យោងតាមលិខិតរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិ ផ្ញើជូនលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានលើកឡើងថា​ ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន បាន​ជះ​ផល​អវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំង​ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងប្រឈមមុខវិបត្តិបំណុលវ័ណ្ឌក​ ដោយ​សារ​គ្មាន​លទ្ធភាព​សង​បំណុលត្រលប់ទៅគ្រិះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគាឯកជន។

លិខិតបន្តថា៖ «ការណ៍នេះ គ្រួសារដែលកំពុងជំពាក់បំណុលវ័ណ្ឌក ប្រឈមនឹងការបង្ខំរឹបអូសទ្រព្យ​សកម្ម​របស់ពួកគាត់ ដើម្បីទូរទាត់បំណុល ពីព្រោះគ្រប់ប្រភេទនៃគ្រមោង​ប្រាក់​កម្ចី គឺសុទ្ធតែដាក់តម្កល់នូវប្លង់រឹងបញ្ជាក់ពីកម្មសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិសកម្ម​នៅគ្រឹះស្ថាន​​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឯកជន ដូចជា ប្លង់ផ្ទះ និងប្លង់ដីស្រែចំការជាដើម»។​

ក្នុងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចលំបាកនេះ គណបក្សកម្លាំងជាតិ យល់ថា រាជរដ្ឋាភិបាល គួរប្រើប្រាស់បំណុលសាធារណៈរបស់រដ្ឋ (Public Debts) ដើម្បីយកទៅដោះស្រាយវិបត្តិបំណុល​​វ័ណ្ឌករបស់​ប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសគ្រួសារកសិករ។ 

ជាមួយគ្នានេះដែរ គណបក្សនេះថា រាជរដ្ឋាភិបាល គួរបង្កើតគោលនយោបាយស្តីពីការអនុគ្រោះបញ្ចុះអត្រាការប្រាក់ រួមទាំង​ពន្យារពេលសងបំណុលត្រលប់ទៅគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឯកជនវិញ យ៉ាងតិចណាស់ចំនួន២(ពីរ)ឆ្នាំ ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋដែលជំពាក់បំណុលវ័ណ្ឌក និង​​គួរជំរុញឱ្យធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ និងកសិកម្ម (ARDB) ដែលជាសហគ្រាសសាធារណៈរបស់រដ្ឋ រៀបចំគម្រោងផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានបៃតងផ្នែកកសិកម្មសម្រាប់ផ្តល់ជូនគ្រួសារកសិករដែលកំពុងជំពាក់បំណុលវ័ណ្ឌក ដើម្បីបានខ្ចីប្រាក់​កម្ចីដែលមានអត្រាការប្រាក់ទាបបំផុត បើធៀបនឹងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារ​ឯកជន ដែលមានអត្រាការប្រាក់ខ្ពស់ ដើម្បីធានា​ឱ្យកសិកររាប់លានគ្រួសារ មានជីវភាពរស់នៅធូរធារ និងថ្លៃថ្នូរ។

ករណីនេះ គណបក្សកម្លាំងជាតិបានស្នើប្រមុខរដ្ឋាភិបាលថា៖ «សូមសម្តេចមហាបវរធិបតី [ហ៊ុន ម៉ាណែត]នាយករដ្ឋមន្ត្រី នៃរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មេត្តាពិនិត្យលទ្ធភាព ដោះស្រាយវិបត្តិបំណុលវ័ណ្ឌក ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋដែលបានខ្ចីប្រាក់កម្ចីពីគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឯកជនក្នុងស្រុក»។

បើតាមលិខិតរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិ គិតមកដល់ឆ្នាំ២០២៣នេះ មានពលរដ្ឋខ្មែរប្រមាណ៣​លានគ្រួសារ ឬស្មើនឹង៧៣ភាគរយនៃគ្រួសារសរុបជាង ៤លានគ្រួសារ ​​ជំពាក់បំណុល​គ្រិះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឯកជន ដែលមានទំហំបំណុលសរុបលើសពាក់​កណ្ដាល​នៃផលិតផលសរុបក្នុងស្រុក(GDP)។

ស្ថាបនិកគណបក្សកម្លាំងជាតិលោក ស៊ុន ចន្ធី មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣នេះថា ការដែល​គណបក្សស្នើទៅរដ្ឋាភិបាល ជួយដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដោយ​សារតែមានការ​សិក្សាស្រាវជ្រាវមួយ រកឃើញថា ពលរដ្ឋដែលជំពាក់បំណុលគ្រិះស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធានាគារឯកជនទាំងនោះ មិនមានលិទ្ធភាពសងត្រលប់ទៅវិញ។ តែយ៉ាងណាលោកថានៅមិនទាន់មានការឆ្លើយតបពីរដ្ឋាភិបាលនោះទេមកដល់ថ្ងៃនេះ ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ដោយសារយើងបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ យើងទទួលបានការស្នើសុំពីប្រជាពលរដ្ឋដែលជំពាក់បំណុលគេជាច្រើនទើបយើងស្នើ​រដ្ឋាភិបាលពិនិត្យ​លទ្ធភាព និងដោះស្រាយជូនពលរដ្ឋ» ។

Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យរាជ​រដ្ឋាភិបាលលោក ប៉ែន បូណា បានទេ។​

នាយកទទួលបន្ទុកចាត់ការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស​លីកាដូ លោក អំ សំអាត មាន​ប្រសាសន៍ថា នៅពេលមានការស្នើសុំណាមួយពីប្រជាពលរដ្ឋអង្គការ សមាគម ឬ​គ្រប់​​ភាគីទាំងអស់ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែពិនិត្យ និងឆ្លើយតប​ ហើយរដ្ឋាភិបាល និង​ស្ថាប័ន​ពាក់​​ព័ន្ធ​ផ្សេងទៀត គួរតែពិនិត្យស្វែងរកការពិត​ថាតើពលរដ្ឋរាល់ថ្ងៃកំពុងជួបផល​លំបាកអ្វីខ្លះ​ជាមួយបំណុល។

លោកបន្តថា ការជំពាក់បំណុលវ័ន្តកធ្វើឱ្យប៉ះពាល់កាន់តែខ្លាំងដល់ជីវភាពគ្រួសារ ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសារខ្លះត្រូវចំណាកស្រុក ហើយករណីខ្លះបានធ្វើឱ្យប៉ះទៅដល់កុមារ ដែលនាំឱ្យ​ពួក​​គេត្រូវ​ឈប់​រៀន និងទៅជួយ​ធ្វើការឪពុកម្តាយ ដើម្បីរកប្រាក់មកជួយដោះស្រាយបំណុលគ្រួសារ ខណៈ​គ្រួសារខ្លះទៀត​​​ត្រូវ​កាត់បន្ថ​យ​​របប​អាហារ​ ដើម្បីសន្សំលុយទុកសង​ត្រលប់ទៅធនាគារវិញ។

លោក​លើកឡើងថា៖ «យើងឃើញថា ថ្មីៗនេះធនាគារជាតិមានការចេញការណែនាំមួយនៅខេត្ដសៀមរាប សុំឱ្យធនាគារឬមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុហ្នឹងរៀបកម្ចីឡើងវិញ សម្រាប់វិស័យទេសចរណ៍ ចឹងយើងក៏ចង់ឃើញប្រជាពលរដ្ឋទូទៅនៅទូទាំងប្រទេស​ដែលជួបការលំបាកជាមួយបញ្ហាបំណុល មានការសម្រួលសម្រាប់ពួកគាត់ ធ្វើម៉េចឱ្យមានលទ្ធភាពក្នុង​ការសងត្រលប់ ឬក៏សម្រួលណាមួយសម្រាប់ពួកគាត់ដើម្បីលទ្ធភាពក្នុងការសងត្រលប់» ។

របាយការណ៍ស្ទង់មតិជាមួយប្រជាពលរដ្ឋជាង ៧០០គ្រួសារនៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ​របស់អង្គការ​លីកាដូ និងអង្គការសមធម៌កម្ពុជា ចេញផ្សាយកាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ បាន​​រកឃើញថា ការរីករាលដាលនៃភាព​ជំពាក់បំណុលច្រើនលើសលប់ បាននាំឱ្យមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើន ដូចជា ភាព​អត់​ឃ្លាន ពលកម្មកុមារ និង​ការលក់ដីដោយបង្ខំដើម្បីយក​ប្រាក់​សង​ត្រលប់ទៅ​គ្រិះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារឯកជន៕

ពលរដ្ឋ ដែលធ្វើដំណើរនៅលើផ្លូវលំ ក្នុងឃុំស្វាយយា អ្នកខ្លះត្រូវប្រើក្រមា ឬម៉ាសដើម្បីបិទបាំងមុខការពារដីហុយ នៅពេលជិះម៉ូតូរលាក់ ឮសូរប្រាវៗ។ ពលរដ្ឋរស់នៅស្រុកស្វាយជ្រុំខេត្ដស្វាយរៀងស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួយជួសជុលផ្លូវលំមួយខ្សែ ដែលពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរខ្លាំង។

លោក សាយ វល្លិ៍ កំពុងអង្គុយនៅលើតុថ្មនៅខាងមុខផ្ទះក្រោមម្លប់ជ្រៃបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាផ្លូវលំមួយខ្សែ នេះធ្វើបានល្អប្រហែល២ឆ្នាំ ហើយខូចទៅវិញ។លោកថាផ្លូវខូចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិស្សសាលាទៅរៀន ខែវស្សាវាពិបាកធ្វើដំណើរមានកន្លុកកន្លៀតល្បាប់ផង។

បុរសវ័យ៧២រូបនេះបានប្រាប់ទៀតថា ផ្លូវ ដែលខូចគឺបណ្ដាលមកពីឡានដឹកដីមានចំនួនច្រើន លោកថាកន្លងមកមេភូមិ ធ្លាប់បានហាមឃាត់ក្រុមឡានដឹកដីដែរ តែក្រុមឈ្មួញដឹកដីទាំងនោះបានទៅសុំមេឃុំ តែមេឃុំឱ្យដឹកបន្តទៀតដល់ខូចផ្លូវ មេឃុំមកបន្ទោសមេភូមិ។

មេឃុំអនុញ្ញាតឱ្យដឹក១០ជើងតែក្រុមឈ្មួញដឹក១២០ទៅ១៣០ជើង រឿងអីមិនខូចផ្លូវ លោកប្រាប់ថាមេឃុំមិនដែលចុះមកហាមឃាត់ដោយផ្ទាល់នោះទេ បើមានក្រុមឡានដឹកដីគ្រាន់តែតេមកមេភូមិឱ្យហាមឃាត់តែប៉ុណ្ណោះ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ពិបាកចាស់ៗធ្វើដំណើរទៅវត្ត ហើយនិងសិស្សសាលាគ្នាពិបាកទៅមក[…] ដល់ចឹងខែភ្លៀងពិបាករអិល។ ខែប្រាំងវាគ្រាន់តែហុយទ្រលោម ប៉ះពាល់ទាំងសិស្ស និយាយរួមទៅប្រជាពលរដ្ឋទូទៅតែម្ដង»។

ផ្លូវដែលខូចពិបាកធ្វើដំណើរនេះមាន៣ភូមិគឺភូមិស្វាយយា ភូមិស្វាយជំរៅ និងភូមិមហាសួន។ លោកថាកន្លងមកពលរដ្ឋធ្លាប់បានស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួសជុលផ្លូវដែលខូចដែរ តែអាជ្ញាធរគាត់ថាកុំភ័យចាំគេធ្វើ លោកថាបើបានផ្លូវល្អមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «វាស្រួលទាំងប្រជាពលរដ្ឋ ស្រួលទាំងសិស្ស ស្រួលធ្វើដំណើរទៅមក ដឹកទំនិញលក់ដូរអីហ្នឹង វាបានសុវត្ថិភាព។ ខ្ញុំចង់សំណូមពរថាឱ្យអស់លោកជួយធ្វើផ្លូវហ្នឹងឱ្យបានស្អាតមិនដល់ថាកៅស៊ូ ឱ្យតែបានម៉ាស្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋធ្វើដំណើររកស៊ីចង់បានតែប៉ុណ្ណឹង។ ចង់បានខ្សាច់ភ្នំស្រួលជាង»។

ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតលោកសៅ សុភុន អាយុ៦៧ បានប្រាប់Newsroom Cambodiaថា ការលំបាករបស់ប្រជាជនមានច្រើន បើក្មេងសិស្សសាលាទៅរៀនវិញ នៅខែវស្សា ជិះកងវាងផ្លូវល្បាប់ ដីឥដ្ឋជាប់កង់ ហើយបើមនុស្សចាស់វិញប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវដង្ហើមជិះកង់មិនកើត។ បើខែប្រាំងវិញ ផ្លូវគឺហុយហ្មងពិបាកបងប្អូនធ្វើដំណើរ ហើយផ្លូវនេះអត់រាបស្មើ គឺផ្លូវមានរលកមានរលាក់ មានគន្លុកមានគន្លៀត ពិបាកគេចណាស់សូម្បីម៉ូតូកង់មិនចង់ហ៊ានជិះផងលោកថាផ្លូវ ដែលលំបាកមានប្រវែងជាង២គីឡូម៉ែត។

លោកលើកឡើងថា៖ «ពីភូមិមហាសួន ឡើងទៅស្វាយយាប្រហែលជា២គីឡូជាង។ កន្លងមកគឺមេឃុំហើយនិង[មេ]ភូមិសុំប្រជាជនក្នុងមួយគ្រួសារហ្នឹង ដូចជា៤ម៉ឺន បាទ៤ម៉ឺនគឺដាក់ថ្មខ្សាច់ផេះ ដាក់បានតែមួយប្រាំង ដល់ខែវស្សាឡើងបាត់អស់ គឺភើត ទៅតាមជើងឡានផង ផាត់តាមខ្យល់ទៀតពេលហ្នឹងផ្លូវខូច»។

លោកថាប្រជាជនមិនហ៊ានសួរនាំទៅកាន់អាជ្ញាធរនោះទេខ្លាចខុស ព្រោះយើងសួរនាំទៅដេញដោលដាក់គ្នា ដល់ចឹងគ្មានបានសួរនោះទេ លោកប្រាប់ថាមូលហេតុដែលនាំឱ្យផ្លូវខូចគឺបណ្ដាលមកពីឡានដឹកដីលើសទម្ងន់ ហើយឡានធ្វើដំណើរតាក់ស៊ីដឹកម៉ូយផង ។លោកប្រាប់ថានៅរដូវវស្សាពេលមានសមាជិកគ្រួសារឈឺ ឬត្រូវទៅឆ្លងទន្លេត្រូវទៅមន្ទីរពេទ្យឡានពេទ្យមកយកមិនបានទេត្រូវតែសែង។

លោកបន្ថែមថា៖ «ឡាន[ពេទ្យ]ចូលមិនរួចទេជាប់ជើង មានតែសែង គ្រួសារចេះតែសែងនាំគ្នាជូនទៅដល់មន្ទីរពេទ្យទៅ។មុនបោះឆ្នោតមេឃុំថាធ្វើឱ្យ ឥឡូវបោះសភាហ្នឹង គ្រាន់តែថាទៀត សន្យាថាធ្វើតែមិនទាន់ធ្វើ។ ផ្លូវពិបាកហ្នឹងរាប់ឆ្នាំណាស់ដូចគ្មានបានផ្លូវស្រួលផង ប៉ុណ្ណឹងថាស្រួលណាស់ បើពីមុនមកអត់រួចទេ កុំថាតែខែវស្សានិងខែប្រាំង។ ថាតែធ្វើៗហ្នឹង ប្រហែលជា២ដងហើយនៅតែមិនធ្វើ»។

ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតលោកសុខ សំអឿន អាយុ៥២ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ខែប្រាំងដីហុយ នៅរដូវវស្សាល្បាប់ស្អិតទៅណាមកណាមិនកើត ជាប់ម៉ូតូហើយប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នករស់នៅតាមបណ្ដោយផ្លូវ និងចំណាយពេលវេលាច្រើននៅពេលធ្វើដំណើរទៅធ្វើការ។

លោកលើកឡើងថា៖ «តាមផ្លូវអីវាពិបាកហ្មងខែភ្លៀងខែរលឹមវាជាប់ដី សុទ្ធតែល្បាប់ ជាប់ឡានភ្លៀងទៅជិះម៉ូតូមិនកើត។ ទៅ [មន្ទីរពេទ្យ] ទាំងពិបាកស្រណុកចេះតែទៅហើយ បើយើងមានអាសន្នហើយ យើងត្រូវធ្វើម៉េច។ វាពិបាកការធ្វើដំណើរ ពេលភ្លៀងរលឹមពិបាកអារឿងជាប់ស្អិតម៉ូតូ»។

មេភូមិមហាសួនលោក វ៉ា យ៉ន បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាបើតាមដំណឹងដែលមេឃុំប្រាប់លោកថា ផ្លូវនឹងត្រូវធ្វើនៅមុនពេលបោះឆ្នោត ហើយត្រូវធ្វើចំនួន២ផ្លូវខ្សែ។ខ្សែទី១ចាប់ពីវត្តបឹងរ៉ៃដល់ថ្នល់កែងអង្គរសខេត្ដព្រៃវែង ខ្សែទី២គឺនៅក្នុងភូមិ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ផ្លូវទី១ គឺពីខាងមុខវត្តបឹងរ៉ៃរហូតដល់ថ្នល់កែងអង្គរសផ្លូវទី២គឺផ្លូវក្នុង ភូមិស្វាយយាឆ្លងកាត់ភូមិស្វាយជុំរៅ ភូមិមហាសួន ឡើងទៅភូមិអង្គរស»។

នៅខាងមុខភោជនីយដ្ឋាននីមួយៗមានមនុស្សប្រុសស្រីចំនួន២ទៅ៥នាក់ឈររង់ចាំចាប់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវទេសចរដែលបានមកលេងឆ្នេរកែប។

នៅពេលមានឡានឬម៉ូតូភ្ញៀវមកដល់ម្ដងៗមានអ្នកខ្លះបក់ដៃអ្នកខ្លះរត់ទៅចាប់ដៃម៉ូតូ កាក់ឡានភ្ញៀវមានភាពរញ៉េរញ៉ៃនៅលើដងផ្លូវ មើលទៅហាក់គ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ទាល់តែសោះ។ ភ្ញៀវទេសចរមកលេងនៅឆ្នេរកែបស្នើឱ្យអាជ្ញាធរណែនាំអប់រំអាជីវករដែលរកស៊ីលក់ម្ហូបអាហាររត់ចាប់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវពាសពេញផ្លូវឱ្យរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ពាក់អាវយឺតដៃវែងពាក់មួកពណ៌ខ្មៅដៃម្ខាងពរកូនប្រុសតូចមានអាយុជាង២ឆ្នាំដៃម្ខាងទៀតកាន់ដៃកូនប្រុសម្នាក់ទៀតដើរលេងនៅម្ដុំរូបសំណាក់ស្រីស លោក ណូ រីយ៉ា រស់នៅខេត្ដកំពត បានមកលេងនៅខេត្ដកែបជាលក្ខណៈគ្រួសារ។

បុរស់វ័យ៣៧ឆ្នាំរូបនេះបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា អាជីវករដែរលក់ម្ហូបអាហារនៅឆ្នេរកែបមានភាពរញ៉េរញ៉ៃមិនដូចអ្នកលក់នៅតំបន់ផ្សេងៗ លោកមើលឃើញថាអាជីវករខេត្ដព្រះសីហនុ កំពត កោះកុង ឬនៅរមណីយដ្ឋានផ្សេងៗមិនមានអ្នករត់ចាប់ភ្ញៀវរញ៉េរញ៉ៃពេញផ្លូវដូចនៅឆ្នេរកែបនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ « ខ្ញុំយល់ថាមិនល្អមើលទេបើគាត់មានកន្លែងមានហាងអីត្រឹមត្រូវយើងចូលស្ម័គ្រចិត្ដ ចូលហាងណាចូលហាងហ្នឹងហ្មង។ចាប់តាមផ្លូវ ប្រសេកប្រសាច[ខុស]ច្បាប់ចរាចរណ៍ »។

លោក សូ ម៉ុង អាយុ៧២ឆ្នាំ ប្រកបមុខរបរជាអ្នកថតរូបនៅតំបន់ឆ្នេរកែបមើលឃើញថា ការហៅភ្ញៀវរបស់អាជីវករលក់ដូរតាមតំបន់ឆ្នេរកែបគឺមិនល្អទេ អ្នកខ្លះគ្រាន់តែឃើញឡានភ្ញៀវឈប់ភ្លាមអូសដៃទៅអង្គុយលើកន្ទេលរួចគិតលុយ៤ម៉ឺន។ លោកថា ការចាប់ភ្ញៀវគឺមានផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់អារម្មណ៍ភ្ញៀវ ធ្វើឱ្យភ្ញៀវខ្លះខឹង ព្រោះភ្ញៀវទើបតែមកដល់មិនទាន់បានដកដង្ហើមស្រួលបួលផងមានអ្នកលក់មកទាញដៃទាញជើងហើយភ្ញៀវខ្លះមិនមានលុយគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។

លោកបន្តថាកន្លងមកការហៅភ្ញៀវបានធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដល់អ្នកធ្វើដំណើរតាមដងផ្លូវ លោកថាកន្លងមកអាជ្ញាធរធ្លាប់បានណែនាំអបរំច្រើនដងមកហើយដល់អាជីវករប៉ុន្តែមិនមានអ្នកអនុវត្តតាមនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ «អាជ្ញាធរ[អនុវត្តច្បាប់]ធូរពេកដោយចាប់ហើយស្តីពីរបីម៉ាត់រួចស្អែកឡើងគឺមកទៀត បើចាប់បានគួរតែមានវិធានការដាក់ទោសត្រឹម១០ថ្ងៃ បើ១០ថ្ងៃក្រោយមកធ្វើទៀតត្រូវរំសាយអាជីវកម្មចោល តែអាជ្ញាធរមិនធ្វើអញ្ចឹងទេគឺធ្វើលេងសើចៗដូច្នេះទើបអាជីវករមួយចំនួនមិនខ្លាច»។

ភ្ញៀវទេសចរម្នាក់មកពីខេត្តកំពតថ្លែងសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodiaថា អ្នកស្រីមកលេងនៅឆ្នេរកែបនេះច្រើនដងហើយ ប៉ុន្តែការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់នៅទីនេះមិនទាន់ល្អនោះទេ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំមិនសប្បាយចិត្តនោះទេ នៅពេលដែលអ្នកលក់មកស្ទាក់ចាប់ភ្ញៀវចឹង ខ្ញុំទៅកំពង់សោមអត់មានចឹងទេ ឡានអាចបើកទៅដាក់ជិតកន្លែងលេងទឹក អាចក្រាលកន្ទេលហូបបាយហូបអីបាន មិនចាំបាច់ចូលកញ្ចុះទេ បើយើងមិនចង់គ្មានអ្នកមកទាញអីទេ គេគ្រាន់ហៅធម្មតា បើយើងមិនចូលក៏ស្រេចចិត្ត។ការលក់ដូរនៅនេះមើលទៅរញ៉េរញ៉ៃ អត់រៀបរយ ហើយឆ្នេរអត់សូវស្អាត មានសម្រាមទៀត ខ្ញុំមកនេះអត់ដែលចូលហូបអីទេ ដាំបាយដាក់មកពីផ្ទះរហូតហ្នឹង»។

លោក ញ៉ែត ផល អាយុ៤៨ឆ្នាំ រស់នៅភូមិអូរក្រសារ ឃុំអូក្រសារ ស្រុកដំណាក់ចង្អើរ ខេត្តកែប ដែលជាអ្នកលក់ដូរតាមរទេះនៅឆ្នេរកែប លោកបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាការហៅឡានម៉ូតូភ្ញៀវ របស់អាជីវករដើម្បីឱ្យភ្ញៀវចូលមកហូបម្ហូបអាហារនៅកន្លែងរបស់ខ្លួន ពីសំណាក់អាជីរករមួយចំនួនមិនល្អ បើសិនជាអាចកាត់បន្ថយបានគឺល្អណាស់ លោកមិនយល់់ស្របចំពោះអាជីវករដើរកាក់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវនោះទេ។

នៅពេលដែលលោកឃើញសកម្មភាពបែបនេះលោកមិនអាចទទួលយកបានទេ ព្រោះជាខ្មែរដូចគ្នា ជាពិសេសភ្ញៀវដែលបានមកលេង ទាំងយើងទាំងគេគឺមិនសប្បាយចិត្តឡើយ លោកថាបញ្ហានេះបានកើតមានយូរមកហើយនៅខេត្ដកែបនេះ។ នៅតំបន់ផ្សេងមិនមានអាជីវកររត់ចាប់ភ្ញៀវដូចនៅឆ្នេរកែបទេ ដូចជាកំពង់សោមនិងទឹកឈូ។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំមិនអាចទទួលយកបានទេ យើងខ្មែរដូចគ្នានិយាយស្តាប់គ្នាបានភ្ញៀវ[បរទេស]ម៉េចចេះស្តាប់ ខ្ញុំគិតថាទោះបីក្នុងចិត្តគាត់ក៏មិនអាចទទួលយកបានដូចតែគ្នាហ្នឹង»។ លោកថា ទង្វើបែបនេះធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរជាតិអន្តរជាតិមានការថយចុះនៅពេលឃើញ សកម្មភាពមិនល្អបែបនេះ។

លោក ខេង សេងហុង ជានិស្សិតផ្នែក IT នៅរាជធានីភ្នំពេញបានធ្វើដំណើរកម្សាន្តមកខេត្តកែបថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ បានថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ចំពោះអ្នកលក់ដែលមានកាយវិការទាញឬក៏អូសភ្ញៀវហើយជាពិសេសគឺឈរលើផ្លូវតែម្តងវាធ្វើឱ្យមានការកកស្ទះចរាចរណ៍ហើយក៏អាចបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកធ្វើដំណើរនិយាយរួមគឺពិបាកភ្នែកមើលតែម្តង។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ការអូសឬក៏ទាញភ្ញៀវទេសចរគឺជាភាសាគ្មានសំឡេងប៉ុន្តែវាក៏អាចបញ្ជាក់ថាជាការមិនសមរម្យ»។

លោកថា លោកសប្បាយចិត្តនៅពេលឃើញអាជីវករចេះលក់ដូរដើម្បីចិញ្ចឹមខ្លួនឯង ប៉ុន្តែបញ្ហាវិបត្តិមួយទៀតនោះគឺភ្ញៀវភាគច្រើនគឺមិនសប្បាយចិត្តនៅពេលឃើញសកម្មភាពដូចជាការអូសទាញស្ទាក់ភ្ញៀវចូលហាងរបស់គាត់។ ភ្ញៀវពិបាកទទួលយកនៅពេលដែលឃើញទិដ្ឋភាពមួយពិបាកភ្នែកមើល និងធ្វើឱ្យខូចទម្រង់ទ្រង់ទ្រាយរបស់ឆ្នេរកែបជាឆ្នេរមួយដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរខ្លាំង។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំអត់សប្បាយចិត្តនៅពេលគាត់មកស្ទាក់នៅពេលដែលយើងកំពុងធ្វើដំណើរ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើដំណើរកំពុងភ្លឹកមើលទេសភាព មើលផ្លូវ មើលសមុទ្រ មើលភ្ញៀវទេសចរដើរជាដើម ប្រសិនបើមិនចាប់អារម្មណ៍ទៅមើលអ្នករត់មកហៅមកស្ទាក់ទាញភ្ញៀវទេនោះនឹងមានគ្រោះថ្នាក់»។

លោកសំណូមពរឱ្យអាជ្ញាធរជួយសម្រួលហើយចាត់វិធានការដល់អ្នកលក់ដូរតាមឆ្នេរកែបមួយចំនួនដែលមានសកម្មភាពមិនសមរម្យក្នុងការអូសទាញភ្ញៀវដូចជាឈរកណ្តាលទ្រូងផ្លូវកាក់ភ្ញៀវចូលហាងជាដើម។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំគិតថាប្រសិនបើអាជីវករនៅតែបន្តសកម្មភាពបែបនេះវាអាចនឹងធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសជាតិ-អន្តរជាតិធ្លាក់ចុះមកកម្សាន្តខេត្តកែប»។

លោក ខេង យ័ន អភិបាលក្រុងកែបបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាបញ្ហានេះរដ្ឋបាលក្រុងកែបធ្លាប់បានអញ្ជើញអាជីវករមកអប់រំណែនាំបានចំនួន២ទៅ៣ដងរួចមកហើយដើម្បីឱ្យអាជីវករបញ្ឈប់ការហៅភ្ញៀវប្រសេចប្រសាចតាមផ្លូវ។ ប៉ុន្តែនៅមានអាជីវករមួយចំនួនតូចនៅតែមិនបានចូលរួមនៅតែបន្តហៅភ្ញៀវដដែលតែមានចំនួនតិចតួចជាងមុន។

លោកថា ពីមុនមានអាជីវករទាំងនោះចេញមកហៅភ្ញៀវដល់លើផ្លូវប៉ុន្តែឥឡូវអាជីវករទាំងនោះចេញមកហៅភ្ញៀវហួសតែតូប លក់របស់ខ្លូនបន្តិចប៉ុណ្ណោះ។

លោកបន្តថា៖ ការឈានជើងចេញហៅបែបនេះគឺជាទម្លាប់របស់អាជីវករ បញ្ហាទាំងនេះរដ្ឋបាលក្រុងកែបនឹងអប់រំអាជីវករបន្ថែមទៀតដើម្បីឱ្យអាជីវករផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់បន្តិចម្ដងៗ។ តែយ៉ាងណាលោកថាការផ្លាស់ប្ដូរទម្លាប់មនុស្សដែលធ្វើបែបនេះយូរឆ្នាំមកហើយគឺពិបាកណាស់ ប៉ុន្តែអាជ្ញាធរនៅតែបន្តអប់រំរហូតធ្វើឱ្យអាជីវករមានការផ្លាស់ប្តូរដោយមិនដឹងខ្លូន លោកក៏សុំឱ្យភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់មានការយោគយល់ផងដែរ។

លោកលើកឡើងថា៖ « ពាក់ពន្ធ័នឹងចំណាត់ការអាជ្ញាធរបន្តពង្រឹងការអប់រំផ្សព្វផ្សាយឱ្យគាត់យល់ដឹងអំពីគោលការ[…] បើសិនជាគាត់នៅតែបន្តភាពអាណាធិបតេយ្យ[…] ផលប៉ះពាល់គឺនៅលើបងប្អូនអាជីវករទាំងអស់ហ្នឹងទេ ធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរគាត់អត់មកលេង ហើយឥឡូវតំបន់ទេសចរណ៍ថ្មីៗច្រើនណាស់ហើយល្អៗច្រើនណាស់ យើងហ្នឹងបន្តណែនាំគាត់[…]នៅតែរឿងពីរទេ ទីមួយគឺតម្លៃ[ម្ហូបអាហា]ទីពីរគឺរឿងហៅភ្ញៀវធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ភ្ញៀវ»។

ដោយឡែកលោក អំ សំអាត នាយកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ ថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia លោកយល់ឃើញថា គួរតែមានការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រួវជាពិសសអាជ្ញាធរត្រូវតែមានការណែនាំដល់អាជីវករឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់រក្សានូវសុជីវធម៌។

លោកថា ការប្រកបមុខរបររបស់អាជីវករគឺជារឿងមួយហើយក៏ប៉ុន្តែយើងត្រូវប្រកាន់ភ្ជាប់នូវគុណធម៌សណ្តាប់ធ្នាប់ចៀសវាងធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យប៉ះពាល់ភ្ញៀវទេសចរ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ការប៉ះពាល់ដល់ភ្ញៀវការចាប់ប្រទាញប្រទុងគឺប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់មិនល្អ ប៉ះពាល់ដល់សីលធម៌ ហើយវាប៉ះពាល់ដល់ការកម្សាន្តរបស់ភ្ញៀវមានអារម្មណ៍អាក់អន់ស្រពោនចិត្តជួនកាលអាចរងគ្រោះថ្នាក់ជាដើម»៕

រសៀលថ្ងៃត្រង់ អ្នកស្រីអ៊ឹម សាម៉ុល មានវ័យ៦៣ឆ្នាំ ស្បែកជ្រួញសម្បុលខ្មៅ មានជំងឺប្រចាំកាយ ព្រមទាំងមានបន្ទុកចិញ្ចឹមចៅស្រីវ័យ៦ឆ្នាំ មានជីវភាពក្រខ្សត់ អត់ឃ្លាន និងអស់សង្ឃឹមខ្លាំងដែលមិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌។

អង្គុយដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំលាយឡំទឹកភ្នែក អ្នកស្រីអ៊ឹម សាម៉ុល ជាមួយចៅស្រីផ្តល់បទសម្ភាសដល់ Newsroom Cambodia នៅលើគ្រែក្នុងរោងតូចមួយ ដែលមានដំបូលប្រក់ស័ង្កសីចាស់ៗ ជញ្ជាំងបាំងដោយកន្ទេល និងក្រណាត់រយេករយោក ហាក់បង្ហាញពីទុក្ខលំបាកខ្លាំងក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់។

ពលរដ្ឋនៅ ឃុំស្វាយយា ស្រុកស្វាយជ្រុំ ខេត្ដស្វាយរៀងចោទអាជ្ញាធរថា ការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌ ឬប័ណ្ណក្រីក្រមិនមានតម្លាភាព ចំពោះពលរដ្ឋដែលក្រលំបាកពិតប្រាកដមិនទទួលបាន ប៉ុន្តែបានតែអ្នកដែលមានជីវភាពធូរធារ ឬសាច់ញាតិមេភូមិ មេឃុំទៅវិញ។

អ្នកស្រី អ៊ឹម សាម៉ុល ហៅម៉ៅថា អ្នកស្រីស្នើសុំដល់ថ្នាក់ដឹកនាំទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធផ្តល់ប័ណ្ណសមធម៌(ប័ណ្ណក្រីក្រ)ដល់អ្នកស្រី ព្រោះអ្នកស្រីខ្វះខាតខ្លាំង ការរស់នៅរាល់ថ្ងៃគឺបានអ្នកជិតខាងជួយផ្ដល់ជាអង្ករគ្រាន់បរិភោគ អ្នកស្រីរំពឹងថាបើសិនជាទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌ជីវភាពរបស់អ្នកស្រីប្រាកដជាប្រសើរជាងសព្វថ្ងៃ។

អ្នកស្រីសំណូមពរ៖ «ខ្ញុំស្នើរទៅដល់ថ្នាក់ដឹកនាំដែលមានប័ណ្ណសមធម៌ ចង់សូមឱ្យជួយជាស្អីក៏ដោយ ជាថវិកាតិចតួចក៏ដោយ ក្នុងមួយខែៗ គ្រាន់ដោះទាល់ ពេលដែលខ្វះខាត ពេលខ្លះរកតែទឹកផឹកគ្មានផង»។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ « ខ្ញុំមិនប្រកបរបរធ្វើអ្វីទេ ព្រោះខ្ញុំឈឺផង[…]បើសិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌មែន ប្រហែលជាប្រសើរជាងហ្នឹងហើយក៏ស្រួលជាងហ្នឹងដែរកូនអើយ ដូចជាខ្វះខាតប្រហុកអំបិលគេជួយចឹងយើង បានលុយកាក់ខ្លះទិញ ដូចអង្ករហូបបានទិញហូបចឹងទៅណាកូនអើយ»។

អ្នកស្រីបានបន្ថែមថា អ្នកស្រីមិនហ៊ានទៅសុំប័ណ្ណសមធម៌ពីមេឃុំនោះទេ ព្រោះខ្លាចត្រូវបានអាជ្ញាធរស្ដីបន្ទោសបែបនេះបន្ថែមទៀត អ្នកស្រីធ្លាប់ទៅសុំប័ណ្ណសមធម៌ ស្រាប់តែមេភូមិឆ្លើយតបគំរោះគំរើយ ធ្វើឱ្យអ្នកស្រីពិបាកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។

អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំអត់ដែលបានទៅសុំដល់មេឃុំទេ បើសុំមេភូមិឆ្លើយអញ្ចឹងមិនហ៊ានអត់ហ៊ានទៅទៀតខ្លាចឆ្លើយអញ្ចឹងពិបាកក្នុងចិត្ដណាស់»។

អ្នកស្រី សឿន អាយុ៧៦ឆ្នាំស្គមសម្បុរសណ្តែកបាយ ភ្នែកមើលមិនឃើញច្បាស់ ពិបាកក្នុងការប្រកបកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ ថាការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌នេះគឺមានភាពរើសអើង ផ្ដល់ឱ្យតែអ្នកជាប់ខ្សែស្រឡាយសាច់ញាតិមេភូមិមេឃុំ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ « ខ្ញុំយល់ឃើញថាគេរើសអើង គេឱ្យតែបងប្អូនគេចឹងទាល់តែត្រូវជាសាច់ញាតិបងប្អូនប្រធានភូមិគេបាន ខ្លះគេមានជាងខ្ញុំគេនៅបាន[ប័ណ្ណសមធម៌]ដែរ»។

អ្នកស្រីថា ប្រសិនបើបានប័ណ្ណសមធម៌អាចជួយដោះស្រាយបានច្រើនក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាទៅព្យាបាលជំងឺនៅមន្ទីរពេទ្យមិនអស់ប្រាក់ មានប្រាក់ខ្លះសម្រាប់ទិញថ្នាំព្យាបាលជំងឺប្រចាំថ្ងៃ និងអាចជួយដោះស្រាយជីវភាពប្រចាំថ្ងៃផងដែរ។ អាជ្ញាធរធ្លាប់បានសួរនាំដែរ តែមិនទទួលបានដំណោះស្រាយអ្វីឡើយ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «កន្លងមកមានអាជ្ញាធរធ្លាប់បានមកសួរនាំដែរហើយក៏បាត់ស្ងាត់ទៅវិញទៅ […]ខ្ញុំស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលជួយខ្ញុំផងព្រោះខ្ញុំក្រីក្រមិនមានបងប្អូនទេ»។

អ្នកស្រី នាង ចន្ទ័ អាយុ៦២ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីធ្លាប់ទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌(ប័ណ្ណក្រីក្រ)នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ប៉ុន្តែមិនទទួលបានលុយនោះទេ ក្រោយមកអ្នកស្រីទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌មួយទៀត ក៏លែងបើកលុយបានទៅវិញ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០មកប័ណ្ណបើកលុយលែងបានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយមិនដឹងមូលហេតុអ្វីទាំងអស់។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ « បើកបានតែប៉ុន្មានខែហ្នឹង ស្រាប់តែបើកលែងបាន យើងក៏លែងទៅបើកទៅយើងមិនដឹងទៅតវ៉ានៅឯណា ខ្ញុំនៅតែម្នាក់ឯងមិនដឹងទៅណាមកណា»។

លោក សុខ សំអន មេឃុំស្វាយយា Newsroom Cambodia ព្យាយាមទាក់ទងជាច្រើនលើកច្រើនសា តាមគ្រប់មធ្យោបាយ តែលោកមិនអាចឆ្លើយតបបាន លោកប្រាប់ថាជាប់រវល់។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសង្គមកិច្ច លោក តូច ចាន់នី ប្រាប់Newsroom Cambodiaថា បញ្ហានេះ ទៅសួរប្រធានមន្ទីរសង្គមកិច្ចខេត្ដស្វាយរៀងទៅ ថាមូលហេតុអ្វីមានការដកប័ណ្ណហ្នឹងវិញ។

ប្រធានមន្ទីរសង្គមកិច្ចខេត្ដស្វាយរៀងលោក ប៉ែន សុវណ្ណី បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថា ការផ្ដល់ប័ណ្ណ ឬធ្វើប័ណ្ណសមធម៌នេះមិនមែនខាងមន្ទីរ ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវនោះទេ ព្រោះខាងមន្ទីរខេត្តទទួលខុសត្រូវតែរឿងបើកលុយឧបត្ថម្ភតែណ្ណោះ។

អ្នកដែលធ្វើប័ណ្ណក្រីក្រជួនពលរដ្ឋ គឺក្រសួងផែនការ និងមន្ទីរផែនការធ្វើការជាមួយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ។ ការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌នេះ ត្រូវឆ្លងកាត់ការសម្ភាសន៍ការដាក់ពិន្ទុត្រឹមត្រូវទើបអាចទទួលបាន ។

លោកលើកឡើងថា៖« ចំពោះពលរដ្ឋដែលមានប័ណ្ណហើយបើកលុយមិនបានត្រូវជូនដំណឹងទៅដល់មន្រ្ដីឃុំ ដែលទទួលខុសត្រូវលើកម្មវិធីឧបត្ថម្ភសាច់ប្រាក់ មិនអាចនៅស្ងៀមបាននោះទេ បើប័ណ្ណនៅមានសុពលភាពអាចបើកលុយបាន លើកលែងតែប័ណ្ណដែលផុតកំណត់ ឬអស់សុពលភាព»។

លោកបន្ថែម៖ « ខ្លាចតែ[ប័ណ្ណក្រីក្រ]គាត់ហួសសុពលភាព បានឱ្យគាត់ទៅជួបឃុំសង្កាត់ទៅ ដើម្បីឃុំសង្កាត់គេជម្រាបមកស្ថាប័នពាក់ពន្ធ័ ខាងខ្ញុំមិនដឹងប័ណ្ណដូចម្ដេចផង បើសិនប័ណ្ណនៅមានសុពលភាពបើកបានអាហ្នឹងគេដោះស្រាយ»។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងផែនការ លោក ស្រី តា បានថ្លែងថា ការគិតដូចគាត់ គ្រាន់តែជាអារម្មណ៍មួយដែលរបស់គាត់ រដ្ឋាភិបាលផ្តល់ជូនប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដោយមិនប្រកាន់វណ្ណៈ ពណ៌សម្បុរ ឬនិន្នាការនយោបាយឡើយ ដោយផ្តល់ជូនគ្រួសារក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះពិតប្រាកដ។ ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលនឹងដកប័ណ្ណសមធម៌ ពីពួកគាត់វិញ ប្រសិនជាបានរកឃើញថា ជីវភាពរបស់ពួកគាត់បានប្រសើរឡើងវិញហើយ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖«ចំនុចនេះប្រសិនជាគាត់បានដឹងថា មានគ្រួសារមានជីវភាពធូរធារ មានប័ណ្ណសមធម៌នេះ សូមគាត់ជួយរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ ឬ មន្ទីរផែនការរាជធានី ខេត្ត ឬ មកក្រសួងផែនការផ្ទាល់ តាមរយៈPage Facebook ក្រសួងផែនការ ឬខ្ញុំក៏បាន ដើម្បីក្រុមការងារចុះទៅពិនិត្យផ្ទាល់ វាយតម្លៃ តាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដកប័ណ្ណសមធម៌នេះមក»។

លោកថា៖« កន្លងមកក្រសួងផែនការ ក៏បានដកប័ណ្ណសមធម៌នេះ ពីគ្រួសារដែលមានជីវភាពប្រសើរឡើងវិញ ជាច្រើនម៉ឺនគ្រួសារហើយដែរ»។

លោកបញ្ជាក់ថា ក្នុងករណីពលរដ្ឋកំពុងជួបវិបត្តិ ធ្លាក់ចូលភាពក្រក្រី ពលរដ្ឋត្រូវស្នើទៅតាមរយៈភូមិ ឃុំ ឬរាយការណ៍ទៅក្រសួងផែនការក្នុងករណីខាងភូមិឃុំមានការយឺតយ៉ាវ។

លោករំលេចផងដែរថា៖«ប្រសិនជាគាត់គិតថាគ្រួសារគាត់កំពុងជួបវិបត្តិ ឬធ្លាក់ចូលភាពក្រីក្រ សូមឱ្យគាត់ដាក់ពាក្យស្នើប័ណ្ណសមធម៌ នៅតាមភូមិ ឃុំ ដែលគាត់រស់នៅ ប្រសិនជាមានការយឺតយ៉ាវ អាចរាយការណ៍ផ្ទាល់មកក្រសួងផែនការ ដើម្បីចាត់ក្រុមការងារចុះពិនិត្យស្ថានភាពគាត់ជាក់ស្តែង និងផ្តល់ប័ណ្ណសមធម៌ជូន»។

លោក អំ សំអាត នាយករងទទួលបន្ទុកកម្មវិធីឃ្លាំមើលនៃអង្គការលីកាដូបញ្ជាក់ថា ប័ណ្ណសមធម៌ និងជំនួយឧបត្ថម្ភសង្គមមានពីរនេះខុសគ្នា ជំនួយឧបត្ថម្ភសង្គមមានកំណត់រយៈពេល តែប័ណ្ណសមធម៌មានរយៈពេលអាចយូរជាង។ គោលការណ៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល មិនមានការរើសអើងទេ គឺមានប័ណ្ណសមធម៌ត្រូវទទួលបានការវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ មិនមាននិន្នាការនយោបាយ បក្សពួកនិយមទេ តែប្រសិនបើមានការប្រកាន់បក្សពួកត្រូវតែរាយកាណ៍ទៅអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ។កន្លងមកអាជ្ញាធរធ្លាប់មានចំណាត់ការលើមន្រ្តីម្នាក់នៅ ទឹកខ្មៅរឿងកិបកេងប្រាក់ឧបត្ថម្ភជូនពលរដ្ឋម្តងរួចមកហើយ។

លោកបន្តថា ក្នុងករណីពលរដ្ឋដែលក្រីក្រតែមិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌ ឬបានហើយតែបើកមិនបាន ដោយមិនដឹងមូលហេតុ ពលរដ្ឋត្រូវទៅជួបអាជ្ញាធរដែលមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការពិនិត្យ និងដោះស្រាយ គឺអាជ្ញាធរឃុំជាអ្នកវាយតម្លៃ និងផ្តល់ប័ណ្ណទាំងអស់ហ្នឹងដល់ពលរដ្ឋ ប្រសិនបើពលរដ្ឋមិនទទួលបានទេ ត្រូវតែទាមទារ ឬក៏តវ៉ានៅឃុំដើម្បីឱ្យគណៈកម្មាការពិនិត្យ និងវាយតម្លៃ។ ក្នុងករណីមិនបានទៀត អាចទៅប្តឹងដល់ស្រុកបន្តទៀត។

លោក អំ សំអាតលើកឡើងថា៖«កាលមុននៅតាខ្មៅ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពីបទពុករលួយ ពីព្រោះបានកិបកេងលុយកាក់ដែលឧបត្ថម្ភទៅប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រនេះដែរ ដូច្នេះបញ្ហាទាំងនេះដើម្បីជៀសវាងការរិះគន់បញ្ហានេះបន្តទៀត ទាល់តែមានការស្រាវជ្រាវអោយច្បាស់លាស់លើរឿងទាំងអស់ហ្នឹង ដើម្បីកុំឱ្យការផ្តល់ជំនួយសង្គម ឬប័ណ្ណសមធម៌ខុសគោលដៅ ឬខុសមនុស្សដែលមានជីវភាពធូរធារបែរជាបានប័ណ្ណ»។

អ្នកស្រី អឹម សាម៉ុល និយាយទាំងអួលដើមករខ្សឹមខ្សឹល ដៃពីកាន់ហោប៉ៅអាវរៀបរាប់ថា៖« ក្មួយអើយ អ៊ំនិយាយត្រង់ក្នុងហោប៉ៅអ៊ំមួយរយលុយខ្មែរក៏គ្មានផង ក្មួយ! ខ្ញុំស្បត់ឱ្យងាប់តែមួយរយលុយខ្មែរគ្មានផង ចៅលាដៃសុំប្រាំរយទិញទឹកផឹក [អ្នកស្រីឆ្លើយ]ថាកូនអើយផឹកទឹកពាងទៅ»៕

នៅថ្ងៃពុធ ទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ នេះពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លីចំនួន ១៥០នាក់មកពីស្រុកចំនួន២គឺ ស្រុកតំបែរ និងស្រុកមេមត់ ខេត្ដត្បូងឃ្មុំបាននាំគ្នាមកជួបជុំគ្នានៅខាងមុខសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំដើម្បីលើកទឹកចិត្ដដល់ដំណាងរបស់ខ្លូនពីនាក់ដែលត្រូវបានតុលាការកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺពាក់ពន្ធ័រឿងទៅកាន់កាប់ដីកេរ្តិ៍ដូនតារបស់ខ្លួននៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម។

អ្នកស្រីអ៊ូច នឿន អាយុ៣៨ឆ្នាំរស់នៅភូមិចាន់មូល ឃុំចាន់មូល ស្រុកមេមត់ ខេត្ដត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលអ្នកស្រីឡើងមកជួបជុំគ្នានៅខាងមុខសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំនៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីគាំទ្រនឹងលើកទឹកចិត្ដតំណាងដែលត្រូវបានតុលាការកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺ ហើយមួយវិញទៀតខ្លាចមានការកៀបសង្កត់ឬចាប់ខ្លួនទៅលើតំណាងរបស់ខ្លួន។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំព្រួយបារម្ភខ្លាចគាត់ទៅតែឯងគេកៀបសង្កត់ចោទប្រកាន់អ្វីម្យ៉ាង ដីៗយើងទាំងអស់គ្នាដល់មានបញ្ហា បញ្ហាតែគាត់ខ្លាចគេកៀបសង្កត់សព្វបែបយ៉ាងម្លោះហើយយើងនាំគ្នាមកលើកទឹកចិត្ដទាំងអស់គ្នាមក»។

លោកផុន សុផល អាយុ៣៣ឆ្នាំ ជាតំណាងពលរដ្ឋ រស់នៅភូមិក្រវៀនជើង ឃុំជាំក្រវៀន ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់ Newsroom Cambodiaថាតុលាការបានដាក់ការសង្ស័យដល់រូបលោកគ្រាន់តែដើម្បីបំបាក់ស្មារតីអ្នកតវ៉ារឿងដីធ្លីទេ លោកថាកន្លងមកអ្នកដែលមានបញ្ហាដីធ្លីត្រូវបានគេចោទប្រកាន់តាមប្រព័ន្ធតុលាការនិងដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋឈប់តវ៉ារឿងដីធ្លី។

លោកលើកឡើងថា៖ «កន្លងមកអ្នកដែលមានបញ្ហាដីធ្លីត្រូវបានគេចោទប្រកាន់តាមប្រព័ន្ធតុលាការហ្នឹង ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ឈប់តវ៉ារឿងដីធ្លី។ ប្រសិនបើមិនមានដំណោះស្រាយខ្ញុំនៅតែបន្តក្នុងការដាក់លិខិតស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរដែលពាក់ព័ន្ធពីបញ្ហាដីធ្លីរហូតមានដំណោះស្រាយ»។

លោកស៊ុន សូ ដែលជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបានតុលាកោះហៅឱ្យទៅបំភ្លឺបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាតុលាការចោទលោកថាបានទៅកាន់កាប់ទន្រ្ទៀនដីព្រៃរបស់រដ្ឋ លោកប្រាប់ថាដីដែលលោកចូលទៅកាន់កាប់នោះជាដីកេរ្ដិ៍ម៉ែឳយាយតារបស់លោកដែលបានកាន់កាប់ធ្វើស្រែចំការតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩។

លោកលើកឡើងថា៖ «ដីនេះជាដីកេរ្តិ៍ ម៉ែ ឳ យាយតាខ្ញុំ ដូច្នេះខ្ញុំធ្វើហើយ រឿងកាប់ឆ្ការខ្ញុំមានតែម៉ាស៊ីនកាត់ស្មៅ ជាម៉ាស៊ីនតូចហើយនឹងកាប់បន្តិចបន្តួច បើថាខ្ញុំកាប់ដីរដ្ឋគឺគ្មានទេ ព្រោះដីនេះជាដីដែលខ្ញុំធ្លាប់ធ្វើពីមុនមកតាម យាយ តាខ្ញុំ ម៉ែ ឳខ្ញុំ»។

លោកប្រាប់ថាពលរដ្ឋដែលបានដាក់ពាក្យស្នើសុំកាន់កាប់ដីវិញមានចំនួន២១គ្រួសារហើយពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះមានច្រើនគ្រួសារណាស់ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះមិនបានដាក់ពាក្យស្នើសុំនោះទេព្រោះខ្លាចអាជ្ញាធរគំរាមកំហែងមានមេភូមិមានប៉ូលីសរដ្ឋបាលគំរាមកំហែងម្ចាស់ដីថាទៅតវ៉ាប្រយ័ត្នគេចាប់ដាក់គុកធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្លះអត់ហ៊ានទទៅដាក់ពាក្យស្នើសុំ។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំគិតថាហៅហ្នឹងពិតជាគំរាមកំហែងបំភ័យមិនឱ្យប្រជាជនងើបតវ៉ាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត»។
លោក សូ សុវិទ្យា តំណាងអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការកោះហៅតំណាងពលរដ្ឋមកឆ្លើយបំភ្លឺនេះគឺករណីពលរដ្ឋចូលទៅកាន់កាប់ដីព្រៃរបស់រដ្ឋ។​ លោកលើកឡើងថា៖ « គាត់ចូលទៅកាន់កាប់ដីព្រៃរបស់រដ្ឋ»។

លោក វណ្ណ សូផាត មន្រ្ដីសម្របសម្រួលផ្នែកធុរកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាករណីនេះគឺអាស្រ័យទៅលើកបញ្ចីសារពើពន្ធ័របស់រដ្ឋាភិបាលឬរបស់អាជ្ញាធរបញ្ជាក់ថាជាដីសារធារណៈរបស់រដ្ឋឬជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ លោកថាបើដីនោះជារបស់ពលរដ្ឋដែលបានកាន់កាប់តាំងពីដូនតាមកត្រូវតែមានការស៊ើបអង្កេតឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាជាងប្រើប្រាស់ប្រពន្ធតុលាការ។

លោកមើលឃើញថាបច្ចប្បន្នពលរដ្ឋមានការរងគ្រោះច្រើនណាស់ លោកថាជាពិសេសតុលាការមុនធ្វើការចោទប្រកាន់មកលើប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានការស៊ើបអង្កេតឱ្យបានច្បាស់លាស់ឯករាជឱ្យមានតម្លាភាព លោកថាតុលាការមិនត្រូវមើលតែរបាយការណ៍របស់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននោះទេ។

លោកថាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមួយចំនួនមានពាក់ពន្ធ័ជាមួយផលប្រយោជន៍ លោកថាកន្លងមកធ្លាប់មានអាជ្ញាធរបណ្ដេញពលរដ្ឋចេញទាំងបង្ខំ រួចហើយយកដីនោះទៅឱ្យអ្នកមានអំណាចឬចែកគ្នាពុះជាដីឡូលក់ចែកគ្នាជាដើម។

លោកលើកឡើងថា៖ «បើពិតជាដីរបស់រដ្ឋមែនត្រូវមានបញ្ជីសារពើពន្ធ័បញ្ជាក់ច្បាស់លាស់មានអនុក្រឹតថាដីហ្នឹងជាដីតំបន់ការពារឬជាដីតំបន់សារធារណៈរបស់រដ្ឋ ចឹងបើប្រជាពលរដ្ឋកាន់កាប់យូរមកហើយធ្វើស្រែចំការអាស្រ័យផលលើហ្នឹង ទួសបីជាដីសារធារណៈរបស់រដ្ឋក៏ដោយ ក៏រដ្ឋអាចមានសិទ្ធក្នុងការធ្វើអនុប្រយោគដើម្បីបំឡែងឱ្យទៅជាដីឯកជនរបស់រដ្ឋហ្នឹងផ្ដល់ជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធឱ្យពួកគាត់កាន់កាប់បន្តទៀត[…]រដ្ឋគួរតែពិចារណាដើម្បីពិនិត្យឱ្យបានច្បាស់លាស់។ ជៀសវាងប្រើប្រពន្ធ័តុលាការទៅបំបាក់ទឹកចិត្ដប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយទៅលើបញ្ហាដីធ្លីរបស់គាត់ យើងដឹងហើយថាពលរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនពឹងពាក់ទៅលើដីស្រែ»។

ពលរដ្ឋបានសំណូមពរដលអង្គការទាំងអស់ទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនិងក្នុងរដ្ឋាភិបាលជួយដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីឱ្យពលរដ្ឋឱ្យបានឆាប់រហ័ស ពីព្រោះពលរដ្ឋដែលរស់នៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនពិបាកយូរឆ្នាំមកហើយដែលយួនធ្វើបាបដេញបាញ់បាត់បង់ដីធ្លី។ ពលរដ្ឋរំពឹថារដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជួយជម្រុញដោះស្រាយឱ្យពលរដ្ឋឱ្យបានលឿន៕

អ្នកស្រីឈុំ អន រស់នៅសង្កាត់សំរោងត្បូង ខណ្ឌព្រែកព្នៅបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលគាត់មិនចង់ទៅកន្លែងថ្មី គឺដោយសារនៅទីនោះមិនមានកន្លែងប្រកបមុខរបចិញ្ចឹមជីវិតបានដូចនៅកន្លែងរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះ។ គាត់បានលើកឡើងថារាល់ថ្ងៃនៅក្នុងផ្ទះគាត់មានកូនចៅរស់នៅចំនួន ០៥គ្រូសារ។

អ្នកស្រីថាកន្លែងដែលអាជ្ញាធរដោះដូរឱ្យទៅនៅនោះគឺដីមានទំហំតូចជាងដីដែលគាត់ រស់នៅសព្វថ្ងៃហើយមិនអាចប្រកបមុខរបបានគឺបានត្រឹមតែរស់នៅហើយនៅទីនោះមានចំងាយឆ្ងាយពីសាលារៀន គាត់ប្រាប់ថារាល់ថ្ងៃគាត់ចិញ្ចឹមចៅកំព្រាចំនួន០៥នាក់ដែលនៅតូចៗ។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ « រស់នៅកន្លែងហ្នឹងគ្រាន់បានទៅរើសលៀសរើសខ្យងចៅៗចេញពីរៀនមករើសបាន១គីឡូ ២គីឡូ បេះត្រកួន បេះឈូក គ្រាន់[លក់] បានលុយទៅរៀនផង បើយើងទៅនៅអីណា អីណីនោះទៅរកស៊ីអីបាន ដូចខ្ញុំចាស់ចឹងទៅរកអីបាននៅនេះទៅជិតសាលាបានចៅៗទៅរៀនសព្វថ្ងៃនៅនុងសាលាឆ្ងាយយើងគ្មានម៉ូតូណាជិះបានទៅរៀនហ្នឹងគេ»។

អ្នកស្រីប្រាប់ថាគាត់រស់នៅទីនេះតាំងតែពីឆ្នាំ១៩៩៣ក្រោយបោះឆ្នោះតរួចគាត់ថាពលរដ្ឋដែលរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះនៅមានចំនួន៧៩ខ្នងផ្ទះមានទំហំដីជាង ៣ហិតា។ គាត់ថាដីដែលគាត់រស់នៅសព្វថ្ងៃមានទំហំទទឹង៥ម៉ែត បណ្ដោយ១០០ម៉ែត ហើយដីដែលអាជ្ញាធរដូរឱ្យមានទទឹង ៤ម៉ែតកន្លះ បណ្ដោយ ១៨ម៉ែតកន្លះ។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ក្បាល៤ម៉ែតកន្លះ បណ្ដោយ១៨ម៉ែតកន្លះ តើគ្រួសារខ្ញុំរស់នៅបានដែរអីគ្រួសារខ្ញុំវាច្រើនសុំរស់នៅហ្នឹងកន្លែងហ្នឹងតែម្ដងសុំអត់ចេញទៅកន្លែងណាទេ។ពីមុនបានកូននេសាទត្រីបានឥឡូវពិបាកខ្លាំង រស់នៅទឹកដីកន្លែងហ្នឹងពិបាកមែនប៉ុន្តែស្រនុកយើងរកមុខរបប។ឱ្យយើងទៅនៅ អីនុងមិនដឹងផ្លូវណាលក់ដូនៅកន្លែងនុង មិនដឹងបឹងនៅណានៅកន្លងហ្នឹងគ្រាន់មានបឹងនៅតិចតួច»។

លោកប៉ន ពៅ អាយុ៣៧ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាលោកចេញមកតវ៉ានៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីឱ្យអាជ្ញាធរជាពិសេសលោកអភិបាលខណ្ឌព្រែកព្នៅជួយចេញប្លង់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងសៀវភៅស្នាក់នៅ ឬសៀវភៅគ្រួសារ លោកថារាល់ថ្ងៃនេះលោករស់នៅដូចជនអន្តោប្រវេសន៍ចឹង លោកប្រាប់ថាដីដែលលោករស់សព្វថ្ងៃទោះបីកាត់ចំណីផ្លូវហើយ ក៏លោកអាចថយទៅខាងក្រោយបានទៀត។

លោកថាការដូទៅកន្លែងថ្មីក៏លោកចង់ទៅដែរមិនមែនថាមិនចង់ដូនោះទេតែដោយសារដូទៅកន្លែងថ្មីមិនមានមុខរបបអ្វីសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតបានលោកថានៅកន្លែងដែលលោករស់នៅរាល់ថ្ងៃលោកអាចរករបបផ្សេងៗបានខ្លះតែទៅនៅកន្លែងថ្មីមិនអាចរកអ្វីបានទាំងអស់តែយ៉ាងណាលោកនៅតែលោកចង់បានការអភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែង ជាជាងដូរទៅកន្លែងថ្មី។

លោកលើកឡើងថា៖ «មិនថាមិនចង់ដោះដូនោះទេ ប្អូនស្រលាញ់[ការដោះដូរ]ដែរដោយសារនៅនេះប្អូនរកមុខរបបនៅផ្ទះខ្លួនឯងបាន មិនមែនថាប្អូនមិនចង់ដោះដូទេដោះដូតែនៅនេះយើងរកបានខ្លះបើយើងទៅនោះវាដាច់មិនដឹងរកអ្វីបាន មួយទៀតចង់អភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែងផ្ទះយើងនៅស្រាប់។ដីដែលអាជ្ញាធរដូឱ្យមានទំហំតូចជាងដីដែលខ្ញុំរស់នៅរាល់ថ្ងៃហើយមានតម្លៃថោកជាង»។

អ្នកស្រីប្រាក់ សុភាព តំណាងសហគមន៍សំរោង ភូមិសំរោងត្បូង សង្កាត់សំរោងត្បូង ខណ្ឌព្រែកព្នៅ រាជធានីភ្នំពេញ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍រស់នៅតាំងពីឆ្នាំ៩០ គឺមុនអនុក្រឹត្យដែលបានចេញ ពួកយើងសុំសិទ្ធិអភិវឌ្ឍន៍នៅនឹងកន្លែងឱ្យដូចអស់លោកមន្រ្តីដែលទទួលបានដីសម្បទានពីលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ដែរ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «បឹងបីពាន់ហិចតាជាងលោកអភិវឌ្ឍចុះ យើងអត់ហាមឃាត់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទេ តែយើងសុំតែសិទ្ធិរស់នៅរបស់ពួកយើង ហើយដីពួកយើងនេះ គឺមិនប៉ះដីអនុក្រឹត្យផ្ទៃបឹងតាមោកទេ យើងរស់នៅតាំងពីឆ្នាំកៅ[១៩៩០] ៩០ យើងរស់នៅមុនអនុក្រឹត្យផ្ទៃបឹងចេញ២០១៦»។

អ្នកស្រីថាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍មិនទទួលយកគោលនយោបាយដោះដូររបស់អាជ្ញាធរឱ្យយើងដោះដូរទៅនៅដីដែលអាជ្ញាធរថាល្អនឹងទេ ដីផ្ទះពួកយើងនេះជាដីអត់ល្អ ដូចនេះពួកយើងសូមនៅលើដីអត់ល្អរបស់ពួកយើងអត់ចង់ទៅនៅដីដែលល្អ ដែលអាជ្ញាធរជ្រើសរើសឱ្យពួកយើងទេ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ « ដីដែលល្អអត់អាចប្រកបអាជីវកម្មរស់នៅបានទេ ហើយសំណង់មិនរឹងមាំទៀត។ បើសិនមិនឱ្យយើងរស់នៅសូមទិញយើងតាមតម្លៃទីផ្សារ សូមដោះស្រាយតម្លៃសមស្រប តម្លៃសមរម្យហ្នឹងពួកយើងទទួលយកគោលនយោបាយដោះដូរ»។

អ្នកស្រីថាដីរបស់ពលរដ្ឋសរុបប្រហែល៥ហិចតា ហើយពលរដ្ឋមានចំនួន២៥០គ្រួសារ ១០៨ខ្នងផ្ទះ ហើយឥឡូវនេះមានអ្នកខ្លះដោះដូរអ្នកខ្លះលក់អស់ចំនួន៣១ខ្នងផ្ទះ ឥឡូវនៅសល់៧៩ខ្នងផ្ទះហើយនៅក្នុងមួយផ្ទះមានបីគ្រួសារ ឬប្រាំគ្រួសារ ។

លោក វណ្ណ សូផាត មន្រ្ដីសម្របសម្រួលផ្នែកធុរកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិមួយរយភាគរយ មានសិទ្ធិពេញច្បាប់ក្នុងការ ទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយ ហើយជាពិសេសគឺការទាមទារឱ្យមានការភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែង។

លោកថាមូលហេតុដែលពលរដ្ឋមិនចង់ដូទៅកន្លែងថ្មីដោយសារដីដែលគាត់ត្រូវទទួលហ្នឹងបានមានទំហំតូចជាងហើយវាមានតម្លៃក៏ថោកជាងទីផ្សារ។

លោកលើកឡើងថា៖ « បើតាមខ្ញុំដឹងសំណង់ដែលធ្វើឱ្យពួកគាត់ហ្នឹងក៏អត់មានភាពរឹងមាំដែរ ជួនកាលទៅមានខ្យល់ឬមួយក៏មានបញ្ហាតិចតួចគឺថារលំវាអត់មានភាពរឹងមាំ គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រាន់ទេទី១ ហើយទី២ទាក់ទងនឹងតម្លៃទីផ្សារ ឃើញថាបច្ចុប្បន្ននេះនៅម្តុំបឹងតាមោក ពិសេសនៅម្តុំដែលពួកគាត់រស់នៅគឺថាមានតម្លៃថ្លៃ»។

លោកមើលឃើញថាការសងសំណងឱ្យពលរដ្ឋមានតម្លៃថោកជាងតម្លៃដីដែលពលរដ្ឋកាន់កាប់ឆ្ងាយណាស់ចឹងពលរដ្ឋមិនអាចទទួលយកបានទេ លោកថាកន្លងមករដ្ឋាភិបាលគាត់ធ្លាប់បានដោះស្រាយឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែងដែរបើតាមច្បាប់។

លោកបន្តែមថា៖ «រដ្ឋធម្មនុញ ច្បាប់ភូមិបាល ច្បាប់អស្សាមិករណ៍ សុទ្ធតែបានចែងយ៉ាងច្បាស់ម្ចាស់អចលនទ្រព្យ ត្រូវទទួលបានសំណង សមរម្យដោយយុត្តិធម៌ តាមតម្លៃទីផ្សារ អាចទទួលយកបាន ចឹងការបណ្តេញពួកគាត់ចេញ ហើយបង្ខំពួកគាត់ឱ្យទទួលយក ទីតាំងដែលតូចជាងគាត់ ឬមិនសមរម្យ ហើយតម្លៃសំណង មិនសមទៅតាមទីផ្សារ ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធ ទាមទារ ឱ្យមានដំណោះស្រាយទទួលយកបាននិងយុត្តិធម៌»។

តំបន់បឹងតាមោក ឬ បឹងកប់ស្រូវ មានផ្ទៃដីសរុប៣ ២៣៩ហិកតា ជាអាងស្ដុកទឹកកខ្វក់ និងរំដោះទឹកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ ហើយបឹងមួយនេះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចេញអនុក្រឹត្យកាលពីដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៦ ដោយកំណត់យកបឹងធម្មជាតិមួយនេះជាសម្បតិ្តសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។

បើយោងតាមអនុក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានចេញជាបន្តបន្ទាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ ផ្ទៃបឹងតាមោក សរុបជាង២ ០០០ហិកតាហើយត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកាត់ឬដោះដូរទៅឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋ ក្រុមហ៊ុនឯកជន និងបុគ្គលឯកជនមួយចំនួនដែលគេដឹងថាជាអ្នកមានលុយមានអំណាច សម្រាប់សាងសង់អគារ និងហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធផ្សេងៗ ព្រមទាំងធ្វើជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ជាដើម៕

ពលរដ្ឋជាង ១០០០នាក់តំណាងឱ្យពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លីចំនួន ៤២០៦គ្រួសារមកពីខេត្ដចំនួន ០៤បាននាំគ្នាឡើងមកភ្នំពេញដើម្បីដាក់ញត្តិ និងតាមដានញត្តិដែលបានដាក់ពីមុននៅខុទ្ទកាល័យលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្រសួងរៀបចំដែនដីនគរូបនីយកម្ម និងសំណង និងសហភាពអឺរ៉ុប(EU) ដើម្បីជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លី។

ពលរដ្ឋដែលឡើងមកនោះរួមមានខេត្ដកោះកុង កំពង់ស្ពឺ សៀមរាប បន្ទាយមានជ័យ នៅក្នុងនោះមានសហគមន៍ចំនួន ០៧រួមមាន សហគមន៍អង្គធំ សហគមន៍ភ្នំក្រោម សហគមន៍ឃ្លាំងទឹក៧៨ សហគមន៍តាពេន សហគមន៍ស្គន សហគមន៍ស្នាសង្គ្រាម និងសហគមន៍ត្រពាំងសេះ ដែលមានជម្លោះដីធ្លីជាមួយអ្នកមានអំណាចមានលុយ។

អ្នកស្រីឥន ផល អាយុ៦៣ឆ្នាំរស់នៅភូមិសែនជ័យ ឃុំកន្ទួត ស្រុកស្វាយលើ ខេត្ដសៀមរាប បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអាជ្ញាធរ ភូមិរហូតដល់អាជ្ញាធរថ្នាក់ខេត្ដ បានដកយកដីរបស់គាត់ យកទៅដាក់បញ្ចូលជាដីរបស់សហគមន៍។ គាត់ថាដីរបស់គាត់មានឯកសារ សលាកបត្រព័ត៌មានចាប់តាំងតែពីឆ្នាំ២០០២។

អ្នកស្រីបានប្រាប់ថាដីរបស់គាត់មានដាំដំណាំដូចជាដំឡូង ស្វាយ និងរស់នៅកាន់កាប់ ហើយគាត់ថាអាជ្ញាធរមានមេភូមិ មេឃុំ ស្រុក ខេត្ដ បានចុះមកដកដីគាត់ និងពលរដ្ឋដ៏ទៃទៀតចំនួន ១២គ្រួសារយកទៅដាក់ជាដីសហគមន៍នៅឆ្នាំ២០២១នេះទេ។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ផលលំបាកពីរឿងធ្វើស្រែ ធ្វើចំការពេលអ៊ំភ្ជួរទៅ ទាល់តែអ៊ំបង់លុយទៅឱ្យលោកសហគមន៍ហ្នឹង លោកទាហានទាល់តែខ្ញុំឱ្យលុយទៅគេបានគេឱ្យខ្ញុំភ្ជួរ»។

អ្នកស្រីមុំ សុភី អាយុ៤៤ឆ្នាំរស់នៅភូមិពាមរស់ ឃុំរស្មីសាមគ្គី ស្រុកឱរ៉ាល់ ខេត្ដកំពង់ស្ពឺ ជាតំណាងឱ្យពលរដ្ឋសហគមន៍រស្មីសាមគ្គី បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីឡើងមកនេះគឺដោយសារបាត់បង់ដីធ្លីដោយសារតែក្រុមហ៊ុនរបស់លោកឧកញ៉ាម្នាក់ដែល បានរំលោភយកតាំងតែពីឆ្នាំ២០១១មករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ នៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយនោះទេ។

អ្នកស្រីថាពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុននៅក្នុងខេត្ដកំពង់ស្ពឺមានចំនួន ១១៩៧គ្រួសារដែលមានឈ្មោះប្តឹងឡើងមកក្រសួង។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ថ្ងៃហ្នឹងខ្ញុំដាក់[ញត្តិ]បីស្ថាប័នទីមួយខ្ញុំដាក់ទៅក្រសួងមហាផ្ទៃ ទីពីខ្ញុំដាក់ទៅ EU (សហភាពអឺរ៉ុប) ទីបីខ្ញុំដាក់ទៅក្រសួងដែនដី»។

តែយ៉ាងណាអ្នកស្រីនៅតែមានសង្ឃឹមថានៅមុនការបោះឆ្នោតខាងមុខនេះ អាជ្ញាធរនឹងស្តារមុខមាត់កិត្តិយសគាត់ឡើងវិញតាមរយៈរកដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋ អ្នកស្រីថាបើសិនជាមិនមានដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋទេ ពលរដ្ឋនៅតែបន្ត តវ៉ានៅតាមក្រសួងពាក់ពន្ធ័ដដែល។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ពួកខ្ញុំនឹងតស៊ូមតិបន្តទៀត ដេកត្រាំត្រើយនៅមុខក្រសួងដើម្បីឱ្យក្រសួងដោះស្រាយជូន ពលរដ្ឋវិញដើម្បីស្តារ ជីវភាព។ ជួបផលលំបាកយ៉ាងខ្លាំង ទីមួយគ្មានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ គ្មានដីសម្រាប់បង្កបង្កើនផល ទីពីរចំណាកស្រុក ទីបីដែលខ្លាំងបំផុត ទំនាស់ជាមួយអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋានដូចសត្រូវផ្តាច់ពូជ មិនមែនជាខ្មែរចឹង ថ្ងៃហ្នឹងខ្ញុំមកក្រសួងដែនដី ពួកគាត់ [អាជ្ញាធរ ] ស្ទាក់ខ្ញុំឡើងបីកន្លែង ស្ទាក់ហើយពួកខ្ញុំដើរប្រហែលជាង១០គីឡូ[ម៉ែត ] បានខ្ញុំមានឡានជិះខ្ញុំដើរកាត់ព្រៃដើម្បីវាងពួកគាត់ព្រោះមិនចង់មានទំនាស់»។

អ្នកស្រីខ្មៅ វ៉ែន អាយុ៣៧ រស់នៅភូមិប្រលាន ឃុំកណ្ដោល ស្រុកបុទុមសាគរ ខេត្ដកោះកុង ជាតំណាងសហគមមន៍ភូមិប្រលានបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីឡើងមកភ្នំពេញនៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីមកដាក់ញត្តិតាមដានញត្តិ និងជំរុញឱ្យលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ជួយរកដំណោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លីជូនពលរដ្ឋនៅសហគមន៍របស់អ្នកស្រីដែលបានបាត់បង់ដីជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ពួកខ្ញុំបាត់បង់[ដី]ជាយូរឆ្នាំមកហើយតវ៉ាយូរឆ្នាំដែរតវ៉ាតាំងពីឆ្នាំ២០១៦មកម្លេះ តែអត់មានដំណោះស្រាយឱ្យពួកខ្ញុំសោះឥឡូវដើរចុះដើរឡើងអត់មានលុយមានកាក់ទេ»។

អ្នកស្រីប្រាប់ថានៅថ្ងៃដែលពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ញត្តិត្រូវបានអាជ្ញាធរឃាត់ឡានមិនឱ្យឡានដឹកពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ញត្តិ ពលរដ្ឋនាំគ្នាចុះពីលើឡាននាំគ្នាដើរមកដល់ពេជ្រនិលទើបបានឡានជិះវិញ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំនៅបន្តតវ៉ាដីធ្លីរហូតខ្ញុំអត់ចុះចាញ់ទេព្រោះពួកខ្ញុំបាត់បង់ពិតប្រាកដ»។

មន្រ្ដីខុទ្ទកាល័យរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីហ៊ុន សែន លោកគង់ ចំរើន បានប្រាប់Newsroom Cambodia នៅកន្លែងទទួលញត្តិថាលោកមិនអាចឆ្លើយតបបានទេដោយសាតែការទទួលយកញត្តិនេះនៅមិនទាន់អស់ទេ។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងមហាផ្ទៃលោកខៀវ សុភ័គ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាលោកនៅមិនទាន់បានឃើញញត្តិនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំអត់ទាន់ឃើញញត្តិផង»។

បុរសម្នាក់ដែលបានចេញពីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបបនីយកម្ម និងសំណង់ មកទទួលយកញត្តិពីតំណាងប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់នៅខាងមុខក្រសួង ហើយបាននិយាយប្រាប់ឱ្យពលរដ្ឋត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ហើយនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសាឆ្នាំ២០២៣ ឱ្យតំណាងពលរដ្ឋឡើងមកទទួលលទ្ធផលការឆ្លើយតបពីខាងក្រសួងវិញ។

លោកលើកឡើងថា៖ «សូមបងប្អូនត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញហើយនៅថ្ងៃទី៧ ឱ្យតំណាងរបស់បងប្អូនពី ឬបីនាក់ឡើងមកយកលទ្ធផលពីខាងក្រសួង»។

Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីស្ថានទូតសហភាពអឺរ៉ុប (EU)បានទេនៅថ្ងែព្រហស្បតិ៍នេះបានទេដោយផ្ញើសំណួរតាមអ៊ីម៉ែលមិនមានការឆ្លើយតប។

លោកញ៉ិល ភាព មន្រ្ដីជាន់ខ្ពស់ផ្នែកសម្របសម្រួល សហគមន៍ នៃសមាគមសម្ព័ន្ធសហគមន៍កសិករកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodiaថាចំពោះបញ្ហាពលរដ្ឋដែលឡើងមកតវ៉ាថ្នាក់ជាតិក្នុងថ្ងៃនេះដែលមានវិវាទជាមួយលោកឧកញ៉ា ដែលជាបុគ្គលអ្នកមានអំណាចនៅជួររាជរដ្ឋាភិបាល ហើយគាត់ជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាមួយរូប។

លោកលើកឡើងថា៖ «នៅក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងខេត្តកោះកុងមានករណីមួយចំនួនត្រូវបានដោះស្រាយរួចហើយ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដែលមកទីនេះនៅពុំទាន់មានដំណោះស្រាយទេ មួយទៀត ក៏មានសហគមន៍មួយចំនួនទៀតមកនេះគឺស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយវិវាទជាមួយនឹងក្រុមទាហានដែលរំលោភយកដីអភិរក្សរបស់សហគមន៍ និងមានឧកញ៉ា ផ្កាយពីរ…រំលោភយកដីរបស់ពួកគាត់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦-២០០៧»។

លោកមើលឃើញថាការទទួលញត្តិឬចាត់ឱ្យមន្ត្រីទទួលញត្តិមើលទៅដូចលេងបាយឡុក បាយឡ មើលទៅអត់ល្អមើលទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលពលរដ្ឋមកនេះគឺចង់ដាក់ញត្តិ ហើយបើគេទទួលញត្តិរបស់ពលរដ្ឋហើយត្រូវតែដោះស្រាយជូនពលរដ្ឋ តែយ៉ាងណាលោកសង្ឃឹមថាខាងរដ្ឋាភិបាលក៏ដូចជាមន្រ្តីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ នឹងមានវិធានការណាមួយនៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទដីធ្លីនេះ។

លោកថាបើសិនមិនមានដំណោះស្រាយសមរម្យទេ ចរន្តនៃការតស៊ូមតិគឺមិនអាចបញ្ចប់បានទេនៅតែបន្តរហូត ប្រជាពលរដ្ឋដែលនៅទីនេះ គឺគាត់មិនចង់មកទេទីក្រុងភ្នំពេញ ពួកគាត់មានកូនតូច មានមនុស្សចាស់ជរា ហើយឡើងមកតាំងពីយប់ មូលហេតុដែលពួកគាត់មកគឺពួកគាត់ជាជនរងគ្រោះពិតប្រាកដ បើមិនមែនជាជនរងគ្រោះពិតប្រាកដទេពួកគាត់មិនមកទេ។

លោកថាអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ពីមូលដ្ឋានដល់ថ្នាក់ជាតិគួរឈប់ចោទប្រកាន់ពលរដ្ឋខ្លួនឯងថាជាក្រុមបក្សប្រឆាំង បដិវត្តន៍ពណ៌ ជាក្រុមជ្រុលនិយម ឬក៏ឈ្លើងសង្គមធ្វើឱ្យខូចខាតសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សារធារណៈ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរ គឺជាបទចោទយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរណាស់មកលើប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង ហើយក្នុងនាមយើងជាអាជ្ញាធរជាម៉ែជាឪ។

លោកថានៅពេលដែលអាជ្ញាធរឃើញសកម្មភាពពលរដ្ឋមកដាក់ញត្តិ ត្រូវតែរួសរាន់ទៅទទួលយកញត្តិហើយត្រូវធ្វើកិច្ចអន្តរាគមន៍យ៉ាងណាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះរបស់ពួកគាត់ឱ្យបានឆាប់ចប់ ហើយបើទទួលយកទៅហើយអត់បានដោះស្រាយក៏គ្មានប្រយោជន៍អ្វីដែរ។

លោកបន្ថែមថា៖ «កុំគិតថាការទទួលញត្តិហើយរួចខ្លួនមិនដោះស្រាយក៏បានឱ្យតែបានទទួលញត្តិគឺពួកគាត់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញហើយ បើទទួលញត្តិហើយមិនបានអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយទេ ចរន្តតស៊ូមតិនៅតែបន្តមានទោះបីរបត់នយោបាយថ្ងៃខាងមុខមានការបោះឆ្នោត២០២៣ ខែ៧ ហ្នឹងប្តូរនាយករដ្ឋមន្រ្តី ឬក៏គណបក្សណាជាប់ឆ្នោតក៏ដោយគឺការតស៊ូរបស់គាត់គឺបន្តចឹង ដ៏រាបណាកអត់មានដំណោះស្រាយដីធ្លី»៕

នៅព្រឹកថ្ងៃសុក្រ ទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ យុវជនចំនួន១០នាក់នាំគ្នាំហែញ្ញាត្តិចេញពីហាងការហ្វេមួយកន្លែងនៅខាងមុខមន្ទីពេទ្យកាល់ម៉ែតទៅក្រសួងព័ត៌មានដើម្បីឱ្យក្រសួងពិចារណាឡើងវិញចំពោះការបិទស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យកន្លងមកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លោកស្វាយ សំណាង ជាអតីតសមាជិកយុវជនខ្មែរថាវរៈបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការដាក់ញ្ញាត្តិនេះគឺដើម្បីឱ្យក្រសួងព័ត៌មានពិនិត្យមើលឡើងវិញចំពោះក្រសួងបានលុបអាជ្ញាប័ណ្ណរបស់ VOD និងសារព័ត៌មានផ្សេងទៀតដែលរដ្ឋាភិបាលបានបិទកន្លងមក។

លោកថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានវិជ្ជាជីវៈមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហើយសារព័ត៌មានឯករាជ្យដើរតួយ៉ាងសំខាន់ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដី អាជ្ញាធរ ផ្សាយពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះដីធ្លីនិងបញ្ហាផ្សេងៗដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។

លោកលើកឡើងថា៖ « យើងមើលឃើញថាប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងមានស្ថាប័នសារព័ត៌មានច្រើនណាស់[…]សារព័ត៌មានមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសមិនមានតម្លាភាព មិនមានឯករាជ្យ។ សារព័ត៌មានដែលរដ្ឋាភិបាលបានលុបអាជ្ញាប័ណ្ណកន្លងទៅសុទ្ធសឹងតែសារព័ត៌មានដែលបានផ្សព្វផ្សាយពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដីអាជ្ញាធរ រឿងអំពើពុករលួយ រឿងកេងប្រវ័ញ្ចន៍សារព័ត៌មានទាំងអស់នោះផ្សព្វផ្សាយឱ្យពលរដ្ឋបានដឹង»។

លោកថានៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យទាំងអស់នោះធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលខ្លូនឯងលែងបានដឹងព័ត៌មានពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដីអាជ្ញាធរ លោកថារដ្ឋាភិបាលបើចង់ដឹកនាំប្រទេសឱ្យមានប្រជាធិបតេយ្យមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្សមាននិតិរដ្ឋត្រឹមត្រូវលុះត្រាតែមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យធ្វើជាកញ្ចក់ឆ្លុះបង្ហាញពីភាពអសកម្មរបស់សង្គមដើម្បីឱ្យរដ្ឋាភិបាលបានដឹង។

លោកបន្ថែមថា៖ « ខ្ញុំយល់ឃើញថាការដាក់ញ្ញាត្តិនេះត្រឹមត្រូវការបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យខ្ញុំមិនសប្បាយចិត្ដទេ កន្លងទៅខ្ញុំចង់ដឹងអីផ្សេងៗគឺខ្ញុំតែងតែតាមដានសារព័ត៌មានទាំងអស់ហ្នឹង រដ្ឋាភិបាលបានបិទស្ថាប័នទាំងអស់ហ្នឹងគឺហាក់បីដូចជាខ្ញុំរស់នៅក្នុងសង្គមមួយគឺអត់បានយល់ដឹងពីស្ថានសង្គមហ្នឹង»។

លោក កែ ចំរើន ជាប្រធានក្លឹបយុវជនបៃតងបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលលោកចង់ឱ្យក្រសួងព័ត៌មានបើកដំណើរកាឡើងវិញចំពោះស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យដោយសារឆ្នាំនេះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោត។

លោកលើកឡើងថា៖ «នៅក្នុងឆ្នាំនេះយើងមានព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោតចឹងយើងចង់ឱ្យមានវត្តមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យឬក៏មានVODហ្នឹងដើម្បីឱ្យគាត់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានពីការបោះឆ្នោតទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន»។
លោកថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាកាន់លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលោកថាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំជ្រើសរើសដំណាងរាស្រ្ដប្រជាពលរដ្ឋគាត់ត្រូវមានព័ត៌មានពេញលេញដើម្បីគាត់ទៅបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបានមេដឹកនាំត្រឹមត្រូវ។

លោកប្រាប់ថារាល់ថ្ងៃនេះពលរដ្ឋដែលរស់នៅភ្នំពេញងាយស្រួលរកព័ត៌មានជាងអ្នកដែលរស់តាមទីជាន់បទជាពិសេសព័ត៌មានឯករាជ្យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលោកថាភាគច្រើនដែលពលរដ្ឋតាមដាននោះគឺគាត់ទទួលបានតាមរយៈហ្វេសប៊ុកដែលជាព័ត៌មានមិនជាផ្លូវការ។

លោកបន្តថា៖ « ចឹងបើសិនមានស្ថាប័នសារព័ត៌មាន[ឯករាជ្យ ]គឺគាត់ទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយព្រោះដោយសា សារព័ត៌មានឯករាជ្យសរសេរអ្វីដែលជាការពិត»។

កញ្ញា អាន ស្រីអូន ជានិស្សិតរៀននៅRUPPឆ្នាំទី៣ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការដែលកញ្ញាមកចូលរួមដាក់ញ្ញាត្តិនៅថ្ងៃនេះចង់ឱ្យក្រសួងពិចារណាឡើងវិញទាក់ទង់នឹងការបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យ។កញ្ញាមើលឃើញថាសារព័ត៌មានមួយចំនួនដែលនៅតែបន្តបើករាល់ថ្ងៃនេះគឺមិនសូវហានផ្សព្វផ្សាយពីបញ្ហា នយោបាយ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើបញ្ហាពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លីទេ កញ្ញាថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅពេលដែលមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យកញ្ញាទទួលបានព័ត៌មានដែលពិតប្រាកដអត់លំអៀង។

កញ្ញាលើកឡើងថា៖ « ចឹងហើយបានចង់ឱ្យមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យដើម្បីឱ្យយើងទទួលបានព័ត៌មានមួយដែលវាគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងអស់វាមិនមែនផ្សព្វផ្សាយតែម៉ាដុំៗ»។

លោក វ៉ែន រតនា អនុប្រធាននាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលក្រសួងព័ត៌មានចេញមកទទួលញ្ញាត្តិបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាក្រោយពីរលោកទទួលយកញ្ញាត្តិនេះហើយលោកនឹងឆ្លងទៅរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងព័ត៌មាន។
លោកលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំឆ្លងទៅឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីបើឯកឧត្ដមគាត់មានប្រសាសន៍យ៉ាងម៉ិចអីយ៉ាងម៉ិចខ្ញុំផ្ដល់ឱ្យខាងស្នើសុំវិញ»៕

ពល​រដ្ឋ​ពីរភូមិ​នោះ​​ មាន​ដូចជា​​ភូមិ​មហា​សួន ​និង​ភូមិស្វាយ​ជុំ​រៅ​ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​ស្វាយ​យា​ ស្រុក​ស្វាយ​ជ្រំ​ ខេត្ដ​ស្វាយ​រៀង​​។

លោក​ នង​ សុ​ផល អាយុ​៦២​ឆ្នាំ​ រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​មហា​សួន​ ឃុំ​ស្វាយ​យា​​ ​ស្រុក​ស្វាយ​ជ្រំ​ ខេត្ដ​ស្វាយ​រៀង​ បាន​ប្រាប់ ​​Newsroom Cambodia នៅ​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ​ទី​១៨ ​ខែ​មីនា ​ឆ្នាំ​២០២៣​នេះ​ថា ​​សព្វ​ថ្ងៃ​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​​​របស់​លោក​មិនមាន​បណ្ដាញ​អគ្គិ​សនីប្រើ​ប្រាស់​ដូច​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ផ្សេងៗ​នោះ​​ទេ។

​លោក​ប្រាប់​ថា​ នៅ​ពេល​អត់​មាន​ភ្លើង​​ប្រើ​ប្រាស់​មាន​ផល​លំបាកខ្លាំង​ដូច​ជា​ មិន​មាន​ភ្លើង​បំភ្លឺ​ក្នុង​ផ្ទះ​គ្រ​ប់​គ្រាន់ ​​​​មិន​មាន​ភ្លើង​​សម្រា​ប់​បូ​ម​​ទឹក​​យក​មក​ប្រើប្រាស់។​ ​លោក​ថា ​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​របស់​លោក​រាល់​ថ្ងៃ​ប្រើ​ប្រាស់​ភ្លើង​សូឡា ​ថ្ងៃ​ខ្លះ​ប្រើ​បាន​មួយ​យប់​ពេញ​ថ្ងៃ​ខ្លះ​ប្រើបាន​​ពាក់​កណ្ដាល​យប់​ក៏អស់​ភ្លើង​ប្រើ​ប្រាស់​។

លោក​លើក​ឡើង​ថា​៖ «នៅ​ពេល​ស្អុះ​អត់​មាន​ភ្លើង​ដាក់​កង្ហារ។​​ ខ្វះ​តាំង​ពី​ភ្លើង​បំ​ភ្លឺ​តាម​ផ្ទះ​​ខ្វះ​ភ្លើង​ដាំ​បាយ​ បូម​ទឹក​ សុទ្ធ​តែ​តម្រូវ​ការ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ។​ ខ្ញុំ​ត្រូវ​ការ​ប្រើទាំង​អស់​ហ្នឹង ​ត្រូវ​ការ​ជា​ចាំ​បាច់​។ ប្រើភ្លើង​ផ្ទាំង​សូឡាជួនកាលបាត់ឃើញៗ ជួនកាល​ប្រើ​ខ្លាំងវា​អត់ ​[ភ្លើង] ក៏មា​ន​ដែរ។ ​វា​ដាច់ភ្លើង​បំ​ភ្លឺ​ផង​កង្ហារផង ពាក់កណ្ដាល​អធ្រាត្រអស់​​​​»។​

លោក​ប្រាប់​​បន្ថែម​ថា ​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​របស់​លោក​ឃើញមាន​ខាង​អគ្គិសនី​ដើរ​ដាក់​បង្គោល​ និង​​ខ្សែ​ភ្លើង​រយៈ​ពេល​២ឆ្នាំមកហើយ​​ ​តែនៅ​មិន​ទាន់​បាន​ភ្លើង​ប្រើប្រាស់​ទៀត​។

ចំណែក​លោក​ គាំ សាវ៉ន​ អាយុ​៧៤​ឆ្នាំ​ នៅ​ភូមិ​មហាសួន បាន​ប្រាប់ ​Newsroom Cambodia ថា លោក​​ត្រូវ​ការ​ភ្លើង​ប្រើប្រាស់​ដូចជា​​​ម៉ូទ័រ​​សម្រាប់​បូម​ទឹក​ ភ្លើង​បំ​ភ្លឺ​ក្នុង​ផ្ទះ​ បញ្ចូលថ្ម​ទូរស័ព្ទ កង្ហារ។​ លោក​ថា ​រាល់​ថ្ងៃ​​លោក​សុំ​ភ្លើងពី​ផ្ទះអ្នក​ជិត​ខាង​ប្រើ​ផង​ និង​ប្រើ​ប្រាស់​ភ្លើងពី​ផ្ទាំង​សូឡា​ផង​។

លោក​លើកឡើង​ថា៖ «​​គេ​ដាក់​បង្គោល​ដាក់​ខ្សែរ​យៈ​ពេល​២ឆ្នាំ​ហើយ​។ ផល​លំបាក​ទី​មូយ​បញ្ហាទឹក​ សម័យ​ឥឡូវ​គេ​ប្រើ​ម៉ូទ័រ​សម្រាប់​បូម​ទឹក​ សំខាន់​ជាង​គេ​ប្រើ​ភ្លើង [បំភ្លឺ] ក្នុង​ផ្ទះ​តែម្ដង។ សាក [បញ្ចូលថ្ម​]​ ទូរស័ព្ទ កង្ហារ»។

​លោក​ នង ហ៊ន់ អាយុ៥៣​ឆ្នាំ​ ជា​មេជាង​ផ្សាដែក​ ភូមិមហាសួន បាន​ប្រាប់ ​Newsroom Cambodia ​ថា ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​លោកប្រើម៉ាស៊ីនភ្លើង​សម្រាប់​បូម​ទឹក​ផ្សា​ដែក​បំភ្លឺ​ផ្ទះ​ជារៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ ដែល​​ត្រូវ​ចំណាយ​​លុយ​ច្រើនក្នុង​មួយ​ខែៗសម្រាប់​ទិញ​ប្រេង​។ លោក​ថា​ ប្រសិនបើ​​មាន​ភ្លើង​អគ្គិសនី​​​សម្រាប់​ប្រើ​ប្រាស់​ការ​ចំណាយ​លុយ​សម្រាប់​ទិញ​ប្រេង​ត្រូវបាន​កាត់​បន្ថយ​៥០%។

លោក នង ហ៊ន់ ​បន្ថែម​ថា​ កន្លង​មក​រូប​លោក ​និង​ពលរដ្ឋ​ផ្សេង​ទៀត​ធ្លាប់​បាន​ទៅ​សួរនាំរឿង​ភ្លើង​នេះ​ជា​មួយ​អាជ្ញាធរ​ដែរ តែមិនមាន​លទ្ធផល​​។

លោក​លើក​ឡើង​ថា៖ «ស្នើ​គាត់​ហើយ​ [អាជ្ញាធរ ] គាត់​ថា​ថ្ងៃនេះ​ថ្ងៃ​នោះ ​ឆ្នាំ​នេះ​ឆ្នាំ​នោះ​អ៊ី​ចឹង​ទៅ​ខ្ញុំដូច​អស់​ជំនឿ​ដល់អ៊ី​ចឹង​រាល់​ថ្ងៃ​ […] គាត់ថា​ភូមិ​យើង​ដាច់ [ឆ្ងាយ]​ ស្រយាល​ប៉ុន្តែ​​ភូមិ​​គាត់​​ដាច់ ​[ឆ្ងាយ] ស្រយាល​ដូច​យើង​ដែរ​គាត់មាន ​[ភ្លើង] ​ប្រើ​ គាត់មិនបាន​ស្នើ​សុំឱ្យ​ភូមិ​យើង​គាត់​ទាញ​ទៅ​តែភូមិ​គាត់​»។

មេ​ឃុំ​ស្វាយ​យា​លោក​ សុខ សំអន បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា ​ខាង​អគ្គិ​សនី​បាន​​​​ត​បណ្ដាញ​អគ្គិ​សនី​មក​ដល់​ឃុំ​អង្គ​តា​សូ ​ហើយ​លោក​ថា​បន្តិច​ទៀត​មក​ដល់​ក្នុង​ឃុំ​របស់​លោក​ ​ប៉ុន្តែ​លោក​​​មិនទាន់​ដឹងថា​​ពេល​ណា​ឱ្យ​ពិត​ប្រាកដ​នោះ​ទេ​។

លោក​លើកឡើងថា​៖​ «មិន​ទាន់​ដឹង​ទេ។ ​ថ្នាក់​ជាតិ​យើង​បើក​វេទិកាសារធាណៈសិន ​ព្រោះ​អាហ្នឹង​មិន​មែន​ធ្វើ​តែ​ស្វាយយាទេ។​ ៨០​ឃុំ​ទូទាំង​ខេត្ដ»។​​​

បើតាម​គេហទំព័ររបស់​អគ្គិសនី​កម្ពុជា គិតត្រឹម​ចុងឆ្នាំ​២០២០ ប្រជាពលរដ្ឋ​ចំនួន​១៣,៧៩៨​​ភូមិ ស្មើនឹង​៩៧,៣៩ភាគរយ ដែល​មាន​អគ្គិសនី​ប្រើប្រាស់ ខណៈសល់​ចំនួន​៣៧០​ភូមិទៀត ដែល​ស្មើ​នឹង​២,៦១​ភាគ​រយ មិនទាន់​មាន​អគ្គិសនី​ប្រើប្រាស់៕​

នៅថ្ងៃទី​១៤ ​ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ២០២៣​ សហមេធាវី​ការ​ពារ​ក្ដី​ឱ្យ​លោក​ កឹម​ សុខា​ បាន​ចេញ​សេច​ក្ដី​ថ្លែងការណ៍​ថា ​សហមេធាវី​មិន​អាច​ចូល​ជួប​កូន​ក្ដី​របស់ខ្លួនបាន​នោះទេ ​ដោយសារ​​​មានការ​រារាំង​ពី​កងកម្លាំង​ដែល​ស្លៀក​ពាក់​ស៊ីវិល​ដែល​យាម​នៅមុខ​ផ្ទះ​លោក​ កឹម​ សុខា​។

​​សេច​ក្ដី​ថ្លែង​ការ​ណ៍​ដដែល​បន្ថែម​​ថា​ នារសៀលថ្ងៃ​ទី១៤ ខែមីនា ​ឆ្នាំ២០២៣​សហមេធាវី​ការ​ពារ​ក្ដី​បានទៅ​ផ្ទះ​លោក​ កឹម សុខា ​ដើម្បី​ជួប​កូនក្ដី​នៅ​គេហដ្ឋាន​ដែល​ដាក់​លោក កឹម​ សុខា ឱ្យ​ស្ថិតនៅក្រោម​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​តាម​ផ្លូវ​តុលាការ ដើម្បីពិគ្រោះ​យោបល់ច្បាប់​ និង​រៀប​ចំពាក្យ​បណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ​ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន​កង​កម្លាំង​ស្លៀក​ពាក់​ស៊ីវិល​​ដែល​យាម​នៅមុខ​ផ្ទះ​លោក​ កឹម​ សុខា​ រារាំង​មិន​ឱ្យ​សហ​មេធាវីចូលជួប​ពិ​គ្រោះ​យោល​បល់ផ្នែក​​ច្បាប់​ជាមួយ​កូន​ក្ដី​ឡើយ។

ក្រុមមេធាវី​បាន​បន្ថែម​ក្នុង​សេចក្ដី​ថ្លែង​ការណ៍​នោះ​ថា ​កង​កម្លាំង​ដែល​យាមនៅ​ខាង​មុខ​ផ្ទះ​លោក​​ កឹម​ សុខា​ បានណែនាំ​ឱ្យ​សហ​មេធាវី​ការពារក្ដីឱ្យ​លោក​ កឹម​ សុខា​ ត្រូវ​ទៅ​សុំ​ការអនុញ្ញាតពី​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញា​ជាមុនសិន។

សេចក្ដី​ថ្លែង​ការណ៍​បញ្ជាក់​តាមន័យ​ដើម​​ថា៖ «សហមេធាវីមិន​អាចអនុវត្ត​តាម​ការណែនាំ​ដែល​ផ្ទុយ​នឹង​ច្បាប់​ ក្រម និង​​វិធាន​ជាធរមានដែល​គ្រប់​គ្រង​វិជ្ជា​ជីវៈមេធាវី​បាន​ឡើយ​។ ដូច្នេះចាប់​ពី​ពេល​នេះត​ទៅ​​ សហ​មេធាវី​​មិន​អាច​អនុវត្ត​សិទ្ធិបំពេញ​កាតព្វកិច្ច និង​ទំនួល​ខុស​​ត្រូវ​ចំពោះ​​ឯកឧត្ដម កឹម​ សុខា​ និង​​រឿង​​ក្ដី​​បច្ចុប្បន្ន​របស់​​គាត់​​ត​ទៅ​​ទៀត​បាន​ឡើយ​ ហើយ​​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ជំនួយ​មេធាវី​ដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​ដែល​ឯកឧត្ដម​ កឹម សុខា​ ត្រូវ​ទទួលបាន​ ក៏ត្រូវ​បាន​រំលោភ​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​វៀរ​លែង​តែមានការ​កែ​ប្រែ​ជាវិជ្ជមាន ​និង​ទាន់​ពេល​​វេលា»។

កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​៣ ខែមីនា ឆ្នាំ​២០២៣ លោក កឹម សុខា ដែល​ជា​មេដឹកនាំ​បក្ស​ប្រឆាំង ​ត្រូវ​បានសាលាដំបូង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​កាត់ទោស​​​ឱ្យ​ជាប់​ឃុំ​រយៈពេល​២៧​ឆ្នាំ ​ពី​បទ​ក្បត់​ជាតិ។ ក្រោយការ​ប្រកលាស​សាលក្រម ចៅក្រម​បាន​បង្គាប់​ឱ្យ​ឃុំ​ខ្លួន​លោក កឹម សុខា នៅ​ផ្ទះ​របស់​លោក ដោយ​មិនអនុញ្ញាត​ឱ្យ​ជួប​នរណាទាំងអស់ ក្រៅ​ពី​សមាជិក​គ្រួសារ។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​​ក្រសួង​យុត្តិធម៌លោក​ ជិន​ ម៉ាលីន​ បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia​ តាមរយៈ​​តេលេក្រាមថា ករណីនេះគឺ​លក្ខខណ្ឌ​ដែល​តម្រូវ​ ដោយ​សារសាលក្រមរបស់​តុលាការ​មាន​អំណាច​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់ មិនមែនជាការរំលោភ​បំពានទៅ​លើ​សិទ្ធិ​របស់​មេធាវី​នោះ​ទេ។ លោក​បន្ថែម​ថា ​មេធាវី​មិនមែន​​អាច​មាន​សិទ្ធិ​ចូល​ទៅ​គ្រប់​ទី​កន្លែង​ដើម្បី​ទៅ​ជួប​កូនក្ដី​​ដោយ​មិន​មាន​​ការ​អនុញ្ញាត​នោះទេ។

លោក​លើក​ឡើង​ថា៖ «ក្នុង​សាលក្រម​គេ​​​​​តម្រូវ​ឱ្យ​សុំ​ការ​អនុ​ញ្ញាត​ពី​ព្រះរាជ​អាជ្ញា​អ៊ីចឹងគាត់​អាចសុំបន្ដិច​​ទៅ​ ដូច​ជា​មិន​​ទាស់​​ខុស​អ្វី​​ទេ​ បើ​សិន​ជា​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញាគាត់​មិន​​អនុញ្ញាត​អាហ្នឹង​ទើប​​ជា​ការ​រំលោភ​​បំពាន​​សិទ្ធិ​​របស់​​មេធាវី​​ក្នុង​​ការ​ជួប​​ជា​មួយ​កូន​ក្ដី ​ក៏​ប៉ុន្តែ​បើសិន​ជាគាត់​សុំ​បន្តិចតាម​លក្ខខណ្ឌដែល​តម្រូវដោយ​សាលក្រម ខ្ញុំគិត​ថា​មិនមានបញ្ហាទេ។ លើក​តែគាត់​មិន​ចង់​គាត់​មានចេតនាអ្វី​ផ្សេង»។​​​

លោក​ អំ​ សំអាត​ នាយក​​​​​​​ទទួល​បន្ទុក​កិច្ច​ការ​ទូ​ទៅ​នៃ​អង្គការ​លីកាដូ​ បាន​ប្រាប់​Newsroom Cambodia ថា​បើតាមក្រម​នីតិ​វិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ និង​វិជ្ជា​ជីវៈ​របស់​មេធាវី​​ក្នុង​ករណី​ដែល​​មេធាវី​មានការ​ទទួលស្គាល់​ដោយ​តុលាការ​​ និង​មាន​ការ​ពឹង​ពាក់​ដោយ​កូន​ក្ដី​ គឺ​មាន​សិទ្ធិក្នុងការ​ជួប​កូន​ក្ដី​​របស់​ខ្លូន​ដោយ​មិន​មាន​ការ​រំខាន ​ឬការ​យាយី​នោះ​ទេ។ ​លោក​បន្ថែម​​ថា ​មេធាវី​មាន​សិទ្ធិ​ជួប​កូនក្ដីជា​សម្ងាត់ទោះបី​នៅក្នុង​ពន្ធនាគារ​ ​ឬនៅ​កន្លែង​ផ្សេង​ក៏ដោយ។

បើតាម​លោក អំ សំអាត ​ការណ៍​​ដែល​អាជ្ញា​ធរតម្រូវ​​ឱ្យ​មេធាវីរបស់​​លោក​ កឹម​ សុខា ​ទៅ​​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​ព្រះ​រាជអាជ្ញាជាមុន​ គឺ​​ខុស​ទៅ​នឹង​វិជ្ជា​ជីវៈ​របស់​មេធាវី​និង​ជាការ​រំខាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះ​ពាល់​ទៅ​ដល់​ដំណើការនីតិវិធី​ ឬការ​ជួប​កូនក្ដី​របស់​មេធាវី​។

លោក​លើក​ឡើង​ថា៖ «បើសិន​ជា​អាជ្ញា​ធរហ្នឹងមិន​ហ៊ានក្នុង​ការ​អនុញ្ញាត​ទេ ពេល​ដែលទទួល​ព័ត៌មាន​អ៊ីចឹងហើយ ​ព្រះ​រាជអាជ្ញា ​ឬ​ខាង​តុលាកាហ្នឹង​អាច​ជូន​ដំណឹង​ទៅ​មន្រ្ដី​ដែល​យាម​នៅ​ផ្ទះ​ឯក​ឧត្ដម​ កឹម​ សុខា​ គឺ​ឱ្យ​អនុញ្ញាត​​ឱ្យមេធាវី​គេ​ជួបជាមួយ​កូន​ក្ដីគេទៅ​ ដោយ​មិន​បាច់ទៅ​ជួប​ម្ដង​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ពីព្រះ​រាជ​អាជ្ញាម្ដង។ ទៅម្ដង​សុំម្ដងៗ​។ អាហ្នឹ​គឺ​ជាការ​រំខាន ជាការ​ប៉ះ​ពាល់​ទៅ​ដល់​វិជ្ជា​ជីវៈរបស់​គេ ហើយ​នឹងការ​ជួបកូន​ក្ដី​របស់​គេ»។​​ ​

លោក កឹម សុខា ត្រូវ​បាន​សមត្ថកិច្ច​សម្រុក​ចូល​ចាប់​ខ្លួន​ទាំង​កណ្តាល​យប់​រំលង​អាធ្រាត្រ កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ​២០២៧ ដោយ​ចោទ​ពីបទ​សន្ទិដ្ឋិភាព​ជាមួយ​បរទេស ដើម្បី​ផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា។ លោក​ត្រូវ​បាន​ឃុំ​ខ្លួន​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​ត្រពាំង​ផ្លុង​ ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ​អស់​រយៈពេល​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ ក្រោយ​មក​​ត្រូវ​បាន​​ដាក់​ឱ្យ​ជាប់​ឃុំ​ក្នុង​ផ្ទះ ជាមួយ​នឹង​ការ​បើក​សវនាការ​ជាង​៦០​ដង មុន​នឹង​មានការ​ប្រកាស​សាលក្រម​កាត់​ទោស​៕

​​

យុវជនចំនួនប្រាំពីររូបបានផ្ដល់​បទ​សម្ភាសន៍​ដល់ Newsroom Cambodia អំពីការ​យល់ឃើញ​លើ​​កីឡា​ស៊ីហ្គេម​នេះ។

លោក លែក ឡែន ជានិសិ្សតនីតិសាស្រ្តលើកឡើងថា លោកចំណាប់អារម្មណ៍លើកីឡាស៊ីហ្គេម ព្រោះជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងតំបន់អាស៊ី ជាពិសេស​តាម​បណ្តាប្រទេស​ដែល​ជា​សមាជិកអាស៊ាន និងធ្វើឱ្យកម្ពុជាអាចបង្ហាញមុខមាត់ជាថ្មីម្តងទៀតនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។

លោកថា៖ «កម្ពុជាអាចធ្វើបាន ម្យ៉ាងវិញទៀតកម្ពុជាក៏អាចចំណេញទៅលើវិស័យទេសចរណ៍ផងដែរ គឺ​ធ្វើ​ឲ្យ​អន្តរជាតិស្គាល់កាន់តែច្បាស់អំពីកម្ពុជា ជាពិសេសកម្ពុជាក៏អាចបង្ហាញថាខ្លួនមាន អត្តពលិក​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុងការប្រគួតប្រជែងក្នុងកីឡាស៊ីហ្គេមមួយនេះ និងកីឡាផ្សេងៗទៀត»។

លោក សឹង រតនៈ ជានិសិ្សតផ្នែកនីតិសាស្រ្ត​នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច លើកឡើងថា៖ «កម្មវិធីស៊ីហ្គេមជាកម្មវិធីដ៏ល្អជាពិសេសកម្ពុជា ម្យ៉ាងឆ្នាំនេះកម្ពុជាគឺជាម្ចាស់ផ្ទះ វាល្អ​សម្រាប់​កីឡា​ទូទៅ​គ្រប់មុខ ដូចជាពេលថ្មីៗនេះ ល្បុកតោ គុនខ្មែររបស់យើងក៏បានដាក់ចូលស៊ីហ្គេមដែល នេះ​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​គេ [អន្តរជាតិ] ស្គាល់ខ្មែរដែរ គឺអាចផ្សព្វផ្សាយកីឡារបស់យើងទៅជុំវិញពិភពលោក»។

លោក ផល សុផានីត ជានិស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម​នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ INALCO ប្រទេសបារាំងលើកឡើងថា ស៊ីហ្គេមជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាដ៏ធំបំផុតសម្រាប់បណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ាន ខលោករីករាយ​ដែល​ប្រទេស​យើង​អាច​រៀបចំ​ព្រឹត្តការណ៍នេះ មិនត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពិភពលោក​ស្គាល់​ប្រទេស​របស់​យើង​កាន់តែ​ច្បាស់​តាមរយៈចំនួនភ្ញៀវទេសចរដែលមកទស្សនាការប្រកួត និង​ផ្សព្វផ្សាយ​កីឡា​កាន់​តែ​ច្រើន​ដល់​កម្ពុជា។

លោកថា៖ «ខ្ញុំរំភើប ហើយគ្រោងនឹងទៅទស្សនាការប្រកួតហែលទឹកមួយចំនួនផងដែរ»។

លោក ផល សុផានីត​ បន្ថែម​​ថា ស៊ីហ្គេម​នឹង​នាំ​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​មក​លេង​ប្រទេស​កម្ពុជា ដូចនេះ​អាច​រួម​ចំណែក​បង្កើន​ប្រាក់ចំណូលដល់វិស័យ​បដិសណ្ឋារកិច្ច។ បន្ទាប់ពីការប្រកួតនេះ ហេដ្ឋារចនា​សម្ព័ន្ធមួយចំ​នួន​ដែល​កំពុងត្រូវបានអភិវឌ្ឍអាចផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋានក្នុងការប្រើប្រាស់ដូចជា កីឡដ្ឋាន ផ្លូវថ្នល់ ភូមិ ​ ហើយស៊ី ហ្គេម និងបន្សល់ទុកនៅកន្លែងកីឡាដូចជាអាងហែលទឹក ទីលានកីឡាជាដើម។

លោកថា៖ «ខ្ញុំ​សង្ឃឹម​ថា​ក្រោយ​ការ​ប្រកួត ខ្ញុំ​អាច​ទៅ​ហែល​ទឹក​នៅ​ទីនោះ​បាន​ពេល​ខ្លះ»។​

លោកបន្ថែមថា៖ «ការប្រកួតនេះគឺ​ជា​ផលប្រយោជន៍​រយៈពេល​វែង​របស់​កម្ពុជា និង​ប្រជាជន​កម្ពុជា ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ ភ្ញៀវទេសចរនឹងស្វែងយល់ពីប្រទេស និងវប្បធម៌ ពេល​ត្រឡប់​ទៅ​ប្រទេស​គេ​វិញ គេ​នឹង​ចែក​រំលែក​ដល់​អ្នក​ដទៃ ដូចនេះ​យើងអាច​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរណ៍​ចូល​មក​ទស្សនា​ប្រទេស​យើង​កាន់តែ​ច្រើន​ឡើង​នា​ពេល​អនាគត»។

លោកបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាអាចយកមេដៃណាមួយបានក្នុងការប្រកួតកីឡាស៊ីហ្គេម ព្រោះ​យើង​មាន​បេក្ខជន​ល្អ​ក្នុង​វិស័យ​ប្រដាល់ ហែលទឹក និង​បាល់ទះ លោកគាទ្រ​និង​សង្ឃឹម​ថា​ពួកគេ​អាច​ឈ្នះ ​និង​ទទួល​បាន​មេដៃ​មួយ​ចំនួន។

កញ្ញា ឌន កនិកា ជានិស្សិតឆ្នាំទីមួយនៅវិទ្យាស្ថានស៊ីតិច (SETEC Institute) បង្ហាញចំណាប់អារម្មណ៍ថា  ព្រឹត្តិការណ៍កីឡាស៊ីហ្គេមដែលនឹងធ្វើឡើងនៅកម្ពុជាក្នុងពេលខាងមុខនេះ  កញ្ញារំភើបរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងមានមោទកភាពដែលប្រទេសកម្ពុជាយើងបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ហើយ​កីឡា​ស៊ីហ្គេម​មាន​ផល​ប្រយោជន៍​សម្រាប់​កម្ពុជាច្រើនខ្លាំង ព្រោះអាចបង្ហាញនូវកិត្យានុភាពរបស់អត្តពលិកកម្ពុជា ជា​ពេល​កម្ពុជា​មាន​មុខមាត់​នៅ​អន្តរជាតិ​ជាងមុន។

កញ្ញាលើកឡើងថា៖ «មិនថាតែផ្នែកកីឡាទេ តែក៏បានផ្សព្វផ្សាយពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ សិល្បៈ និង​វិស័យ​ទេសចរណ៍​ផង​ដែរ ម្យ៉ាងវិញទៀតនោះ​កម្ពុ​ជា​បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ឲ្យ​យុវជន​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​កីឡា​ស៊ីហ្គេម​នេះ តាមការបើកឲ្យចូលរួមធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្តផងដែរ»។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «ចំពោះក្តីសង្ឃឹមរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំគិតថាកម្ពុជាអាចដណ្ដើមយកមេដៃជូនជាតិបាន  ព្រោះ​អត្តពលិក​របស់​យើង​គឺបានធ្វើការហ្វឹកហាត់ និងបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការប្រកួតនាពេលខាងមុខនេះ»។

កញ្ញា ឌន កនិកា បញ្ជាក់ចុងក្រោយថា កញ្ញាសូមសំណូមពរឲ្យអត្តពលិកខ្មែរទាំងអស់ ថែរក្សា​សុខភាព​ទាំង​ផ្លូវ​កាយ និងផ្លូវចិត្តឲ្យល្អដើម្បីត្រៀមខ្លួនក្នុងការចូលរួមប្រកួត ។

កញ្ញាបញ្ជាក់ថា៖ «សូមកុំមានការបាក់ទឹកចិត្ត ឬបោះបង់ ព្រោះការប្រកួតតែងតែមានឈ្នះ និងចាញ់ ត្រូវចាំ​ថា​ពាក្យ​ថា​ចាញ់នេះ មិនមែនមានន័យថាយើងគ្មានសមត្ថភាពទេ ហើយក៏​មិនមែន​មាន​ន័យថា​យើង​ធ្វើ​មិន​បាន​ល្អ​ដែរ»។

លោក យឿន សៅភា ជាតំណាង​ចែកចាយ​លក់​ផលិតផល​ស្ករ​ត្នោត​ខ្មែរ​ជា​ផលិតផល​នៅ​ខេត្ត​កំពង់ឆ្នាំង​លើក​ឡើង​ថា ចំពោះស៊ីហ្គេមដែលប្រព្រឹត្តនៅកម្ពុជានាពេលខាងមុខនេះ។​

លោកថា៖ «ខ្ញុំពិតជារំភើបសប្បាយរីករាយ ដែល​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​សព្វថ្ងៃ​មាន​វិស័យ​កីឡា​ដែល​កំពុង​រីក​ចម្រើន​ស្គុះស្គាយ ទាំងគុនខ្មែរ កីឡាប្រដាល់ ប្រភេទទោចក្រយាន្ត ជាកីឡាករពិសេសដែលខ្ញុំពេញចិត្ត […] មាន​ផ្លូវ​សម្រាប់ប្រកួត មានស្តាតក៏ធំ គឺជាស្តាតមរតតេជោដែលកម្ពុជាមានសព្វថ្ងៃអាចដាក់ទស្សនិកជន និង​កីឡាករ​បានច្រើន ហើយលក្ខណៈទំនើបមែនទែន»។

លោក​ រំចង់​ សំណាង​ ជា​និស្សិត​បាន​ប្រាប់​NewsroomCambodiaថា​លោក​ក៏បាន​ត្រៀម​ខ្លួនរួច​ជា​ស្រេចក្នុងការ​ចូលរួមព្រឹត្តការណ៍ស៊ីហ្កេម​ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​អាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​ក្នុង​នាមជាយុវជនជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ ​លោកថាស៊ីហ្គេម​នេះ​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ខ្លាំង​សម្រាប់ជាតិ និង​វប្បធម៌​របស់​កម្ពុជា​ កម្ពុជា​មានឱកាស​សម្រាប់បង្ហាញវប្បធម៌ និង​អ្វី​ៗដែលយើងមាន​ល្អ​ទៅ​កាន់​​ពិភពលោកឱ្យ​ស្គាល់​ប្រទសសខ្មែរកាន់​តែ​ច្រើនឡើង​។

លោកលើកឡើងថា​៖ «ប្អូនជឿជាក់និងសង្ឃឹម​យ៉ាងមុត​មាំ​ទៅលើកីឡាករកម្ពុជា​យើងហើយ​ប្អូនជឿ​ជាក់​ថា​កម្ពុជា​ហ្នឹង​​ទទួលបាន​មេដៃ​ច្រើន​នៅក្នុង​ការ​ធ្វើជា​ម្ចាស់​ផ្ទះ​»។​​​​​​

លោក​ សែម​ ​ពុធបញ្ញា​ និស្សិត​សាកល​វិទ្យា​បញ្ញាសាស្រ្ដ​កម្ពុជា​បាន​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា​ចំពោះកី​ឡា​​ស៊ី​ហ្គេមលោក​​សប្បាយ​ចិត្ដ និង​​រំភើបដោយសារលោក​​ចូលចិត្ដមើល​ ​ចូលចិត្ដ​លេងកីឡា និងការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ក្នុង​វិស័យ​កីឡា​​​សម្រាប់​ស៊ីហ្គេម​ឆ្នាំ​២០២៣​ ជា​ឱកាស​ល្អ​សម្រាប់​កម្ពុជា​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​វប្បធម៌​អរិយធម៌​ប្រពៃណី​ទំនៀមទម្លាប់​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ដល់​អ្នក​វិនិយោគ​។

លោក​លើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំជឿជាក់​ខ្ពស់​​ថា កម្ពុជា​យើង​ហ្នឹង​ទទួលបាន​លិទ្ធិ​ផលល្អ​ក្នុងការ​ដណ្តើម​មេ​ដៃ​ជួន​ជាតិគ្រប់​កីឡា​ទាំង​អស់ ​បើ​តាមខ្ញុំ​ដឹងខាង​សហពន្ធ័គេជ្រើសរើសវឹកហាត់[កីឡាករ]យូមកហើយ ហើយត្រៀម​ខ្លួន​ដើម្បី​ទទួល​បាន​មេ​ដៃ ​ខ្ញុំ​ជឿជាក់​ថាហ្នឹងទទួល​បាន​មេ​ដៃច្រើន​តែ​មេ​ដៃមាសយើង​នៅ​មានកំរិត ​ប៉ុន្តែ​និយាយ​ជារួម​មេ​ដៃ​សំរិត​មេដៃប្រាក់​អីផ្សេងៗ​កម្ពុជា​ហ្នឹង​ទទួល​បាន​ច្រើនជាងគេ និយាយជារួម​ប៉ុន្តែ​មេដៃ​មាស​ខ្ញុំគិតថាមិនទទួលបានច្រើននោះទេ»៕​

កញ្ញា ឆែម ស្រីគា អាយុ២០ឆ្នាំ​​ ជានិស្សិតរៀន​នៅសាកលវិទ្យាល័យ​មួយ​នៅ​ក្នុងរាជធានី​​ភ្នំពេញបាន​ប្រាប់ Newsroom Cambodia នៅ​ថ្ងៃទី​៧ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២៣ថា កាលពី​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ទី៤ ​ខែកុម្ភៈ កញ្ញា​បាន​យក​សៀវភៅ​ទៅ​ដាក់​នៅសួន​ច្បារ​​ខាង​​មុខ​វត្ត​បុទុមវតី​ដើម្បីឱ្យសាធារណជន​​អាន​ដោយ​ឥតគិត​ថ្លៃ តែ​ត្រូវបាន​ហាម​ឃាត់​​ដោយ​អាជ្ញា​ធរ​​​សណ្ដាប់​ធ្នាប់​ខណ្ឌដូនពេញ​។ កញ្ញា​បន្តថា អាជ្ញាធរ​បាន​​លើក​​ហេតុ​​​ផល​ថា​ជា ​នេះ​ជា​បញ្ជា​របស់អភិបាល​ខណ្ឌដូន​ពេញ​​​​​​ និង​ថា ការ​ដាក់សៀវភៅ​ឱ្យ​អាន​នៅ​លើ​សួននេះ ​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះ​​ពាល់​​ដល់សណ្ដាប់​​​ធ្នាប់​សាធារណៈ។​

កញ្ញាលើកឡើងថា៖ «គាត់ [អាជ្ញាធរ] បាន​​ប្រាប់​ថាឱ្យ​ខ្ញុំ​រើ​ចេញ​ជា​ដាច់​ខាត ​បើ​សិន​ជា​ខ្ញុំ​អត់​ព្រមរើទេ​គាត់​នឹង​​យក​សៀវភៅហ្នឹង​ទៅហើយ […] ខ្ញុំ​ក៏សុំ​ឱ្យអ្នក​ទៅ​អាន​ហ្នឹង​ជួយ​រើ បើសិនជាអត់រើទេសៀវភៅមានតែ​គេយក​ទៅ​​»។

កញ្ញា ស្រីគា​ ថា ​ការ​ដែល​ដាក់សៀវភៅ​ឱ្យ​សា​ធារណជន​អាន មិនមាន​ផលប៉ះ​ពាល់​អ្វីដល់សណ្ដាប់​ធ្នាប់​​សាធារណៈនោះទេ ហើយក៏មិន​ខុស​ច្បាប់នោះដែរ។ កញ្ញា​ថា ​នៅ​តាម​សួន​សាធារណៈ កញ្ញា​តែង​ឃើញ​មាន​សកម្មភាព​អសីលធម៌​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជាការផឹក​ស្រានៅ​​ទីសាធារណៈជាដើម ប៉ុន្តែ​បែរ​ជា​​អាជ្ញាធរ​​​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ទៅវិញ។​

កញ្ញាបន្ត៖ «នៅ​លើ​សួនហ្នឹង​មិនមែន​មាន​តែយុវជនហើយ​​និង​មនុស្ស​ចាស់ទេ មាន​​ទាំង​​កុមារៗ​ផង​ដែរ ដែល​គាត់ទៅលេង​សួនហ្នឹង ​បើគាត់​ឃើញ​ទិដ្ឋភាព​បែប​អសីល​ធម៌​អីបែបហ្នឹង​នៅ​ក្នុង​សង្គមអាចឱ្យពួកគាត់​យក​គំរូតាម។​ ខ្ញុំគ្រាន់តែ​ចង់​បង្វែរ​ចំណាប់​អារម្មណ៍ពួក​គាត់​ឱ្យមក​ចាប់អារម្មណ៍​លើ​សៀវភៅវិញ»។​

Newsroom Cambodia មិន​អាច​សុំ​ការ​ឆ្លើយតប​ពី លោក ជា ខេមា ​អភិបាល​ខណ្ឌ​ដូន​ពេញ​បានទេ​ គិត​ត្រឹម​ល្ងាចថ្ងៃពុធ​នេះ​។

ចំណែក​អ្នកនាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​អប់រំ​លោក​ រស់ សុវាចា​ មិន​លើកទូរស័ព្ទ។

អ្នក​ស្រី​ ចក់​ សុភាព​ នាយិកា​មជ្ឈ​មណ្ឌល​សិទ្ធិមនុស្ស​កម្ពុជា​ (CCHR) បាន​ប្រាប់ ​Newsroom Cambodia ថា ​ការ​ដាក់​បណ្ណាល័យ​​ចល័តនេះ គឺ​សម្រាប់​លើក​ទឹក​ចិត្ដ​​​យុវជន និងពល​រដ្ឋ​​ដែល​ខ្វះ​ធនធាន​សម្រាប់​ទិញ​សៀវភៅ​យក​មកអានឱ្យ​បាន​អាន​គ្រប់ៗ​គ្នា​។ អ្នកស្រី​ថា អាជ្ញាធរ​គួរ​រៀបចំកន្លែងណាមួយ​ឱ្យ​យុវជន​ដាក់​សៀវភៅ​ទាំងនោះ ប្រសិន​បើ​​គិត​ថា​ខ្វះសណ្ដាប់ធ្នាប់​​​​។

អ្នក​ស្រី​លើកឡើងថា៖ «យើងដឹង​ហើយ​ប្រ​ទេស​យើង​វប្បធម៌ការ​អានវាតិច​តួច​ណាស់។ ​កន្លងមក​ក្រសួង​អប់រំ​ក្ដីព្យាយាមលើក​កម្ពស់​វប្បធម៌ការអាន​មែនទែន ដូច​មាន​ប្រារព្ធទិវាអំណានជាតិអី​ជាដើម ​រឿងមួយដែល​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ចូលរួមចំណែកថែមទៀត​ ហើយ​ខ្ញុំគិតថាគំនិត​ផ្ដួច​ផ្ដើម​យុវជន​យើងទាំងអស់​គ្នា​គួរ​ចូល​រួម​សាទរហើយគួរតែចូលរួមគាំទ្រ​»៕

កាល​ពី​ថ្ងៃទី​២ ដល់​ទី៥ ​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣​​ យុវជន​ព្រះសង្ឃ​សិស្ស​និស្សិ​តចំនួន២៥នាក់​និង​អង្គ​បាន​ធ្វើដំណើរទៅតំបន់​អារ៉ែង​ខេត្ដ​​កោះកុង​។

ព្រះ​តេជគុណ​ ប៉ម​ សុខៃវណ្ណៈ ​ដែល​បាន​ចុះ​ទៅល្បាត​តំបន់​អារ៉ែង​ជាមួយ​និស្សិត​ផ្សេងទៀត ​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ​​​​​ថា ​បាន​​រក​ឃើញ​បទ​ល្មើស​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​ជា​ច្រើនជា​ពិសេស​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ដើម​គគីរ និងដើម​ឈើ​​ទាល​ធំៗ ​និង​ដើម​ឈើដែលបាន​បំបួស​កាលពី​ឆ្នាំ២០២២ជា​ច្រើន​ដើម ត្រូវ​បានកាប់​បំ​ផ្លាញ​​ព្រះ​អង្គ​ថា​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំបែបនេះមិន​មែនកើតឡើង​ដោយ​ពល​រដ្ឋធម្មតានោះ​ទេ ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ដើម​ឈើ​នៅក្នុង​តំ​បន់​អារ៉ែង​នៅតែ​កើត​មាន​បែប​នេះ​ដោយ​សារ​មាន​ការ​ឃុប​ឃិត​គ្នារ​រវាង​មន្រ្ដី​ដែល​មាន​សមត្ថកិច្ច និង​ឈ្មួញ​ជា​ពិសេស​អ្នកមាន​លុយ​មានអំណាច​នៅ​ពី​ក្រោយខ្នង​។

ព្រះអង្គមានសង្ឃដីកាថា​៖ «​​ជា​ទូទៅ​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​ហ្នឹង​ក្រសួង​ពាក់ពន្ធ័​ទាំង​អស់មន្រ្ដី​ថ្នាក់​មូល​ដ្ឋាន​ទាំង​អស់​នៅ​តំបន់នោះ​យើង​គួរ​តែ​ទប់ស្កាត់​បទ​​​​​ល្មើស​ផ្សេងៗ​យើង​មើលឃើញ​ថា​មួយ​រយៈកាល​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ព្រែ​ឈើ​នៅ​កម្ពុជា​យើង​ថយ​ចុះ​មែនទែន​មានការកាប់​បំផ្លាញជា​ច្រើនមិន​ថានៅតែតបន់​អារ៉ែង​ទេតំបន់​ផ្សេងក៏ដោយ​ហើយ​ក្រសួង​ពាក់ពន្ធ័​ទាំង​អស់​គួរ​តែ​ទប់ស្កាត់​​បទ​ល្មើស​ព្រៃឈើនេះ​ឱ្យទាន់​ស្ថានភាព​ព្រោះ​យើង​ឃើញថាការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើនេះមិន​មែន​ទ្រងទ្រាយតូចទេគឺ​ទ្រង់​ទ្រាយ​​ធំ​ដែរ​ចឹង​ក្រសួងដែល​ពាក់​ពន្ធ័ថ្នាក់ជាតិក៏​ដោយ​ក្រោម​ជាតិ​ក៏ដោយ​គួរ​តែពិនិត្យ​ឡើង​វិញ»។

លោក ស្វាយ​ សំណាង​ យុវជន​ខ្មែរថាវរៈ​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា ក្រុម​យុវជន​ខ្មែរ​ថាវរៈ ​និង​ក្រុម​ករុណាព្រៃ​អារ៉ែងបានទៅ​បំបួស​ដើម​ឈើ​ដើរ​ល្បាត​ព្រៃ ​ឃើញ​មាន​​​ដើម​ឈើ​ធំៗជា​ច្រើនត្រូវ​បាន​កាប់​បំផ្លាញ ​ជា​ពិសេស​ដើម​ឈើ​ដែល​យុវជន ​និង​ព្រះ​សង្ឃ​បានបំបួស​កាលពីខែមេសា​ ​ឆ្នាំ២០២២។

លោក​បន្ថែម​ថា ​ការកាប់​បំផ្លាញ​​ដើម​ឈើ​នៅតាម​ដងស្ទឹង​អារ៉ែងគឺ​ដោយ​សារ​មានការ​សាងសង់ទំនប់វារី​អគ្គី​សនី​នៅ​ថ្មបាំង​​។​

លោក​លើកឡើងថា៖ «ជាក់​ស្ដែង​យើង​មើល​ឃើញ​ថាប្រជាសហគមន៍​នៅទីតាំងហ្នឹងនៅពេល​គាត់​ចុះទៅ​កាប់ឈើយក​មក​បំពេញតម្រូវ​ការ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​សហគមន៍​​ដូចជាគាត់​យកមក​ធ្វើ​ផ្ទះធ្វើ​ទ្រុងមាន់ធ្វើផ្ទះបាយអី ​ត្រូវបាន​មន្រ្ដីត្រូវ​បាន​មន្រ្ដី​បរិស្ថាន​ហាមឃាត់​អត់ឱ្យ​គាត់​កាប់​។តែក្រុម​ឈ្មួញ​មខ្ញុំមើលឃើញថាហេតុអ្វីបានមន្រ្ដីបរិស្ថាន​​ អាជ្ញាធរ​នៅតំបន់​នោះអត់​ហាមឃាត់បើក​ដៃឱ្យ​គេ​កាប់​តែម្ដង ​អានេះ​ដោយ​សារតែ​អំពើ​ពុករលួយនៅ​ក្នុងតំបន់»។

លោកអះ​អាង​ថា នៅ​ពេល​ព្រៃឈើ​ត្រូវបានបាត់បង់មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ខ្លាំង​ណាស់​ដល់មនុស្ស​សត្វ​ជា​ពិសេស​ជីវៈចំរុះ​នៅ​តំបន់អារ៉ែង​ព្រៃឈើ​ជាប្រភព​បង្កើត​អ៊ុកស៊ីសែន​សម្រាប់មនុស្ស​សត្វ​ដកដង្ហើមធ្វើ​ឱ្យ​​​​​​មាន​ភ្លៀងធ្លាក់ទៀងទាត់។

លោកបន្តថា​៖ «យើង​មើល​ឃើញ​ថា​ព្រៃឈើ​នៅតាម​ដង​ស្ទឹងគឺវាមាន​សារៈសំខាន់​ចំពោះត្រី ត្រីនាគ​ក្រពើភ្នំ​ជំរក​សត្វ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ដែល​វា​រស់​នៅក្នុង​តំបន់​អារ៉ែង​ព្រោះអី​តំបន់​នោះគឺជា​ព្រៃ​ក្រាស់​ការ​ណា​បាត់​បង់​ទៅ​សត្វ​ទាំង​នោះបាត់​បង់ផុត​ពូជដូច​គ្នាហើយ​ជា​សត្វ​ដ៏កម្រ​របស់​ពិភព​លោកផងក៏ដូច​ជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​របស់​យើង»។​

​NewsroomCambodia មិនអាច​សុំការ​ឆ្លើយ​តប​​ពី​អភិបាល​ខេត្ដ​កោះកុង​ អ្នកស្រី​ មិថុនា​ ភូថង​ បានទេ ​ដោយ​អ្នក​ស្រីប្រាប់​ថា​ជាប់​រវល់​ប្រជុំ​។

អ្នកស្រីថា៖​ «ខ្ញុំ​សុំទោស​ខ្ញុំ​ជាប់​រវល់​ប្រជុំ​»។

លោក​ ហេង​ គឹមហុង​ ប្រធាន​កម្ម​វិធី​ផ្នែក​ស្រាវជ្រាវ​ និង​តស៊ូមតិ​នៃសមាគមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា ​(CYN)​ បាន​ប្រាប់​Newsroom Cambodia ថា​ ​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ​មិន​មែន​កើត​ឡើងមានតែនៅ​ក្នុង​តំបន់​​ព្រៃឡង់នោះ​ទេ ​គឺកើតឡើង​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​កម្ពុជាដែលជាកត្តា​គំរាម​កំហែង​ខ្ពស់​ទៅ​ដល់ព្រៃឈើ​ និង​ធនធានធម្មជាតិ។​ លោកថា ​អាជ្ញាធរ​ថ្នាក់​ជាតិ និង​ថ្នាក់​ក្រោមជាតិ​​ ​គួរសហការ​គ្នា​​ស៊ើបអង្កេត​លើករណី​នេះ។​

លោក​លើកឡើង​ថា​៖ «ខ្ញុំ​ស្នើសុំឱ្យ​មាន​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​និង​វិធានរដ្ឋ​បាលចំពោះមុខ​មន្រ្ដី​ដែល​មានភាព​ធ្វេសប្រហែស​​ក្នុង​ដែន​សមត្ថកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ទីមូយ​ ទីពីរក៏​​ស្នើសុំឱ្យ​មាន​ការធ្វើការ​ស៊ើបអង្កេតបន្ថែមបើ​សិន​ជារក​ឃើញថាមាន​ពាក់ពន្ធ័ជា​មួយ​អំពើពុក​រលួយត្រូវ​តែ​មាន​ការ​ដាក់​ទោស​​ទណ្ឌ​ដោយ​ខាន​ពុំបាន ដើម្បីបំ​បាត់នូវវប្បធម៌​និទណ្ឌភាព និង​បញ្ឈប់ទំនាក់​ទំនង ​ឬក៏​ការ​ប្រ​ព្រឹត្ត​អំពើ​ពុក​រលួយ​នៅក្នុង​កិច្ច​ការការ​ពារធន​ធាន​ធម្មជាតិ»។​​ លោកនាយក​រដ្ឋមន្រ្ដី​ ហ៊ុន សែន​ បាន​ប្រកាស​កាល​ពីខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ​២០១៧ ​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យមានការ​ធ្វើ​ទំនប់វារីអគ្គីសនី​ដែលនាំ​ទៅ​ដល់​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ​នៅក្នុង​តំបន់​អារ៉ែង​នោះទេ។​ ក៏ប៉ុន្តែ​សកម្មជន​បរិស្ថាន​តំបន់​អារ៉ែង​ធ្លាប់​លើក​ឡើង​ពីការ​ព្រួយ​បារម្ភថា បរិស្ថាន​តំបន់​អារ៉ែង​នៅតែរងការ​កាប់​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្សេងៗទៀត​របស់រដ្ឋា

Q៖ ជម្រាបសួរលោក ម៉ាឡា
A៖ បាទ ជម្រាបសួរ

Q៖ តើស្ថានភាពព្រៃឈើនៅកម្ពុជាវិវឌ្ឍន៍ដល់ណាហើយ?
A៖ អរគុណសំណួរ បច្ចុប្បន្ននេះយើងមើលឃើញថានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងកំពុងតែរងនៅខាងបំផ្លិចបំផ្លាញស្ទើរតែជារាងរាល់ថ្ងៃទាំងនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រះរការដែនជម្រកសត្វព្រៃ ព្រៃឡង់និងបណ្ដារដែលជម្រកសត្វព្រៃដទៃទៀតទន្ទឹម និងនោះប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងអាស្រ័យផលបានពីព្រៃឈើគាត់បាក់ទឹកចិត្ដ និងបោះបង់ងារជាអ្នកការពារបណ្ដើរៗដោយសារពួកគាត់មិនមានក្ដីសង្ឃឹមថាក្រសួងបរិស្ថានអាចការពារនៅប្រភពធនធានប្រកបដោយនិរន្ដរភាពរបស់ពួកគាត់បានដែរ។

Q៖ ហេតុអ្វីបានជានៅតែមានករណីកាប់បំផ្លាញជាបន្តបន្ទាប់?
A៖ បាទយើងឃើញកត្តាទីមួយការអនុវត្តច្បាប់ទាក់ទង់និងព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងនៅតែបន្តមានភាពធូររលុងជាពិសេសគឺការមិនបានចិត្ដទុកដាក់ក្នុងការធ្វើអធិការកិច្ច ឬក៏ស៊ើបអង្កេតតាំងពីថ្នាក់ជាតិ ឬថ្នាក់ក្រោមថាឃុបឃិតជាមួយឈ្មួញទុច្ចរិតដែរឬទេ រីឯកត្តាទីពីរ យើងឃើញមន្រ្ដីដែលជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់គាត់មិនទាន់មានការប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិជាសាធារណៈមុនពេលដែលគាត់ចូលបម្រើការងារ និងក្រោយពេលគាត់បញ្ចប់ភារកិច្ច បើចឹងហើយធ្វើឱ្យមន្រ្ដីខ្លះគាត់ឆ្លៀតឱកាសអំឡុងពេលខ្លួនមានតួនាទីជាអ្នកថៃរក្សាអាចប្រព្រឹតអំពើពុករលួយឃុបឃិតជាមួយឈ្មួញខិលខូចជាដើមបាទ រីឯទីបី យើងឃើញរដ្ឋាភិបាលមិនសូវជាមានឆន្ទៈការលើកកំពស់ការចូលរួមរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលសារធារណៈជន និងសហគមន៍មូលដ្ឋានក្នុងកិច្ចអភិរៈការពារព្រៃឈើទេ។ ខ្ញុំនិយាយបែបនេះដោយសារយើងឃើញមានភស្ដុតាងច្បាស់លាស់មួយតាមរយៈការបន្តការដាក់កំហិតទៅលើអ្នកការពារព្រៃឈើថាជាក្រុមបម្រើឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬក៏មានបង្កប់របៀបវីរៈនយោបាយអញ្ចឹងជាដើម អញ្ចឹងហើយបានជាបទល្មើសព្រែឈើនៅតែបន្តកើតមានឡើងជារាង់រាល់ថ្ងៃទោះបីជាក្រុមសហគន៍អង្គការជាតិអន្ដរជាតិចេញរបាយការជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងណាក្ដីក៏រដ្ឋយើងមិនយកចិត្ដទុកដាក់។

Q៖ តើនៅពេលបាត់បង់ព្រៃឈើមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះដល់មនុស្ស និងសត្វ?
A៖ យើងឃើញផលប៉ះពាល់វាកើតមានឡើងបី ទីមួយមកលើប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន គាត់ភាគច្រើនជាជនជាតិដើមភាគតិច ប្រជាពលរដ្ឋគាត់មានវប្បធម៍ប្រពៃណីទម្លៀមទម្លាប់ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងព្រៃឈើ ហើយជីវភាពរបស់ពួកគាតក៏អាស្រ័យទៅលើការដកហូតធនធានដែលនៅក្នុងព្រៃឈើសម្រាប់ការចញ្ចឹមជីវិតដូចជាការដងជ័រច្បោះការបោចវល្ល័ រកផ្សិត បេះគុយជាដើម ចឹងការណាបាត់បង់ព្រែឈើ គឺបាត់បង់មុខចំណូលដ៏សំខាន់។

រីឯទីពីរ គឺជាការប៉ះពាល់ដោយប្រយោលសម្រាប់ប្រជាជននៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាយើងទាំងមូលតាមរយៈការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារព្រែឈើវាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផលិតអុកស៊ីសែនហើយទាក់ទាញទឹកភ្លៀង ចឹងកាលណា យើងបាត់បង់ធនធានព្រៃឈើធ្វើឱ្យអាកាសធាតុមានការប្រែប្រួលមិនទាងទាត់ ហើយវានិងបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាកសិកររបស់យើង ហើយការបាត់បង់ព្រៃឈើនេះ ក៏រួមចំនែកដល់ការកើនឡើងនៅកំដៅរបស់ភពផែនដីផងដែរសម្រាប់មនុស្សជាតិនៅទូទាំងភពផែនដីរបស់យើង។

Q៖ តើរដ្ឋាភិបាលគួធ្វើបែបណាដើម្បីទប់ស្កាត់ការជួញដូរឈើ ឬបញ្ឈប់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ?
A៖ មួយគាត់ត្រូវតែពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជារបស់យើង ពីរ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែសហការជាមួយស្ថាប័នអន្ដរជាតិជាមួយអង្គការអន្ដរជាតិដែលគេធ្វើការពាក់ពន្ធ័ទៅនឹងការបង្ក្រាបបទល្មើសជួញដូរឈើឆ្លងប្រទេស ហើយជាពិសេសរដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវមានចិត្ដចង្អៀតចង្អល់ចំពោះមហាជនអង្គការសង្គមស៊ីវិលនិងសគមន៍បន្ថែមទេ ត្រូវតែបើកទូលាយឱ្យយើងទាំងអស់គ្នាអាចចូលរួមក្នុងដំណើរការអភិរក្សនិងការការពារធនធានធម្មជាតិ វត្តមានក្នុងការចូលរួមរបស់សារធារណៈជន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលប្រជាជនមូលដ្ឋានក្នុងការទប់់ស្កាត់កុំឱ្យមានការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយនៅក្នុងវិស័យធនធានធម្មជាតិរួមចំណែកកិច្ចការអភិរក្សណាមួយរបស់រដ្ឋាភិបាលធ្វើឡើងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនិងគុណភាពផងដែរ។

Q៖ តើរដ្ឋាភិបាលគួរកាត់បន្ថយការផ្ដល់ដីសម្បទានដល់ក្រុមហ៊ុនដែរឬទេ?
A៖ ខ្ញុំឃើញចាប់តាំងពីអំឡុងឆ្នាំ២០១២ ការផ្ដល់ដីសម្បទាន់សេដ្ឋកិច្ចនិងត្រូវបានបិទ បានផ្អាក រដ្ឋាភិបាលមិនបានបន្តដីសម្បទានទៅឱ្យក្រុមហ៊ុនណាថ្មីនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែនៅតែផ្ដល់សិទ្ធដល់ក្រុមហ៊ុនដែលទទួលបានដីមុនឆ្នាំ២០១២ ហើយខ្ញុំឃើញនៅតំបន់ព្រៃឡង ក្រុមហ៊ុនដែលទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច បន្ទាប់ពីប្រមូលឈើក្នុងដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនប្រមូលឈើមានតំម្លៃអស់ ហើយខ្ញុំឃើញមានសេចក្ដីរាយការណ៍របស់ប្រជាពលរដ្ឋថាក្រុមហ៊ុនទាំងអស់នោះតែងតែរំលោភចូលទៅប្រមូលឈើទៅទទួលទិញឈើពីតំបន់អភិរក្សតំបន់ការពារដែលជាកន្លែងមិនមែនរដ្ឋាភិបាលបានផ្ដលដីទៅឱ្យខ្លួនដែរ។

ក៏ប៉ុន្តែឆ្លៀតចូលទៅប្រមូលទៅមួយផ្នែកទៀតយើងឃើញថាអំឡុងមួយរយៈការមួយឆ្នាំចុងក្រោយនេះ រដ្ឋាភិបាលផ្ដល់ដីសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចដល់ក្រុមហ៊ុនបរទេស តែរដ្ឋាភិបាលបែជាផ្ដល់ដីសាម្បទានទៅដល់ក្រុមហ៊ុន រ៉ូយ៉ាល់គ្រុប (Royal Group)របស់អ្នកឧញ្ញ៉ា គិត ម៉េង ដើម្បីអភិវឌ្ឍតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសនៅក្នុងឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរខេត្ដកោះកុង នេះរឿងមួយដែលគួរឱ្យសោកស្ដាយ នេះជាសកម្មភាពដែលធ្វើឡើងផ្ទុយពីការពីការប្រកាសរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយទើបថ្មីៗនេះនៅឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋាភិបាលក៏ផ្ដល់ដីសម្បទានជាង ២០០ហិតានៅក្នុងតំបន់ឧទ្យានជាតិព្រះសុរាម្រិតដែលយើងហៅថាគីរីរម្យទៅឱ្យក្រុមហ៊ុន វ័ន ម៉រ (One More )អភិវឌ្ឍ ជាគម្រោងអចលនទ្រព្យផ្សេងៗ និងសុទ្ធតែសកម្មភាពដែលបង្កផលជះយ៉ាងអាក្រក់ដល់ព្រៃឈើ និងធនធានធម្មជាតិក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើង។

Q៖ តើប្រជាពលរដ្ឋគួរចូលរួមបែបណាដើម្បីថែរក្សារព្រៃឈើនៅកម្ពុជា?
A៖ អានេះវាជាទ្រព្យសម្បត្តិរួមរបស់ប្រទេសជាតិ ជាទ្រព្យរួមទាំងអស់គ្នា ការបោះបង់ព្រៃឈើក៏បង្កផលជះដ៏អាក្រក់ដល់ខ្មែរយើងទាំងអស់គ្នាដែរ ដូច្នេះប្រជាពលរដ្ឋយុវជនត្រូវតែចូលរួមឱ្យបានសកម្មចូលរួមចំណែកទាំងOnlineទាំង offline ធ្វើម៉េច ជុំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលដើរលើផ្លូវត្រូវ ជុំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធិភាព កុំឱ្យមន្រ្ដីអាជ្ញាធរ និងធូរលុងនៅក្នុងការធ្វើឱ្យព្រៃឈើនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងនៅបន្តបាត់បង់បែបនេះទេ។

Q៖ ប្រសិនបើព្រៃឈើនៅតែបន្តត្រូវបានកាប់បំផ្លាញតើអាចនឹងមានរឿងអ្វីកើតឡើងសម្រាប់អនាគតកម្ពុជា?
A៖ ខ្ញុំឃើញគោលនយោលបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលបានកំណត់ថាកម្ពុជាយើងជាប្រទេសកសិកម្ម ចឹងប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើនជាកសិករ កាលណាបាត់បង់ធនធានព្រៃឈើវានឹងនាំឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុភ្លៀងធ្លាក់មិនទៀងទាត់ហើយការបាត់បងព្រៃឈើនេះក៏អាចធ្វើឱ្យខ្វះប្រភពទឹកសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មផងដែរ។

Q៖ ជាចុងក្រោយលោកមានអ្វីជាអនុសាសន៍ពាក់ពន្ធ័នឹងការការពារព្រៃឈើ?
A៖ ជាចុងក្រោយខ្ញុំមានអនុសាសន៍ទីមួយ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបង្កើតយន្តការមួយនៅក្នុងការតាមដានការអនុវត្តច្បាប់របស់មន្រ្ដីទាំងថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិដើម្បីធនាថាពួកគាត់អនុវត្តការងារប្រកបដោយភាពស្អាតស្អំ ប្រសិទ្ធភាពនិងមិនមានការជាប់ពាក់ពន្ធ័ជាមួយនឹងឈ្មួញខិលខូច ទីពីរ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែអនុញ្ញាតឱ្យសហគមន៍មូលដ្ឋានដែលភាគច្រើនសុទ្ធសឹងតែជាជនជាតិដើមភាគតិច អាចត្រឡប់ទៅចូលព្រៃ អាចទៅការពារព្រៃឈើដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិពីដូនតារបស់ពួកគាត់ ហើយទីបី រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបង្កលក្ខណៈ និងធានាឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិលសកម្មជនអ្នកស្រលាញ់បរិស្ថានអាចចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចអភិរក្សថែរក្សាព្រៃឈើ ដោយមិនមានការរិតត្បិត គំរាមកំហែង ឬក៏ការរាំងស្ទះណាមួយមកដល់ពួកយើង។

Q៖ បាទអរគុណច្រើនលោកម៉ាឡា។
A៖ បាទអរគុណ៕

នៅថ្ងៃអង្គាទី៣១ ខែមករា​ឆ្នាំ២០២៣នេះ​ អង្គការតម្លាភាពអន្ដរជាតិបានរកឃើញថាអំពើពុករលួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាសម្រាប់ឆ្នាំ២០២២ មានភាពល្អប្រសើជាងឆ្នាំ២០២១ តែស្ថិតនៅក្នុងក្រុមប្រទេសដែលមានអំពើពុករលួយច្រើនដដែល នេះបើតាមលទ្ធផលស្រាវជ្រាវប្រចាំឆ្នាំស្ដីពីអំពើពុករលួយនៅទូទាំងពិភពលោក។

លទ្ធផលបានរកឃើញថា៖ «ប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងឆ្នាំ២០២២មាន ២៤ពិន្ទុកើនឡើងមួយពិន្ទុ បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២១ កម្ពុជាមាន ២៣ពិន្ទុ ហើយនៅឆ្នាំ២០២១ កម្ពុជាឈរនៅលេខរៀងទី១៥៧ ក្នុងចំណោមប្រទេស១៨០ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ប្រទេសកម្ពុជាឈរនៅលេខរៀងទី១៥០ក្នុងចំនោមប្រទេស១៨០»។

បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសក្បែរខាងកម្ពុជាមានដូចជា ថៃ ឡាវ វៀតណាម ប្រទេសកម្ពុជានៅតែមានអំពើពុករលួយច្រើនជាងគេដ៏ដែល ដោយប្រទេសថៃមាន ៣៦ពិន្ទុ ឡាវមាន៣១ពិន្ទុ វៀតណាមមាន៤២ពិន្ទុ តែបើប្រៀបធៀបប្រទេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ានវិញ ប្រទេសកម្ពុជាមានភាពប្រសើជាងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។

អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលលោក ផៃ ស៊ីផាន បានប្រាប់NewsroomCambodia ថាលោកពិតជាទទួលស្គាល់ថាមានអំពើពុករលួយ ហើយលោកថាកម្ពុជាក៏មានច្បាប់ប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយដែលលោកថារដ្ឋាភិបាល ក៏មានវិធានការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ កែទំរង់ផ្នែករដ្ឋបាល ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ កិច្ចកែទំរង់គណនេយ្យភាព និងតម្លាភាពដែលជាមួលដ្ឋានគ្រឹះប្រឆាំងអំពើពុករលួយ។

លោកថាការបង់លុយមួយចំនួនគឺធ្វើឡើងតាមប្រពន្ធ័អេលិចត្រូនិច ឬធនាគារ។ លោកលើកឡើងថា៖ «ចំពោះអង្គការតម្លាភាពអន្ដជាតិនោះគេនិយាយតែអំពីបរិមាណ និយាយតែចំនួនពុករលួយ និយាយតែចំណាត់ថ្នាក់អំពើពុករលួយ ក៏ប៉ុន្តែគេអត់បានបង្ហាញអំពីវិធីសាស្រ្ដក្នុងការស្វែងរកអំពើពុករលួយ អាហ្នឹងយើងមិនអាចយល់ស្របតាម ឬមិនអាចវាយតម្លៃថាមិចទេ»។

តែយ៉ាងណាលោកថារដ្ឋាភិបាលធ្វើយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពរួចស្រេចទៅហើយ លោកថានៅឆ្នាំ២០២៣នេះ ការប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ​ និងល្អប្រសើឡើងបន្តិចម្ដងៗ។

លោកបន្ថែម៖ «ជាមួយគ្នានោះដែលអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយហ្នឹងក្រៅតែពីកំណែទំរងឈរនៅលើតម្លាភាពហ្នឹងគណនេយ្យភាព[…] ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចកែទំរង់យ៉ាងស្រាក់ស្រាំទៅតាមប្រព័ន្ធ»៕

នៅថ្ងៃចន្ទ ទី៣០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ អាជីវកនៅផ្សារទទួលសង្កែ ហៅថាផ្សារសាមហាន បានប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅមុខក្រសួងមហាផ្ទៃដើម្បីលើកទឹកចិត្ដតំណាងរបស់ខ្លួនបីនាក់ចូលទៅឆ្លើយបំភ្លឺនៅក្រសួង ពាក់ពន្ធ័នឹងបណ្ដឹងរបស់ម្ចាស់ផ្សារ។

អ្នកស្រី ផា សុភណ្ឌ័ អាយុ៣៥ឆ្នាំជាអាជីវកនៅផ្សារទួលសង្កែបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីមកនេះគឺដើម្បីលើកទឹកចិត្ដតំណាងរបស់ខ្លួនដែលត្រូវបានម្ចាស់ផ្សារប្ដឹង ពីបទញុះញង់ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីថាការតវ៉ានោះគឺអាជីវករទាំងអស់ធ្វើឡើងដោយស្ម័គ្រចិត្ដទាំងអស់គ្នាដោយសារតែម្ចាស់ផ្សារតំរូវឱ្យអាជីវករទាំងអស់ត្រូវតែទៅទិញសិទ្ធិសារជាថ្មីដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងមុន។

លោកស្រីលើកឡើងថា៖ «គេតំរូវឱ្យពួកខ្ញុំទៅទិញសិទ្ធិក្នុងតូបកែង(តម្លៃ)៣៥៧៨(ដុល្លា)តូបបន្ទាប់មកកែង ២៥៧៨(ដុល្លា) តូបបន្តបន្ទាប់ ១៥៧៨(ដុល្លា) ជាលុយដាច់(លុយគ្រប់ចំនួន) ពីឆ្នាំដាច់ (រយៈពេល) គេគិតពីគេចូលមកខែបីហ្នឹង[…] ចឹងពួកខ្ញុំអត់មានលទ្ធភាពចឹង ពួកខ្ញុំតវ៉ាដើម្បីកុំឱ្យគាត់ធ្វើចឹង ឱ្យគាត់ធ្វើដូចថៅកែចាស់»។

អ្នកស្រីថាការថៅកែចាស់នៅគ្រប់គ្រង់គឺអាជីវករបង់ប្រចាំខែធម្មតាហើយលុយប្រចាំឆ្នាំ គេយកតាមជួរ មួយជួរ រយៈពេលពីរឆ្នាំ តែ៥០០ដុល្លាទេ។

លោកស្រីបន្តថា៖ «គេតំរូវឱ្យយើងមួយតូបហ្នឺង តូបកែង ៣៥៧៨ដុល្លាគឺលុយដាច់ហើយឱ្យយើង(បង់) ប្រចាំខែ ២០០ដុល្លាអីទៀតតាមតូបទៀត[…] គេប្ដឹងអាជីវករថាបីនាក់តវ៉ាដោយស្ម័គ្រចិត្ដ អត់មានណាគេបង្ខំពួកខ្ញុំទេ»។

អាជីវករម្នាក់ទៀតគឺអ្នកស្រី ទី លាត់ អាយុ៤២ឆ្នាំបានប្រាប់ NewsroomCambodia ថាពួកគាត់មកនេះគឺដោយសារមានគេប្ដឹងអាជីវករថាដើរញុះញង់ឱ្យបះបោរ តែការពិតអាជីវករទាំងអស់ គឺធ្វើឡើងដោយស្ម័គ្រចិត្ដ អត់មានអ្នកណាញុះញង់ ឬបង្ខំអ្នកណាទេគឺខាងថៅកែផ្សាអាជីវករ។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ពួកខ្ញុំមកហ្នឹងគឺមកគាំទ្រតំណាងរបស់ខ្ញុំ លើកទឹកចិត្ដគាត់ព្រោះគាត់មកហ្នឹងមានខាងម្ចាស់ផ្សារគាត់ប្ដឹងថាគាត់ដើរញុះញង់អាជីវករដើម្បីឱ្យបះបោតែការពិតអត់មានទេកូន។ អត់មានទេពួកខ្ញុំមកនេះគឺដោយសុខចិត្ដ ហើយពួកខ្ញុំតវ៉ាហ្នឹងគឺដោយសុខចិត្ដអត់មានអ្នកណាបង្ខំអ្នកណាអត់មានអ្នកណាញុះញង់អ្នកណាទេ»។

តំណាងអាជីវករលោក ស៊្រុន ភី បានប្រាប់ NewsroomCambodia ថាការចោទមកលើលោកពីបទញុះញង់នេះគឺលោកច្រានចោលទាំងស្រុងការតវ៉ានេះគឺជាកំលាំងសាមគ្គីរួម លោកថាលោកមិនបានញុះញង់ ឬក៏ហៅឱ្យអាជីវករទាំងធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗនោះទេរាល់ការតវ៉ាគឺធ្វើឡើងដោយស្ម័គ្រចិត្ដពីអាជីវករគ្រប់គ្នា។

លោកលើកឡើងថាពាក់ពន្ធ័ហ្នឹងដំណោះស្រាយថ្ងៃហ្នឹង[…]គាត់គ្រាន់តែឱ្យយើងមកស្រាយបំភ្លឺទេទៅតាមពាក្យបណ្ដឹងរបស់តំណាងផ្សារ ចងគាត់ឱ្យយើងមកស្រាយបំភ្លឺទៅ។ ហើយយ៉ាងណាម៉ិញ មានការកោះហៅ ឬយ៉ាងម៉ិច ពួកគាត់នឹងចូលរួមបន្តទៀត។

នៅថ្ងៃចន្ទនេះ Newsroom C​​ambodia មិនអាចសុំការឆ្លើយបំភ្លឺពីតំណាងផ្សារទួលសង្កែ បានទេដោយសារគ្មានលេខទូរស័ព្ទទំនាក់ទំនង៕

យោង​តាម​លិខិត​​ជូនដំណឹង​​​សមាគម​គ្រូបង្រៀន​កម្ពុជា​ឯករាជ្យ ចេញកាលពី​​ថ្ងៃទី១៦​ ខែ​មករា​ ឆ្នាំ២០២៣​ ដោយប្រធានសមាគម​អ្នកស្រី អ៊ុក ឆាយាវី លើកឡើង​ថា​ កម្មវិធីធម្មយាត្រាដែល​នឹង​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃទី១​ ខែកុម្ភៈ​ ឆ្នាំ២០២៣​​ នេះ នឹងមាន​អ្នក​ចូលរួម​យ៉ាង​តិច​​ចំនួន​៥០នាក់ ចាប់ផ្ដើមជួបជុំគ្នានៅត្រង់រូបសំណាកលោកយាយពេញ ដង្ហែ​ចេញ​ទៅ​កាន់​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ បញ្ចប់នៅបូជនីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រលោកឧកញ៉ា ឃ្លាំង មឿង ដោយ​ឆ្លង​កាត់​រាជធានី​ភ្នំពេញ កណ្តាល ខេត្តកំពង់ស្ពឺ កំពង់ឆ្នាំង និងខេត្តពោធិ៍សាត់។

ក្នុង​លិខិត​ជូនដំណឹងដដែល​បន្ថែម​ថា៖ «ធម្មយាត្រា​ស្តី​ពី​សីលធម៌​សង្គម​ ក្នុង​គោល​បំណង​លើក​កម្ពស់​​សីល​​ធម៌​​សង្គម​ និង​ឱ្យ​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​មិន​ថា​អ្នក​តូច​ ឬ​អ្នក​មាន​តួនាទី​ត្រូវ​មាន​សីល​ធម៌​រស់​នៅក្នុងសង្គ​ម»។

ក្នុង​សេចក្តី​ជូនដំណឹង​នោះបន្ថែម​ដោយ​អំពាវ​នាវ ដល់​លោក​ ស​ ខេង និង​អាជ្ញាធរ​រាជធានី​-ខេត្ត សហការ​ជា​មួយ​សហគម​ ដោយ​ថា ​ធម្មយាត្រានេះដើម្បី​មនុស្ស​គ្រប់​រូប។

លោក ខៀវ សុភ័គ អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ប្រាប់ Newsroom Cambodia នៅថ្ងៃពុធ​នេះ​​ថា លោកនៅមិនទាន់បានឃើញលិខិតរបស់សមាគមគ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យនៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែ​លោក​​ថា បើតាម​ច្បាប់​បាតុកម្ម ក្រសួង​​មិនមែន​ជា​អ្នក​សម្រេច​នោះ​ទេ​​​។

​​​​លោកបញ្ជាក់​ថា​៖​ ‍‍‍‍«បើរាប់ពីខាង​ពោធិ៍សាត់​​មកវិញ គាត់ត្រូវឆ្លងកាត់ខេត្ដចំនួន​បួន​មាន ពោធិ៍សាត់​ កំពង់​ឆ្នាំង​ កំពង់​ស្ពឺ​ កណ្ដាល​ រាជធានីភ្នំពេញ​ ឆ្លង់កាត់បួនខេត្ដ​អាជ្ញាធរ​បួន​ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង។ អ៊ីចឹង​សូម​ឱ្យ​គាត់​ នេះ​ជា​យោបល់​ខ្ញុំផ្ទាល់​ មិនមែនជាការ​សម្រេច​របស់​ក្រសួង​នៅ​ឡើយ​ទេ​ គាត់​គួរ​​ទាក់ទង​អាជ្ញាធរ​ទាំង​បួន​ តាម​ផ្លូវ​ដែល​គាត់​ឆ្លង​កាត់​ហ្នឹង តើ​គេអ​នុញ្ញាត​ឱ្យ ឬ​បង្ក​លក្ខណៈ​យ៉ាង​ម៉េច​ អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ថ្នាក់ដឹកនាំ​របស់​ខេត្ដ អាហ្នឹ​ង​តាមច្បា​ប់​។ សូម​ឱ្យ​គាត់​អនុវត្ត​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ស្ដីពី​បាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិវិធី​»។

ប្រធានសមាគមគ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យអ្នកស្រី ​អ៊ុក ឆាយ៉ាវី​ បាន​ប្រាប់ Newsroom Cambodia​ថា សមាគម​ដាក់​លិខិត​ទៅក្រសួងមហា​ផ្ទៃ​​ ដោយសារ​​ចង់​បង្ហាញ​ថា ​សមាគមធ្វើ​ទៅ​តាម​ច្បាប់ ដោយត្រូវ​ដាក់ទៅក្រសួងមហាផ្ទៃជាមុន។ អ្នកស្រីបន្ត​​ថា ប្រសិន​បើ​ក្រសួង​ចង់ឱ្យ​សមាគម​ដាក់​លិខិត​ទៅ​តាម​បណ្ដា​ខេត្ដ​នីមួយៗ ក្រសួងគួរ​​​ឆ្លើយ​តប​មក​សមាគម​​វិញ​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់។

អ្នកស្រីបញ្ជាក់​ថា៖ «អ្វី​ដែល​ថា​មិន​ទាន់​ឃើញ​ខ្ញុំ​អត់​ដឹង​ថា​ខាង​ក្រសួង​យ៉ាង​ម៉េច​ទេ ​មាន​អ្នក​ទទួល​ពាក្យ​មាន​អ្ន​ក​អី ​ព្រោះ​​ពួក​​ខ្ញុំ​​បា​នយក​​ទៅដាក់​ ហើយ​បានស៊ីញ៉េ​​ទទួល​មក​ដល់​ដៃ​ខ្ញុំ ​ហើយ​ឆ្លើយ​ថា​អត់ឃើញ​ ខ្ញុំ​អត់ដឹង​ថា​ក្រសួង​គេ​ធ្វើកា​អីគេខ្ញុំ​មិនដឹង​ដែរ»៕