លោកបាននិយាយដូច្នេះថា៖ «ខ្ញុំប្រើទឹកស្រះសម្រាប់ហូបចុក ទឹកអណ្ដូងសម្រាប់ដាំបាយ​ស្លរ»។

លោកគង់ សំបាន ជាប្រជានេសាទម្នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋដទៃទៀតដែលបានបរិហូបទឹកស្រះនេះនៅឃុំកំពង់់ភ្លុក ស្រុកសូទ្រនិគម ចម្ងាយប្រហែល៣០គីឡូម៉ែត ពីទីរូមខេត្តសៀមរាប ដែលជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយ។

ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានអះអាងថាពួកគាត់ធ្លាប់មានរោគសញ្ញាមួយចំនួនដូចជាចុកពោះបន្តិចបន្តួច ស្បែកស្ងួតហួតហែង ធ្មេញមិនសូវស ខណៈដែលសម្រាប់អ្នកខ្លះ ពួកគាត់ថាបានហូរឡើងសាំហើយ។

ឃុំកំ​ពង់ភ្លុក មានពលរដ្ឋរស់នៅជិត ១ពាន់គ្រួសារ ដែលពួកគាត់ភាគច្រើនប្រកបរបរនេ​សាទត្រី។

អ្នកជំនាញឯកទេសទឹកស្អាត និងអនាម័យនៃអង្គការភ្លែនអន្តរជាតិកម្ពុជា លោកហង់ ហ៊ីប៊ុណ្ណា ផ្តល់ជាយោ​​ប​ល់ថា អាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាតិ គួរតែចុះទៅសិក្សានៅតំបន់នោះឡើងវិញ ហើយរកលទ្ធភាពដោះស្រា​យ ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបង្ហាញពីទំនួលខុសត្រូវចំពោះបញ្ហានេះ។

លោកបាននិយាយថាយ៉ាងហោចណាស់ ផ្តល់ជាធុងចម្រោះជាដើម ឱ្យពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអា​ស​ន្ន ក្នុងដំណាក់កាល ដែលរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់មានលទ្ធភាពផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតបាន។

លោ​កបានគូសបញ្ជាក់ថា៖ «ការប្រើប្រាស់ទឹកខ្វះអនាម័យ ងាយប្រឈមនឹង​ជំងឺរាគ ជំងឺផ្លូវដង្ហើម ជំងឺសើរ​ស្បែ​ក ជំងឺភ្នែក ព្រូន និងជំងឺគ្រុនពោះវៀនជាដើម»។

យោងតាមមន្ត្រីអង្គការភ្លែនអន្តរជាតិកម្ពុជាដដែល ខេត្តសៀមរាបមានកុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ កើតជំងឺរាគជាមធ្យម មួយដងក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយវាបង្កឱ្យកុមារខ្វះ​អាហារូបត្ថម្ភកាន់តែខ្ពស់ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ 

លោកវេជ្ជបណ្ឌិតណៅ តូច វិញបានពន្យល់ថា អំឡុងពេលដែលពលរដ្ឋពុំទាន់មានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ ពួកគេគួរតែយកទឹកស្រះ ឬទន្លេនោះ ទៅដាំឱ្យបានឆ្អិនល្អជាមុនសិន មុនយកទៅពិសារ ដើម្បីជៀសវាងកើតជំងឺរាគរូស និងប្រព័ន្ធសេរីរាង្គ។

លោកណៅ តូច បាននិយាយថា៖ «បើមិនដាំទេ គាត់នឹងប្រឈមជំងឺច្រើនណាស់ រាគ ចង្អោរ ក្អួត ឬអ្វីផ្សេងៗទៀត។ ទឹកនឹងអាចមានមេរោគអីណាមួយ បង្កក្នុងនឹងដែរ បើកន្លែងនឹងវាមានពួកអាសេនីច [AS] ពួកភ្លុំ [Pb] ពួកអីអាចធ្វើឱ្យពួកគាត់ខូចប្រព័ន្ធសេរីរាង្គដែរ»។

ត្រឡប់មកប្រជានេសាទ លោកសំបានវិញ គាត់បានអះអាងថាគ្រួសារគាត់ រួមទាំងអ្នកភូមិ ទាន់មិនមានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ទេ។

ដោយបានប្រកបរបរនេសាទនេះជិត២០ឆ្នាំមកហើយ  បុរសអាយុ៣៨ឆ្នាំរូបនេះ មានកូន ៥នាក់ក្នុងបន្ទុក បានរៀបរាប់បន្តថា បើទោះបីគាត់ដឹង​ថា ទឹកដែលគ្រួសារគាត់ កំពុងទ​ទួលទា​នសព្វថ្ងៃ អាចបង្កឱ្យមានជំងឺក៏ដោយ តែគាត់គ្មានជម្រើស ក្រៅពីបង្ខំចិត្តប្រើទឹកនេះទេ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាព។

​ដោយមានការងារជាប្រជាការពារភូមិផង លោកសំបាន ចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលរៀបចំឱ្យមានបណ្តាញទឹកស្អាត ឱ្យពួកគា​ត់​បានប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយជំងឺផ្សេងៗ ខណៈពួកគាត់កំពុងជួបការលំបាកផ្នែកជីវភាព។ 

លោកបាននិយាយ​ថា៖ «យើងនៅឃុំកំពង់ភ្លុក យើងប្រើប្រាស់ទឹកទន្លេ វាអត់ល្អទេ ហើយមួយទៀត ទឹកលូទឹកអីធ្លា​ក់​ចូលក្នុងទឹកទន្លេ គឺទឹកនឹងអាចមានមេរោគ ប្រើនឹងវាប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ព្រោះយើងរាល់ថ្ងៃយើងប្រើប្រា​ស់ ពេលណាភ្លៀងទៅ វាមានលាមកសត្វវាហូរចូលចឹង ចឹងហើយវាអត់មានអនាម័យល្អទេ»។

ប្រជានេសាទម្នាក់ទៀត អ្នកស្រីជុំ ឡាយ អាយុ៣២ឆ្នាំ បាននិយាយថា ចាប់ពីគាត់ដឹងក្តីមក គ្រួសារគាត់ប្រើប្រាស់ទឹកស្រះរហូតនៅរដូវប្រាំង ហើយពេលខ្លះត្រូវទិញទឹកគេប្រើ ទាំងលំបាកដោយសារតែជីវភាពក្រីក្រ។

អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «​​ខ្ញុំជួប​ការលំបាកដូចជា ប្រសិនជាខ្ញុំទិញទឹកគឺមានតំលៃ ៣០០០រៀល ក្នុងមួយធុង ប៉ុន្តែពេ​លខ្លះ​​​សូម្បីតែ ៣០០រៀលហ្នឹង​ ក៏ខ្ញុំមិនមានផង»។

ជំទប់ទី១ ឃុំកំពង់ភ្លុក លោកឈន  គុជស៊ាក់ បាននិយាយថា កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២១ មន្ត្រីជំនាញនៅក្រ​សួ​ង​ធនធានទឹក បានចុះមកសិ​ក្សាបញ្ហានេះដែរ ប៉ុន្តែថា ម​ក​ដល់​ពេលនេះ មិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានពីការបង្កើតប្រព័ន្ធទឹកស្អាតនៅតំបន់នេះនៅឡើយទេដោយលោកបានអះអាងថា ប្រហែលដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩។

មន្ត្រីឃុំរូបនេះ បានឃើញយល់ថា បើទោះគ្មានប្រព័ន្ធទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ តែពលរដ្ឋនៅតំបន់នោះ មានប្រភពទឹកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃបាន ដូចជា ទឹកទន្លេ និងទឹកស្រះជាដើម ហើយថាប្រជាពលរដ្ឋខ្លះ ក៏មានលទ្ធភាពទិញទឹកបរិសុទ្ធ សម្រាប់បរិភោគ​ផងដែរ។

 តែយ៉ាងណាមន្ត្រីឃុំដដែលអះអាងបាននិយាយថា ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំនេះ ចន្លោះ​ពី ៨០ទៅ៩០ភាគរយ មានការយល់ដឹងជុំវិញការប្រើប្រាស់ទឹក ដោយមានអនាម័យ ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋ ៩៩០ គ្រួសារ ដែលមានសមាជិក ៣ ៨៤១​នាក់។

លោកបាននិយាយថា៖ «ក្នុងនាមរដ្ឋបាលឃុំ យើងក៏ព្យាយាមដោះស្រាយដែរ បញ្ហាខ្វះទឹកស្អាតហ្នឹង​ តាមរយៈទាក់​​ទ​ងក្រសួងធនធានទឹក អង្គការដៃគូរ។ តែជម្រើសដែលយើងមិនទាន់ទទួលបាននោះ គឺ​មិនទាន់មានការឆ្លើ​យតបពិតប្រាកដជាក់លាក់ណាមួយ ប៉ុន្តែគម្រោងយើងសរសេររួចអស់ហើយ»។​

ប្រធានមន្ទីរឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ ខេត្តសៀមរាប លោកជា វុធឡុង បានមានប្រ​សា​សន៍ថា ខេត្តមិនទាន់មានលទ្ធភាពផ្គត់ផ្គង់ប្រព័ន្ធទឹកស្អាត ទៅដល់តំបន់ជនបទនៅឡើយទេ។

លោកបាននិយាយថា៖ «រដ្ឋអត់ទាន់មានលទ្ធភាពធ្វើទេ ព្រោះរដ្ឋធ្វើតែក្រុងសៀមរាបបំពេញមិនគ្រប់ផង ហើយដល់ពេ លចង់បានទឹកស្អាតប្រើដល់ទីជនបទទាល់យកឯកជនមកជួយ។[…] ព្រោះវិស័យទឹកស្អាតគេវិនិយោគទៅ​រ​បស់ របរសម្ភារៈមិនមែនដើមទុនតិចទេ គឺកន្លះលានទៅមួយលាន[លានដុល្លារ]អី។ អាហ្នឹងខ្នាតតូចផ​ង ដល់ពេលចឹងវាអត់មានអ្នកវិនិយោគធ្វើទេ»។

ប្រធាននាយកដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ទឹកជនបទនៃក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ លោកស្រ៊ិន ពុទ្ធី បានឱ្យដឹងថា បញ្ហាប្រ​ឈ​​មនៃការខ្វះខាតទឹកស្អាតនៅកំពង់ភ្លុកនេះ លោកនឹងទាក់ទងទៅកាន់មន្រ្តីឱ្យចុះពិនិត្យ។

លោ​កបានបញ្ជាក់ថា ការតបណ្ដាញទឹកស្អាតនៅទូទាំងប្រទេសសម្រេចបាន ៧៥,១២ភាគរយ ខណៈជា​ង ​២៤ភាគរយទៀត នៅមិនទាន់តបណ្តាញទឹកស្អាតទៅដល់ទេ។

លោ​កបាននិយាយថា៖ «ចំពោះបញ្ហា និងការប្រឈមនៃការខ្វះខាតទឹកស្អាតប្រើប្រាស់នៅតំបន់កំពង់ភ្លុកនេះ ក្រសួងមិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានទេ។ ខ្ញុំនឹងឱ្យខាងមន្ទីរអភិវឌ្ឍន៍ជនបទចុះពិនិត្យមើល»។

តែយ៉ាងណា លោកពុទ្ធី បានបញ្ជាក់ថា ក្រសួង​បានកំណត់​ត្រឹម ឆ្នាំ២០២៥ ខាងមុខនេះ ពលរដ្ឋកម្ពុជាទាំងអ​ស់នឹងទទួលបានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់គ្រប់ៗគ្នា។

របាយការណ៍ អង្គការយូនីសេហ្វ អំឡុងឆ្នាំ២០១៩ បាននិយាយថា ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាម្នាក់ ក្នុងចំណោមបីនាក់ ប្រើប្រាស់ទឹកពីប្រភពដែលពុំត្រូវបានកែលម្អ  ហើយពួកគេមិនបានបែងចែកសំណល់រប​​ស់មនុស្ស ឱ្យនៅដោយឡែកពីមនុស្ស ប្រកប​ដោយអនាម័យនោះឡើយ។

 អង្គការនេះ បានរកឃើញទៀតថា ក្នុងចំណោមសាលាមត្តេយ្យសិក្សាចំនួន១០ មាន​ ៧សាលា ដែលពុំមានបរិក្ខា​​រអនាម័យ  និងទឹកស្អាត ហើយក្នុងចំណោមមណ្ឌលសុខភាព នៅតំបន់ជនបទចំនួនពីរ មានមួយកន្លែង​ដែលពុំមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ពេញមួយឆ្នាំ។

បញ្ហានេះ យូនីសេហ្វបានបញ្ជាក់ថា កុមារបន្តជួបបញ្ហាក្រិសក្រិន និងបាត់បង់ជីវិត ដោយសារមូលហេតុពាក់ព័ន្ធ​នឹងទឹ​កស្អា​ត និងអនាម័យ ដែលគេអាចបង្ការជាមុនបាន កន្លែងលាងដៃនៅក្នុងសហគមន៍ និងសាលារៀន​រ​បស់​ពួ​កគេ។ ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ជនបទ ប្រជាពលរដ្ឋមានចំណេះដឹងតិចតួច អំពីសារៈសំខាន់នៃ​អនាម័យ​​ត្រឹមត្រូវ៕

ផ្សារកំពតមានចម្ងាយប្រមាណ៨០០ម៉ែត្រ ពីព្រែកកំពត ហើយព្រែកកំពតមានប្រវែងប្រមាណ២១គីឡូម៉ែត្រ ដោយរាប់ចាប់ពីចំនុចបញ្ចេញទឹកនៃរោងចក្រវ៉ារីអគ្គិសនីទឹកឈូ រហូតដល់ធ្លាក់ទៅដល់សមុទ្រ ដោយឆ្លងកាត់ស្រុកទឹកឈូ និងក្រុងកំពត។

ព្រែកនេះអំណោយផលចំពោះវិស័យទេសចរណ៍ នេសាទ និងការធ្វើដំណើរលើផ្លូវទឹក ហើយចំនុចនៃការបង្ហូរទឹកសំណល់ស្អុយចូលព្រែកកំពតនេះ គឺស្ថិតនៅតំបន់លំហែរកាយជិតស្ពានថ្មីក្នុងក្រុងកំពត ចម្ងាយប្រមាណ៩គីឡូម៉ែត្រពីសមុទ្រ។

កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០នេះ ទឹកសំណល់នេះមានពណ៌ខ្មៅល្អក់ ហូរលាយឡំជាមួយនឹងទឹកព្រែក ថែមទាំងនៅមានក្លិនស្អុយមិនដាច់ បានភាយជះទៅកាន់អ្នកអង្គុយកំសាន្តស្រូបយកខ្យល់អាកាសនៅលើមាត់ព្រែកនេះ។

អ្នកលក់ចំណីអាហារយូរឆ្នាំម្នាក់ដែលស្ថិតនៅចំងាយប្រហែល៥០ម៉ែត្រពីចំនុចបង្ហូរទឹកសំណល់ចូលព្រែក កញ្ញា លឹម សាំងអេង បាននិយាយថា ដោយសារទឹកសំណល់បានឆ្លងកាត់សម្រាស់ស្ទាក់យកសម្រាម និងបំពង់ទុយោរបង្ហុយក្លិនស្អុយឡើងទៅលើ ក្លិនស្អុយបានកាត់បន្ថយប្រមាណ៧០ភាគរយ។

អ្នកលក់បបរមាន់ម្នាក់នេះបានបន្ថែមថាកាលពីមុន ពេលភ្ញៀវមកអង្គុយហូបអាហារនៅទីនេះម្តងៗ តែងតែរអ៊ូពីក្លិនស្អុយខ្លាំង។

កញ្ញា លឹម សាំងអេង បាននិយាយដូច្នេះថា «កាលគេអត់ទាន់ធ្វើអា(បំពង់បង្ហុយ)កំចាត់ខ្លិនហ្នឹង គ្រាន់តែយើងអង្គុយហ្នឹង ស្អុយមកដល់ហ្នឹងហ្មង ប៉ុន្តែតាំងពីគេធ្វើអាហ្នឹងមក (បំពង់បង្ហុយ) លែងស្អុយហើយ»។

ត្បិតក្លិនស្អុយត្រូវបានកាត់បន្ថយច្រើន ក៏ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដែលដើរលែងកំសាន្តនៅទីនោះនៅតែមិនជឿថាទឹកសំណល់នេះ មិនអាចច្រោះយកភាពកង្វក់ចេញនោះទេ ទឹកចេញពីលូហូរចូលព្រែកនៅតែមានពណ៌ខ្មៅ និងសល់ក្លិនស្អុយនៅឡើយ។

ពលរដ្ឋដែលមកដើរលែងកំសាន្ត អង្គុយសម្រាកកាយស្រូបយកខ្យល់អាកាសនៅលើមាត់ព្រែក បាននិយាយថា ទឹកហូរចេញពីលូនៅតែមានក្លិនស្អុយ និងមានពណ៌ខ្មៅកង្វក់ ក៏ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះក៏ដើរចេញដោយមិនអាចទ្រាំហឹតក្លិនស្អុយ ចំណែកអ្នកខ្លះទៀតយល់ថាក្លិនស្អុយប៉ុណ្ណឹង មិនជាធ្ងន់ធ្ងរទេអាចទ្រាំបាន។

អ្នកស្រី ឡុង វណ្ណា អាយុ៣០ឆ្នាំ ពីរនាក់កូនស្រីតូចកំពុងអង្គុយនៅពីរលើមាត់ព្រែកកន្លែងដែលមានហូរទឹកស្អុយចេញពីលូនោះ និយាយថា ទឹកស្អុយចេញពីលូមិនបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ខ្លាំងនោះទេ តែអ្នកស្រីយល់ថាវាបានធ្វើឱ្យខូចសោភ័ណភាពនៃទឹកព្រែក ដោយមើលឃើញទឹកព្រែកឡើងពណ៌ខ្មៅមិនគួរ​ឱ្យគយគន់ ។

អ្នកស្រី ឡុង វណ្ណា បាននិយាយថា៖ «ពេលយើងមកអង្គុយលេង វាធំក្លិនស្អុយអញ្ចឹង ក្លិនអត់ល្អទេ។ (ក្លិនស្អុយ) វាមិនប៉ះពាស់ពាល់ស្អីដល់ខ្ញុំទេ ខ្ញុំនឹងដើរចេញ។ ពេលទឹក (សំណល់កង្វក់) ហ្នឹងហូរចូលទៅ មើលទៅ ទឹកវាខ្មៅ មើលទៅវាអត់ស្អាត បើអត់បង្ហូរចូលមក ទឹកវានឹងថ្លាឃើញដី»។

សកម្មជនដែលតាមដានកិច្ចការបរិស្ថាន លោក ចាន់ សាញ់ សម្តែងអារម្មណ៍សោកស្តាយ ដែលរដ្ឋបាលក្រុងកំពតបណ្តោយឱ្យទឹកសំណល់កង្វក់ហូរចូលទៅក្រុងព្រែក។

លោកបានយល់ថាទឹកស្អុយដែលហូរចូលព្រែកនឹងនាំ​​​​​​​​ឱ្យមានផលប៉ះពាល់ច្រើន ដល់ប្រយោជន៍មនុស្ស និងជីវៈចម្រុះ។ មច្ឆាជាតិដែលរស់នោះក្នុងទឹកព្រែកកំពតនេះ នឹង​ពិបាកក្នុងការបន្តពូជ ហើយពពួកមច្ឆាទាំងនោះនឹងផ្លាស់ទៅរកកន្លែងផ្សេងទៀត ឯអ្នកទេសចណ៍នឹងថមថយ ដោយមិនចង់មកលែងនៅតំបន់កំសាន្តដែលមានក្លិនស្អុយ។

លោក ចាន់ សាញ់ បាននិយាយថា៖ «ជាក់ស្តែងវាជាតំបន់ទេសចរណ៍ផង វាជាតំបន់ដែលប្រជាពលរដ្ឋរស់អាស្រ័យផលប្រកបអាជីវកម្មដើម្បីទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍ផង នៅពេលដែលមានករណីបង្ហូរទឹកលូបែបហ្នឹង វាធ្វើឱ្យបាត់នៅភ្ញៀវទេសចណ៍ដែលពួកគាត់តែងតែទៅលំហែរកាយ។ ពីព្រោះទឹកកង្វក់នោះនឹងបង្ករផលពិបាកទៅដល់សុខភាពភ្ញៀវទេសចណ៍»។

ដោយយល់ថាព្រែកកំពតជាតំបន់ដែលមានសក្តានុពល សកម្មជនបរិស្ថានរូបនេះបានស្នើរសុំអាជ្ញាធក្នុងខេត្តកំពតសិក្សាពីផលប៉ះពាល់នៃការបង្ហូរទឹកសំណល់ចូលទៅក្នុងព្រែក រួចបញ្ចៀសទឹកសំណល់ស្អុយទាំងនេះទៅកាន់ទីតាំងផ្សេង។

រម្យនីយដ្ឋានដូងទេជាតំបន់ទេសចណ៍ស្ថិតនៅផ្នែកខាងលើនៃព្រែកកំពត ទីនេះជាកន្លែងសម្រាកលំហែរកាយលើឆ្នេរខ្សាច់ និងងូតទឹកលេង មានចំនាយ៧គីឡូម៉ែត្រពីចំនុចបង្ហូរទឹកសំណល់កង្វក់។

នៅពេលទឹកជោរម្តងៗ ទឹកប្រៃពីសមុទ្រដែលមានចំងាយប្រមាណ២១គីឡូម៉ែត្រនឹងឡើងទៅដល់តំបន់កំសាន្តដូងទេនេះ ការណ៍នេះនឹងអាចនាំមកនូវទឹកសំណល់កង្វក់ដែលហូរធ្លាក់ពីលូ មកកាន់តំបន់កំសាន្តដូងទេនេះផងដែរ។

ពេទ្យជំនាញសុខភាពទូទៅពន្យល់ថាទឹកកង្វក់ចេញពីលូ បើក្នុងករណីមានជាតិគីមី នោះទឹកកង្វក់នេះអាចបង្កើតជាមេរោគ។ តាមរយៈការប៉ះពាល់ជាមួយទឹកកង្វក់នេះ មេរោគប៉ះនឹងធ្វើឱ្យរលាកស្បែក ថែមទាំងអាចជ្រាបចូលទៅបង្កជាដំបៅ និងបង្កើតជាសត្វល្អិតក្នុងពោះវៀនមនុស្សផងដែរ។

លោក ជូ ចាន់ឬទ្ធិ ដុកទ័រផ្នែកសុខភាពទូទៅ នៅមន្ទីរសម្រាកព្យាបាលឯកជនមួយនៅរាជធានីភ្នំពេញ អាះអាងទឹកសំណល់កង្វក់ដែលចេញពីផ្សារប្រាកដជាមានជាតិគីមី ប៉ុន្តែមានកម្រិតណានោះលោកថាទាល់តែយកទឹកទៅពិនិត្យទើបដឹង។

លោក ជូ ចាន់ឬទ្ធិ​​បាននិយាយថា «ពពួកសត្វល្អិតមួយចំនួន អាចចូលទៅតាមស្បែកបាន អាហ្នឹងមួយ។ មួយទៀតអ្នកលែងទឹកមិនប្រាកដថា១០០ភាគរយ គាត់អត់បានផឹកទឹកហ្នឹងណា។ មេរោគខ្លះនៅក្នុងទឹក រួចភាយមេរោគនោះទៅតាមខ្យល់អាកាសក៏មានដែរ ព្រោះបាក់តេរីមួយចំនួនវាតូចៗមើលមិនឃើញទេ»។

ប្រធានមន្ទីរបរិស្ថានខេត្តកំពត លោក ស៊ុយ ធា បកស្រាយថាទឹកស្អុយទូទាំងក្រុងកំពតបានហូរតាមប្រព័ន្ធលូចំនួន១៤ខ្សែចាក់ចូលព្រែកកំពត ជាកេរ្តិ៍ដំណែលសល់សម័យពីបារាំងគ្រប់គ្រង។

លោកបានបន្តថាអាជ្ញាធរខេត្តកំពតធ្លាប់សហការជាមួយក្រុមហ៊ុននានា សិក្សាពីគម្រោងបញ្ចៀសទឹកស្អុយចេញពីព្រែកកំពតដែរ ប៉ុន្តែដោយការសិក្សារឃើញថាត្រូវចំណាយថវិការខ្ពស់ពេក ទើបគម្រោងនេះត្រូវបរាជ័យទៅវិញ។

លោក ស៊ុយ ធា អះអាងបន្ថែមថានៅថ្ងៃខាងមុខ ខេត្តកំពតនឹងមិនមានលូទឹកស្អុយហូរធ្លាក់ចូលព្រែកកំពតទៀតទេ ព្រោះពេលនេះ ADB កំពុងសិក្សាអំពីគម្រោងចម្រោះទឹកស្អុយ និងបង្វែរចេញពីក្រុងកំពត។

លោក ស៊ុយ ធា អះអាងថា៖ «​ខាង ADB កំពុងចាប់ផ្តើមធ្វើអាហ្នឹងហើយ (គម្រោងបង្វែរទឹកស្អុយ) ប្រហែលជានៅក្នុងឆ្នាំ២០២១ហ្នឹង នឹងធ្វើហើយជាស្ថាពរហើយ យើងបណ្តោះទឹកស្អុយចេញពីក្រុងកំពតបានអស់ហើយ»។

លោកប្រធានមន្ទីរបរិស្ថានរូបនេះបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលតាមរយៈក្រសួងសាធារណៈការ នឹងប្រើប្រាស់ដី១០ហិចតាធ្វើជាអាងចម្រោះទឹកស្អុយ មុននឹង​បង្ហូរទឹកនោះទម្លាក់ទៅកាន់ព្រែកក្បាលរមាស៕

ប៉ុន្តែ​ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​តែមួយ​មុខ ដោយ​គ្មាន​ការលាយ​ផ្សំ​ពី​ជី​ធម្មជាតិ ឬ​ជី​សរីរាង្គ​ផ្សេង​ទៀត ចំពោះ​វិស័យ​កសិកម្ម មិន​ត្រឹមតែ​ធ្វើ​ឱ្យ​ខូច​សុខភាព​មនុស្ស សត្វ​នៅ​ពេល​អនាគត និង​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវៈ​ចម្រុះប៉ុណ្ណោះទេ លើសពី​នេះ​ ដោយសារ​ការប្រើប្រាស់​ជី​គី​មី​ ​ទើប​ធ្វើ​ឱ្យ​ដី​កាន់​តែ​ខ្សត់​ជី​ជាតិ កសិករ​ចាំបាច់​ត្រូវ​បង្កើន​បរិមាណការ​​ប្រើប្រាស់​ជីគីមី​នៅ​​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​ដើម្បី​រក្សា​ទិន្នផល​ឱ្យ​នៅ​ថេរ។

កំពុង​អង្គុយ​​ជជែក​ជា​មួយ​កសិករ​ផ្សេង​ទៀត​លើ​កញ្ចុះ​​​ខាង​ក្រោយ​ផ្ទះ ក្នុង​ឃុំ​បាស្រែ ស្រុក​អង្គរបុរី ខេត្ត​តាកែវ លោក លេង សេម ​ដែល​​​ជា​​កសិករ​​ធ្វើ​ស្រែ​ម្នាក់​និយាយ​ថា លោក​មាន​​​​ដី​ស្រែ​៨០​អា និង​មាន​​សត្វគោ​ពី​រ​ក្បាល។ លោក​​​ថា​ លោក​តែង​ប្រើ​ជីគីមី​ដើម្បី​ដាក់​ស្រែ ដោយសារ​លាមក​​ដែល​​បាន​​ម​ក​ពី​សត្វគោ​ទាំងពីរ​​របស់​លោក​​តិ​ច​ពេក។

លោក សេម បន្ថែម​​ថា ដោយបារម្ភពីបញ្ហាសុខភាព លោកមាន​បំណង​ងាក​មក​ប្រើ​ជី​ធម្មជាតិ​វិញ​ដែរ ប្រសិន​បើ​តម្លៃ​នៅ​​តាមទីផ្សារ​ថោកសមរម្យ។

លោកថា៖ «ចង់ងាកមកប្រើជីធម្មជាតិដែរ តែដឹងធ្វើម៉េចបើទីផ្សារមានលក់ទៅ ចេះតែរក (ទិញ) តែ​យើងមានតែជីអាចម៌សត្វបន្តិចហ្នឹង»។

កសិករមួយរូបទៀតអង្គុយជាប់​លោក លេង សេម គឺ​ លោក កូវ គឿន និយាយ​ថា ការប្រើប្រាស់​​ជី​​គីមី​​មាន​​ផល​​ប៉ះពាល់​​ដល់​​ដំណាំ​​ស្រូវ ធ្វើ​​ឱ្យ​​ដើម​​ស្រូវ​​ពុក​​គល់ ដង្កូវ​​ចាក់​​ដើម ឬ​អុច​ស្លឹក​ជាដើម ប៉ុន្តែ​លោកថា បើ​​ទោះដឹងថា​ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​​នាំ​ឱ្យ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ច្រើន​យ៉ាងណា​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​​លោក ក៏​ដូចជា​កសិករ​ផ្សេង​ទៀត​មិន​មាន​ជម្រើស។​ លោក​ថា ដើម្បីបង្ការជំងឺ​លើ​ដំណាំ​ស្រូវ​របស់​លោក លោក​បាន​បាញ់​ថ្នាំគីមី​បន្ថែម។​

លោក​ថា៖ «ប្រើជា​គីមី វាមាន​ជំងឺ វា​បណ្តាល​ឱ្យមា​នដង្កូវ​ចាក់ដើម អុច​ស្លឹក។ ហើយ​យើង​បាញ់​ថ្នាំ​បាញ់​អី​​អញ្ចឹង​​ទៅ ​(ថ្នាំគីមី) ដើម្បី​ការពារ​កុំ​ឱ្យ​មាន​ជំងឺ។ ហើយ​ពេល​ប្រមូល​ផល​បាន​ផលចំ​ណេញតិច»។

ទោះជាយ៉ាងនេះ​ក្តី កសិករ​ទាំងពីរ​​រូប​​បញ្ជាក់​ថា ពួកគេ​ក៏​ចង់​ងាក​មក​ប្រើ​ជី​ធម្មជាតិ​វិញ​ដែរ ប៉ុន្តែ​ទីផ្សារ​ជី​ធម្មជាតិ​​មិន​​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​តំប​ន់​របស់​គាត់ ធ្វើ​ឱ្យ​ពួកគាត់​ពិបាក​រក​យក​មក​ប្រើ​ឱ្យ​បាន​ជាប់លាប់។

អ្នក​ជំនាញ​ខាង​កសិកម្ម​ពន្យល់​ថា ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណាំ​ស្រូវ​បាន​ទិន្នផល​ល្អ​ប្រសើរ និង​ឆាប់​រហ័ស តែ​​ក៏​មាន​ហានិភ័យ​រយៈពេល​​យូរ​អង្វែង​ផង​ដែរ ដោយ​ដី​ស្រែ​កាន់តែ​បាត់បង់​ជីជាតិ​បន្តិច​ម្តងៗ ទិន្នផល​ស្រូវ​ថយ​ចុះ ​ដុះ​ស្មៅ​ច្រើន​ប្រជ្រៀត​គុម្ព​ស្រូវ​ ចំណែក​អង្ករ​មាន​រសជាតិ​​មិន​សូវ​ឆ្ងាញ់ ​រក្សា​ទុក​​មិន​បាន​​យូរ​។

លោក ថេង សាវឿន ប្រធាន​សម្ព័ន្ធ​សហគមន៍​កសិករ​កម្ពុជា មាន​ប្រសាសន៍​តាម​ទូរសព្ទ​ថា កាប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​កាន់​តែច្រើន ផល​ប៉ះ​ពាល់​នឹង​កើត​មាន​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ប្រើ ដោយ​កើត​ជា​ដង្កូវ​ស៊ី​ដើម និង​ស្លឹក​ស្រូវ ស្មៅ​ដុះ​ច្រើន ហើយ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ កសិករ​ត្រូវ​តែ​ទិញ​ថ្នាំ​គីមី​យក​មក​បាញ់​ថែម​ទៀត ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណាំស្រូវ​ពោរពេញ​ដោយ​ជាតិ​គីមី។

លោក​ថា​៖ «ប្រើជីគីមី​យូរ​ទៅ​ធ្វើឱ្យ​ដី​សឹក​រិច​រិល និង​មាន​សត្វ​ល្អិត យើង​ត្រូវ​ប្រើប្រាស់​ថ្នាំបាញ់​សម្លាប់​​ស្មៅ និង​សត្វ​ល្អិត​ថែមទៀត។ អញ្ចឹងវាធ្វើឱ្យអង្ករឬស្រូវហ្នឹងពោពេញដោយសារធាតុគីមី ឬ​សារធាតុ​ពុល។ ធ្វើឱ្យខាត និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងអ្នកបរិភោគផងដែរ»។

ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ​បាស្រែ លោក មឿយ ហ៊ាង ​លើកឡើងថា ក្នុង​ឃុំ​នេះ​មាន​គ្រួសារ​សរុប​២,២៥៣ ហើយ​៩០​ភាគរយ​​​ជា​កសិករ។ លោកប្រាប់​ថា កសិករ​នៅ​ឃុំ​របស់​លោក បាន​ជ្រើសរើស​យក​ជី​គីមី​សម្រាប់​ជំនួយ​ដល់​ដំណាំ​ស្រូវ​មាន​ប្រភេទ​ជី​ដូចជា អ៊ុយរ៉េ និង​ DAP ជាដើម។

លោក​ប្រធានក្រុម​ប្រឹក្សា​​ឃុំ​រូប​នេះ​បន្ថែម​ថា ការប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​នាំ​ឱ្យ​ដី​បាត់បង់​ជីជាតិ ដោយ​សារ​កសិករ​នៅ​ទីនោះ​ធ្វើ​ស្រែ​ញឹក​ញាប់ និង​ប្រើប្រាស់​ជីគីមី​ញឹកញាប់។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ទៅ​មួយ​ឆ្នាំ បើ​យើង​គិត​ទៅ (ជីគីមី) ចេះ​តែ​មាន​ការកើន​ឡើង​ម្តង​បន្តិចៗ។ ឬ​ក៏​យើង​គិត​ថា(បើ) មិន​ដាក់​ថែម (ជីគីមី) ច្រើន​ទេ​ធ្វើ​ឱ្យ​បាត់​ទិន្នផល​របស់​យើង»។

បើតាម​ក្រុម​កសិករ​ក្នុង​ឃុំ​ស្រែបា លើកឡើងថា ជីគីមី​មួយ​បាវ​ចំណុះ​៥០​គីឡូ​ក្រាម មា​នតម្លៃ​៧ម៉ឺន ទៅ​៨ម៉ឺន​រៀល ថោក​ជាង​ជី​ធម្មជាតិ​២ម៉ឺន​រៀល។ ក្នុង​នោះ ពួកគេ​​ប្រើប្រាស់​ជី​គីមី​ចន្លោះ​ពី​២៥០​ទៅ​៣០០​គីឡូក្រាម ស្មើ​នឹង​៥ ទៅ៦​បាវ​ក្នុង​ដី​ស្រែ​មួយ​ហិកតា ដោយ​បាច​ស្រែ​​បី​ដង រាប់​ចាប់​តាំង​ពី​ភ្ជួរ​រាស់​រហូត​ដល់​ប្រមូល​ផល។ កសិករ​ទាំង​នោះ​​ក៏​ស្នើ​សុំ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ដៃ​គូ ​ជួយ​​ជំរុញ​​ឱ្យ​មាន​​ទីផ្សារ​​លក់​​​ជី​​ធម្មជាតិ​​ដែល​​មាន​តម្លៃ​ថោក និង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ឋាន​របស់​ពួក​គាត់។

រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​កសិកម្ម​លោក វេង សាខុន ប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមបណ្តាញ​សង្គម​តេលេក្រាម​ថា នៅ​ឆ្នាំ​២០១៩​ កម្ពុជា​បាន​នាំ​ចូល​ជី​កសិកម្ម​ប្រមាណ​ជាង​១លាន​តោន និង​ថ្នាំ​កសិកម្ម​​៨ម៉ឺន​តោន ពី​ក្រុមហ៊ុន​ចំនួន​២២៦​ស្ថាប័ន មាន​ថ្នាំ​ជី​កសិកម្ម​១,១៩៦​មុខ និង​ថ្នាំ​កសិកម្ម​១៥,១៥​មុខ។ លោក​​រដ្ឋមន្ត្រី វេង សាខុន មិនបាន​ឆ្លើយតប​នឹង​សំណួរ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​​ការស្នើ​ពី​សំណាក់​កសិករ​ដែល​ចង់​​ឲ្យ​ជី​ធម្មជាតិ​មាន​តម្លៃថោក និង​ងាយស្រួល​ទិញ​ក្នុង​តំបន់​ពួកគាត់​នោះ​ទេ​។

លោក ថេង សាវឿន បាន​ផ្តល់​​​ជា​​យោបល់​​ថា កសិករ​គួរ​ចងក្រង​គ្នា​ជា​សហគមន៍​ទៅ​តាម​តំបន់​នីមួយៗ ដើម្បី​ងា​យស្រួល​ទំនាក់ទំនង​ទៅ​ក្រុមហ៊ុន​ផ្គត់ផ្គង់​ជី​ធម្មជាតិ និង​ស្នើឱ្យ​បង្កើត​ដេប៉ូ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ពួកគាត់ ព្រមទាំង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​អន្តរាគមន៍​ធ្វើ​ជីធម្មជាតិនេះមានតម្លៃថោកផងដែរ៕​

កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០ សហគមន៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង​បាន​ដាំ​បង្ហើយ​កូនឈើ​ចំនួន​២៥,៧០០​ដើម មានដូចជា​ក្រញូង ត្រសេក អង្កាញ់ រាំងទឹក ស្តៅ លើ​ផ្ទៃដី​ទំហំ​៤០ហិចតា ស្ថិត​ក្នុង​ឃុំពពក ស្រុក​ស្ទោង ខេត្ត​កំពង់ធំ ដែល​ជា​ជា​ថ្ងៃ​​បិទ​បញ្ចប់​កម្មវិធី​ដាំ។​ កម្មវិធី​នោះ​​​មាន​ការចូលរួម​ពី​អភិបាល​ខេត្ត​កំពង់ធំ មន្ទីរពា​ក់ព័ន្ធ​មួយ​ចំនួន និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​សហគមន៍​ប្រមាណ​១០០នាក់ ក្រោម​​គម្រោង​ជីវិត និង​ធម្មជាតិ ដែល​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អង្គការ​ស្បៀង និង​កសិកម្ម​នៃ​​​សហប្រជាជាតិ (FAO)។

ប្រធាន​សហគម៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង លោក ឡេង សុឃី ប្រាប់​ញូវស៍រូម​ខេមបូឌា (Newsroom Cambodia) ថា កន្លង​មក​តំបន់នេះ​មិន​ទាន់​ដាក់​ចូល​ជា​សហគមន៍​ទេ ដោយ​ធ្លាប់​មាន​ព្រៃដែ​រ តែ​ជាព្រៃ​របោះ​ដែល​នៅ​ដាច់ៗ​ពី​គ្នា។ លោក​បន្ត​ថា បច្ចុប្បន្ន​ព្រៃឈើ​ប្រភេទ​នេះ​បាន​ថមថយ ស្របពេល​ដែល​មាន​គម្រោង​ដាំ​ស្តារ​កូនឈើ ដូច្នេះ​សហគមន៍​​រីករាយ​​ដាំឡើង​វិញ ដោយ​​​មាន​ពលរដ្ឋ​ចូលរួម​ស្ម័គ្រ​ចិត្ត​ដាំ។​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ច្រើន​គាត់​ស្ម័គ្រ​ចិ​ត្ត​ទៅ មាន​តែដ​ណ្តើម​ឈើ​គ្នា​ដាំ។ គណៈ​កម្មការ​គ្រប់គ្រង​​ដាំ​ហ្នឹង គ្រប់គ្រង​គាត់​អត់​បាន​ទេ គាត់​ទៅ​ច្រើន​ពេក»។

ពលរដ្ឋ​ម្នាក់​រស់​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍​ព្រៃឈើ​ស្រែ​ក្រសាំង ដែល​បាន​ចូលរួ​ម​ក្នុង​ពិធី​ដាំកូន​ឈើនោះ​​ដែរ អ្នកស្រី​ ជីន យ៉ាំ ​រៀបរាប់ថា អ្នកស្រី​បាន​​ចូលរួម​ដាំកូនឈើ​​ជាមួយ​ក្រុម​របស់​អ្នកស្រី មានគ្នា​ប្រមាណ​ជា​៤០នាក់ ដាំ​បាន​២,០០០​ដើម។ ស្រ្តី​វ័យ​​៤៦ឆ្នាំ​រូប​នេះ​បន្ថែមថា​ ព្រៃឈើ​ពិ​តជា​សំខាន់ មាន​ព្រៃឈើ ទើប​មានទឹកភ្លៀង ហើយការដាំស្តារក្នុងពេលឥឡូវនេះ គឺដើម្បីក្មេងជំនាន់ក្រោយ។

អ្នកស្រី​បញ្ជាក់ថា​៖ «បើ​អត់​ព្រៃឈើ អត់​មាន​ទឹក​ភ្លៀង មើល​គ្រោះ​មើ​ល [រាំង​ស្ងួត] ឡាប់ [ងាប់] ស្រូវ​អស់​រលីង។ ទើប​តែ​បាន​ភ្លៀង​នេះ​តើ អរ​ចង់​ងាប់។ បើយើង​អត់​ដាំ ចេះ​តែ​កាប់​បំផ្លាញ​ទៅ ចេះតែ​អស់​ទៅ កូន​ចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​អី»។

លោក ទឹម ម៉ា ឡៃ សកម្មជន​បរិស្ថាន​ ​មួយ​រូប ផ្តល់​សម្ភាសន៍​ដល់​ញូវស៍រូម​ខេមបូឌា តាម​ទូរស័ព្ទ​ថា លោក​ក៏​យល់ស្រប​ដែរ​ថា​ ការបង្កើត​សហគមន៍​ព្រៃឈើ​អាច​ចូលរួម​ទប់ស្កាប់​ការកាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃឈើ ប៉ុន្តែ​លោក​ថា វា​ជា​ចំណែក​មួយ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែម​ថា ដើម្បី​ការពារ​ព្រៃឈើបម្រុង​ទុក និង​ព្រៃ​ការពារ​ទាំងមូល ដោយ​រាប់​បញ្ចូល​តំបន់​ព្រៃឈើ​ដែល​សហគមន៍​គ្រប់គ្រង​ផង រដ្ឋាភិបាល​ចាំបាច់​ត្រូវតែ​មាន​យន្តការ​ច្បាប់​ ប្តេជ្ញាចិត្ត​ដាក់​ទោស​​​លើ​​ជ​ន​ទាំងឡាយ​ណា​បំ​​ផ្លាញ​ព្រៃឈើ។​

លោកថា៖ «សហគមន៍​ព្រៃឈើ​គាត់​មាន​អំណាច​កា​រពារ​ក្នុង​កម្រិត​សហគមន៍​របស់​គាត់ បើ​បង្កើត​ក្នុង​ទំហំ​ណាមួយ គាត់​អាច​ការពារ​ក្នុង​ទំហំ​នោះ»។

លោក ញ៉ក់ ស៊ីវឿន តំណាង​អង្គការ FAO ​មាន​ប្រសាសន៍​​ថា ​ការដាំ​ស្តារ​​ព្រៃឈើ​នៅ​​​​ទីនេះ ធ្វើឡើង​នៅ​លើ​គម្រប​ព្រៃឈើ​ចាស់​ដែល​​រ​ង​​ការកាប់​​បំផ្លាញ និង​ឆេះព្រៃ​នៅ​រដូវ​ប្រាំង នាំ​ឱ្យ​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ទីវាល​ដោយ​បន្សល់​ទុក​នូ​វ​ព្រៃឈើ​តិចតួច។ លោក​បន្ថែម​ថា ការដាំ​ស្តារ​កូនឈើ​របស់​សហគមន៍​នេះ នឹង​ផ្តល់​ជា​អនុផល​ព្រៃឈើ ធនធាន​ព្រៃឈើ និង​ប្រព័ន្ធ​បរិស្ថាន​ផ្សេងៗ ដូច​ជា​​ទឹក​ក្រោម​ដី មក​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​វិញ នៅពេ​ល​ខាងមុខ។

មន្ត្រីដឹកនាំគម្រោងជីវិត និងធម្មជាតិ រូបនេះ​អះអាង​ថា ការដោះស្រាយ​កុំ​ឱ្យមា​នការ​ទន្ទ្រាន​ព្រៃ ​ជា​រឿង​ស្មុគស្មាញ​ ប៉ុន្តែ​លោក​​ថា ប្រសិន​បើ​តំបន់​គម្រប​ព្រៃឈើ​ណាមួយ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្រោម​ការ​គ្រប់​គ្រង​របស់​សហគមន៍​ហើយ​នោះ ការបារម្ភ​ពី​ការលួច​កាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃឈើ​នឹ​ង​ត្រូវ​កាត់​បន្ថយ។ លោក​ថា​គារ​កាត់​បន្ថយ​គឺ​ដោយសារ​ផល​ប្រយោជន៍​ព្រៃឈើនឹ​ង​ផ្តល់មកកាន់ពលរដ្ឋ​ក្នុង​​សហគមន៍​ ហើយ​ពលរដ្ឋ​​នឹង​​ចូលរួម​ថែររក្សា​ដោយ​ក្តី​ស្រលាញ់ ​ហើយ​នឹង​រាយការណ៍​ទៅ​កាន់​សមត្ថកិច្ច​ជាប់​ជា​ប្រចាំ​ក្នុង​ករណី​មាន​បទល្មើស។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «ការដាំ​ស្តារព្រៃឈើ​នៅ​ក្នុង​សហគមន៍ វា​អាច​រួម​ចំណែក​បាន​ច្រើន ច្រើន​ជាង​យើង​មិន​ធ្វើ​សោះ។ ក្នុង​ការកាប់​បំផ្លាញ ឬ​ក៏​ឆ្ការ​ដី​របស់​សហគមន៍​នឹង​ថយ​ចុះ​ដោយសារ​ការដាក់​ដាំ វត្តមាន​យើង​នៅ​ទីនេះ យើង​ចូ​ល​ទៅ​មើល​ញឹកញាប់ យើង​ធ្វើ​ផ្លូវ​ភ្លើង យើង​ផ្សព្វផ្សាយ​ផ្តល់​ចំណេះដឹង​ដ​ល់​មូលដ្ឋាន»។

លោក កែវ នន មេឃុំពពក ​មានប្រសាសន៍​ថា ព្រៃឈើ​ដែល​បាន​បាត់បង់​នៅ​ក្នុង​ដែនដី​សមត្ថកិច្ច​របស់​ឃុំ មាន​ទំហំ​ប្រមាណ​ជា​៣០​ភាគរយ ហើយ​ថា ការបាត់បង់​នេះ ដោយសារ​ពលរដ្ឋ​នៅ​ក្នុង​ឃុំ​អ្នក​កាប់​ទន្ទ្រាន​យ​កដី​ធ្វើ​កសិកម្ម។ លោកបន្ថែម​ថា ពលរដ្ឋ​ណាដែ​ល​បាន​កាប់​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឱ្យ​ធ្វើកិច្ច​សន្យា​ឈប់​កាប់ និង​ដក​យក​ដី​មក​ដាក់​ចូល​ជា​សហគមន៍​ជា​អ្នក​មើល​ថែ​រក្សា និង​ដាំ​ស្តារ​ព្រៃឈើ​ឡើង​វិញ។

លោកបញ្ជាក់ថា​៖ «ការដាំ​ឡើង​វិញ​នេះ គឺ​ដាំ​នៅ​ព្រៃ​សហគមន៍​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​មួយ​ចំនួន គាត់​ទៅ​កាប់​បំផ្លាញ។ ហើយ​អាជ្ញាធរ សហការ​ជាមួយ​សមត្ថកិច្ច​ពាក់ព័ន្ធ​ចុះ​ទៅ​ធ្វើ​កិច្ច​សន្យា​ដើ​ម្បី​ទប់ស្កាត់ ហើយ​យើង​ដក​ដី​នោះ​ម​កដាំកូន​ឈើឡើ​ងវិញ»។

លោក សុខ លូ អភិបាលខេត្តកំពង់ធំ​ថ្លែងថា ការដាំដើម​ឈើ​មិនមែន​ជា​កាតព្វកិច្ច​របស់​ជន​ណា​ម្នាក់​ផ្តាច់​មុខ​នោះ​ទេ តែ​​ជារ​បស់​​​ទាំងអស់​គ្នា ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​មាន​ការចូល​រួម ទាំង​មន្ត្រី​អាជ្ញាធរ​ខេត្ត មន្ទីរ អង្គការ និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​តាម​មូលដ្ឋាន​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង។ លោក​បន្ត​ដោយ​បង្ហាញ​អំពី​ផល​វិបាក​នៃ​ការ​បាត់​បង់​ព្រៃឈើ​ថា គ្មាន​ព្រៃឈើ នឹងគ្មា​នទឹ​ក​ភ្លៀង នឹង​ឈាន​ទៅ​ជួប​ការពិបាក​ដោយ​មិន​អាច​បង្ក​បង្កើន​ផល​ដំណាំ​បាន។

អភិបាលខេត្តកំពង់ធំ​រូប​នេះ​បានលើកឡើង​ពី​សម្តី​​​របស់​​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ថ្លែង​កាល​ពី​ពេល​កន្លង​ទៅ​ថា រដ្ឋបាល​ខេត្ត និង​មន្ទីរ​ពាក់ព័ន្ធ​ ត្រូវ​ប្រគល់ដី​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​បាន​ដាំដុះ​ អាស្រ័យ​ផល​ជា​​យូរ​យារ​ណាស់​មក​ហើយ ជូន​ពួក​គាត់ ប៉ុន្តែ​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ទៅ​កាប់​ទន្ទ្រាន​​ព្រៃ​យ​​ក​ដី​មក​ធ្វើ​កសិកម្ម​បង្ក​បង្កើន​ផល​នោះ​ទេ។

លោក សុខ លូ បន្ថែមថា ក្នុង​ករណី​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​ចង់​បាន​ដី​យក​ដាំដុះ ត្រូវ​ដាក់​ពាក្យ​ស្នើ​សុំ​មក​អាជ្ញាធរ។  ​​លោក​ថា​ លោក​ក៏​​បាន​​ដា​ក់​បទបញ្ជាទៅ​កាន់អាជ្ញាធរ​ក្រោម​បង្គាប់​ ឱ្យ​អនុវត្ត​ដោយ​ឱ្យ​តឹងរ៉ឹង មិន​ត្រូវ​លើកលែង​ឱ្យ​ជន​ណា​ដែល​​កាប់​ទន្ទ្រាន​ព្រៃ​យ​​កដីមកធ្វើកម្មសិទ្ធិ​ផ្ទាល់ខ្លួន​នោះ​ទេ។

លោកបញ្ជាក់​ថា៖​ «បងប្អូន​ណា​ដែល​នៅ​តែ​បំពាន​ការកាប់ដីព្រៃឈើ​យក​ទៅ​ធ្វើ​កម្មសិទ្ធិ កាប់ដី​ព្រៃ​សហគមន៍ កាប់​កាប់​កាប់ អាហ្នឹង​គឺ​ថ្ងៃក្រោយ​ឱ្យ​ទៅ​ដេ​ក​ស៊ីបាន​ស្រាប់​ហើយ​ [ជាប់ពន្ធនាគារ]»។

របាយការណ៍​មួយ​របស់​អង្គការ​ណាសា ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពីថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ បាន​បង្ហាញ​ថា គម្រប​ព្រៃឈើ​ដែ​ល​ធ្លាប់​មាន បាន​រលាយ​បាត់​រូបរាង ហើយ​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ក្រឡា​ចត្រង្គ​ដោយការ​បង្កើត​ផ្លូវ​ថ្នល់ និង​ការដាំ​ដំណាំ​​កៅស៊ូ​ក្នុង​​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ។ ការលាត​ត្រដាង​ពីការ​បាត់បង់​នេះ​​ធ្វើ​ឡើង​តាមរយៈ​កា​រប្រៀបធៀប​រូប​ផ្កាយ​រណប Landsat ពី​តំបន់​គម្រប​ព្រៃឈើ​រវាង​ព្រំប្រទល់​ខេត្ត​កំពង់​ធំ និង​កំពង់ចាម ពី​ថ្ងៃទី​៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០០ និង​ថ្ងៃទី៣០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ២០១៥​។ របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​ណាសាមួយនេះ ​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោល​ដោយ​ក្រសួង​បរិស្ថានកម្ពុជា​ ៤ថ្ងៃ​បន្ទាប់ពី​អង្គការ​ណាសា​ចេញ​ផ្សាយ៕​

“It’s such a bad smell … when walking or even riding a motorbike we need to cover our mouths and we can’t breathe for a while,” said Mao Sarin, an accountant living on the street in Stung Meanchey 2 commune.

The road has two primary schools as well as several factories and rental accommodations. Trash bags pile up on and all around garbage carts left near the entrance of the street.

Sarin said Phnom Penh trash collection company Cintri came to pick up the garbage only two to three times a week, on an irregular schedule. Meanwhile, neighbors — he said he did not know exactly who — left their trash scattered everywhere.

“It’s hard for every factory worker and young child when they walk on this road,” he said. The mess had been going on for three years already, he added.

Rotana Brayut, who was recently driving his motorbike down the street, said he rarely used the road because when he rode with his daughter she would complain about difficulties breathing.

“Especially now that it’s rainy season … it’s really hard,” Brayut said.

Sung Sovan, a vendor living opposite Sarin, put the blame squarely on her neighbors.

“The company collecting the garbage is good, but the issue is some people do not understand about littering,” she said. Residents put their trash all over the road when the carts were full, she said.

Cintri’s chief of Meanchey district garbage collection, Khun Samphors, also said residents were at fault, though he argued that local authorities should do more to help.

Cintri wants people to leave trash outside their houses rather than along the school wall, and at one point it removed the garbage carts there to encourage the behavior, he said.

But residents just left their trash on the ground where the carts used to be, so the company brought them back, Samphors said.

“It’s their habit,” he said. “We can remove the carts from the street again if authorities will be there to cooperate. The authorities must wait and stop people from throwing rubbish there.”

Commune chief Touch Sam Ol, however, said the smell was Cintri’s failure. Residents had no other option than to put their garbage around the provided carts because many lived down small lanes where garbage trucks could not go.

As a result, the trash was left rotting on the street for days, he said.

“I have reported this to the garbage company and I have prepared a letter for Cintri, but I haven’t seen anyone come to take it,” Sam Ol said.

City Hall spokesman Meth Measpheakdey said the city was aware of garbage collection issues around Phnom Penh. City Hall apologized to citizens while it took bids to have three more companies help Cintri with the work, he said.

Irina Chakraborty, a Phnom Penh eco-businesswoman with a background in environmental engineering, said organic solids and liquids could cause bad smells even after the waste was collected, and residents should clean the street if they wanted the smell to go away.

The smell from improperly disposed garbage could cause headaches, she said, and recommended composting either by households or at the municipal level.

According to the Environment Ministry, Phnom Penh produces 3,000 tons of garbage every day, and officials have suggested subsidies for recyclers similar to neighboring countries to try to combat the problem.

But there are a myriad of obstacles: Most of all, there is no film school in the country. Actors are plucked from the streets instead; production crews are assembled amid a scarcity of skilled talent — the industry lacks the capacity to carry out multiple major productions at the same time.

Hot Ravy, a freelance scriptwriter and director, has seen waves of filmmakers in the country rise up, and quickly dissolve: Most budding directors soon give up, and find more realistic jobs, he says.

“It’s very difficult looking for talent,” he says. “We mostly pick actors and actresses from the street.”

Sothea Ines, who began writing scripts in 2012, says Cambodian filmmakers must essentially fend entirely for themselves, including saving up from odd jobs to pursue a costly passion.

“It’s a really tough situation for upcoming, aspiring filmmakers because in Cambodia, we don’t even have a film school,” she says. There is “no funding, no support, no platform. So far, I’ve been making my short films using my own savings from doing jobs for others.”

The challenges, however, are ultimately worth it for Ines. “It’s always a great joy as a filmmaker to see stories that were only on paper and in my head come alive,” she says.

Ruth Sansitny, a lecturer at the Royal University of Phnom Penh’s department of media and communication and a freelance director, says the industry has a long way to go.

There has been some progress in the commercial film sector — mostly for producing advertisements — but it threatens to crowd out creative filmmaking, he says. “If commercial films become too dominant, the thoughts of society are limited to this very small goal; nothing new will be created emotionally or intellectually.”

But financial realities make it hard to pursue creative work. “The most common problem I face is when I work on commercials I have money but no time, and when I work on my own films I have time but no money,” he says.

“My goal is to ultimately be in the creative film industry, and it has been difficult over the years to find the right balance between having adequate money and doing what I really love.”

The difficulty is compounded for anyone who is trying to get established, he says.

“I think it’s really hard for young filmmakers just starting out to have the right balance between money and time because film is such an expensive medium.”

For Sansitny, however, the potential is clear.

“Our Cambodian cinema should have many directors telling diverse stories in a way that is distinctly Cambodian,” he says.

“That means in film, many different types of films being made, challenging us as viewers to confront our own biases and the problems of our society.”

Foreign productions are looking at Southeast Asia as a low-cost destination for shooting. “But currently we lack the skill and expertise to support having multiple big productions,” he says. “The creative film industry needs to develop new skilled directors to grow their personal voice, stories, and style.”

An Pagna, a drama professor and dean at the Royal University of Fine Arts, says establishing a film school has long been discussed, but it is too expensive an undertaking.

The university has had a director in charge of drama, dance and circus since 1990, and it already has some lecturers who can teach film, but to thrive it needs a dedicated department, he says. “We don’t have a film school because it would require a lot of money to establish it.”

He adds that the university already has trouble keeping both students and teachers focused on their lessons.

“Some teachers aren’t focused on their teaching during class. They just talk about their families’ stories or topics unrelated to the lesson. The students themselves often come to class late because they are busy with their work, and they are focused more on money than education,” Pagna says.

“Every year all the students graduate successfully whether or not they are weak or outstanding, so we only get quantity and no quality,” he says.

Ravy, the freelance scriptwriter, says that if the market could grow, filmmaking could become an important part of the country’s cultural fabric.

“It is related to the cultural traditions of the country; we make films to show ideas to people — our thinking behind what’s bad and good.”

ក្នុង​ភូមិនេះមានសភាព​ដ៏ស្ងបស្ងាត់​ ដោយ​​ប្រជាជនបាន​ចេញ​ទៅ​ធ្វើចំការ​ស្ទើរ​តែទាំង​អស់។ មានតែ​ស្ត្រីជនជាតិ​ជនជាតិដើមទំពួន វ័យកណ្តាល ប្រមាណ​៥នាក់កំពុង​សម្រាក​ក្នុង​ផ្ទះ និង​ធ្វើ​ដំណើរក្នុង​​ភូមិ និងមាន​ស្ត្រី​ចំណាស់ បីនាក់ កំពុង​ធ្វើ​ដំណើរ​​ដោយ​មាន​ ជក់ខ្សៀរបណ្តើរបង្ហុយផ្សែងតិចៗបណ្តើរ ក្នុងសំលៀកបំពាក់​សាមញ្ញ​ដូច​ពលរដ្ឋ​ធម្មតា។

​​​ស្រ្តីម្នាក់ពាក់​អា​វ​យឺ​ត​ព​ណ៌​ក្រ​ហ​ម ស្រោបដោយ​អាវដៃវែងពីខាងក្រៅ ពណ៌ផ្កាឈូកស្រាល ជាមួយនិងខោខូវប៊យជើងវែង​ ក្នុងដៃ​មាន​កាន់​កូនស្រីអាយុប្រហែល ជាង២ឆ្នាំ ដាក់នៅលើភ្លៅខាងមុខ បានរៀបរាប់ថាខ្លួនបានបោះបង់ការសិក្សាត្រឹមថ្នាក់ទី៥ ដោយសារម្តាយឪពុកមានវ័យចាស់ និងត្រូវរៀបការដើម្បីជួយគ្រួសារ ដែលជាប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច។

​«ចា៎ ខ្ញុំឈប់រៀនយកប្ដីហ្មង ណាមួយចេញជួយធ្វើការពុកម៉ែដែរ ព្រោះពុកម្ដាយខ្ញុំចាស់ហើយ។ […] មុនខ្ញុំសម្រេចចិត្តឈប់រៀន ខ្ញុំបានពិភាក្សាជាមួយ ឳពុកម្ដាយខ្ញុំ តែពួកគាត់មិនឲ្យខ្ញុំឈប់ទេ តែខ្ញុំនៅតែឈប់ ពីព្រោះខ្ញុំអាណិតពួកគាត់» នេះជាការលើកឡើងរបស់ ស្រ្តីជនជាតិដើមភាគតិចទំពួន មុត ចាន់ធី អាយុ១៩ឆ្នាំ។

និយាយ​ដល់​ចំនុចបោះបង់ការសិក្សា​ ចាន់ធី បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ទឹក​មុខ​មក​​ក្រៀ​ម​ក្រំវិញ ដោយ​ថា​អ្នក​ស្រី​មាន​​​​កា​​​រ​​​សោ​​​ក​​​ស្ដា​​​យ​​​ ចំ​​​ពោះ​​​កា​​​រ​​បោះ​​ប​​​ង់​ចោ​​​ល​​​​កា​​​រ​សិ​​​ក្សា ​​​នៅ​​​វ័​​​យ​​ក្មេ​​​ង​​បែ​​​ប​​​នេះ ​​ដោ​​​យ​​​ខ្លួ​​​ន​​​មិ​​​ន​​​បា​​ន​​​រៀ​​​ន​​​ខ្ព​​​ស់​​​ដូ​​​ច​​​គេ​​​​​​​ ​និ​​​ង​​​មិ​​​ន​​​អា​​​ច​​​ធ្វើ​​អ្វី​បា​​​ន​​​ ក្រៅ​​​តែ​​​ពី​​​ធ្វើ​​​កា​​​រ​​​ងា​​​រ​​​ចម្ការ ​និ​ង​មើ​ល​ថែ​កូ​ន​។

​ចា​ន់ធី និយាយថា៖ «ខ្ញុំ មានអារម្មណ៍ថា មិនសប្បាយចិត្តដោយសារតែខ្ញុំឃើញគេចេះអក្សរ ហើយយើងអត់បានរៀន ហើយអត់ចេះអក្សរ ពិបាក»។

បញ្ហាជីវភាពគ្រួសារ និងប្រពៃណីរៀបការវ័យក្មេង នៅតែជារបាំង នៃការសិកស្សាររបស់ស្រ្តីជនជាតិដើមភាគតិច ដែលធ្វើឲ្យពួកគេភាគច្រើន បោះបង់ការសិក្សាត្រឹមថ្នាក់បឋម។

​ចាស់​ទុំ​ភូមិលុងឃុង​ ​លោ​ក​ ​សា​ក់​ ​ស​យ​ ​អា​យុ​ ​៦​១​ឆ្នាំ​ ​​បា​ន​ប្រា​ប់អ្នក​យក​ព័ត៌មាន​​ថា ​​ដោយ​សា​រ​ប្រ​ពៃ​ណី​ទំ​នៀ​ម​ទ​ម្លា​ប់រ​ប​ស់​ជ​ន​ជា​តិ​ដើ​ម​ភា​គ​តិ​ច​ ធ្វើ​ឱ្យ​ពួ​ក​គេ​មិ​ន​សូវខ្វ​ល់​ ​លើ​រឿង​សិ​​ក្សានោះ​ទេ​។​ ​

​លោ​ក​ ​ស​យ​៖ ​«​យ​​​ក​​​ប្ដី​​​យ​​​ក​​​​អី​​​​អ​​​ស់​​​​ លែ​​​​ង​​​​រៀ​​​​ន​​​ហើ​​​យ​​​។ អា​ហ្នឹ​​​ង​​​វា​​​ទ​​​ម្លា​​​ប់​​​ចឹ​​​​ង​ ​​​ហើ​​​យ​​​ជ​​​ន​​​ជា​​​តិ​​​​​​​នេះ​​​ ​អ​​​ត់​​​ចា​​​ប់​ ​​​អា​​​រ​​​ម្ម​​​ណ៍​​​អ​​​ក្ស​​​រ​​​ ​​រឿ​​​ង​​​​​សំ​​​បុ​​​ត្រ​​​ស្នា​​​​​ម​​​ ​​​ទ​​​ម្លា​​​ប់​​​តាំ​​​ង​​​ពី​​​ដូ​​​ន​​​តា​​​ម​​​ក​ ​​​ហ្នឹ​​​ង​​​ប្រ​​​វ​ត្តិ​​​ជ​​​ន​ជា​​​តិ​​​ហ្នឹ​​​ង​​​។

ប្រ​ធា​ន​ភូ​មិ​លុ​ង​ឃុ​ង​ លោក តា​ក់ ​​​ណា​​ក់​​​ អា​យុ​​៥​៣​ឆ្នាំ​ បាន​ឱ្យ​ដឹង​​ថា ក្មេងស្រីក្នុង​ភូមិ​លោក​ចាប់​ផ្ដើម​បោះបង់​ការ​សិក្សា នៅ​អា​យុ​ច​ន្លោះ​ពី​ ​១​១​ឆ្នាំ​ ​ទៅ​១​២​ឆ្នាំ​ ដោយសារ ជីវភាពគ្រួសារ និងរឿងផ្ទាល់ខ្លួន។

លោក ណាក់ និយាយថា៖ «​ទី​១​ ​គា​ត់​ខ្វះ​ថ​វិ​កា​ ​ទី​២​ ​គា​ត់​ថា​ឆ្ងា​យ​ពី​ភូ​មិ​គា​ត់​អ​ត់​មា​ន​​មធ្យោ​បា​យ​ធ្វើ​ដំ​ណើ​រ​។​ ខ្លះ​ទៀត​គេ​ក៏​ស្រលាញ់​គ្នា​ហើយ​ក៏​ឈប់​រៀន ទៅរៀបការ ​ផ្សេង​ទៀ​ត​មា​នអ្នក​ខ្លះ​ឈឺ​ ​ឈ​ប់​៤​ ​ទៅ​១​០​ថ្ងៃ ​អៀ​ន​ខ្មា​ស​ក៏លែងចូ​ល​រៀ​ន​អា​ហ្នឹ​ង​ក៏​មា​ន​ដែ​រ​ »។

លោកបន្ថែម​ថា៖ « ខ្ញុំពិតជាមានបារម្ភចំពោះសិស្ស​ ដែលបានបោះបង់ ការសិក្សារចោលច្រើន វាពិតជាគួរអោយស្ដាយ។ […] ពួកគេតាម តាមពុកម្ដាយ គេទៅ ជាជ័រឆ្ងាយៗ។ ប៉ុន្តែយើង អំពាវនាវឲ្យគាត់មករៀនហ្នឹង។ យើងដើរប្រាប់ពុកម្ដាយគេ អំពាវនាវជំរុញលើកទឹកចិត្តកូនចូលរៀនវិញដែរ ​»។

ទោះបីជា កុមារជនជាតិដើមភាគតិចជាច្រើន បោះបង់ការសិក្សាទាំងវ័យក្មេងក៏ដោយ ក៏នៅមានកុមារមួយចំនួននៅតែបន្តការសិក្សា ដោយពួកគេចង់បានការងារល្អ និងជួយដល់សហគមន៍របស់ពួកគេ។

ក្នុង​សំលៀក​បំពាក់សំពត់ភ្លីសេ​ និងអាវយឺតពណ៍ខ្មៅ ដោយ​មានស្ពាយ​កាផា ​នៅពី​ក្រោយ ផ្ទុក​ពេញ​ទៅ​ដោយ​ ស្លឹកចេក សាញននោង សំរាប់ដុះខ្លួន មានច្រាស់​ពណ៌លឿងធំមួយ និងរួមជាមួយខោវអាវសើមៗ​ កុមារី​ជនជាតិ​​ទំពួនវ័យ​១៣​ឆ្នាំ​ ឈ្មោះកែវ ឥណ្ឌា ដែលមា​សម្បុ​ខ្មៅ​ ជាមួយសក់វែងខ្មៅត្រឹមចង្កេះ បានិយាយថានាង​​​ស្រលាញ់​ការ​សិក្សា​យ៉ាងខ្លាំង។ កុមារីរូបនេះ គិតថាមានតែការសិក្សាទេដែលអាចឲ្យនាងអាចមាន​ការងារ​ល្អបាន ពីព្រោះនៅថ្ងៃអនាគតនាងចង់​ក្លាយ ជាវេជ្ជបណ្ឌិត ដើម្បីជួយចាស់ជរា​​ និង ឪពុកម្តាយរបស់នាង។​

កុមារី ឥណ្ឌា និយាយថា៖« ខ្ញុំនឹងមិនបោះបង់ការសិក្សារឡើយ ពីព្រោះ ខ្ញុំចង់បានធ្វើការងារល្អ ហើយធំដូចគេ។ អនាគត ខ្ញុំចង់ក្លាយជាគ្រូពេទ្យ ពីព្រោះអាចជួយមនុស្សចាស់ ជរា និង​ឳពុកម្ដាយ»។

វិទ្យាល័យ​អន្តេវាសិកដ្ឋាន ក្នុង​ក្រុង​បានលុង ខេត្ត​រតនគីរី គឺជា​ទីកន្លែង​​​ផ្តល់ការ​សិក្សា​ និង​ជម្រក​ ដល់​សិស្សដែល​ធ្វើ ដំណើរមក​ពីតំបន់​ដាច់ស្រយាល​នៃ​ខេត្ត​នេះដើម្បី​បន្តការសិក្សា។

នាយកវិទ្យាល័យ​នេះ​គឺ​លោក លោក ឡាក់ ឈាងឡាយ ប្រាប់​អ្នក​យក​ព័ត៌មាន​ថា នៅឆ្នាំ២០១៩នេះ​មានសិស្សសរុប៧៩៦នាក់ ក្នុងនោះ មានសិស្សស្រី ៤២៨នាក់ កំពុង​ស្នាក់​នៅ​ និង​សិក្សា​ក្នុង​សាលា​របស់​លោក។ នៅក្នុង​ចំណោម​សិស្សទាំងនោះ​មានសិស្ស​ប្រុស៥៥នាក់ និងសិស្សស្រី១៨នាក់ បោះបង់​ការ​សិក្សា ។

បើ​តាម​លោក ឡាក់ ឈាងឡាយ អ្នក​ដែលបោះ​បង់​ចោល​ការ​សិក្សា​ គឺ៩១ភាគរយ​​ជា ​ជនជាតិ​​ដើម​ភាគតិច ដោយសារកត្តាជីវភាព និងប្រពៃណីរៀបការវ័យក្មេង។

លោក ឈាងឡាយ មានប្រសាសន៍​ថា៖ « កត្តាដែលនាំឲ្យពួកគេបោះបង់ការសិក្សា ដោយសារបញ្ហាសុវត្ថិភាពធ្វើដំណើរ ប្រពៃណី និងជួយធ្វើការងាររកប្រាក់ទ្រទ្រង់ជីវភាពគ្រួសារជាដើម » ។

បច្ចុប្បន្ន មានការកើនឡើង នៃការចុះឈ្មោះចូលរៀន របស់ជនជាតិដើមភាគតិច ប៉ុន្តែ​អត្រា​នៃ​ការ​បោះបង់​ចោលការ​សិក្សា​នៅវ័យក្មេងនៅតែចោទជាបញ្ហា។

ប្រធាន​មន្ទីរ​អប់រំខេត្ត​រតនគិរី លោក ខាត់ សាម៉ាល់ មានប្រសាសន៍ថា បញ្ហាប្រឈមដែលនាំឲ្យសិស្សមួយ ចំនួននៅ ខេត្តរតនគិរី បោះបង់ការសិក្សាដោយសារឪពុកម្តាយ ឬអាណាព្យាបាល បញ្ហាចំណាកស្រុក ឆាប់រៀបការ និងការ​ចូលរៀនលើសអាយុជាដើម។

ទោះ​ជាយ៉ាង​ណា លោក សាម៉ាល់ អះអាងថា មន្ទីរអប់រំខេត្តនឹងខិតខំសហការជាមួយដៃគូពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីអប់រំ​ដល់​សិស្ស​ និង​ឪពុក​ម្តាយ ឬ​អាណាព្យាបាលរបស់សិស្ស ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឱ្យ​សិស្ស​ទទួលបានសិទ្ធិអប់រំ យ៉ាងតិចត្រឹមថ្នាក់ទី៩​ដែរ។

លោក សាម៉ាល់ មានប្រសាន៍ថា៖ «សូមជម្រាប ពលរដ្ឋគ្រប់រូបទទួលបានសេវាអប់រំមូលដ្ឋាន៩ ឆ្នាំយ៉ាងតិច ដោយមិនគិតថ្លៃ ផ្អែកតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អប់រំ ដែលយើងហៅថាសកលកម្មអប់រំ » ។យោងតាមរបាយការណ៍របស់មន្ទីរអប់រំខេត្តរតនគីរីឆ្នាំ២០១៩ បង្ហាញថាចំនួនសិស្ស ដែលបានបោះបង់ចោល ​ការសិក្សា​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ​ក្នុងឆ្នាំ​សិក្សា​២០១៦-២០១៧ មានចំនួន ៦,១២ ភាគរយ នៃសិស្សស្រីដែលបានឈប់រៀន ហើយចំនួន​សិស្ស​ស្រី​បានកើន ឡើងដល់ ៧,៨៧ភាគរយ នៅឆ្នាំ​ ២០១៧-២០១៨។

SOURCE: https://vodkhmer.news/2019/12/25/tonle-sap-fishermen-are-very-worried-by-the-sharp-decline-in-fishing/

LINK: https://cambonomist.com/news/sand-dredging-causes-bank-erosion-/

SOURCE: https://cambojanews.com/fear-rises-as-riverbanks-erode-from-under-villagers-homes/

Source: https://vodkhmer.news/2019/12/05/a-eco-prey-veng-villagers-plating-sugar/

Source: https://vodkhmer.news/2019/12/06/first-batch-of-ccim-journalism-training-class-finished-their-study/

Climate change — which could be contributing to worsening floods and droughts — as well as low prices and a limited number of agricultural support officers at the local level remain obstacles for the sector, according to a ministry report from August. The government also announced last month that Cambodia faced a long dry season ahead due to a severe El Nino effect, with warnings of likely water shortages in 2019 and 2020.

To try to give a boost to the sector, the ministry had started many programs to assist farmers, said spokesman Srey Vuthy.

“We are providing some agricultural seeds to help farmers in case of natural disasters, and promoting vegetable crops that grow in water and all kinds of vegetable crops that farmers can grow after their rice harvests,” Vuthy said. “Moreover, the ministry urges farmers to implement high-yield crops by applying a drip irrigation system.”

Drip irrigation refers to installing pipes along fields to improve the watering of plants and cut labor costs.

“We don’t have exact figures, but we do many things,” Vuthy said.

Oun Leakna, a 29-year-old bitter melon farmer in Pursat province, said her revenues quadrupled by switching to the new method.

Traditional farming methods cost about $50 and bring in about $125 per 0.3 hectares, Leakna said. Since installing drip irrigation at a cost of about $300 per 0.3 hectares, her costs and revenues had risen to about $75 and $500 per 0.3 hectares, respectively, she said.

“And the bitter melon is better,” she said.

However, others said that when compared to neighboring countries such as Thailand and Vietnam, Cambodia still had a long way to go to support its farmers, with some saying that interest rates were too high and they simply did not have access to the capital needed to invest in better methods.

Sam Vitu, an independent agricultural consultant, said debt among farmers was leading many to sell as soon as they could reap a harvest, flooding the market and depressing prices.

They needed better coordination and access to cheaper capital than is available through microfinance, Vitu said.

“Prices have begun to go down because farmers took loans from [microfinance] institutions to buy fertilizer, seeds and hire a lot of labor. When they sell, they sell fast because they need to repay the loans,” he said. “Therefore, when they sell urgently, the products hit the market and the price drops.”

The government could buy a reserve of agricultural products and mandate millers to buy produce at a fixed price from farmers to make sure profits were evenly distributed, Vitu said.

“Moreover, it’s the interest rate that causes farmers problems. Generally speaking, 18 percent per year is still high,” Vitu, said, referring to the interest rate cap imposed on MFIs. “Agriculture really needs a lot [of loans]. In neighboring countries, governments assist with loaning capital to farmers. In Vietnam or Thailand, farmers have access to rates below 1 percent per year.”

He has long been advocating for more local administrative officers in communes to guide and assist farmers, he added.

“I’ve suggested three agricultural officers per commune to help, or one or two officers in small communes,” he said. However, most communes barely had one officer, he said. “It’s necessary to have training officers to provide some guidance and tools and seeds.”

Yong Kim Eng, president of the People Center for Development and Peace, agreed that Cambodia could look to Thailand for more ways to help the farmer.

“Looking at a neighboring country like Thailand, before they produce agriculture they think first about quality and chemistry usage and standards,” Kim Eng said. This strategic planning allowed Thai farmers to grow in both the rainy and dry seasons, he said.

“It can guarantee the living of farmers,” he said. “However, in Cambodia, we only grow for five or six months.”

To go beyond subsistence farming, modern methods were needed. He said he supported ministry initiatives, but new crops introduced to farmers did not always seem to meet the needs of the market, he said.

SOURCE: https://vodkhmer.news/2019/11/29/env-water-dam-help-farmer-respond-to-climate-change/

កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩ សិក្ខាកាម៨រូប ដឹកនាំដោយលោក ឆន ចាន់ស៊ី និងលោក Michael Dickison គ្រូបង្គោលសារព័ត៌មាន នៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ បានធ្វើដំណើរ ទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានអេឡិចត្រូណិចថ្មីៗ ដោយបានទទួលស្វាគមន៍ និងបង្ហាញពីទិដ្ឋភាព ការងារក្នុងអង្គភាព រួមទាំងពន្យល់ពីវិសាលភាពនៃកិច្ចការសារព័ត៌មានដោយ អគ្គនាយកសារព័ត៌មានថ្មីៗ។

អគ្គនាយកសារព័ត៌មានថ្មីៗ លោក លាង ដឺលុច បានធ្វើបទបង្ហាញពន្យល់សិក្ខាកាម ដោយពន្យល់ថា សារព័ត៌មានមានន័យទូលំទូលាយ។​ លោកថា សារព័ត៌មានមិនមែនផ្តោតសំខាន់តែលើនយោបាយបាយ និងសិទ្ធមនុស្សនោះទេ។ អ្នកសារព័ត៌មានក៏អាចផលិតព័ត៌មានទាក់ទងទៅកិច្ចការអភិវឌ្ឍន៍ ការអប់រំ ការច្នៃប្រឌិត ការបំផុសគំនិត និងប្រភេទព័ត៌មានស៊ីជម្រៅលើសពីបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុក។

លោក ដឺលុច មានប្រសាសន៍ថា៖  «ប៉ុន្តែនៅសល់ពីហ្នឹង នោះModel People ហេតុអ្វីយើងបំភ្លេចពួកគាត់ Outstanding Student ហេតុអ្វីយើងបំភ្លេចពួកគាត់»។

លោក ដឺលុច ក៏បានពន្យល់ពីឱកាសការងារនៅសារព័ត៌មានថ្មីៗផងដែរ ដោយលោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ឱកាសបម្រើ ការងារនៅសារព័ត៌មានអេឡិចត្រូនិចថ្មីៗនៅតែមាន ប៉ុន្តែសំខាន់អ្នកស្វែងរកការងារ ត្រូវប្តេជ្ញាចិត្តធ្វើការងារ ឱ្យបានល្អឬយ៉ាងណា។

លោក ដឺលុច បន្ថែមថា៖ «ឱកាសនៅថ្មីៗមាន ប៉ុន្តែសំខាន់លើខ្លួនឯងវិញ។ យើងមានអ្វីមកបំពេញ ឱកាសនោះដែរ? ថ្មីៗ មិនត្រូវការសញ្ញាបត្រទេ តែត្រូវការ Commitmentមុន និងកុំនិយាយពីប្រាក់ខែ»។

ដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានអេឡិចថ្មីៗ របស់សិក្ខាកាមសារព័ត៌មាន ជំនាន់ទី១ នៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) ជាដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សាលើកទី២ហើយ បន្ទាប់ពីក្រុមសិក្ខាកាមនេះបានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សានៅសារព័ត៌មានភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩។

សូមរំលឹកផងដែរថា សិក្ខាកាមជំនាន់ទី១ ចាប់ផ្តើមវគ្គសិក្សារបស់ខ្លួន ពីថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ដល់ ថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៩៕

កសិករមួយចំនួនបានបោះបង់​ និងកាត់បន្ថយចំនួនផ្ទៃដីដាំដំឡូងមី បន្ទាប់ពីពួកគេខាត់បង់ក្នុងការចំណាយលើការដាំដុះ ដោយសារតម្លៃថោក កាលពីឆ្នាំ២០១៦។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ កសិករទាំងនោះបាន ចាប់ផ្តើមដាំឡើងវិញ បន្ទាប់ពីតម្លៃដំឡូងមី បានឡើងថ្លៃវិញនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ កន្លងទៅ។

កសិករដាំដំឡូងមី លោក ផ្លុង កុន អាយុ ៤៤ឆ្នាំនៅភូមិពពក ឃុំពពកស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាន​ លោកបានដាំដំឡូងមីលើផ្ទៃដី ៤ហិកតា​ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ២០១៦ ដំឡូងមីបានធ្លាក់ថ្លៃត្រឹម ១០០រៀល ទៅ១៥០រៀល ក្នុងមួយគីឡូក្រាម។ លោកខាតបង់ប្រាក់ជាច្រើនក្នុងការដាំដុះ ដែលធ្វើឲ្យលោកបាក់ទឹកចិត្ត។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោកបានកាត់បន្ថយផ្ទៃដីដាំដំឡូងមី​ ត្រឹមមួយហិកតាវិញ។

លោក កុន និយាយថា៖ « តាំងពីដំឡូងចុះថោកមក ខ្ញុំមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ទេ ទើបឆ្នាំរួចហើយ ទើបខ្ញុំដាំ ឆ្នាំទៅ»។

លោក កុន បានបន្តថា មិនមែនតែលោកនោះទេ ដែលជួបបញ្ហានេះ។ មានកសិករដាំដំឡូងមី នៅក្នុងភូមិលោកជាច្រើនទៀត បានផ្អាកដាំ និងកាត់បន្ថយផ្ទៃដីដាំដុះ។ លោកថា មានកសិករខ្លះរងនូវការខាតបង់ រហូតដល់ខ្ចីលុយពីគ្រិះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីយកមកចំណាយលើការជួលកម្មករ។

លោក កុន លើកឡើងថា៖ «ឆ្នាំដែលចុះថោកហ្នឹងមានគេឈប់ច្រើនមែន ភាគច្រើនអ្នកដែលប្រើកម្លាំងកម្មករជួលគេហ្នឹង។ អ្នកខ្លះជួល ខាតខ្លាំងតើ ជំពាក់ធនាគារ ជំពាក់អីខ្លះ។ ក្រោយមកដំឡូងឡើ់ងថ្លៃ វាថ្លៃជាងពីមុន៥០%ឯណោះ »។

លោក កុន បានបន្ថែមថា លោក និងកសិករផ្សេងទៀតបានដាំឡើងវិញ និងពង្រីកដីដាំដុះ បន្ទាប់តម្លៃឡើងថ្លៃ ជាង៥០% ក្នុងឆ្នាំ២០១៨។ លោក បានពង្រីកដីដាំដុះ​ បន្ថែមទៀតចំនួន៤ហិកតា។

កសកិករ ម្នាក់ទៀត អ្នកស្រី សុត  សុខខឿន អាយុ ៥៧ឆ្នាំ នៅស្រុកតំបែ ខេត្តត្បូងឃុំ បានឲ្យដឹងថា អ្នកស្រីដាំដំឡូងមីជាង១០ឆ្នាំមកហើយ លើផ្ទៃដី៥ហិចតា។ ប៉ុន្តែដោយសារតម្លៃធ្លាក់ចុះខ្លាំងពេក ធ្វើឲ្យអ្នកស្រីទទួលរងនូវការខាតបង់ ហើយនៅឆ្នាំបន្ទាប់ អ្នកស្រីបានផ្អាកការដាំមួយរយៈ។

ឥឡូវនេះ អ្នកស្រីចាប់ផ្តើមដាំឡើងវិញ ដោយសារឃើញតម្លៃទីផ្សារកាលពីឆ្នាំមុនឡើង។ អ្នកស្រីលក់ដំឡូងមីឲ្យឈ្មួញខ្មែរ​ និងយកទៅលក់បន្តនៅវៀតណាម។ ដំឡូងមីស្រស់ មានតម្លៃ ៣០០រៀល ក្នុង១គីឡូក្រាម។

អ្នកស្រី សុត សុខខឿន និយាយថា៖ «ផ្អាកម៉ារយ:ហើយ ម៉ារយ:ក្រោយមកថោកពេកអត់រួចខ្លួន។ […….]រយៈពេល២ឆ្នាំក្រោយនេះរាងឡើងវិញ កាលមុនហ្នឹងធ្លាក់ចុះ។ ឆ្នាំហ្នឹងប្រហែលជាខែ៣ អីរើដីដាំដែរ»។

ឈ្មួញទិញដំឡូងមី លោក អ៊ាន ស៊ីវ អាយុ ៥៥ឆ្នាំ នៅភូមិពពក ឃុំពពក ស្រុកស្ទោង ខេត្តកំពង់ធំ បានឲ្យដឹងថា ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ ដំឡូងមីឡើងថ្លៃវិញ។ លោកទិញ ពីកសិករ​ តម្លៃ៣០០រៀល ក្នុងមួយ គីឡូក្រាម និងយកទៅលក់នៅវៀតណាមក្នុងតម្លៃ៣៥០-៤០០រៀល ក្នុងមួយគីឡូក្រាមសម្រាប់ដំឡូងមីស្រស់។ លោកថាតម្លៃដំឡូងមី ឡើងឬចុះ អាស្រ័យលើឈ្មួញវៀតណាមជាអ្នកកំណត់។

លោកបានបន្ថែមថា «ទទួលទិញទាំងអស់ ឲ្យតែមាន។ ខាងវៀតណាមជាអ្នកឲ្យថ្លៃ អត់មានឲ្យថ្លៃនៅលើយើងទេ។ អត់មានតម្លៃនៅខ្លួនឯងអត់»។

ប្រធាន​គម្រោង​របស់​ UNDP លោក លាង រ័ត្នម៉ាណា បានមានប្រសាសន៍នៅក្នុងពិធីប្រកាសផ្សព្វផ្សាយរបាយការណ៍ ស្ដីពីការរៀបចំករណីវិនិយោគសម្រាប់ដំឡូងមី កាលពីដើម ខែវិច្ឆិកា  ឆ្នាំ២០១៩ ឲ្យដឹងថា ដំឡូងមីកម្ពុជា​មានទីផ្សារធំ នៅប្រទេសវៀតណាម ដោយសារតែប្រទេសនេះ បង្កើនផ្ទៃដីដាំដំណាំផ្លែឈើ ជាងដាំដំឡូងមី។

លោក លាង រ័ត្នម៉ាណា និយាយថា «ផ្ទៃដីដាំដុះនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមចាប់ផ្ដើមថយចុះ ដោយសារគោលនយោបាយ ប្រទេសវៀតណាមបានផ្ដល់ គឺលើដំណាំដែលមានផលិតផលខ្ពស់ដូចជាផ្លែឈើ។ ចឹងយើងអត់មានអីបារម្ភទេ ចឹងខាង  វៀតណាមគាត់ខ្វះដំឡូងមីទៅវិញ ដោយសារប៉ុន្មានឆ្នាំកន្លងមក វៀតណាមបានទិញដំឡូងមីស្រស់ពីប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងបរិមាណដ៏ច្រើនលើសលប់ ហើយឲ្យតម្លៃខ្ពស់ច្រើនជាងថែមទៀត»។

លោក ម៉ៅ ថូរ៉ា ​រដ្ឋលេខាធិកាក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ថ្លែងក្នុងពិធីប្រកាសផ្សព្វផ្សាយរបាយការណ៍ ស្ដីពីការរៀបចំករណីវិនិយោគសម្រាប់ដំឡូងមី  ឲ្យដឹងថា ខាងក្រសួងពាណិជ្ជកម្មបានរៀបចំ គោលនយោបាយ ដាក់ស្នើសុំដល់រាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីឲ្យដំឡូងមីអាចបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយដូចស្រូវអង្ករដែរ។ លោកថា កសិករដែល ដាំដំឡូងមី មានច្រើន បន្ទាប់ពីដំណាំស្រូវ។

លោក ម៉ៅ ថូរ៉ា មានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងពិនិត្យឃើញថា ប្រជាកសិករ គាត់បានអនុវត្ត បានធ្វើអាជីវកម្មលើដំឡូងមីនេះច្រើន បន្ទាប់ពីស្រូវ។ ជិតកន្លះលានគ្រួសារដែលធ្វើ»។

របាយការណ៍​ក្រសួង​កសិកម្ម​បង្ហាញ​ថា​ បច្ចុប្បន្ន​ ប្រទេស​វៀតណាម និង​ថៃ គឺ​ជា​ទីផ្សារ​ធំ​ជាង​គេ​នៃ​ដំណាំ​ដំឡូង​មី​កម្ពុជា ​ ខណះ​ក្នុង​រយៈពេល​១០​ខែ ​នៃ​ឆ្នាំ​២០១៩​នេះ ​កម្ពុជា​នាំ​ចេញ​ដំឡូង​មី​ទាំង​ក្រៀម ស្រស់ និង​ម្សៅ​ ទៅ​លក់​ក្រៅ​ប្រទេស​បាន​​ជាង ​២លាន ​៣សែន​តោន។

Local fishers say even fish that once lived under the mud on the Tonle Sap’s lake bottom are gone, illegally electrocuted by desperate fishers. The electric rods are also destroying krill eggs, putting the ecosystem in a death spiral, they say.

A 37-year-old fisherman, who says he has plied the waters “since I was born,” has quit fishing for a living and has turned to selling snacks on a tourist boat.

Sitting in his tall floating house, encased by zinc walls held up by old, small wooden pillars, Choeun Sambath says the old livelihoods of Kampong Phluk are disappearing along with the fish.

A small island separated from the mainland during the wet season by the waters of the Tonle Sap lake, Kampong Phluk, in Prasat Bakong district, is home to almost 4,000 people in 1,000 families.

Most still fish to support their livelihoods. But many say the catch has dropped significantly again this year, leaving their futures uncertain.

Choeun, who now spends his days sitting in the middle of a narrow boat with his snacks as tourists take in the lake’s sights, says he can remember when fish were so plentiful a fisherman could hardly fail to catch one.

“I’d put 500 sayern down, and fill 500 sayern,” he says of his krill traps. “But this year, I can’t get even one.”

Choeun says he has seen rampant illegal fishing around the lake. Fishers use electric rods to shock and kill fish, and drag yang kav nets between two boats digging up the lake bottom and decimating fish spawn.

“It would be fine if they fished like us, but they use shock devices, and drag [nets] that reach the bottom of the river — so there is no fish left, even fish that live under the mud. If we talk about krill, the electric shocks break all of their eggs,” Choeun says.

Fishery authorities have taken only intermittent action against illegal fishers, he says, adding he doesn’t understand why the problem is allowed to persist.

Another Kampong Phluk fisherman, Hy Sophea, tells a similar story. The illegal fishing implements and climate change are causing the mass decline in fish stocks, he says. Now he cannot support his family, and depends on his wife who works at the commune office.

“Commune authorities have come to educate [people] — they’ve been active — but the offenses are too much. Some of [the offenders] are from this commune, some are from outside,” he says.

Fishers are using nets with holes smaller than allowed by regulations, killing younger fish, he says.

At the northern end of the island, Rous Hout says the water seems to be receding faster every year. Usually there is water along the riverbanks until February or March. But even earlier this year the riverbanks were dry by January, he says.

“The water is receding so fast this year,” Hout says. “The fish are becoming extinct.”

Commune chief Ning Ny says even as fish stocks decline, the population is increasing and demand for fish rising, putting greater strain on the community. This years appears to be even worse than last, he says.

Baby fish don’t the chance to mature because water levels are so low. “This year there’s less water and it recedes faster, so the fish can’t grow,” he says.

Khun Savoeun, undersecretary of state at the Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries, says the catch on the Tonle Sap appears to be down about 15 percent for the first 10 months of the year, with official statistics showing a decline from 58,646 tons last year to 49,625 tons this year. The coming months are likely to be worse.

“The main cause is that the water this year is lower than last year by 3.4 meters. This makes it so the fish can’t give birth and struggle to breathe,” Savoeun says.

Illegal fishing is seeing a corresponding rise, with cases increasing from 206 last year to 261 already this year, he adds.

“The illegal fishers have more modern methods, and their numbers increase,” he says.

“But our fisheries authority has not increased, and our weapons to suppress the cases have not modernized,” Savoeun says. “Still, we are very active — that’s why we know the cases are increasing.”

The ministry is promoting fish farming to reduce the dependence on natural fish stocks and boost people’s incomes, he adds.

Choeun, the former fisherman in Kampong Phluk who now sells snacks to tourists, says it is difficult to witness how much the lake is changing.“In the past, I could get fish to cook within an hour by putting my hands with rice into the water, and fish swam into my arms. But now, I sit for the whole day and get nothing.”

«កាលពីភ្ញៀវនៅច្រើន ការហូបចុករបស់ខ្ញុំទោះមិនបរិបូរ តែបានមួយទប់ទល់ ប៉ុន្តែពេលភ្ញៀវធ្លាក់ចុះអីចេះ គ្រួសារខ្ញុំហូបមិនគ្រប់ទេ។ ធម្មតា ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំវាចេះតែកើន ប៉ុន្តែឆ្នាំនេះធ្លាក់ចុះ។ កាលភ្ញៀវកើនឡើង មួយថ្ងៃខ្ញុំអុំបាន២ជើង ប៉ុន្តែឥឡូវបានតែ១ជើងទេ»។

នេះគឺជាការរៀបរាប់របស់ អ្នកស្រី ឈួន ម៉ៅ អាយុ៥២ ឆ្នាំ ជាអ្នកអុំទូកដឹកភ្ញៀវទេសចរនៅកំពង់ភ្លុក ស្ថិតក្នុងឃុំកំពង់ភ្លុក ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប។ អ្នកស្រីប្រកបរបរនេះអស់រយៈពេល៤ឆ្នាំមកហើយ។ គ្រួសារអ្នកស្រីពឹងផ្អែកលើរបរនេះទាំងស្រុងដើម្បីផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។

អ្នកស្រី ឈួន ម៉ៅ និយាយថា នៅឆ្នាំ២០១៩ ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាតំបន់នេះមានការថយចុះ ដែលធ្វើឲ្យ អ្នកស្រីពិបាករកចំណូលដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារ ហើយបង្ខំចិត្តឲ្យកូនៗទាំងបួននាក់ឈប់រៀន ដើម្បីរកការងារធ្វើជំនួសវិញ។

អ្នកស្រី ឈួន ម៉ៅ ៖ «កូនខ្ញុំឈប់រៀនអស់ហើយ អាបងចប់បាក់ឌុបឆ្នាំនេះ កូនប្រុសមួយនោះបានតែថ្នាក់ទី៦ កូនស្រីបានថ្នាក់ទី៨មួយ ទី៩មួយ។ យើងអត់មានលុយឲ្យកូនរៀនបានជ្រៅជ្រះទេ»។

អ្នកស្រី ឈួន ម៉ៅ បានលើកឡើងថា មានគ្រួសារជាច្រើនទៀតក្នុងសហគមន៍របស់អ្នកស្រី កំពុងជួបបញ្ហាជីវភាពគ្រួសារ បន្ទាប់ពីចំនួនភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះ។ កាលពីឆ្នាំមុនៗ អ្នកស្រីដឹកភ្ញៀវទៅកម្សាន្តព្រៃលិចទឹក ពីរ ទៅ បីដង ក្នុងមួយថ្ងៃ ហើយអ្នកស្រីអាចរកប្រាក់បាន ៤ ទៅ ៦ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែឆ្នាំនេះ អ្នកស្រីមានភ្ញៀវដឹកមួយ ឬពីរដងក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលអ្នកស្រីអាចរកប្រាក់បាន ២ ទៅ ៤ដុល្លារក្នុងមួយថ្ងៃ។

ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងឃុំកំពង់ភ្លុក ប្រមាណ ៣០ ភាគរយ នៃ៩៦១គ្រួសារ ដែលប្រកបរបរអុំទូកដឹកភ្ញៀវ កំពុងជួបបញ្ហាជីវភាពគ្រួសារ ដោយសារភ្ញៀវទេសចរមកកម្សាន្តនៅតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក មានការធ្លាក់ចុះពាក់កណ្តាលនៅឆ្នាំនេះ។

ក្នុងឆ្នាំ២០១៩នេះ ពលរដ្ឋប្រកបរបរអុំទូកជូនភ្ញៀវ នៅតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិខាងលើ អះអាងដូចៗគ្នាថា ចំនួនភ្ញៀវទេសចរដែលចូលមកទស្សនាកម្សាន្តមានការធ្លាក់ចុះ បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំមុនៗ។ ការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរនេះ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលអាស្រ័យផលពីវិស័យនេះទាំងស្រុង ដោយគ្រួសារខ្លះខ្វះខាតថវិកា ទិញអាហារបរិភោគ ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តឲ្យកូនៗ បញ្ឈប់ការសិក្សា រកការងារធ្វើ ដើម្បីជួយសម្រាលបន្ទុកគ្រួសារ។

ក្រោយសម្រាកពីការអុំជូនភ្ញៀវកម្សាន្ត កំពុងអង្គុយនៅក្បាលទូក អ្នកស្រី នឿង សុខុម វ័យ ៥៣ ឆ្នាំ ប្រកបរបរអុំទូកដឹកភ្ញៀវ នៅតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក តាំងពីកកើតសហគមន៍មក បានឲ្យដឹងថា ឆ្នាំនេះភ្ញៀវទេសចរថយចុះ ធ្វើឲ្យចំនួនជើងនៃការអុំទូកជូនភ្ញៀវ កម្សាន្តក៏មានការថយចុះ តាមនោះដែរ ដែលបញ្ហានេះប៉ះពាល់ ដល់ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសាររបស់អ្នកស្រី។

អ្នកស្រី សុខុម ៖ «ឆ្នាំនេះភ្ញៀវចុះខ្សោយ ឆ្នាំមុន១ថ្ងៃអាចបាន៣-៤ជើង តែឆ្នាំនេះ១ថ្ងៃបាន១ជើង ថ្ងៃខ្លះក៏បាន២ជើងអីចឹងទៅ»។

អ្នកស្រី សុខុម បានទទូចដល់អាជ្ញាធរ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ ជួយរកមធ្យោបាយ ដោយធ្វើយ៉ាងណាអាចទាក់ទាញ ភ្ញៀវទេសចរមកលេងកម្សាន្តតំបន់នេះឲ្យបានច្រើន។
អ្នកស្រីបន្ថែមថា ៖ «សំណូមពរ [ភាគីពាក់ព័ន្ធ] ធ្វើម៉េចឲ្យភ្ញៀវទេសចរចូលឲ្យបានច្រើន ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបានអុំ បានហូប គ្រាន់ដោះស្រាយជីវភាព»។

តំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក មានទីតាំងស្ថិតនៅជាប់នឹងផ្នែកមួយនៃបឹងទន្លេសាប ក្នុងភូមិកំពង់ភ្លុក ឃុំកំពង់ភ្លុក ស្រុកប្រាសាទបាគង ខេត្តសៀមរាប ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ប្រជាពលរដ្ឋសរុបនៅក្នុងឃុំនេះមានចំនួន ៣៧៨៤ នាក់ ស្មើនឹង ៩៦១គ្រួសារ ក្នុងនោះប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណ៣០ភាគរយ ប្រកបរបរដឹកភ្ញៀវទេសចរតាមទូក។

ការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរនេះ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់អ្នកអុំទូកនោះទេ វាក៏ប៉ះពាល់ដល់អ្នកលក់ដូរ ក្នុងសហគមន៍ ក៏ដូចអ្នកផ្តល់សេវាផ្សេងៗផងដែរ។

ម្ចាស់ហាងលក់ដូរបណ្ដែតទឹក នៅតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក អ្នកស្រី រស់ សាវី អាយុ៣២ឆ្នាំ ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ការលក់ដូរឆ្នាំនេះមានការធ្លាក់ចុះខ្លាំង បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០១៨។ អ្នកស្រី ថាចំណូលពីការលក់ដូរ បានត្រឹមទប់ទល់ប៉ុណ្ណោះ លែងសល់លុយចំណេញ ព្រោះរកចំណូលបានតិចជាងឆ្នាំមុន ដោយត្រូវចំណាយទៅលើថ្លៃអាហារ ប្រាក់ខែបុគ្គលិក និងការចំណាយផ្សេងៗទៀត។

អ្នកស្រី សាវី និយាយថា៖ «លក់អត់សូវដាច់ ថយចុះជាងឆ្នាំមុនច្រើន។ ឆ្នាំមុន យើងលក់តាមហាងអីចេះ ១ថ្ងៃអាចរកបានខ្ទង់២០០ដុល្លារ ឥឡូវនេះ ង៉ៃណា១០០ ង៉ៃណា៨០ ង៉ៃណា៥០ [ដុល្លារ]។ បានត្រឹមមួយទប់ទល់ បើថាឲ្យកើនលុយចំណេញជាងឆ្នាំមុន អត់មានហេ៎»។

អង្គុយលើកៅអី ក្នុងទីស្នាក់ការឈើបណ្ដែតទឹក អនុប្រធានសមាគមសហគមន៍ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក អ្នកស្រី មុត ស៊ាក់ ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ចំនួនភ្ញៀវទេសចរឆ្នាំនេះ មានការថយចុះពាក់កណ្ដាល បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០១៨។

អ្នកស្រី មុត ស៊ាក់ និយាយថា៖ «ឆ្នាំមុន ឆ្នាំនេះ ខុសគ្នាពាក់កណ្តាល ឆ្នាំមុនបាន៨០ទូក ឆ្នាំនេះ គិតជាមធ្យម ខ្ញុំវ៉ៃថា៤០ទូកចុះក្នុង១ថ្ងៃ។ ធ្លាក់ចុះចឹង វាប៉ះពាល់ដល់ចំណូលអ្នកអុំខ្លាំង»។

អនុប្រធានសហគមន៍ទេសចរណ៍រូបនេះ បន្ថែមថា ការធ្លាក់ចុះនៃចំនួនភ្ញៀវទេសចរឆ្នាំនេះ អាចបណ្តាលមកពីបញ្ហានយោបាយ និងការកើនឡើងនៃតំបន់ទេសចរណ៍។

អ្នកស្រី បន្ថែមថា៖ «បើតាមខ្ញុំស៊ើបសួរតាមហ្កាយដ៍ [អ្នកនាំភ្ញៀវ] ភ្ញៀវខ្សត់ ដោយសារបញ្ហានយោបាយ។ ហើយបើតាមខ្ញុំគិត កត្តានោះមួយដែរ ដោយសារកំណើនតំបន់ទេសចរណ៍ដទៃ ធ្វើឲ្យភ្ញៀវបែកខ្ញែកគ្នា»។

យោងតាមរបាយការណ៍របស់ក្រសួងទេសចរណ៍ បច្ចុប្បន្នមានសហគមន៍ទេសចរណ៍ប្រមាណជាង ២៣០០ កន្លែង ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង និងគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងទេសចរណ៍ ក្រសួងបរិស្ថាន ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ។ ក្នុងចំណោមសហគមន៍ទេសចរណ៍ទាំង ២៣០០ កន្លែង មានតែ ១២៥ កន្លែងប៉ុណ្ណោះ ដែលកំពុងមានសកម្មភាពទេសចរណ៍ និងអេកូទេសចរណ៍ ក្នុងនោះសហគមន៍ដែលស្ថិតនៅក្រោមក្រសួងទេសចរណ៍មានចំនួន ៧៩ កន្លែង។

ស្ថិតក្នុងសម្លៀកបំពាក់ខោត្រឹមជង្គង់ អាវយឺតសដៃខ្លី លោក ឃួង ចាន់សិរី អាយុ៣៧ឆ្នាំ ជាបុគ្គលិកសហគមន៍ ផ្នែកបកប្រែភាសា នៅតំបន់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិកំពង់ភ្លុក ប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានថា ចំនួនភ្ញៀវធ្លាក់ចុះ ដោយសារតែគ្មានការកំណត់តម្លៃ ចូលទស្សនាឲ្យបានច្បាស់លាស់។ តម្លៃដឹកភ្ញៀវស្ថិតនៅលើមាត់អ្នកផ្តល់សេវានេះ ដែលធ្វើឲ្យភ្ញៀវមិនសប្បាយចិត្ត។

លោក ចាន់សិរី និយាយថា៖ «ចង់សំណូមពរឲ្យក្រសួងទេសចរណ៍ កំណត់តម្លៃលក់ឲ្យស្មើភាពគ្នា ព្រោះមានការរអ៊ូពីភ្ញៀវ។ រឿងស្ងាត់ភ្ញៀវដោយសារខាងតុកតុកមួយចំនួនទៅ ខាងហ្កាយដ៍ [អ្នកនាំភ្ញៀវ] មួយចំនួនទៅ ហើយខាងក្រុមហ៊ុនស្ថាប័នមួយចំនួនទៅ។ គាត់ទារតម្លៃពីភ្ញៀវខ្ពស់ពេក ក្នុងម្នាក់អាច ២៥ ៣៥ រហូតដល់ម្នាក់ឯង៤០ (ដុល្លារ)។ រឿងហ្នឹងបើកំណត់បានវាល្អប្រសើរ»។

ទាក់ទងនឹងករណីនៃការធ្លាក់ចុះចំនួនភ្ញៀវទេសចរ មេឃុំកំពង់ភ្លុក លោក នឹង នី ទទួលស្គាល់ថា ស្ថានភាពជីវភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំកំពង់ភ្លុកឆ្នាំ២០១៩នេះ មានការធ្លាក់ចុះបន្តិច បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០១៨។

លោក នឹង នី មានប្រសាសន៍ថា៖ «ឆ្នាំនេះ ជីវភាពពលរដ្ឋយើងធ្លាក់ចុះបន្តិច តែមិនដល់ថ្នាក់ធ្វើចំណាកស្រុកទៅក្រៅប្រទេស ឬដើរសុំទានទេ»។

លោក នឹង នី មិនដឹងពីមូលហេតុពិតប្រាកដ ដែលធ្វើឲ្យភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះនោះទេ។ ប៉ុន្តែលោកបានលើកឡើងថា ការធ្លាក់ចុះនេះ អាចដោយសារវិបត្តិពិភពលោក ឬតំបន់ទេសចរណ៍នៅកន្លែងផ្សេងៗមានការកើនឡើង។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងទេសចរណ៍ លោក ជុក ជំនោរ និងប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប លោក ង៉ូវ សេងកាក់ មិនអាចទាក់ទងដើម្បីធ្វើអត្ថាធិប្បាយពីបញ្ហាធ្លាក់ចុះចំនួនភ្ញៀវទេសចរបាននោះទេ នៅក្នុងសប្ដាហ៍នេះ។

យោងតាមរបាយការណ៍ក្រសួងទេសចរណ៍ រយៈពេល៧ខែដើមឆ្នាំ២០១៩ ភ្ញៀវទេសចរទៅលេងខេត្តសៀមរាប មានចំនួនជិត ១លាន ៤សែននាក់ ថយចុះ ៩,៦៦ ភាគរយ បើប្រៀបធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០១៨។

River levels have been hitting record lows this year following an unusually short rainy season that some have attributed to climate change.

Soy Keo, acting president of the Coalition of Cambodian Fishers, said five provinces around the Tonle Sap lake were seeing worryingly low catches.

“The fish haul has decreased over 50 percent compared to last year,” said Keo, 43, who fishes himself in a floating village in Pursat province.

Keo suggested three reasons for the declining catch: more competition, illegal fishing and climate change.

More people were fishing the same areas due to low water levels, including some who had turned to fishing because their rice paddies were dry, Keo said.

Increasing numbers were also turning to illegal fishing — using electric shocks to kill fish and nets with holes smaller than allowed — to try to increase their catch, he added.

Some of the problems are long-standing. Illegal fishing has destroyed natural fish nurseries and is leading to smaller fish sizes and diversity, according to business website Capital Cambodia.

The Agriculture Ministry’s six-monthly report for the first half of the year, released in August, also noted that climate change was linked to flooding and low river levels, affecting fisheries. Illegal fishing also remained a problem, the report said. Furthermore, people were cutting down trees along shorelines in order to farm, destroying habitats where fish can breed, it said.

Ros Vuth, a 62-year-old fisherman in Siem Reap province, also complained of a lack of fish in the Tonle Sap and surrounding rivers.

The rainy season was unusually short this year, and tributaries in his area returned to their low dry-season levels within two to three months, Vuth said. Usually, the process took six months, he said.

“This year was the fastest [to return to] low tide,” he said. “This month the rivers are dry.”

Yong Kim Eng, president of the People Center for Development and Peace, said he hoped authorities and stakeholders could work to find a solution for fishers.

The low water levels were also causing environmental degradation, Kim Eng added.

“It causes the loss of some species of fish and biodiversity, especially along the Mekong and Tonle Sap rivers,” he said.

ទូកជ្រោយចង្វារមានជ័យរស្មីមេគង្គ បានបង្កើតឡើងអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំមកហើយ ទូកដែលមានប្រវែង២៨ម៉ែត្រ ផ្ទុកកីឡាករបានចំនួន៤៤នាក់ ចំពោះលទ្ធផលនៃការប្រកួត ទូកនេះមិនដែលធ្លាក់ចំណាត់ថ្នាក់ដល់លេខបីនោះទេ ហើយចំពោះជ័យលាភីដែលសហគមន៍នេះសប្បាយរីករាយជាងគេ គឺជ័យលាភីផ្នែកសោភ័ណភាពស្អាតដាច់គេក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ដោយទទួលពានផ្ទាល់ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី។