច្រើនបើធៀបជាមួយនឹងប្រទេសដទៃ ក៏ប៉ុន្តែហេតុអីបានជាយើងក្រ គឺបណ្តាលមកពីបញ្ហានយោបាយដែលបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧០។

លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «កំហុសខាងនយោបាយនៃការសម្រេចចិត្តធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ នាំអោយប្រទេសនេះ មិនត្រឹមតែមិនអាចអភិវឌ្ឍបានទេ ក៏ប៉ុន្តែប្រទេសនេះត្រូវបានបំផ្លាញឬសគល់តែម្តង»។

លោកបណ្ឌិតមាស នី អ្នកវិភាគឯករាជ្យបានមានប្រសាសន៍ថា ការទាញមូលហេតុនៃសង្រ្គាមយកមកដាក់ ជារឿងមួយត្រឹមត្រូវ ព្រោះសង្គ្រាមបានបង្ហិនបង្ហោចហ្នឹងមិនមែនត្រឹមតែក្នុងរបបលុន ណុលទេ។ មួយវិញទៀតតម្រូវការសង្គម តម្រូវការមនុស្សកាន់តែមានច្រើន ការបំផ្លាញ ឬការប្រើប្រាស់នូវធនធានធម្មជាតិខុសបែបបទកាន់តែច្រើនក៏ជាផ្នែកមួយផងដែរ។

លោកបណ្ឌិតបន្តថា៖ «ធម្មតាធនធានធម្មជាតិគឺសម្រាប់បំរើមនុស្ស យើងត្រូវគិតអំពីការសងគុណទៅធនធានធម្មជាតិវិញផងដែរ មិនមែនដឹងតែពីយកគ្នាមកប្រើ ដល់ពេលអស់មិនមែនធម្មជាតិវេទនាទេគឺមនុស្សទេដែលជាអ្នកវេទនា»។

លោកបណ្ឌិតបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «កម្ពុជាមានធនធានដ៏សំបូរបែបមែន ក៏ប៉ុន្តែប្រសិនយើងមានការធ្វេសប្រហេស ហើយយើងមិនមានការត្រួតពិនិត្យអោយបានត្រឹមត្រូវទេ របស់អស់ហ្នឹងវាមិននៅយូរប៉ុន្មានជាមួយយើងទេ […] ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិមិនមែនថាកុំទេ យើងប្រើ ក៏ប៉ុន្តែយើងត្រូវតែមានការត្រួតពិនិត្យ ហើយនិងមានការសិក្សាអោយច្បាស់លាស់»។

លោកបណ្ឌិតបានបញ្ជាក់ថា ធនធានធម្មជាតិខ្លះដូចជារ៉ែ ឬក៏ធនធានក្រោមដីមួយចំនួន វាជាធនធានដែលអត់វិលមកវិញទេតែប្រើអស់គឺអស់ ដូចដើមឈើ ព្រៃឈើយើងអាចកាប់ទៅវាអាចដុះវិញ ក៏ប៉ុន្តែរ៉ែនៅក្រោមដី ឬក៏ប្រេង ឬក៏មាស តែប្រើអស់គឺមិនអាចដុះឡើងវិញបានទេ ដូចនេះបើយើងបំផ្លាញដូចជាយើងកំពុងតែធ្វើការសម្លាប់នូវខ្មែរជំនាន់ក្រោយៗទៀត កុំគិតឆ្អែតពោះអ្នកបច្ចុប្បន្ន យើងនឹងជួបប្រទះនឹងភាពក្រីក្រហើយកូនចៅយើងជំនាន់ក្រោយ។

លោកបណ្ឌិតបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «អញ្ចឹងបើនិយាយពីមូលហេតុសង្គ្រាមវាសមរម្យហើយ តែវាមានរឿងមួយទៀតដែរ ដែលពិភពលោកបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រឈម នៅស្រុកខ្មែរយើងនេះក៏ប្រឈមនឹងគេដែរគឺការប្រទង់ប្រទាញគ្នារវាងការអភិវឌ្ឍ ហើយនឹងការរក្សានូវធនធានធម្មជាតិទាំងអស់ហ្នឹងអោយមានការប្រើប្រាស់»។

លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «បើកាលណាធនធានធម្មជាតិនឹងទី១ បើយើងធ្វើមិនត្រូវរឿងវានឹងប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅរបស់ពលរដ្ឋ វាធ្វើអោយពលរដ្ឋមិនពេញចិត្តមិនសប្បាយចិត្តជាមួយនឹងរដ្ឋាភិបាល ហើយអាហ្នឹងបើសេដ្ឋកិច្ចវាកើនប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏ប៉ុន្តែបើការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិវាមានវិនាសកម្មសំរាប់ជីវិតមនុស្ស គឺពេលនោះមនុស្សមិនសប្បាយចិត្តនឹងសេដ្ឋកិច្ចទេ គឺវាអាចនឹងទៅខឹងរដ្ឋាភិបាលទៅលើការបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិខុសបែបបទ។»

«ហើយទី២ទៀត ហើយយើងត្រូវរៀនសូត្រថាប្រទេសអ្នកមានមួយចំនួនដែលគេរៀបចំប្រទេសគេស្រួល ធនធានធម្មជាតិណាដែលវា គេអាចមកស្រាវជ្រាវនៅក្នុងប្រទេសណាដែលក្រីក្រ ព្រោះក្រីក្រងាយណាស់ អោយតែគេខ្ពស់បន្តិចដឹងតែលក់អោយគេហើយ ដល់ពេលថ្ងៃក្រោយទៅអាប្រទេសក្រីក្រហ្នឹងអស់រហេមរហាមទៅ គេនៅជាអ្នកមានដដែល គេនឹងចាប់ផ្តើមប្រើរបស់គេនេះជាភាពឆ្លាតវៃរបស់រដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសមួយណាចឹងទៅ»៕

យោង​តាម​សេចក្ដី​ថ្លែងការណ៍​របស់​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃទី២០​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២៣ គណបក្ស​ប្រជាជនកម្ពុជា​ គាំទ្រ​ពេញ​ទំហឹង​រាល់​ចំណាត់​ការ​​របស់​រាជរដ្ឋាភិបាល​ និង​ អាជ្ញាធរ​មាន​សមត្ថកិច្ច​ ចំពោះ​គ្រប់​បុគ្គល​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ល្មើស​ច្បាប់​ ​ដែល​ត្រូវ​តែ​ទទួល​ទោស​ទណ្ឌតាម​ ​ការ​កំណត់​នៃ​ច្បាប់​ ​ដែល​គ្រប់​ប្រទេស​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ក៏​អនុវត្ត​ដូចគ្នា​នេះ​ដែរ​។

សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​របស់​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​លើក​ឡើង​ថា​៖ «គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​នឹង​ធ្វើអ្វីៗ​ទាំងអស់​តាមច្បាប់​ ដើម្បី​ការពារ​ខ្លួន​មិន​ឲ្យ​គេ​រំលោភបំពាន​បានឡើយ​»។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍​ដដែល​បាន​បង្ហាញ​ថា​៖«​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​ថា ​ចូលរួម​យ៉ាង​សកម្ម​ជាមួយ​បណ្ដា​គណបក្សនយោបាយ​ ​និង ​គ្រប់​មជ្ឈដ្ឋាន​ក្នុងសង្គម​ ដើម្បី​ពង្រឹង​បរិយាកាស​នយោបាយ​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ប្រសើរ​បំផុត​ ​សំដៅ​ធានា​ឲ្យ​ការ​ បោះឆ្នោត​នៅ​ថ្ងៃទី២៣​ ខែកក្កដា​ ឆ្នាំ២០២៣​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សេរី​ ត្រឹមត្រូវ​ និង​យុត្តិធម៌​»។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍​របស់គណបក្ស​ប្រជាជនកម្ពុជា​ធ្វើ​ឡើង​បន្ទាប់ពី​គណបក្ស​​ភ្លើងទៀនកាលពី​ថ្ងៃ​ទី១៨ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២៣ បានចេញសេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​​មួយ​ក្រោយ​មានការ​ចាប់​ខ្លួន​លោក ថាច់ សេដ្ឋា អនុប្រធាន​គណបក្ស​នេះ និងការ​ចោទប្រកាន់​មន្រ្តី​ជាន់​ខ្ពស់​គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​ជាបន្ត​បន្ទាប់ ដោយក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​បញ្ជាក់​ថា៖ «ប្រឆាំង​ដាច់​ខាត​លើ​ការ​គាបសង្កត់​ ការគំរាមកំហែង និង ការធ្វើទុក្ខបុក​ម្នេញផ្នែកនយោបាយគ្រប់​រូប​ភាព​ពី​គណបក្ស​កាន់អំណាច​ និងទាមទារឱ្យបញ្ឈប់​សកម្មភាព​នេះជា​បន្ទាន់​»។

នៅ​ថ្ងៃ​​ទី២០​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២៣នេះ ​គណបក្ស​ភ្លើងទៀន​ក៏​បាន​​ចេញ​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​ឆ្លើយ​តប​នឹង​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​របស់​គណបក្សកាន់អំណាច ដោយ​លើកឡើងថា គណបបក្សភ្លើងទៀន​សាទរនូ​វ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍របស់​គណបក្សប្រជាជន​កម្ពុជា​ដែល​បា​ន​បញ្ជាក់​ពី​ភាព​ស្អាតស្អំ​ ត្រឹមត្រូវ​ និង​សេចក្តី​ថ្លៃ​ថ្នូរ​របស់​គណបក្ស​ ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ដែល​ជា​គណបក្ស​កំពុង​កាន់​អំណាច​។

សេចក្តីថ្លែងការណ៍​របស់​គណបក្ស​ភ្លើង​ទៀន​បញ្ជាក់​​ថា​៖ «គាំទ្រ​នូវ​ជំហរ​របស់​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​ ក្នុង​ការ​ពង្រឹង​នូវ បរិយាកាស​នយោបាយ​ឲ្យ​បាន​ល្អ​ប្រសើរ​បំផុត​ សំដៅ​ធានា​ឲ្យ​ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើស​តាំង​តំណាងរាស្ត ​អាណត្តិទី៧​ នៅថ្ងៃទី២៣​ ខែកក្កដា​ ឆ្នាំ២០២៣​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​សេរី ​ត្រឹមត្រូវ​ និង​យុត្តិធម៌​»។

អ្នកនាំពាក្យ​គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​លោក សុខ ​ឥសាន បាន​លើកឡើង​ថា ​ប្រសិនបើ​មិនមាន​ការ​ចេញសេ​ចក្តីថ្លែងការណ៍​​សុំទោស​ជាសាធារណៈ​ទេ នោះនឹង​​នាំ​ឱ្យ​មហាជន​ ប្រជាជន​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ទាំង​ក្រៅប្រទេស​​មាន​ការយល់ច្រឡំ​ ដែល​​ជា​ការ​ប៉ះពាល់​កត្តិយស​សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ​របស់​គណបក្ស​ប្រជាជនកម្ពុជា​។

លោក សុខ ​ឥសាន​​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖​ «​ដែល​នាំឱ្យ​ប៉ះពាល់​ទៅ​ដល់​បរិយាកាស​នយោបាយ​ឆ្ពោះ​ទៅរក​ការបោះឆ្នោត​ អា​ហ្នឹងហើយ​ដែល​ហៅ​ថាប៉ះពាល់​នោះ ​តែ​បើ​មិនប៉ះពាល់​ទេ​សម្តេច​ប្រធាន​គណបក្ស​លោកមិនមែន​ប្រតិកម្ម​ទេ​»​។

លោក សុខ ឥសាន ​បាន​​បន្ថែម​ថា៖ ​«គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា​ជា​គណបក្សប្រកួតប្រជែង​​ដូច​​គណបក្ស​ដទៃ​ដែរ​ អញ្ចឹងទេ​មានហេតុផល​អី​ដែល​មក​ចោទ​ថា​គណបក្សប្រជាជន​ជា​អ្នក​គំរាមគំហែង​ទៅ​លើ​គណបក្ស​ភ្លើង​ទាន​ដែល​នាំ​អោយ​បរិយាកាស​នយោបាយ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ការបោះឆ្នោត​នឹង​មាន​លក្ខណៈ​អាប់អួរ​មិនល្អ​»។

លោក ឯម​ សុវណ្ណារ៉ា ​ជា​អ្នកវិភាគឯករាជ្យ​បាន​បង្ហាញ​ថា​ ការ​អំពាវ​នាវ​របស់​គណបក្សភ្លើងទៀន ​មាន​​​ហេតុផល​ដោយ​សារ​កម្ពុជា​ក៏​ជា​ប្រទេស​​ហត្ថ​លេខីនៃ​សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស​ ២៣​ តុលា ​១៩៩១។ លោកថា ​សេរីភាព​នៃ​ការ​បញ្ចេញមតិ​គួរ​តែ​អនុវត្តតាម​​យន្ត​ការរដ្ឋប្បវេណី​មុន​នឹង​ចាត់​វិធាន​ការ​ព្រហ្មទណ្ឌ ​ដើម្បី​បញ្ចៀស​ពីការ​ចោទប្រកាន់​ថា ​កម្ពុជា​ខ្វះ​បរិយាកាស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ហើយ​កិច្ចការ​សំខាន់​ដែល​អ្នកនយោបាយ​គួរតែ​អនុវត្ត​គោលការណ៍​ច្បាប់​ជាង​វោហាស័ព្ទ​។

លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថា៖ ​«​កម្ពុជាមាន​កាតព្វកិច្ច​ ឬ​ក៏​ជំរុញ​ឱ្យ​បណ្តា​រដ្ឋ​ជា​សមាជិក​ទាំងអស់​ត្រូវតែ​គោរព​តាម​ខ្លឹមសារ​នៃ​ការ​អនុវត្តន៍​សិទ្ធិមនុស្ស ​និង​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​ប្រទេសកម្ពុជា​ […]​ វោហាស័ព្ទ​នយោបាយ​មិន​សូវ​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ទេ ​បើ​អនុវត្តគោលការណ៍​ច្បាប់​ទើប​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ បាន​ន័យ​ថា​យន្ត​ការ​អ្វី​ដែល​គណបក្សភ្លើងទៀន​លើកឡើង​មាន​ហេតុផល​សមស្រប​ច្រើន​ទាក់ទង​នឹង​សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស»​។

ក្នុង​រយៈពេល​ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ចុងក្រោយនេះ គេឃើញ​មន្រ្តី​ជាន់ខ្ពស់​គណបក្ស​ភ្លើង​ទៀន​ត្រូវរនូវការ​ព្រមាន និង​ចោទប្រកាន់​ផ្លូវ​ច្បាប់​ជាញឹកញាប់ តួយ៉ាង​មានលោក​ សុន ឆ័យ និង​លោក គង់ គាំ ជាដើម​៕