Full story here: https://kiripost.com/stories/farmers-battle-against-rising-costs

បុរសដែលមានអាយុ៧៥ ជាកសិករម្នាក់រស់នៅក្នុងភូមិទួលក្រសាំងខ ឃុំអង្គរបុរី ស្រុកអង្គរបុរី​ បាននិយាយថា ក្នុងមួយឆ្នាំលោកអាចធ្វើស្រែបានបីដង ហើយចំណែកការប្រមូលផលស្រូវវិញគឺទទួលបានផលល្អប្រសើរ ព្រោះនៅតំបន់នេះមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ ហើយការដាំដុះស្រូវធ្វើម្ដងក្នុងមួយហិចតាអាចទទួលបានផលស្រូវចន្លោះពី ៨តោន ទៅ ១០តោន។

ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា លោកបាន​បន្ថែម​ថា ការ​កើន​ឡើង​ការ​ចំណាយ​កំពុង​កាត់បន្ថយ​ប្រាក់​ចំណេញ​របស់​គាត់។ ថ្មីៗនេះតម្លៃជីបានឡើងថ្លៃ។ ជីមួយការ៉ុងមានតម្លៃ ១៨ម៉ឺនរៀល (៤៥ ដុល្លារ) ឬ ២០ម៉ឺនរៀល (៥០ដុល្លារ) ប្រសិនបើគាត់បង់រំលោះ។ តម្លៃ​ពីមុនមានចន្លោះ​ពី ១០​ម៉ឺន​រៀល​ទៅ ​១២​ម៉ឺន​រៀល​ប៉ុណ្ណោះ​។ លើស​ពី​នេះ តម្លៃ​សាំងក៏​ឡើង​ថ្លៃ ដែល​នាំ​ឱ្យ​ប្រាក់​ចំណូល​មិន​មាន​តុល្យភាព​ពី​ការ​លក់​ស្រូវរបស់​គាត់។

ឧបសគ្គមួយទៀតរបស់កសិករ គឺពួកគាត់ត្រូវឆ្លងកាត់ឈ្មួញកណ្តាលនៅពេលលក់ផលិតផលរបស់ពួកគាត់ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ប្រាក់ចំណេញបន្ថែមទៀត។ ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩ ក៏​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​តម្លៃ​កសិផល​ឡើង​ថ្លៃ​ដែរ ដែល​មិន​ស្រប​នឹង​តម្លៃ​ស្រូវ។

«តាមដែលខ្ញុំដឹងមក តម្លៃស្រូវដែលខាងវៀតណាមផ្ដល់មកឲ្យខាងខ្មែរមានតម្លៃក្នុងមួយគីឡូ ១៥០០រៀល ប៉ុន្ដែខ្មែរយើងសង្កត់កខ្មែរយើង ដោយឈ្នួញខ្មែរយើងទិញពីយើងក្នុងតម្លៃថោក ដើម្បីលក់បន្ដទៅឲ្យឈ្នួញវៀតណាម។»

ប្រជាជននៅខេត្តតាកែវ ៩០ភាគរយ ប្រកបរបរកសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ហើយលោកឆាន់ ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា នេះសំណាងហើយឆ្នាំនេះមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ មិនចាំបាច់បូមទឹកបញ្ចូលស្រែដូចឆ្នាំមុន ទើបការចំណាយទៅលើកប្រេងសាំងមិនសូវមាន។

កាលពីមុនៗមកនោះការចំណាយពិតជាអស់ច្រើន ហើយផលស្រូវយើងក៏ទទួលបានច្រើនណាស់ដែរ ប៉ុន្ដែស្រូវមានតម្លៃថោកខ្លាំងនៅពេលនេះ ដោយក្នុងមួយគីឡូក្រាមតម្លៃ ៧០០ រៀល ទៅ ៨០០រៀល។

លោកឆាន់បានស្នើសុំឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងមន្ដ្រីមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធយកចិត្តទុកដាក់អំពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាកសិករផង សូមស្វែងរកទីផ្សារលក់ស្រូវចេញឲ្យមានតម្លៃថ្លៃគួរសមល្មមអាចទូទាត់ចំណាយបាន និងសល់ចំណូលខ្លះៗដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតបន្ដទៅមុខទៀត។ លោកបានស្នើសុំតម្លៃស្រូវឲ្យបានត្រឹមតែមួយគីឡូ ១០០០រៀលក៏អស់ចិត្ត គឺវាល្មមអាចសល់លុយបន្ដិចបន្ដួចដែរ។

អ្នកស្រី ដេត មានអាយុ ៤៧ ឆ្នាំ ជាប្រពន្ធមេភូមិដើមគ ស្រុកបុរីជលសារ ខេត្តតាកែវបានកំពុងជជែកលេងជាមួយកសិករស្ដ្រីគ្នាឯងប្រមាណ ៤ -៥ នាក់អំពីបញ្ហាស្រូវមានតម្លៃទាបព្រមទាំងទឹកមុខសម្លឹងទៅរកបាវស្រូវរបស់គាត់ទាំងអស់សង្ឃឹម ហើយបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំជាកសិករមួយរូបធ្វើស្រែចំនួន១២ហិចតា។»

អំឡុងពេលធ្វើស្រែចម្ការ អ្នកស្រីពិបាកចិត្តខ្លាំងមែនទែន ព្រោះត្រូវចំណាយថវិកាច្រើនទៅលើកម្លាំងពលកម្មដើម្បីជួលគេឲ្យភ្ជួរ និងជួលម៉ាស៊ីនច្រូតស្រូវ ហើយដីដែលអ្នកស្រីធ្វើទៀតសោតនោះជាដីស្រែដែលអ្នកស្រីជួលគេ បូកផ្សំជាមួយនឹងប្រេង ជីឡើងថ្លៃទៀតនោះ អ្នកស្រីសឹងតែគ្មានកម្លាំងចិត្តបន្ដរបរជាកសិករតទៅទៀតដែរ។

អ្នកស្រីបានពោលដូច្នេះថា ស្រូវដែលអ្នកស្រីលក់ចេញក្នុងមួយតោនតម្លៃ ៨០ម៉ឺនក្នុងមួយតោន។

អ្នកស្រីបានបន្ទោសឈ្នួញកណ្ដាលដោយសារតែពួកគេទម្លាក់តម្លៃស្រូវរបស់អ្នកស្រី។ ស្រូវដែលអ្នកស្រីលក់ចេញដំបូងគឺលក់ទៅកាន់ឈ្មួញខ្មែរ តែឈ្មួញខ្មែរទិញពីអ្នកស្រីយកទៅលក់បន្ដនៅវៀតណាមផ្ទាល់ ឬឈ្មួញខ្មែរខ្លះលក់បន្ដទៅឈ្មួញខ្មែរគ្នាឯង ហើយលក់បន្ដទៅកាន់ឈ្មួញវៀតណាម។

អ្នកស្រីបានបន្ថែមទៀតថា តម្លៃស្រូវនៅប្រទេសវៀតណាមគេឲ្យមួយតោនតម្លៃ ១លាន ១សែនរៀល តែឈ្មួញខ្មែរគ្នាឯងជាអ្នកទម្លាក់តម្លៃស្រូវដើម្បីបានចំណេញច្រើន បែរមកទិញតម្លៃស្រូវមួយតោន ៨០ម៉ឺនរៀល។

អ្នកស្រីបានសំណូមពរ សូមឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាល និងមន្ដ្រីអាជ្ញាធរជួយស្វែងរកទីផ្សារលក់ស្រូវឲ្យមានតម្លៃថ្លៃជាងនេះ ដើម្បីចំណាយ និងចំណូលមានភាពស៊ីចង្វាក់គ្នា និងសមរម្យល្មមអាចចិញ្ចឹមជីវិតរស់បាន ហើយវាក៏ជាការលើកទឹកចិត្តដល់កសិករឲ្យមានសង្ឃឹមក្នុងការប្រកបរបរកសិកម្មបន្ដទៀតផងដែរ។

លោកឡាយ ជាកសិករធ្វើស្រែនៅស្រុកកោះអណ្ដែត កំពុងធ្វើការច្រូតស្រូវ និងពូតម្ដងមួយកណ្ដាប់ក្រោមកម្ដៅថ្ងៃក្ដៅខ្លាំងព្រមទាំងបែកញើសសស្រាកសស្រាំយ៉ាងមមាញឹកតែម្នាក់ឯងកណ្ដាលវាល់ស្រែពណ៌លឿងក្រហម។

បានប្រាប់លើកឡើងថា នៅស្រុកកោះអណ្ដែត លោកអាចធ្វើស្រែបានតែមួយដងគត់ក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតំបន់នេះជាតំបន់ដីលើមិនសូវមានទឹកដូចតំបន់ដីក្រោមជល់សារ និងអង្គរបុរី ដែលមានប្រព័ន្ធទឹកអនុគ្រោះខ្លាំងដូចគេនោះទេ។ រីឯតំបន់នេះវិញមិនមានទេគ្រោះទឹកជំនន់ ធ្លាប់តែមានគ្រោះរាំងស្ងួតម្ដងម្កាល។

លោកឡាយ បានប្រាប់ឲ្យដឹងទៀតថា ស្រូវនៅតំបន់នេះលក់ក្នុងមួយគីឡូបាន ៨០០ -៩០០រៀល តែប៉ុណ្ណោះ វាមិនសមទៅនឹងថវិកាដែលលោកបានចំណាយទៅលើថ្លៃជីមួយការ៉ុង ២០ម៉ឺននោះទេ។ 

ម្យ៉ាងទៀតឥលូវនេះ ភាគច្រើនកសិករធ្វើស្រែដោយប្រើម៉ាស៊ីនច្រូតស្រូវដែលត្រូវជួលគេទៀត។  

អ្នកចងក្រងសហគមន៏កសិកម្មនៅក្នុងខេត្តសៀមរាម លោកញ៉ោ សុភាព បានឲ្យដឹងថាវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជាហាក់នៅមានកម្រិតនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសជិតខាង ទាំងបច្ចេកទេស ធនធាន ទីផ្សារ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ គោលនយោបាយកសិកម្ម រួមទាំងមធ្យោបាយដឹកជញ្ជួនកសិផល។

លោកបានបន្ថែមថា តាមការសង្កេតរបស់លោក វិស័យកសិកម្មនឹងអាចជួយឲ្យពលរដ្ឋមានជីវភាពសមរម្យ ប្រសិនបើមានការយកចិត្តទុកដាក់ពីភាគីពាក់ព័ន្ធពិសេសរដ្ឋាភិបាល និង ក្រសួងកសិកម្ម។

លោកបានប្រាប់ឲ្យដឹងថា៖ «តាមការសង្កេតមើលរបស់ខ្ញុំ ក្នុងនាមជាអ្នកធ្វើកសិកម្មផ្ទាល់

វិស័យកសិកម្ម អាចជួយឲ្យកសិករមានជីវភាពធូរធារ ប្រសិនបើមានការជួយគាំទ្រពីគ្រប់វិស័យ ទាំងវិស័យរដ្ឋាភិបាល ទាំងវិស័យឯកជន ហើយនឹងទាំងវិស័យសង្គមស៊ីវិល។»

ឈ្មួញកណ្តាលក្នុង​ខេត្ត​តាកែវ​ជា​ច្រើន​នាក់​ត្រូវ​បាន​ទាក់​ទងដើម្បីសុំការអត្ថាធិប្បាយសម្រាប់អត្ថបទនេះ ក៏​ប៉ុន្តែ​ពួកគេបានបដិសេធ​មិន​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​ទេ ដោយអ្នកខ្លះបាននិយាយថាឈឺ។

រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកសិកម្ម លោកវែង សាខុន កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ បានសុំមិនធ្វើអត្ថាធិប្បាយបន្ថែមនៅពេលទាក់ទងតាមទូរស័ព្ទ ដោយលោកបានប្រាប់ថា លោកគ្មានពេលពន្យល់ពីបញ្ហានេះម្ដងហើយម្ដងទៀតនោះទេ ព្រោះចំណុចខ្លះ គាត់បានសរសេររៀបរាប់នៅលើគេហទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោករួចហើយ។

​​ «មិនមើលហ្វេសប៊ុកខ្ញុំ មូលហេតុដែលស្រូវចុះថោក ជីឡើងថ្លៃខ្ញុំសរសេរអស់ ហើយសួរដដែលៗ ខ្ញុំធុញ។»

យោងតាមហ្វេសប៊ុករបស់លោកសាខុន ដែលបង្ហោះកាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ បានឲ្យដឹងថា តម្លៃថ្នាំ និងជីកសិកម្មមានតម្លៃថ្លៃវិញ បណ្ដាលមកពីបណ្ដាប្រទេសដែលជាអ្នកផលិត មានបញ្ហារអាក់រអួលផ្នែកផលិតកម្ម។ វត្ថុធាតុដើមក៏មានការខ្វះខាត ផលិតកម្មជីថយចុះដោយសារតែកង្វះកម្លាំងពលកម្ម ផ្សេងពីនោះក៏មានប្រទេសជាច្រើនដែលបញ្ជាទិញផលលិតផលទាំងនេះមិនមែនមានតែកម្ពុជាមួយទេ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យការផ្គត់ផ្គង់មិនគ្រប់គ្រាន់។

លោកបានសរសេរថា៖ «ការចំណាយលើការវេចខ្ចប់ឡើងវិញក៏ជាបន្ទុកមួយ ដែលត្រូវការ សំបកវេចខ្ចប់បោះពុម្ភជាភាសាខ្មែរ។ ក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់មួយចំនួនធំមិនបានទៅទិញដល់រោងចក្រផ្ទាល់ ដោយទិញតាមរយៈឈ្មួញកណ្ដាល ជាហេតុធ្វើឲ្យតម្លៃថ្លៃជាងតម្លៃចេញពីរោងចក្រ និងជាមួយគ្នានេះកំណើនក្នុងការប្រើប្រាស់ក៏មានការកើនឡើងខ្លាំង។»

លោក​ផៃ​ ស៊ីផាន បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី៩​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​ ថា​ ការ​ហៅ​​លោក​មីន​ អោងឡាំង​ មេ​ដឹក​នាំ​របប​សឹក​ភូមា​​ជា​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​នៃ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​តាម​រយៈ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រួម​ពី​ក្រុង​ណៃពីដោ​ កាល​ពី​ថ្ងៃទី០៧​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​ កន្លង​ទៅ​នោះ​ គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​គោ​រព​សមាស​ភាគី​ចរចារ​ខាង​របប​សឹក​ភូមា​​ប៉ុណ្ណោះ ​​មិន​មែន​​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹក​ភូមា​ជា​ផ្លូវការ​ឡើយ​។

លោក​ ផៃ ស៊ីផាន លើកឡើង​បែប​​នេះ​ ​បន្ទាប់​ពី​អ្នក​ឃ្លាំមើល​សង្គម​មួយ​ចំនួន​​​​យល់​ថា​ កម្ពុជា​​បាន​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹក​ភូមា​ជា​ផ្លូវការ​​ បន្ទាប់​ពី​លោក​នាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៧ និង​ថ្ងៃ​ទី​៨​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​។

លោកផៃ ស៊ីផាន​ ​បន្ថែម​ថា ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោក​នា​យក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ​ហ៊ុន​ សែន​ ទៅ​កាន់​ប្រ​ទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ ដើម្បី​ជួប​មេ​ដឹក​នាំ​របប​សឹក​ភូមា​លោកមីន​ អោង​ឡាំង​ នោះ​ កម្ពុជា​បាន​ប្រកាន់​គោល​ជំហរ​នៅ​ជា​មួយ​អាស៊ាន​ហើយ ​និង​បាន​គោរព​កុង​សង់​ស៊ីល​ចំនួន​៥ចំណុច​ ដែល​បាន​អនុម័ត​ដោយ​អាស៊ាន​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូ​នេ​ស៊ី​កាលពី​ឆ្នាំ២០២១។ លោក​ថា​​ ​កម្ពុជា​ទៅ​ក្នុង​នាម​ជា​អ្នក​សម្រប​សម្រួល​ ដូច្នេះ​កម្ពុជា​ត្រូ​វ​តែ​គោរព​រាល់​សមាសភាគី​ចរចារ​នានា​ រួម​ទាំង​ភាគី​ប្រដាប់​អាវុធ​នានា​ឯទៀត​ បើ​កម្ពុជា​មាន​ឱកាស​ដើម្បី​ជួប​ចរចារ​ ។

លោកផៃ​ ស៊ីផាន​៖ «មិន​មែន​ជា​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ឡើយ​ ប៉ុន្តែ​ភាគី​កម្ពុជា​គោរព​ដល់​អត្តសញ្ញាណ​​ខាង​ភាគី​លោកមីន​ អោងឡាំង»។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​រដ្ឋា​ភិបាល​រូប​នេះ​បាន​បន្ថែម​ដោយ​បាន​ប្រៀប​ធៀប​ដល់​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​កម្ពុជា​នា​អតីត​កាល​ គ្រា​ដែល​កម្ពុជា​ស្ថិត​ក្នុង​សម័យ​អន្តរកាល​ក្រោយ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​​ថា​ កិច្ច​ចរចារ​នា​ពេល​នោះ​ គេ​ហៅ​ភាគី​កម្ពុជា​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ គេ​ហៅ​ឈ្មោះ​ភាគី​សារ​ធារណ​រដ្ឋ​ប្រ​ជា​មានិត​កម្ពុជា​​ មិន​មែន​មាន​ន័យ​ថា​ទទួល​ស្គាល់​របប​នីមួយៗ​ហ្នឹង​ឡើយ​ តែ​ជា​ការគោរព​។ ដោយ​ឡែក​ សម្រាប់​កិច្ចការ​ជំនួប​លើក​នេះ​វិញ​ លោកថា​ ខាង​កម្ពុជា​គោរព​ដល់​អត្តសញ្ញាណ​របស់​ក្រុម​លោក មីន​ អោងឡាំង​ ហើយ​ ក្រុមលោក មីន​ អោងឡាំង ​ទៅ​វិញ​ទេ​ ដែល​ដាក់​ឈ្មោះ​ខ្លួន​ថា​ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី​។

​ក្នុ​ង​សន្និសីទ​សារព័ត៌មាន​ស្តី​ពី​លទ្ធផល​នៃ​ដំណើរ​ទស្សន​កិច្ច​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ​ហ៊ុន សែន​ ទៅ​កាន់​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី៨​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​ លោក ប្រាក់ សុខុន​ រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​ការ​បរទេស​ និង​ជាគណៈប្រតិភូអម​ដំណើរ​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ក្នុង​ដំណើរ​នេះ​ក៏​បាន​លើក​ឡើង​​​ដែរ​ថា​ ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នេះ​មិន​មាន​ន័យ​ថា​កម្ពុជា​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹកភូមា​ឡើយ​។

លោក ប្រាក់ សុខុន​ បញ្ជាក់ថា៖ «បើ​យើង​និយាយ​ពី​ការ​ទទួលស្គា​ល់​វិញ​ វា​ជា​ពាក្យ​មួយ​មិន​ចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​លើក​នៅ​ទី​នេះ​ទេ​ ព្រោះ​ប្រទេស​នានា​បាន​រក្សា​ទំនាក់​ទំនង​ការ​ទូត​របស់​ខ្លួន​ជា​មួយ​របប​ក្រុង​ណៃ​ពី​ដោ​រហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​ គ្រប់​ស្ថាន​ទូត​ទាំង​អស់​នៅ​តែ​រក្សា​ នេះ​មិន​មែន​ជា​ការ​ទទួល​ស្គាល់​អី​ទេ​ គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​បន្ត​បំពេញ​ការងារ​ ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ប្រទេស​យើង​ទាំង​ពីរ»​ ។

ក្នុង​​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​រួម​ស្តី​ពី​ដំណើរ​ទស្សន​កិច្ច​របស់​លោក​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ​ហ៊ុន​ សែន​ នៅ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​ ចេញ​ពី​ក្រុង​ណៃ​ពី​ដោ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី៧​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​ បាន​សរសេរ​ដូច្នេះ​ថា៖​ «តប​តាម​ការ​អញ្ជើញ​របស់​ ឯកឧត្តម​ នាយ​ឧត្តម​សេនីយ៍​ជាន់ខ្ពស់​ មីន​ អោង​ ឡាំង​ ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​រដ្ឋបាល​រដ្ឋ ​និង​ជា​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​នៃ​សាធារណ​រដ្ឋ​សហ​ភាព​​មីយ៉ាន់ម៉ា​» ។

អ្នក​ឃ្លាំមើល​សង្គម​មួយ​ចំនួន​​​​យល់​ថា​ រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹក​ភូមា​ និង​ធ្វើ​ឱ្យ​របប​មួយ​នេះ​ស្រប​ច្បាប់​ ខណៈ​បណ្តា​ប្រទេស​ដទៃ​មិន​បាន​ទទួល​ស្គាល់​លោកមីន​ អោងឡាំង​ ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ស្រប​ច្បាប់​ឡើយ​ ។

​លោក​ វណ្ណ​ ប៊ុនណា​ អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​នៅ​វិទ្យា​ស្ថាន​ខ្មែរ​សម្រាប់​សហ​ប្រតិ​បត្តិកា​រ​ និង​សន្តិភាព​ យល់​ឃើញ​ពី​ទិដ្ឋភាព​ពីរ​យ៉ាង​ទៅ​លើ​ចំណុច​នៃ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​រួម​នេះ​ ។ ទីមួយ​ លោក​យល់​ថា​ ជា​ការ​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹក​ភូមា​ជា​របប​ស្រប​ច្បាប់​ ឯ​ចំ​ណុច​ទី​២​វិញ​ លោក​ថា​ វា​ជា​បច្ចេក​ទេស​ការ​ទូត​របស់​កម្ពុជា​ក្នុង​ការ​លើក​ជើង​ដល់​សមាសភាគី​ក្រុម​លោកមីន​ អោង​ឡាំង​ ដើម្បី​ឱ្យ​ការ​ចរ​ចារ​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ ។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «ក្នុង​ការ​ចរ​ចារ​នយោបាយ​បញ្ចប់​ជម្លោះ​ វា​តម្រូវ​ឱ្យ​ភាគី​ម្ខាង​ព្យាយាម​យក​ចិត្ត​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​ វា​រាង​លើក​តម្កើង​ លើក​ជើង​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​ដែរ​ ដើម្បី​ទទួល​បាន​លទ្ធផល​ ឧទាហរណ៍​កម្ពុជា​ចង់​បាន​ការ​ធ្វើ​សម្បទាន​ពី​របប​យោធា​ហ្នឹង​ អ៊ីចឹង​ ចង់​មិន​ចង់​ ភាគី​កម្ពុជា​ត្រូវ​តែ​ដាក់​ឈ្មោះ​លោក​ មីន​ អោងឡាំង​ ហ្នឹង​ ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ ជា​លក្ខណៈ​ការ​ទូត​ ឬ​ជា​យុទ្ធសាស្រ្ត​ណា​មួយ​ ដើម្បី​ឱ្យ​លោក​ មីន​ អោង​ឡាំង​ មាន​ចិត្ត​ទន់​ ឬ​បង្ហាញ​ថា​ កម្ពុជា​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ ដើម្បី​សម្រួល​ដល់​កិច្ច​ចរចារ​ផ្សេង​ទៀត​ផង​»​ ។

លោក​បន្ថែម​ថា​ បើ​​ពិនិត្យ​មើល​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​រួម​នោះ​ជា​លក្ខណៈ​ការ​ទូត​វិញ​ ​បង្ហាញ​ថា​ កម្ពុជា​ពិត​ជា​ទទួល​ស្គាល់​របប​សឹក​ភូមា​ពិត​មែន​ ហើយ​ស​បង្ហាញ​ថា​កម្ពុជា​ទទួល​ស្គាល់​លោក​មីន​ អោងឡាំង​ ជា​អ្នក​តំណាង​ដល់​មីយ៉ាន់ម៉ា​ទាំងមូល​ ។

ចំណែក​លោក អ៊ុំ​ សំអាន​ អតីត​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​នៃ​អតីត​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​យល់​ឃើញ​ថា​ ជា​ទង្វើ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ឡើយ​ដែល​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​នោះ​ចាំ​បាច់​ហៅ​លោក​ មីន​ អោង​ឡាំង​ ថា​ជា​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ ព្រោះ​លោក​មិន​មែន​កើត​ចេញ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ពី​សំណាក់​ពល​រដ្ឋ​ភូមា​ឡើយ​ ហើយ​សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​ក៏​មិន​បាន​ទទួល​ស្គាល់​រប​ប​សឹក​នេះ​នោះ​ដែរ​ ។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «លោកហ៊ុន​ សែន​ ហៅ​លោក​មីន​ អោង​ឡាំង​ថា​ជា​នា​យក​រដ្ឋមន្ត្រី​ ព្រោះ​លោក​ហ៊ុន សែន​ កាល​ពី​ឆ្នាំ១៩៩៧​ ក៏​បាន​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ដែរ​ អ៊ី​ចឹង​មេ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ដូច​គ្នា​ គាត់​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ការ​ស្រប​ច្បាប់​ពី​រដ្ឋប្រហារ​ ជា​ការ​យល់​ច្រឡំ​ធំ​ណាស់»​ ។

លោក​បន្ថែម​ថា​ បើ​រដ្ឋា​ភិបាល​លោក​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រីហ៊ុន​ សែន​ ទទួល​ស្កាល់​របប​ក្រុង​ណៃ​ពី​ណោ​ របស់​របប​សឹក​ភូមា​ ជា​រដ្ឋា​ភិបាល​ស្រប​ច្បាប់​ហើយ​នោះ​ វា​ជា​ផល​លំបាក​ក្នុង​កិច្ច​ចរចារ​ជា​មួយ​បណ្តា​ភាគី​នានា​ឯទៀត​ ក្នុង​ការ​បញ្ចប់​វិបត្តិ​នយោបាយ​ភូមា​ ។

លោក​​អំពា​វ​នាវ​ឱ្យ​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​ ធ្វើ​ការ​បក​ស្រាយ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ ឬ​ធ្វើ​ការ​សរសេរ​សេចក្តីថ្លែង​ការណ៍​រួម​សារ​ជា​ថ្មី​ ដើម្បី​បំបាត់​ការ​សង្ស័យ​ ឬ​ការ​ភាន់​ច្រឡំ​ពី​មតិ​អន្តរជាតិ​ និង​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ាន​ផងដែរ។

គួរ​រំឮក​ថា​ លោក​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ហ៊ុន សែន​ បាន​ទៅបំពេញ​ទស្សន​កិច្ច​ផ្លូវ​រដ្ឋ​ជា​មួយ​របប​ក្រុង​ណៃ​ពី​ដោ​ក្នុង​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី០៧​ ដល់​ថ្ងៃ​ទី០៨​ ខែ​មករា​ ឆ្នាំ២០២២​ កន្លង​ទៅ​ ដោយ​បាន​ធ្វើ​ការ​ជួប​ពិភាក្សា​ជា​មួយ​ក្រុម​លោក​មីន​ អោងឡាំង​ ដែល​បាន​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ទម្លាក់​ដំណែង​អ្នក​ស្រី​អោង​​ សាន​ស៊ូជី​ ពី​ដំណែង​ជា​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ស្រប​ច្បាប់​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​កាល​ពី​ថ្ងៃទី០១​ ខែកុម្ភៈ​ ឆ្នាំ២០២១​ ។ នេះ​ជា​ដំណើរ​ទស្សន​កិច្ច​លើក​ដំបូង​បង្អស់​របស់​កម្ពុជា​ និង​ក៏​ជា​លើក​ទី​មួយ​ ដែល​មាន​មេ​ដឹក​នាំ​ប្រទេស​ទៅ​បំពេញ​ទស្សន​កិច្ច​ផ្លូវ​ការ​ជា​មួយ​របប​យោធា​នៃ​ក្រុង​ណៃ​ពី​ដោ​នេះ​ផង​ដែរ​៕​

យោង​តាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​យប់​ទី​៨​ ខែមករា​ ឆ្នាំ២០២២​ បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ក្រសួង​បាន​រក​ឃើញ​ករណី​កូវីដ១៩​ បម្លែង​ខ្លួន​ថ្មី​ «អូមីក្រុង»​ លើ​បុរស​ជន​ជាតិ​ខ្មែ​រ​ម្នាក់​មាន​វ័យ​ ២៣ឆ្នាំ​ ដែល​មាន​អាសយ​ដ្ឋាន​ស្នាក់​នៅ​សង្កាត់​ទួល​សង្កែ​ ខណ្ឌ​ឬស្សីកែវ​ រាជធានី​ភ្នំពេញ​។

តាម​រយៈ​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​ដដែល​បាន​បន្ត​ថា​៖​ «បុរស​រូប​នេះ​បាន​ទៅ​កំដ​រ​អ្នក​ជំងឺ​ដែល​ជា​បង​ប្អូន​ជី​ដូន​មួយ​នៅ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​មួយ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ដែល​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នោះ​​បាន​យក​វត្ថុ​សំណាក​របស់​គាត់​ទៅ​ពិនិត្យ​នៅ​មន្ទីរ​ពិសោធន៍​ឃើញ​វិជ្ជមាន​អូមីក្រុង​ ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​ បុរស​រូប​នេះ​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឱ្យ​សម្រាក​ព្យាបាល​នៅ​មណ្ឌល​ព្យាបាល​អូឡាំពិក រាជធានីភ្នំពេញ​»​។

ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​បន្ថែម​ថា​ មុន​ពេល​រក​ឃើញ​ករណី​វិជ្ជមាន​កូវីដ​១៩​ បម្លែង​ខ្លួន​ថ្មី​អូមីក្រុង​លើ​បុរស​រូប​នេះ​ រូប​លោក​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ទី​តាំង​ជា​ច្រើន​កន្លែងចាប់ពីថ្ងៃទី២៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០២១ រហូតដល់ថ្ងៃទី០៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២។ ទីតាំង​ដែល​បុរស​នោះ​ទៅ​​មាន​​ដូច​ជា​ ​រាជធានី​ភ្នំពេញ​ ខេត្ត​កំពង់ធំ​ ខេត្ត​សៀមរាប​ ព្រម​ទាំង​ទៅ​លេង​កំសាន្ត​នៅ​ទី​កន្លែង​មួយ​ចំនួន​នៅ​តំបន់​តានីទូក​មាស​ ខេត្តកំពត​ ជា​មួយ​បង​ប្អូន​ជី​ដូន​មួយ​មក​ពី​អូស្ត្រាលី​ផង ​និង​បាន​ទៅ​កំដ​រ​អ្នក​ជំងឺ​នៅ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​មួយ​កន្លែង​ ​ ដែល​​ក្រោយ​​មក​​រូប​​លោក​​ពិនិត្យ​​ឃើញ​​វិជ្ជមាន​​កូវីដ​១៩​​ អូមីក្រុ​ង​។

ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​ តាម​រយៈ​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​ដដែល​ បាន​​អំ​ពាវ​នាវ​ដល់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​គ្រប់​រូប​ឱ្យ​មាន​កា​រ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ខ្ពស់​ ដោយ​បន្ត​អនុវត្ត​វិធាន​ការ​សុខា​ភិបាល​ ជា​ពិសេស​វិ​ធាន​ការ​ «៣កុំ​ និង​៣ការពារ​» ឱ្យ​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួន​ ព្រម​ទាំង​ចូល​រួម​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង ​(ថ្នាំបង្ការ​)​ កូវីដ១៩​ ឱ្យ​បាន​គ្រប់ៗ​គ្នា​ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​ការ​រីក​រាល​ដាល​​ជំងឺ​កូវីដ១៩​ នៅ​ក្នុ​ង​សហគមន៍​។

គួរ​បញ្ជក់​ផង​ដែរ​ថា​ នេះ​ជា​ករណី​លើក​ទី​មួយ​ដែល​កម្ពុជា​បាន​រក​ឃើញ​ កូវីដ​១៩​ បម្លែង​ថ្មី​​អូមីក្រុង​ នៅ​ក្នុង​សហគមន៍​របស់​ខ្លួន​ ដែល​កន្លង​មក​ កូវីដ​បម្លែង​ខ្លួន​ថ្មី​អូមីក្រុង​សុទ្ធ​សឹង​តែ​ជា​ករណី​នាំ​ចូល​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​ចាប់​តាំង​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៤​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​មក។ ហើយ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​ កម្ពុជា​បាន​រក​ឃើញ​ករណី​វិជ្ជមាន​កូវីដ១៩​ សរុប​ចំនួន​ ១២០,៦២១ករណី​ ដែល​ក្នុង​នោះ​ មាន​ករណី​ស្លាប់​ចំនួន​ ៣,០១៥ករណី​ និង​មាន​អ្នក​ជា​សះ​ស្បើយ​ចំនួន​១១៧,០១៤ករណី​។ នេះ​បើ​តាម​ការ​​បញ្ជាក់​ពី​ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី០៩​ ខែ​មករា​ ឆ្នាំ២០២២​។

គួរ​រំលឹក​ថា​ កម្ពុជា​ធ្លាប់​បាន​ប្រកាស​រក​ឃើញ​ករណី​វិជ្ជមាន​កូវីដ​១៩​ បម្លែង​ខ្លួន​ថ្មី​អូ​មី​ក្រុង​នេះ​លើក​ដំបូង​បង្អស់​ លើ​អ្នក​ដំណើរ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​មួយ​រូប​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី១៤​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​ ដែល​ជា​ករណី​នាំ​ចូល​ពី​ក្រៅ​ប្រទេស​៕​

កុមារីនាង មានអាយុ ១៤ឆ្នាំ ហើយកំពុងជួយគ្រួសាររបស់នាងដែលជួបវិបត្តិដែលបណ្តាលមកពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ១៩។ នាងជាក្មេងម្នាក់ក្នុងចំណោមក្មេងតូចៗប្រមាណ ២០នាក់ ដែលលក់ឥវ៉ាន់ដល់ភ្ញៀវទេសចរក្នុងតំបន់អង្គរវត្ត បើទោះជាមានហាមឃាត់ដោយអាជ្ញាធរអប្សរាក៏ដោយ។ ម្ដាយ​របស់​នាង​មាន​ផ្ទុក​មេរោគ​អេដស៍ ហើយ​ឪពុក​របស់​នាង​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​មកហើយ។

កុមារីនាង ​ដែល​ត្រូវ​បានដាក់ឈ្មោះតែមួយម៉ាត់ក្នុងអត្ថបទនេះ​ដើម្បី​ការពារ​អត្តសញ្ញាណ​គាត់។ ​នាងមាន​បងប្អូន​បី​នាក់ បងប្រុស​​របស់​នាង​បាន​រៀបការ​ហើយ​បាន​ផ្លាស់​ចេញពី​គ្រួសារ​។ ប្អូន​ប្រុស​ម្នាក់​ជាប់​ពន្ធនាគារ​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប​ជាង​មួយ​ឆ្នាំ​ហើយ​ជុំវិញ​ការ​វាយ​តប់​គ្នា​មួយ​។

ដោយសារការលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍នៅអង្គរត្រូវបានហាមឃាត់ កុមារត្រូវបង្ខំចិត្តលក់ ផលិតផលរបស់ពួកគេដោយលាក់នៅក្នុងថង់ប្លាស្ទិកខ្មៅ។ បើ​ឆ្មាំ​អាជ្ញាធរ​អប្សរា​ចាប់​បាន​ ឥវ៉ាន់នឹង​ត្រូវ​រឹបអូស។

ជីវិតគឺមានការលំបាកសម្រាប់កុមារដែលលក់នៅអង្គរ ខណៈដែលពួកគេព្យាយាមលៃពេលនៃការកប្រាក់ចំណូលដើម្បីផ្គត់ផ្គង់គ្រួសាររបស់ពួកគេជាមួយនឹងការទៅសាលារៀន។ ពួកគេលកឥវ៉ាន់់ដូចជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ អាហារ ផ្លែឈើ និងគ្រាប់ផ្លែឈើ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់ជីវភាពគ្រួសារ។ បើ​រៀន​ពេល​ល្ងាច គេ​លក់​ពេល​ព្រឹក។

កុមារីនាង បាននិយាយថា៖ «ពេលដល់ម៉ោងចេញទៅផ្ទះខ្ញុំប្រញាប់ជិះទៅផ្ទះ ហើយផ្លាស់ប្តូរសម្លៀកបំពាក់ និងជិះមកលក់នៅម្ដុំមុខអង្គរវិញរហូតដល់ម៉ោងប្រាំល្ងាច»។

ក្នុង​ពេល​បិទ​ក្រុង​សៀមរាប កុមារីនាង​មិន​អាច​លក់​នៅ​អង្គរ​បាន​ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ នាងបានបេះផ្សិតទៅលក់នៅក្នុងភូមិរបស់នាង។

កុមារី​ជា​អតីត​អ្នក​រើស​អេតចាយ​នៅ​អង្គរ ហើយ​បានចាប់​ផ្តើម​លក់​គ្រាប់​ចំបក់​នៅ​អាយុ ៧ឆ្នាំ។ នាង​ជា​សិស្ស​ថ្នាក់​ទី​៥ នៅ​ចំពេល​សាលា​របស់​នាង​ត្រូវ​បិទ​ទ្វារ​ដោយសារ​វិបត្តិ​កូវីដ-១៩។

«ដើម្បីរៀនអនឡាញបានយ៉ាងហោចណាស់ក៏ត្រូវមានទូរស័ព្ទស្មាតហ្វូនមួយគ្រឿងដែរ តែគ្រួសារខ្ញុំក្រហើយម៉ែប្រើទូរស័ព្ទអិនចុចពិលហ្នឹង»។

អ្នកផ្ទះកុមារីរូបនេះមិនមានទូរស័ព្ទទំនើប ដូចនេះនាងមិនអាចរៀនតាមប្រព័ន្ធអនឡាញបានដូចក្មេងដទៃនោះទេ។ បើគិតមកទល់ពេលនេះប្រមាណជាងពីរឆ្នាំហើយ ប្អូនស្រីនៅតែរៀនថ្នាក់ទី៥ដដែល មិនអាចឡើងថ្នាក់បានដូចគេឡើយ ខណៈពេលដែលមិត្តរួមថ្នាក់ផ្សេងទៀតនឹងត្រូវឡើងថ្នាក់ទី៧ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។

សាលារបស់នាងត្រូវបានបើកឲ្យចូលរៀនវិញនៅកំឡុងខែតុលា ហើយកុមារីត្រូវចំណាយពេល ៤០នាទីធ្វើដំណើរទៅសាលាដោយជិះកង់។

កុមារីរូបនេះបានបន្តថា៖ «ទោះបីខ្ញុំរៀនមិនពូកែដូចគេ ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនដែលមានចិត្តគិតថាចង់បោះបង់ការសិក្សាឡើយ។ កាលរៀនថ្នាក់ទី២ ខ្ញុំធ្លាប់ត្រួតថ្នាក់ម្ដងដោយសារមិនបានទៅប្រឡងឆមាស»។

កុមារីបានរំលឹកថាការត្រួតថ្នាក់នោះ ដោយសារតែមិនបានទៅប្រឡងឆមាសព្រោះថ្ងៃប្រឡងត្រូវជាថ្ងៃបុណ្យសពឪពុកខ្លួន។

ស្រដៀងគ្នានេះដែរ កុមារីនាថ អាយុ ១១ឆ្នាំ ជាសិស្សរៀនថ្នាក់ទី៤ ដែលគ្រួសាររបស់នាងមានជីវភាពលំបាក តែទោះបីជាយ៉ាងណាក្តីកុមារីរូបនេះនៅតែស្រឡាញ់ការសិក្សា និងមានក្តីសង្ឃឹមចង់បន្តរៀនរហូតដល់ចប់។ 

នាថក៏ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតែមួយម៉ាត់ក្នុងអត្ថបទនេះ​ផងដែរដើម្បី​ការពារ​អត្តសញ្ញាណ​គាត់។ ក្រៅពីការសិក្សា នាថតែងដើរលក់ខ្សែដៃអង្កាំដែលនាងទិញអង្កាំពីគេរួចយកមកចាក់ដោយខ្លួនឯង។ កុមារីរូបនេះដើរលក់ខ្សែដៃតាំងពីឆ្នាំ២០១៦ តាំងពីគេមិនទាន់រៀបចំទីតាំងមុខអង្គរឲ្យបានរៀបរយ  មិនទាន់ដាំដើមឈើនៅមុនផ្លូវចូលអង្គរមកម្លេះ។

នាងបាននិយាយថា៖ «កាលគេបិទខ្ទប់តំបន់ក្រហមមិនឱ្យចេញមកក្រៅបានខ្ញុំមិនអាចលក់ដូរបានដូចរាល់ដងទេ  តែខ្ញុំនៅផ្ទះអានសៀវភៅនិងស្វ័យសិក្សា»។

នាថបានរៀបរាប់អំពីជីវិតបណ្ដើរ ហូរទឹកភ្នែកបណ្ដើរ ដោយសារតែរំជួលចិត្តនឹកអាណិតដល់ម្ដាយដែលរមែងត្រូវឪពុកនាងប្រើអំពើហិង្សា។ លើសពីនេះទៅទៀត ក្នុងគ្រួសារមានភាពមិនចុះសម្រុងគ្នា ឪពុកធ្លាប់លើកដៃចង់វ៉ៃព្រមទាំងប្រើពាក្យសំដីខ្លាំងៗគំហកដាក់នាងទៀតផង។

ម្ដាយកុមារីនាថ អាយុ ៤៨ឆ្នាំ  ហើយក្នុងសំលៀកបំពាក់អាវពណ៌បៃតងមានតួនាទីជាអ្នកបោសសំអាតនៅតំបន់អង្គរ។

អ្នកស្រីបានពោលថា៖  «ខាងអាជ្ញាធរអប្សរាគេបានហាមមិនអោយក្មេងៗលក់ដូរយូរណាស់ហើយ  ការលក់របស់កូនខ្ញុំនេះគឺលក់ដោយការលួចលាក់ទេ  គេមិនឱ្យក្មេងៗលក់នោះទេ តែសម្រាប់មនុស្សធំដែលមានតូបលក់ គឺគេរៀបកន្លែងសម្រាប់ឱ្យលក់»។

អ្នកស្រីបាននិយាយទៅកាន់កូនគាត់ថា «ប្រសិនជាខាងអាជ្ញាធរអប្សរាគេចាប់  កូនឯងប្រាប់គេទៅពូអើយ! ខ្ញុំលក់នេះគឺដើម្បីយកលុយទៅរៀនទេពូ»។

អ្នកស្រីធ្វើការបានប្រាក់ត្រឹមតែ ១៣០ដុល្លារក្នុងមួយខែ។ ពីរនាក់ម្ដាយកូននៅពេលខ្វះខាត គឺខ្ចីបុលគេ ហើយនៅពេលបើកលុយក៏សងគេវិញទៅ។  បច្ចុប្បន្ននេះគាត់លក់ដូរមួយថ្ងៃកាត់មួយថ្ងៃកោរ លក់ដាច់បំផុតបាន ២ម៉ឺនរៀលទៅ ៤ម៉ឺនរៀល ហើយលុយដែលកូនគាត់លក់បានគាត់យកមកទុកចាត់ចែងនិងឱ្យកូនទៅរៀន។

លោកឡុង​ កុសល​ ​អ្នក​​នាំ​ពាក្យអាជ្ញា​ធរ​ជាតិ​អប្សារា​​​បាននិយាយថាមិនមានកូនក្មេងលក់នៅតំបន់អង្គរនោះទេ។

«ក្នុង​ពេល​បច្ចុ​ប្បន្ន​មិន​​មាន​ទេ​​ក្មេង​​ៗ​ដែល​លក់​របស់​វត្ថុ​អនុ​ស្សាវ​រី​យ៍​រញ៉េរញ៉ៃ​អី​ហ្នឹង​ទេ ខ្ញុំ​និយាយ​នៅ​​​ក្នុង​តំ​បន់​អង្គរ យើង​ត្រូវ​​ដឹង​ថា​កុមារ​​មាន​ភារ​​​កិច្ច​ត្រូវ​ការ​​រៀន​សូត្រ​»។​

ដោយ​​មិនសំ​ដៅ​​លើ​​​កុមារ​​ លោកបាននិយាយថា​អ្នក​លក់​គ្រប់​ប្រ​ភេទ​​ និង​គ្រប់​វ័យ​ដែល​​លក់​រញ៉េ​​រញ៉ៃ​​បង្កផល​​លំ​បាក​ និង​បង្កើ​ត​​អ​នា​​ធិ​ប​តេ​​យ្យ​​ដែលមើល​ទៅ​ជា​រូប​ភាព​អា​ក្រក់ ​ជា​ពិ​សេស​វា​បង្កើត​​​នូវ​អា​រម្មណ៏​​ធុញ​ថប់​ទៅ​ដល់​ភ្ញៀវ​ទេស​ចរណ៍​ទាំ​ង​ភ្ញៀវ​ជាតិ​ និង​ភ្ញៀវ​អន្ត​រ​ជាតិ។

លោកបានលើកឡើងថាវាជាកង្វះការយល់ដឹងរបស់ឳពុកម្តាយ ឬអាណាព្យាបាលដែលបណ្តោយឱ្យកុមារទាំងនោះមកលក់ដូរដើម្បីក្តោបក្ដាប់ឱកាសរកផលចំណេញមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់លើការសិក្សា ដែលបណ្ដាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់អនាគតកុមារទាំងនោះទៅវិញទេ។

លោកឡុង​ កុសល បានបន្តថា៖ «សម្រាប់​យើង​​​លើក​ទឹក​ចិត្ត​គាត់​ឱ្យ​ទៅ​បន្ត​​ការ​រៀន​សូត្រ​ ពី​ព្រោះ​កន្លង​មក​ខាង​អា​ជ្ញា​ធ​ជាតិ​អប្សារា​បាន​អ​នុ​វត្ត​ហើយ​នូវ​កិច្ច​ការ​ងារ​ពង្រឹង​ចំ​ណេះ​ដឹង​របស់​ពួក​គាត់​តាម​រយៈការ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឱ្យ​គាត់​ងាក​ត្រ​ឡប់​ទៅ​រក​ការ​សិក្សា»។

លោកទៀ សីហា អភិបាលខេត្តសៀមរាប បានបញ្ជាក់ផងដែរថា អាជ្ញាធរខេត្តបានដឹងអំពីរឿងនេះហើយក៏ធ្លាប់សម្របសម្រួលផងដែរ តែនេះគឺជាសិទ្ធ និងកិច្ចការការពាររបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរាទេ។

លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «រឿងនេះ គឺជាការសម្រេចរបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា» ។

អភិបាលរងខេត្តសៀមរាប លោកលី សំរិទ្ធ បាននិយាយថាការងារនេះ ជាសមត្ថកិច្ចរបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ហើយមកទល់ពេលនេះពុំទាន់មានវិធានការ ឬក៏ជាជំនួយអ្វីដល់ក្មេងៗលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ទាំងនោះឡើយ៕

Full story here: https://kiripost.com/stories/kids-continue-to-sell-at-angkor-wat-to-survive

អ្នកស្រីទេរ នឿន អាយុ ៤៦ឆ្នាំ ជាអាជីវករលក់ស្ពៃជ្រក់ និងក្តាមប្រៃ នៅផ្សារលើរយៈពេល​ ៤ឆ្នាំ​ ហើយអ្នក​ស្រី​ត្រូវ​ទទួល​រ៉ាប់រង​ចិញ្ចឹម​កូនចំនួន ៣នាក់។ គាត់បានពោលទាំងទឹកភ្នែក និងអួលដើមកថា​​​៖ «ប្ដីខ្ញុំបាន​​ស្លា​ប់ចោល​ ​​៣ឆ្នាំ​ហើ​យ​​ កូ​ន​ប្រុ​សប​ង​រៀន ទី​១​២​​ឈ​ប់រៀ​ន​ដោ​យ​អត់​លទ្ធ​ភា​ព និ​ង​ទ​ប់​ទ​ល់​លែ​ងកើ​ត​ ​កូននៅ​រៀ​ន​ពីរនាក់​​ដែរ ​ខ្ញុំត្រូ​វ​រ​ក​ម្នា​ក់ឯ​ង​ឲ្យ​កូ​ន​បានរៀនត»​។​

ក្នុងបទសម្ភាសន៍ថ្មីៗនេះជាមួយអាជីវករតូចៗក្នុងខេត្តសៀមរាប ខេត្តដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ ពួកគាត់បាននិយាយថាបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកូវីដ ហើយទោះបីជាមានការបើកដំណើរការឡើងវិញក៏ដោយ ក៏នៅតែជួបការលំបាក ជាពិសេសការព្រួយបារម្ភថ្មីអំពីមេរោគអូមីក្រុង។

បើយោងតាមអាជីវករនៅតាមទីផ្សារក្នុងក្រុងនិងនៅតំបន់អង្គរបានឲ្យដឹងថា ពួក​គាត់​នៅតែមានការលំបាកទោះបី​ជា​បើកប្រទេសឡើង​វិញក៏​ដោយ​ ព្រោះភ្ញៀវទេសចរណ៍ហាក់នៅ​មាន​កម្រិត​ដែលធ្វើឲ្យការរកចំណូល​ពួកគាត់នៅមិន​ទាន់​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​ផ្គត់ផ្អង់គ្រួសារ។

​អ្ន​ក​ស្រីទេស នឿនបាន​បន្តទាំងកំសត់ថា​​ ​មុ​ន​ស​ម័​យ​កូ​វី​ដ គាត់​មា​ន​ល​ទ្ធ​ភា​ព​រ​ស់​នៅ​បាន​​ ​មា​ន​ល​ទ្ធ​ភា​ព​ឲ្យ​កូ​ន​រៀ​ន​​បា​ន​ ក៏ប៉ុន្តែ​ពេ​លកំឡុងពេលកូវីដ គាត់មិន​រ​កចំណូលបាននោះទេ ​ហើយ​រ​ក​លុ​យ​ឲ្យ​កូ​ន​​សឹ​ង​មិន​បា​ន​ទៅ​​រៀ​ន​​ ​អ​ត់​បា​ន​ល​ក់​ គេ​បិ​ទ​ផ្សា​រ​ ​ជា​ប់​​កន្លែ​ង​​ឃុំ​​កូ​​វី​ដ​​ម្ភៃ​​ថ្ងៃ​ ​ហើ​យ​បន្ទា​ប់​​ពី​​ហ្នឹ​ង​​ល​ក់​​តែ​​ប​ន្លែ​​នៅ​ផ្លូ​វ​៦០​​ម៉ែ​ត្រ​​​។

«ពេល​​ខ្លះ ប៉ូលី​ស​ដេ​ញ​ ​ហើ​យ​រ​ត់​ទៅ​​ល​​​ក់​​​​​តាម​ផ្លូ​វ​ថ្ន​ល់​ម្តង​»។

​អ្នកស្រីបាននិយាយថា​ទើ​ប​តែ​បា​ន​មក​ល​ក់នៅផ្សារ​បា​ន​មួ​យខែ​ជា​ង ​​​មួ​យ​ថ្ងៃចំណាយពី​រ​ម៉ឺ​នរៀនសម្រាប់កូន

ទុ​ក ១៥០ដុល្លារ ​​​​​​​​​​​​​​សម្រាប់បង់​ក​ន្លែ​ង​ជួ​ល​​មួ​យ​ខែៗ។

​អ្ន​ក​ស្រីទេស នឿន «​រាល់ថ្ងៃនេះនៅលំបាកខ្លាំងដោយត្រូវ​ដោះ​ស្រា​យ​ថ្លៃ​តូ​ប​​ ​ហើយកូ​​នពី​រ​នាក់ត្រូវ​ចូលរៀន​ហើយទិញ​ខោអៅ សៀ​វ​ភៅ​គ្រ​ប់​មុ​ខដែលត្រូវទទួលបន្ទុកតែ​ម្នា​ក់​ឯ​ង​»​។​

​អ្នក​ស្រី​បានសម្តែងការ​ព្រួ​យ​បា​រ​ម្ភ​ចំពោះ​​ជំងឺ​កូ​វី​ដ​អូ​មី​ក្រុ​ង​ថ្មី​ដោយក្តីអស់សង្ឃឹម ​ព្រោះ​បើ​មា​ន​ទៀតគា​ត់​ប្រ​ឈ​ម​មុ​ខ​នឹង​កា​រ​គ្មា​ន​ចំ​ណូ​ល ​និ​ង​គ្មា​ន​អី​ហូ​ប​ដូច​មុ​ន​ទៀ​ត។ ​

អ្នកស្រី​ទេរ នឿន​៖«ខ្ញុំសុំសំណូ​ម​ព​រឲ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាលជួ​យឧ​ប​ត្ថ​ម្ភ​​​ឲ្យ​កូ​ន​ពី​រ​នា​ក់​ហ្នឹ​ងបាន​រៀ​ន​​ ​ខ្ញុំគ្មា​ន​ច​ង់​បា​នអ្វី​ច្រើ​នទេ​ ​គ្រា​ន់​តែ​ច​ង់​ឲ្យ​កូ​ន​បា​ន​រៀ​ន​»​។

​ស្រដៀងគ្នាផងដែរ អ្ន​ក​ស្រី​ ​ឈ្មោះ​ដា​ ​នី​ ​​​​​អាយុ​៤២ឆ្នាំ ​ជាអា​​ជី​វ​ក​រ​ល​ក់​ចេ​កអាំ​ង​ ​នៅ​លើ​រ៉ី​ម៉​ក​ម៉ូ​តូ ​ម្តុំ​ម​ន្ទី​រ​ពេ​ទ្យ​កុ​មា​រ​អ​ង្គ​រ​ ​បា​ន​លើ​ក​ឡើ​ងថា​ កា​​ល​មុ​ន​កូ​វី​ដ​គឺអ្ន​ក​ស្រី​រ​ក​ចំ​ណូ​ល​មា​ន​ភាព​ល្អ​ប្រ​សើ​រ​ក្នុងមួយថ្ងៃបាន ៣ម៉ឺនរៀល តែមកដល់ឥឡូវបានត្រឹមតែ ១ម៉ឺនប៉ុណ្ណោះ។

អំ​ឡុ​ង​ពេ​ល​កូ​វី​ដ​មា​ន​ស​ភា​ព​ពិ​បា​ក ​គ្មា​ន​ល​ទ្ធ​ភា​ព​ប​ង់​កា​រ​ប្រា​ក់ធ​នា​គា​រ​ ​ព្រោះ​លក់​មិ​ន​ដា​ច់​ ​រួ​ម​ទាំ​ង​ មា​នកា​រ

​បិ​ទ​ខ្ទ​ប់​ទៀ​ត។​

លោ​ក​ស្រី​ ​និ​យា​យបណ្តើរប្រែចេកអាំងបណ្តើរ​ថា ​«​​ពេ​ល​កូ​វីដ​ពី​រ​ឆ្នាំ​ហ្នឹ​ង ​បើ​​ខា​ត​មិ​ន​បាច់​និ​យា​យ​ទេ ហើយបើ​យើ​ង ល​ក់​អ​ត់​ដា​ច់​​​មា​​​នជា​ប់​លុ​យ​​ធនា​គា​រ​ ​មិនមានអ្វីដើម្បី​ផ្គត់​ផ្គ​ង់​កូនរៀន​​ដូ​ច្នេះ​បាន​ឲ្យ​កូ​ន​ឈ​ប់​​រៀ​ន​។​​​ ​​​កា​​ល​​​កូ​​​វី​​​ដ​ហ្នឹ​ង ​ល​ក់​រ​ហូ​ត​អ​ត់​ឈ​ប់​ទេ​​ ម​ក​ល​ក់​រា​ល់​ថ្ងៃ​ ​ប៉ុន្ដែ​ពេល​បិ​ទ​ខ្ទ​ប់​អ​ត់បានម​ក​ ​ព្រោះ​គេ​បិ​ទ​ម​ក​អត់​កើ​ត​ ​នៅ​នេះ​ក៏​គេ​បិទ​នៅ​នោះ​ក៏​គេ​បិ​ទ​ ​គេបិ​ទ​ខេ​ត្ត​សៀ​ម​រា​ប​ទាំងមូលតែម្តង ​»​។​

លោ​ក​ស្រី​​ប​ង្ខំ​ចិ​ត្ត​ឲ្យកូ​ន​ឈ​ប់​រៀ​នដើ​ម្បី​ឲ្យ​កូ​ន​ជួ​យ​រក​ចំ​ណូ​ល​ផ្គ​ត់​ផ្គ​ង់គ្រួ​សា​រ​ ​ព្រោះ​គ្មា​ន​លទ្ធ​ភា​ព​ប​ង់​កា​រ​ប្រា​ក់​ធនា​គា​រ​ឡើ​យ​។​

​អ្នកលក់ចេកអាំងរូបនេះ​ប​ន្ថែ​មទាំងទឹកមុខស្រពាប់ស្រពោន​ថា​ ​«​បើថានិយាយរឿង​ពិ​បា​ក​និយា​យ​មិ​ន​ចេ​ញ​ទេ​​ ​ជំ​ពា​ក់​ធ​នា​គា​រ ​សុំ​គេ​ប​ង់​តែ​កា​រ​ហ្នឹ​ង​ យើ​ង​យ​ក​លុ​យធ​នា​គា​រ​​យ​កម​ក​ធ្វើ​ផ្ទះ ​ទិ​ញ​ដី​នៅ​រក​ស៊ី​អី​ចឹ​ង​ណា​មួ​យ​ប្រា​ក់ចំ​ណូ​ល​ពី​កូ​ន​ផ​ង​ ហើ​យ​ឥ​លូ​វ​ដ​ល់​ថ្ងៃ​ទៀ​តហើ​យ​គ្មា​ន​ល​ទ្ធ​ភា​ព​ប​ង់​មិ​នបា​ន​ឲ្យ​គេ​ទេ​ ​រ​ក​មិ​នបា​ន​តែម្តងរ​កត្រឹ​ម​បា​ន​តែ​កា​រ​ប្រាក់​ស​ម្រា​ប់​ប​ង់ធ​នា​គា​រ ល​ក់​មួ​យ​ថ្ងៃ​ទា​ល់​ល្ងា​ច​ ​អីចឹ​ង​កូ​ន​សុំ​ឈ​ប់​រៀន​ហើ​យ​ ​កូ​ន​សុំ​ទៅ​ធ្វើ​កា​រ​នៅ​ប៉ោ​យ​ប៉ែ​ត​ដើ​ម្បី​ទៅ​រក​លុ​យ​ប​ង់​លុ​យ​ធ​នា​គា​រ​ព្រោះមិនច​ង់​​ឲ្យ​​ល​ក់​​ផ្ទះ​​ល​ក់​​ស​ម្បែ​ង​​​​ស​​ង​គេ​​»​។

​បន្ទាប់ពីបើ​កប្រ​ទេ​ស​ឡើ​ង​ចំ​ណូល​អ្នកស្រី​មា​ន​កា​រ​ល្អប្រ​សើ​រ​ជា​ង​អំ​ឡុ​ង​ពេ​ល​កូវី​ដ​ ​ព្រោះ​បា​ន​ចំណូ​ល​ច្រើ​ន​ជា​ង​អំឡុ​ង​ពេ​ល​កូ​វីដ​ ​ប៉ុ​ន្ដែ​ចំ​ណូ​លនៅ​តែ​មិ​ន​ដូ​ច​មុន​កូ​វី​ដ​ទេ​។​​

​អ្នក​ស្រីប​ន្តទៀ​តថា​ ​«​ព្រួ​យ​បារ​ម្ភ​ណា​ស់​​អំ​ពីជំ​ងឺ​កូ​វី​ដ-​១៩​ ​ប​ម្លែង​ខ្លួ​ន​ថ្មីអូ​មី​ក្រុ​ង ចាំ​តែ​មើ​ល​ទៅ​ណា​ស់​អូន​ ​ឲ្យ​តែ​យើ​ង​ចេះកា​រ​ពា​រ​អីចឹ​ង​ទៅ​​​ ​មាន​ពា​ក់​ម៉ា​ស់​មា​ន​អាកុ​ល​តា​ម​ខ្លួន​ ​បើ​យើ​ង​ល​ក់ដូ​រ​ធ្វើ​ម៉េច​យើង​កា​រ​ពា​រ​បា​នល្អ​​អា​ជំ​ងឺ​ហ្នឹ​ង​ក៏មិ​ន​អា​ច​ចូ​លម​ក​ស្រុ​ក​យើ​ង​កើត​ ​ហើ​យ​ណា​មួយ​យើ​ង​ក៏​បា​ន​ចាក់​វ៉ា​ក់​សាំ​ង​ដែ​រ​»​។

អ្នកស្រី ម៉េ ស្រ៊ីម អាយុ៤២ឆ្នាំ មានកូន៣នាក់ ស្រី២ប្រុស១ ជាអ្នកកោះធំ ដែលលក់នៅតំបន់អង្គរតូចខេត្ត​សៀមរាបរយៈពេលជាងដប់ឆ្នាំ ទីលំនៅបច្ចុប្បន្ន​នៅខេត្ត​សៀមរាបតែម្តង។

អ្នកស្រីអង្គុយលើកៅអីជ័រ ក្តោបដៃ និយាយ​ដោយទឹកមុខ​ស្រងូត​ស្រងាត់​ថា៖«មុនពេលដែលមានកូវីដ ខ្ញុំអាចលក់បានម៉ាហូបៗ ឬក៏នៅសល់តិចតួច ទុកគ្រាន់បង់ឲ្យអង្គការដែលគាត់ជំពាក់បំណុលគេ និងឲ្យកូនរៀនសូត្រ។»​

តែនៅពេលកំឡុងពេលកូវីដនោះអ្នកស្រីមិនអាចរកចំណូលនបាននោះទេ អ្នកស្រីយកដៃអេះស្មាបណ្តើរនិយាយបណ្តើរថា៖ «នៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំអំឡុងពេលកូវីដនេះខ្ញុំរកបានខ្លះអត់ខ្លះព្រោះពេលនោះ គាត់នៅតំបន់ក្រហមហើយគាត់មិនអាចមកលក់បាន គេបិទខ្ទាប់កន្លះខែទើបគាត់អត់មានអ្វីហូប ទោះបីគេបើកឲ្យលក់វិញថ្ងៃខ្លះខ្ញុំមកលោកទាំងអត់បានចំណូលអ្វីទាំងអស់ ព្រោះលក់អត់ដាច់សូម្បីតែមួយ ថ្ងៃខ្លះលក់ដាច់បានត្រឹមតែ១ម៉ឺន ២ម៉ឺនរៀល តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ខ្ញុំខំរកលុយដើម្បីបង់ការប្រាក់សម្រាប់លុយចងការគេនិងទុកខ្លះសម្រាប់កូនរៀនអនឡាញផង»។  

បន្ទាប់ពីមានការបើកប្រទេសឡើងវិញ និងមានភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនានៅប្រាសាទអង្គរវត្តអ្នកស្រីបានឲ្យដឹងថាគាត់អាចលក់បានប្រាំពីរទៅប្រាំបីម៉ឺនរៀលដែលធ្វើឲ្យគាត់អាចផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារគាត់បានឡើងវិញអាចឲ្យកូនរៀនបាន។

អំឡុងពេលផ្ទុះខ្លាំងលោកស្រី និងស្វាមីក៏បានទៅធ្វើការនៅភ្នំពេញជាអ្នកសម្អាតបន្ទប់សណ្ឋាគារនិងស្វាមីធ្វើជាកម្មករសំណង់ ដោយការធ្វើការនៅភ្នំពេញជាមួយស្វាមីអ្នកស្រីមានការលំបាកនិងបែកពីកូននិងចៅរបស់គាត់គាត់ក៏សម្រេចចិត្តថាមកនៅសៀមរាបវិញដើម្បីជុំគ្រួសារ ដោយអ្នកស្រីបាននិយាយថា​៖«​ទោះមានរឿងអ្វីក៏បាននៅជុំគ្រួសារដែរ សុខចិត្តនៅជុំគ្នាកុំឲ្យព្រាត់កូនព្រាត់ចៅ។»​

អ្នកស្រីនិយាយដោយទឹកមុខស្លេកស្លាំងនិងការភ័យខ្លាចថា៖ «បារម្ភខ្លាចប្រសិនបើមានមេរោគ​បម្លែង​ថ្មីអូមីក្រុងចូលមកកម្ពុជាដែលអាចបណ្ដាលឲ្យមានការបិទប្រទេសសារជា​ថ្មី ខ្ញុំព្រួយបារម្ភខ្លាំងដោយសារតែយើងអត់មានមុខរបរ និងលុយសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារនិងត្រូវបង់អង្គការទៀត»។

អ្នក​ស្រីសៀន​ អូន​ អាយុ​៥៩​ឆ្នាំ ជា​អាជីវករលក់ផ្លែឈើនៅមុខផ្សារលើធំថ្មី កំពុងអង្គុយនៅលើ​កៅ​អី​ជ័រ​ នៅខាង​មុខ​​ដង​ផ្លូវ​ពោរ​ពេញ​ទៅ​ដោយ​ឡាន ម៉ូតូ ក្នុងខេត្តសៀមរាប បាន​លើក​​ឡើងទាំង​ទឹក​មុខ​ក្រៀម​ក្រំអំពី​ចំណូល​ប្រ​ចាំថ្ងៃរបស់គាត់។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា ​​ការ​លក់​​មុន​​ពេល​​កូវីដ​បាន១លានជាងក្នុងមួយថ្ងៃ​ ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេល​ដែល​កូវីដ​​ផ្ទុះ​​ខ្លាំងគេ​មិន​ឱ្យ​លក់​ទេ​​​ហើយ​មាន​ពេល​ខ្លះ​រហូត​ដល់​ដាច់​បាយ​គ្មាន​អ្វី​ហូប​ ហើយ​អ្នក​ស្រី​ត្រូវ​នៅលក់​ដាច់​យប់​មាន​ពេល​ខ្លះ​ទាល់ភ្លឺ​ទៀត​ក៏មានដែរ។ ​​បញ្ហាប្រ​ឈម​ខ្លាំង​របស់​អ្នក​ស្រី​គឺអត់​បាយ​គ្មានអ្វី​ហូបដោយ​មិន​បាន​លក់​ដូរ​អ្វី​ទាំង​អស់ រហូត​មក​ទាល់​ពេល​នេះ​ទោះបី​ប្រទេស​បាន​បើក​ឡើង​វិញ​ក៏​ដោយ​ក៏​អ្នក​ស្រី​លក់​មិន​ដាច់​ដែរ​ ដោយ​មួយ​ថ្ងៃ​លក់​បាន​តែ៣ទៅ១០ម៉ឹនរៀលតែ​ប៉ុណ្ណោះ។

លោក​​ គី​ សេរីវុឌ្ឍន៍ ប្រធាននៃមជ្ឍមណ្ឌលសិក្សាចិន​ និង​ជា​អ្នក​ជំនាញ​​​សេដ្ឋកិច្ច​​នៃ​​រាជ​បណ្ឌិត​​សភា​​កម្ពុជា​​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodiaថា​វិ​ស័យ​​ទេសចរណ៍​គឺ​ជា​តួនាទី​ស្នូល​មួយ​​ក្នុង​​ការ​​ស្តារ​​សេដ្ឋ​​កិច្ច​​ក៏​​ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ជំរុញ​ឲ្យ​ទេសចរ​មាន​​ការ​​ដំណើរការ​ខ្លាំង​ជាងនេះ​ វា​ត្រូវ​ការ​ជំនាញ​វិជ្ជា​ជីវៈ​និង​ការ​រៀប​ចំ​វិស័យ​ទេសច​រ​ឲ្យ​បានល្អ។​ «ចឹង​យើងសង្កេត​ឃើញ​ថាមាន​ការ​រៀបចំ​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​បាន​ល្អ​ប្រសើរ​ហើយ​ រដ្ឋាភិបាល​បាន​ធ្វើផ្លូវ​នៅក្រុងព្រះសីហនុ​និង​ខេត្តសៀមរាប​ មួយកន្លែងៗ​ចំនួន៣៨​គម្រោង​ឯណោះ​»។

បន្ថែមលើសពីនេះទៀត លោកបានបន្តថា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​លក់​ដូរ​តាម​ឆ្នេរក៏មានលក្ខណៈ​ល្អប្រសើរ​ ហើយ​មើលទៅ​លើស្ថាន​ភាព​នៃ​ការ​ផ្តល់​មគ្គុទេស​ទេសចរណ៍​ សហ​គមន៍​ទេសចរណ៍​ការ​លក់​ផលិត​ផល​នៅ​មាន​កម្រិត​នៅឡើយ​ចឹង​ហើយ​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ការពង្រឹង​និង​ជំរុញ​បន្ថែម​ទៀត​ដើម្បី​ឲ្យ​វិស័យ​ទេសចរណ៍​ដើរ​ជាតួនាទី​ស្នូល​ក្នុង​ការ​ទាញ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​បន្ទាប់​ពីវិបត្តិកូវីដ១៩​។

អ្នក​​​​សេដ្ឋកិច្ចរូបនេះក៏បានបន្តទៀតថា៖ «ជាមួយគ្នាផងដែរ វិស័យ​កសិកម្ម​សម្រា​ប់ផ្គត់ផ្គង់​លើ​ទេសចរណ៍ក៏​ដើរ​តួនា​ទី​សំខាន់​ណាស់​គឺ​ក​សិកម្ម​សិរីរាង្គ​ដែលភ្ញៀវ​ទេសចរ​ហ៊ាន​ចំណាយលុយយ៉ាង​សម្បើម​ដើម្បី​ទទួលទាន​អាហារ​ដែលគ្មាន​សារធាតុគីមី​ ទទួលទាន​អាហារមាន​វិជ្ជាជីវៈខ្ពស់​ អនាម័យ​ ជាមួយការ​ផ្តល់​សេវា​ទេសចរណ៍​ដ៏ល្អ ​សេវាបម្រើ​ភោជនីយដ្ឋាន​ដ៏ល្អ​មានការ​បណ្តុះបណ្តាល​វិជ្ជា​ជីវៈ​​ ដូច្នេះ​ការ​បណ្តុះ​​បណ្តាល​វិជ្ជាជីវៈ​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ក្នុងការ​ជំរុញ​វិស័យនេះ​ផងដែរ​។»

លោកគី សេរីវុឌ្ឍន៍បាននិយាយថា៖«លោកមិនអាចនិយាយបានទេថាពេល​ណាទើប​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​អាច​ដូច​កាល​ពីមុន​កូវីដឡើ​ង​វិញ​បាន​ ព្រោះ​ជំងឺ​កូវីដ​វា​អត់​ប្រាកដ​ច្បាស់​ ចឹង​ពេល​ដែល​ជំងឺ​កូវីដ​អស់​ ហើយ​ការ​ធ្វើ​ដំណើរ​បើក​ឡើង​វិញ​ហ្នឹង​ ទើប​អាច​និយាយ​បាន​ បើ​មិនមាន​ភាព​ច្បាស់​លាស់​នៃ​ជំងឺ​កូវីដ​ទេ​​យើង​មិន​អាច​និយាយ​បាន​ទេ​។​»

លោកទៀ សីហា អភិបាលខេត្តសៀមរាបបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាក្នុងអន្តរកាលកំពុងផ្ទុះកូវីដ-១៩ នៅពេលនោះ រដ្ឋបាលខេត្ត​បានចេញវិធានការមួយចំនួនដើម្បីកាត់ផ្ដាច់ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ឈានទៅដល់ការបិទខ្ទប់ដែលបែងចែកជាតំបន់ក្រហម លឿនទុំ បៃតង។

«ចំពោះការបិទខ្ទប់នៅក្នុងតំបន់ក្រហមនានា វាធ្វើឲ្យមានការប៉ះពាល់ដល់អាជីវកម្មចំពោះពុកម៉ែបងប្អូន ដែលប្រកបមុខរបរ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់តែវិស័យទេសចរណ៍ ឬមួយប្រតិបត្តិទេសចរណ៍នោះទេ ប៉ុន្ដែប៉ះពាល់ដល់ការលក់ដូរផ្សេងៗ គឺត្រូវបានផ្អាកទាំងស្រុងក្នុងតំបន់ក្រហម វាធ្វើឲ្យមានផលលំបាកប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋតែម្ដង»។

លោកអភិបាលខេត្តបានបន្តថា «រដ្ឋបាលខេត្តក៏បានជួយពាក់ព័ន្ធការបិទខ្ទប់នេះ ជួយទី១គឺការចែកស្បៀងឲ្យបានគ្រប់ៗគ្នា ថ្វីត្បិតថាមានការយឺតយ៉ាវក៏ដោយ បង្កើតជាអេប(App)ដែលសំណមពរបងប្អូន រត់រម៉កនិងកង់បីជួយដឹងជញ្ចូនស្បៀង បើកជាផ្សារតូចៗដែលអាចទិញតាមលទ្ធភាព ហើយចំពោះអ្នកដែលខ្លះខាតមែនទែន គឺតាមចៅសង្កាត់ មេឃុំគឺផ្ដល់ព័ត៌មានដល់រដ្ឋបាលខេត្ត ហើយយើងបានរៀបចំស្បៀងអាហារចំពោះគាត់ផង»។

យ៉ាងណាមិញ តំបន់ផ្សារ និងតំបន់ប្រាសាទ មានផលប៉ះពាល់ច្រើនដោយសារមានការរឹតបន្ទឹង ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពខ្លាំង ប៉ុន្ដែរដ្ឋបាលខេត្តក៏បានដាក់វិធានការរៀបចំថ្មី រក្សាគម្លាត និងដាក់វេនឲ្យអាជីវករលក់ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាពពួកគាត់់ផងដែរ។

លោកបានមានប្រសាសន៍បន្ថែមថា «តំបន់ផ្សារ និងតំបន់ប្រាសាទ គឺមានផលប៉ះពាល់ច្រើន យើងចាត់វិធានការមួយ គឺការចុះសម្អាតផ្សារ ដូចជាដាក់គម្លាត ដាក់វេនលក់ជូនបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋដែលលក់ដូរនៅក្នុងផ្សារគឺមួយអាទិត្យមួយចំហៀង ហើយមួយអាទិត្យមួយទៀតចំហៀងទៀត ហើយយើងក៏បើកផ្សារបណ្ដុះអាសន្ននៅផ្សារកុងទីន័រដល់អ្នកលក់ដូរ ដែលត្រូវឆ្លាស់គ្នាមួយអាទិត្យម្ដង ទោះបីដោះស្រាយបញ្ហាពួកគាត់មិនពេញលេញ ប៉ុន្ដែក៏ដោះស្រាយជីវភាពពួកគាត់បានខ្លះៗដែរ»។

ប្រជាពលរដ្ឋអាចបើកអាជីវកម្មឡើងវិញ មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះផ្សារទាំងអស់ត្រូវបើកឡើងវិញ ដោយមានរក្សាគម្លាត ស្កេន QR code តំបន់អង្គរត្រូវបានបើកឡើងវិញ ដូច្នេះជីវៈភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាពិសេសអ្នកលក់ដូរបានប្រសើរជាងមុនខ្លាំងណាស់ ឥឡូវនេះបើកស្ទើរតែ៥០ភាគរយនៅសណ្ឋាគារ និងផ្ទះសំណាក់។ នេះយោងតាមលោកអភិបាលខេត្ត។

លោកក៏បាននិយាយថាសៀមរាបនឹងមានការចាប់ផ្តើមចាក់វ៉ាក់សាំងដូសទី៣ជូនប្រជាពលរដ្ឋនៅដើមខែមករានេះផងដែរ៕

Full story here: https://kiripost.com/stories/challenges-remain-for-siem-reap-businesses-despite-the-country-reopening

យោង​តាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​ចេញ​ផ្សាយ​នៅ​យប់​ថ្ងៃ​ទី១៤​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​ បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ក្រសួង​បាន​រក​ឃើញ​ករណី​វិជ្ជមាន​កូវីដ១៩​ បម្លែង​ខ្លួ​ន​ថ្មី​ឈ្មោះ​ «អូមីក្រុង​»​ លើ​អ្នក​ដំណើរ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ម្នាក់​ដែល​ជា​ស្ត្រី​មាន​វ័យ​ ២៣ឆ្នាំ​ ដែល​ទើប​ធ្វើ​ដំណើរ​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ហ្គាណា​ ហើយ​មក​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី១២​ ធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​ ដោយ​លទ្ធផល​វិជ្ជមាន​កូវីដ១៩​ ប្រភេទ​ «អូមីក្រុង»​ លើ​អ្នក​ដំណើរ​រូប​នេះ​ គឺ​បញ្ជាក់​ពី​វិទ្យា​ស្ថាន​ប៉ា​ស្ទ័រ​កម្ពុជា​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​ទី១៤​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​ ។

សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​ដដែល​បាន​បន្ត​ថា៖​ «ស្ត្រី​រូប​នេះ​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ​ចំនួន​១៥សប្តាហ៍​ រួច​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​ជើង​ហោះ​ហើរ​ពី​ប្រទេស​ហ្គាណា​(អាហ្វ្រិកខាងលិច)​ ឆ្លង​កាត់​តាម​ឌូបៃ​ រួច​បន្ត​ជើង​ហោះ​ហើរ​នៅព្រ​លាន​យន្ត​ហោះ​ទី​ក្រុង​បាង​កក​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​(ដោយ​រង​ចាំ​ជើង​ហោះ​ហើរ​ចំនួន​ ១៤ម៉ោង​)​ ទើប​បន្ត​ដំណើរ​មក​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃទី​១៤​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១»​ ។

ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​បន្ថែម​ថា​ អ្ន​ក​ជំងឺ​ខាង​លើ​មាន​អាសយ​ដ្ឋាន​ស្នាក់​នៅ​ឃុំ​តា​បុក​ ស្រុក​បា​វិត​ ខេត្ត​ស្វាយ​រៀង​ ដែល​នៅពេល​​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ កំពុង​សម្រាក​ព្យា​បាល​នៅ​មជ្ឈ​មណ្ឌល​ជាតិ​កំ​ចាត់​រោគ​រ​បេង​ និង​ហង់​សិន​ នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ​។​

ក្រសួង​សុខា​ភិបាល​តាម​រយៈ​សេច​ក្តី​ប្រ​កាស​ព័ត៌មាន​ដ​ដែល​ បាន​អំពាវ​នាវ​ដល់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​គ្រប់​រូប​ឱ្យ​មាន​ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ខ្ពស់​ ដោយ​បន្ត​អនុវ​ត្ត​វិធាន​ការ​សុខា​ភិបាល​ ជា​ពិសេស​វិ​ធាន​ការ​ «៣កុំ​ និង​៣ការពារ​»​ ឱ្យ​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួន​ ព្រម​ទាំង​ចូល​រួម​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង ​(ថ្នាំបង្ការ)​ កូវីដ​១៩​ ឱ្យ​បាន​គ្រប់ៗ​គ្នា​ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​ការ​រីក​រាល​ដាល​នូវ​ជំងឺ​កូវីដ​១៩​ ។

នេះ​ជា​ករណី​លើក​ដំបូង​បង្អស់​ដែល​កម្ពុជា​បាន​រក​ឃើញ​ កូវីដ១៩​ បម្លែង​ខ្លួន​ថ្មី​អូ​មី​ក្រុង​ ហើយ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​ ​​កម្ពុជា​បាន​រក​ឃើញ​ករណី​វិជ្ជមាន​កូវីដ១៩​ សរុប​ចំនួន​  ១២០,៣៨២ករណី​ ដែល​ក្នុង​នោះ​ មាន​ករណី​ស្លាប់​ចំនួន​ ២,៩៩២ករណី​ និង​មាន​អ្នក​ជា​សះ​ស្បើយ​ចំនួន​ ១១៦,៧៣៤ករណី។ នេះ​បើ​តាម​ការបញ្ជាក់​ពី​ក្រសួង​សុខា​ភិ​បាល​គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី​១៣​ ខែធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​។​

គួរ​រំ​លឹក​ផង​ដែរ​ថា​ កម្ពុជា​ធ្លាប់​បាន​ប្រកាស​ហាម​ឃាត់​អ្នក​ដំណើរ​ពី​ប្រទេស​ចំនួន​១០​ នៅ​ទ្វីប​អា​ហ្វ្រិក​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៩​ ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ២០២១​ ហើយ​សម្រេច​​លុប​ចោល​ការ​ហាម​ឃាត់​​នេះ​វិញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​០៥​ ធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២១​ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង១០​ នោះ​ មិ​ន​មាន​ប្រទេស​ហ្គាណា​ឡើយ៕

Q: ជម្រាបសួរ​អ្នក​ស្រី,

A:​ ចា៎! ជម្រាបសួរ។

Q: ខ្ញុំ​សូម​សួរ​អ្នក​ស្រី​ថា តើ​​អ្វីទៅ​​ជា​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​?

A:​ សម្រាប់​​ខ្ញុំ​ ​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​បើហៅ​​ជា​ភាសា​អង់​គ្លេស​ ​(​Media) គឺ​ជា​ច្រក ​ឬ​កម្ម​វិធី​ផ្សេង​ៗ​នៃ​ពត៌​មាន​ កម្ម​វិធី​កម្សាន្ដ​ ការ​ធ្វើ​ទី​ផ្សារ ​ឬ​មាតិកា​ផ្សេងៗ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​ចែក​ចាយ​ ដូច​ជា​ទស្សនា​វដ្ដី​ កាសែត​ និង​ផ្ទាំង​បដា​ជា​ដើម ​ដោយ​សារ​តែ​សម័យ​ទំ​នើបប្រព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​​ បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ពី​វិទ្យុ​ និង​ទូរ​ទស្សន៍​មក​លើ ​អ៊ីនធឺណិត ឬ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​ដូច​ជា​ហ្វេស​ប៊ុក​ដើម្បី​ចែក​ចាយ​គំ​និត​ផ្សេង​។

Q: អ្នក​ស្រី​ តើអ្នក​ប្រើ​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​មាន​ប៉ុន្មាន​ភាគ​រយ​​ដែរ​? ​

A: តាម​ការ​សិក្សា​កន្លង​មក​ អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​នៅ​កម្ពុ​​ជា​មាន​ប្រ​មាណ​ជា​៩០​%​ នៃ​អ្នក​ប្រើ​ទាំ​ង​ក្មេង​ជំទង់​ និង​វ័​យចំ​ណាស់​។​

Q: អ្នក​ស្រី​តើ​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​ និង​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​សង្គម​វាមាន​លក្ខណ: ​ដូច​គ្នា​ឬក៏​ខុស​គ្នាដែរ?

A: បើ​និយាយ​អំពី​​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ ​​ឬ​​ប្រ​ព័ន្ធផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​សង្គម​វា​​​ខុស​គ្នា។ សម្រា​​ប់​អ្វី​ដែលខ្ញុំ​មើល​​ឃើញ​ ​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​​គឺសំ​ដៅ​​ទៅ​លើ​ការ​ទាក់​ទង​ជា​មួយ​នឹង​ហ្វេសប៊ុក ​ទូរទស្សន៍ ឬ​វិទ្យុ ​ឬក៏​កម្ម​វិធី​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​មួយ​ចំ​នួន។ ប៉ុន្ដែ​​បើនិយាយ​ពីប្រព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​សង្គម ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា​​​វា​​ជា​ប្រ​ភេទ​វែប​សាយ​មួយ​ចំ​នួន ​ឬក៏កម្ម​វិធី​ដែលធ្វើ​ឱ្យ​​យើង​បង្កើត​​មាតិការ ឬក៏​​​​កម្មវិធី​អី​សម្រាប់​​​ធ្វើ​ការ​ចែក​រំ​លែក​ព័ត៌​មាន ​ឬ​ក៏​ចំ​ណេះ​ដឹង​ និង​ទស្សន:​អី​ផ្សេង​ជា​ដើម​​។ នេះ​ជា​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្ញុំ​។​​

Q: តើ​អ្នក​ស្រី​យល់​យ៉ាង​ណា​ដែរ​ចំពោះ​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​នៅ​កម្ពុ​ជា​? ​

A: សម្រាប់​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្ញុំ​ចំ​ពោះ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​នៅ​កម្ពុជា​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ ​យើង​មើល​ឃើញ​ថា​ហាក់​បី​ដូច​ជា​មាន​សក្កា​នុពល ឬ​ក៏​​​មាន​­ឥទ្ធិ​ពល​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ ឬ​យុ​វជន​នៅ​កម្ពុជា​ ដោយ​សារតែ​បរិបទ​នៃ​ជំ​ងឺ​កូវីដ​-​១៩​​ផង​នោះ​ មិន​ថា​ទាំង​ការ​រៀន​ និង​ការ​ទំ​នាក់​ទំ​នង​ការ​ងារ​ ភាគ​ច្រើន​គឺ​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​ និង​ប្រ​ព័​ន្ធ​ទំ​នាក់​ទំ​នង​​សង្គម​ជា​ចម្បង។​

Q: អ្នក​ស្រី​គិត​ថា​ប្រព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​នៅ​កម្ពុជា​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រ​សើរហើយ​​ឬ​នៅ​? ​

A: បើ​និយាយ​អំ​ពី​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​នៅ​កម្ពុជា​ខ្ញុំមើល​​​ឃើញ​ថា​នៅ​មិន​ទាន់​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើរ​នៅ​ឡើយ​ទេ ​ព្រោះ​ការ​ដើរ​ឱ្យ​ទាន់​ភាព​ជឿន​លឿន​នៃ​បច្ចេ​ក​វិទ្យា ឬ​ក៏​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​ក្នុង​សង្គមនៅ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​របស់​យើង​នៅ​មាន​កម្រិត ​ជា​ពិ​សេសគឺ​​ខ្វះ​ខាតទាក់​ទង​នៃ​ក្រម​សីល​ធម៌​នៃ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​​ពិត​​។

Q: តើ​លោក​ស្រី​គិត​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​​មាន​ផល​ប៉ះ​​ពាល់​​ដល់​យុវជន​ខ្លាំង​ដែរ​ទេ​? ​

A:  ពិត​ណាស់​ទាក់​ទងជា​មួយ​នឹង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​​ផ្សាយ​​​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន ​វា​ពិត​ជា​មាន​ផលប៉ះ​​ពាល់ខ្លាំង​មែន​​ទែន​សម្រាប់​យុវ​ជន​​។ យើង​មើល​​ឃើញ​ថា​​នៅ​លើ​បណ្ដាញ​ទំ​នាក់​ទំ​នង​សង្គម​មាន​ការ​ចែក​រំ​លែក​​គ្រប់​រូប​ភាព ​មិន​ថា​ទាំង​ចំ​ណេះ​ដឹង ​មិន​ថាជា​​ការ​បំ​ពុល ​តាម​រយៈ​​​ការ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ​​​ផលិត​ផល​ ការ​ចែក​រំ​លែក​រូប​ភាព​អាសអា​ភាស ​ក៏​ដូច​ជា​សារ​មួយ​ចំនួន​ដែល​​​ពោរ​ពេញ​​ទៅ​ដោយ​ហិង្សា​រ​ផង​ដែរ។ ​ការ​សាប​ព្រួស​នូវ​ព័ត៌​មាន​ដែល​មិន​ពិត ​ក៏​ជា​ការ​រួម​ចំណែក​បង្ក​ឱ្យ​មាន​ភាព​វិល​វល់ក្នុង​ការ​ទទួល​យក​​នូវ​​ចំ​ណេះ​ដឹង​ដែល​មាន​ភាព​មិន​ប្រា​កដ​ប្រ​ជា​ ឬ​ក៏​ភាព​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​សម្រាប់​ខ្លួន​គាត់​។

ពេល​ខ្លះ​យុវជន​​ពិ​បាកនូវ​ក្នុង​ការ​​បែង​ចែកថា​ តើ​​ព័ត៌​មានមួយ​​ណា​ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ ឬ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​​សម្រាប់​ពួក​គាត់​យក​ជា​អំ​ណេះ​អំណាង ឬ​​ក៏​ទុក​ចិត្ត​បាន​ ហើយ​​ស្ថាន​​​ភាព​មួយ​វិញ​ទៀត​ ការ​បំ​ពុល​តាម​រយៈ​រូប​ភាពអវិ​ជ្ជ​មាន និង​សារ​​ហិង្សារ ឬ​ក៏​រូប​ភាព​​អាស​អាភាស​មួយ​ចំនួន​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជនក្លាយ​ទៅ​ជា​ក្រុម​មួយ​ដែល​វង្វេង​ជា​មួយ​នឹង​ភាព​ភ្លើត​ភ្លើន ​​និង​ការ​សប្បាយ​អត់សូវ​ខ្វល់​​ពី​ប្រ​ទេស​ជាតិ ​ឬ​ក៏​ដូច​ជា​ប្រ​យោ​​ជន៍​រួម​​សម្រាប់​សង្គម​ខ្លួន​ឯង ហើយ​យើង​ឃើញ​ថា​ផល​ទាំង​អស់​នោះ​​ដែល​កើត​ឡើ​ង​តាម​រយៈ​ប្រ​ព័ន្ធផ្ស​ព្វ​​ផ្សាយ​សង្គម​ដែល​កំ​ពុង​តែ​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ។

​​Q: សម្រាប់​លោក​ស្រី​ផ្ទាល់ តើ​មាន​យន្ដ​ការបែប​ណា​ខ្លះ​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​​​ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​​​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយសង្គម​​នេះ​?

A: សម្រាប់​ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា ​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​​ផល​ប៉ះ​​ពាល់​នៃ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​នូវ​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​​សង្គម​នេះ ​ត្រូវ​មាន​ការ​ចូល​រួម​ចំ​​ណែក​គ្រប់​គ្នា​ ជា​ពិសេស​ភាគី​ដែល​ពាក់​ព័​ន្ធ​ជា​អា​ទិ៍​​យើង​ឃើញ​ថា​ មាន​ក្រ​សួង​ព័ត៌មាន ​ក្រុម​អ្នក​សារ​ព័ត៍​មាន ​ឬ​ក៏​ស្ថាប័ន​សារ​ព័ត៌មានដែល​ធ្វើ​ការ​ទាក់​ទង​ជា​មួយ​វិស័យ​សារ​ព័ត៌មាន​​ គួរ​ចូល​រួម​នូវ​​ការ​បណ្ដុះនៃ​ក្រម​សីល​ធម៌វិជ្ជាជីវៈ​ទៅ​កាន់​​អ្នក​សារ​ព័ត៌​មានអ្នក​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយ។​ ​

អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​នោះ​ក៏​ត្រូវ​តែ​​រួម​ចំ​ណែក​ការ​គ្រប់​គ្រង​​​ទៅ​លើការ​ប្រើ​ប្រាស់​​ប្រ​ព័ន្ធ​ផ្ស​ព្វផ្សាយ​​សង្គម​ដែល​ចែក​រំ​លែក​នូវ​​ព័ត៌មាន​​មិន​ពិត ​ឬ​ក៏​រូប​ភាព​ដែលប៉ះ​​​ពាល់​ទៅ​ដល់​ក្រម​សីល​ធម៌​ និង​វិជ្ជាជីវៈ ​ឬ​ក៏​ប៉ះ​ពាល់​ទៅ​ដល់​សតិ​របស់​យុវជន​ ឬ​កុមារ​នោះ​គួរ​តែ​មាន​ការ​អន្ដ​រាគមន៍ទៅ​បញ្ហា​ទាំង​អស់នេះ​។

បើ​និយាយ​អំ​ពី​តួ​នា​ទី​របស់​ប្រ​ជា​ពល​​រដ្ឋ​វិញ ​ក្នុង​នាម​យើង​ជា​យុវជន ​ឬ​ក៏​ក្នុង​នាម​យើង​ជា​ពល​រដ្ឋ​សកម្ម ​គប្បី​ឱ្យ​ដឹងឱ្យ​ស្គាល់​​តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​ព័ត៌​​មាន​ពិត​ ឬ​ព័ត៌មាន​មិន​ពិត​ ហើយ​ជៀស​វាង​នូវ​ក្នុង​ការ​ដែរ​ចែក​រំ​លែក​នូវព័ត៌​មាន​ដែល​មិន​ពិត​តៗ​គ្នា​ ឬ​ក៏​ព័ត៌​មាន​ដែល​មាន​បង្កប់​នូវ​រូប​​​ភាព​ហិង្សា​ ព្រោះ​វា​បាន​ជះ​​ឥទ្ធិ​ពល​ដល់​មិត្តរបស់​យើង​ក្នុង​​​សង្គមនៅ​​ពេលដែល​គាត់​បាន​ឃើញ​រូប​ភាព​ទាំង​អស់​នោះ វា​ដក់​ជាប់​នូវ​រូប​ភាព​ហិង្សា ​និង​ចំណេះ​ដែល​មិន​ពិត​ហ្នឹង​ទៅ​កាន់​ពួកគាត់​​។

Q: លោកស្រីមានអនុសាសន៍អ្វីដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៅកម្ពុជាមានភាពប្រសើរឡើង?

 A: សម្រាប់ខ្ញុំ ដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​នៅក​ម្ពុជា​មាន​ភាព​ល្អប្រសើរ​ឡើងវិញ ទីមួយ​ត្រូវ​ចេញ​ពី​ខ្លួនយើងម្នាក់ៗ ត្រូវចេះប្រើប្រាស់​ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ កុំចេះតែបង្ហោះ​រូបភាព​ណាមួយ​ដែលមិន​ល្អ ឬព័ត៌មានណាដែល​មិនពិតចេញទៅ​តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទេ។​ យើង​ត្រូវ​បង្ហោះ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ចំណេះដឹង​ល្អៗ​ពាក់ព័ន្ធទៅ​នឹ​ងសង្គម​ជាតិ មួយទៀតខ្ញុំគិតថា គឺ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ច្បាប់ ប្រសិនបើ​បុគ្គល​ណាមួយ​ដែល​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ធ្វើ​ឱ្យបំពុល​សង្គម​ ត្រូវ​ទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់។ នេះជាគំនិតខ្ញុំ។

Q: បាទ! ​អគុណ​អ្នកស្រី​កន្និកា។
A: ចា៎! អរគុណ៕

​ក្រោយ​ចេញ​​ពី​ពន្ធ​ធនាគារ​​ សកម្មជន​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​នៅ​កម្ពុជា​​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ Front Line Defender​ ប្រកាស​ផ្តល់​ពាន​រ​ង្វាន់​ជូន​ ជា​ពាន​រង្វាន់​សម្រាប់​អ្នក​ការពារ​ជួរ​មុខ​ប្រចាំ​ឆ្នាំ២០២១​ កាល​ពី​ថ្ងៃទី២៤​ ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ២០២១​ កន្លង​ទៅ​នៅ​ឯ​សន្និសីទ​សារព័ត៌មាន​ក្នុង​ទីក្រុង​ Dubline ​ប្រទេស​អៀរឡង់​ ។

លោក​ សំបាន​ ច័ន្ទដារ៉ា​ សិក្ខា​កាមសារ​ព័ត៌មាន​របស់​ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍​​កញ្ញា ​ឡុង​ គន្ធា​ សកម្មជន​មួយ​រូប​​របស់​​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​កម្ពុជា​ ពី​ដំណើរ​រឿង​នៃ​ការ​ចូល​រួម​ការងារ​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថា​ន​ ព្រម​ទាំង​ការ​ប្រឈម​​​នា​នា​ជាមួយ​សកម្មភាព​ការពារ​បរិស្ថាន​កន្លង​ទៅ​។

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បទ​សម្ភាសន៍​រវាង​លោក​សំបាន​ ច័ន្ទដារ៉ា​ និង​កញ្ញាឡុង​ គន្ធា៖

ច័ន្ទដារ៉ា​៖​ ជម្រាប​សួរ!​ កញ្ញា​ ឡុងគន្ធា

គន្ធា​៖​ ចាស៎​ ជម្រាប​សួរ!​

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ ហេតុ​អ្វី​​កញ្ញា​សម្រេច​ចិត្ត​​ចូល​រួម​សកម្មភាព​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន?

គន្ធា៖​ បាន​ជា​ខ្ញុំ​​ចូល​រួម​សកម្មភាព​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ដោយ​សារ​ដំ​បូង​ ខ្ញុំ​ស្រឡាញ់​បរិស្ថាន​ ខ្ញុំ​ចូល​ចិត្ត​ដើ​រ​កំសាន្ត​តាម​ព្រៃ​ តាម​សមុទ្រ​ បន្ទាប់​មក​ខ្ញុំ​បាន​ឃើញ​ការ​បំ​ផ្លិច​បំផ្លាញ​ធនធាន​អស់​ហ្នឹង​ ដែល​ជា​ពិ​សេស​ អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ខ្ញុំ​រឹត​ចូល​រួម​នោះ​ គឺ​ការ​បាន​ទៅ​ដល់​សហគមន៍​កោះ​ស្រឡៅ​ និង​ព្រៃព្រះ​​រកា​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ខ្ញុំ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ផ្នត់​គំនិត​ខ្លាំង​មែន​ទែន​។ ខ្ញុំ​ទៅ​ដល់​ ខ្ញុំ​ឃើញ​សម្បូរ​មនុស្ស​វ័យ​ចាស់​ដែល​មិន​សូវ​មាន​កម្រិត​វប្បធម៌​ខ្ពស់​ តែ​ពួក​គាត់​ខំ​ប្រឹង​ណាស់​ដើម្បី​ការ​ពារ​ព្រៃ​ឈើ​ ខណៈ​យើង​វិញ​ជា​យុវជន​មាន​ទាំង​កម្លាំង​កាយ​ និង​ប្រាជ្ញា​​ តែ​ពួក​យើង​បែរ​ជា​មិន​បាន​ចូល​រួម​ជា​មួយ​ពួក​គាត់​ទេ។​ ខ្ញុំ​មាន​អារម្មណ៍​ខ្មាសពួក​គាត់​ណាស់​ បាន​ជា​ចង់​ចូល​រួម​ការ​ពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ ។

មួយ​វិញ​ទៀត​ ខ្ញុំ​ឃើញ​លោក​អា​ឡិច​ដែល​ជា​ជន​ជាតិ​បរទេស​ តែ​បែរ​ជា​គាត់​មក​ជួយ​ការ​ពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​របស់​យើង​ ខណៈ​ពួក​យើង​ជា​ម្ចាស់​ប្រទេស​មិន​បាន​ចូល​រួម​ការ​ពារ​ធន​ធាន​របស់​ខ្លួន​ឯង​ ជា​រឿង​គួរ​ឱ្យ​ខ្មាស​ពួក​គាត់​ណាស់​ បាន​ជា​ខ្ញុំ​​ចូល​រួម​ការ​ពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​សម្រាប់​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ​ កុំ​ឱ្យ​អ្នក​ជំនាន់​ក្រោយ​បន្ទោស​យើង​ជា​អ្នក​ជំនាន់​នេះ​មិន​បាន​គិត​គូរ​ពី​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ កញ្ញា​ស្រឡាញ់​បរិស្ថាន​ និង​បាន​គិត​ចូល​រួម​សកម្មភាព​ការ​ពារ​បរិស្ថាន​ ហេតុ​អ្វី​ជ្រើស​រើស​ចូល​រួម​នឹង​អង្គ​ការ​មាតា​ធម្មជាតិ ​(Mother Nature) មិន​ជ្រើស​រើស​ស្ថាប័ន​ផ្សេង​?

គន្ធា៖​ ដោយ​សារ​កាល​នោះ​ខ្ញុំ​ចូល​ចិត្ត​មើល​វីដេអូ​របស់​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​ ខ្ញុំ​ចាំ​​បាន​ថា​ ជា​វី​ដេអូ​ដែល​សកម្ម​ជន​របស់​មាតា​ធម្មជាតិ​​ប៉ុន្មាន​រូប​កប់​ក្នុង​ខ្សាច់​ ខ្ញុំ​មាន​អារម្មណ៍​ថា​អស្ចារ្យ​ ខ្ញុំ​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ចូល​ចិត្ត​សកម្មភា​ព​អ្វី​​ដែល​ពួក​គាត់​ធ្វើ​ ហើយ​ខ្ញុំ​ក៏​បាន​ស្គាល់​ពួក​គាត់​ បន្ទាប់​មក​បាន​សុំ​ថត​វីដេអូ​ជា​មួយ​ពួក​គាត់​ ដែល​វីដេអូ​របស់​ខ្ញុំ​ស្តី​អំពី​ការ​បង្ហូរ​ទឹក​កខ្វក់​របស់​កាស៊ីណូ​មួយ​ចូល​ក្នុង​ឆ្នេរ​សមុទ្រ​នៅ​កោះ​រ៉ុង​សន្លឹម​។ បន្ទាប់​ពី​ខ្ញុំ​បាន​សាក​ល្បង​ថត​រួច​មក​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​អាច​បន្ត​ទៅ​មុខ​ទៀត​បាន​ ពួក​គាត់​បាន​ផ្តល់​ឱ្យ​យើង​ធ្វើ​នូវ​អ្វី​ដែល​យើង​ស្រឡាញ់​ ហើយ​ចូល​រួម​ជា​មួយ​ពួក​គាត់​ចាប់​ពី​ពេល​ហ្នឹង​ឯង  ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ ក្នុង​តួ​នាទី​កញ្ញា​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ តើ​កន្លង​មក​សម្រេច​អ្វី​បាន​ខ្លះ​សម្រាប់​សង្គម​ និង​សម្រាប់​បរិស្ថាន?

គន្ធា​៖​ កន្លង​មក​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ធ្វើ​មិន​សូវ​ទទួល​បាន​អ្វី​ច្រើន​ទេ​ វា​តិច​តួច​ណាស់​ ខ្ញុំ​ចេះ​តែ​គិត​ថា​ស្តាយ​ ហេតុ​អ្វី​ខ្ញុំ​​ទើប​តែ​ចាប់​ផ្តើម​ យូរ​ហើយ​ខ្ញុំ​ទើប​ចាប់​ផ្តើម​។ កន្លង​មក​ ខ្ញុំ​បាន​ចូល​រួម​ចំណែក​ការពារ​បរិស្ថាន​ ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ ដូច​នៅ​កំពង់សោម​ កាល​ពី​ដំបូង​មាន​បញ្ហា​ច្រើន​មែន​ទែន​ ពេល​ដែល​ពួក​យើង​មិន​ទាន់​ទៅ​ដល់​ ទាំង​បញ្ហា​សំរា​ម​ រឿង​ទឹក​លូ​ចូល​សមុទ្រ​ ការ​សង់​អាគារ​រំលោភ​ឆ្នេរ​ផង។​ តែ​ឥឡូវ​យើង​ឃើញ​ថា​ កំពង់សោម​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ យើង​ចាំ​បាន​ថា​ កាលពី​២០១៧​ ទៅ​២០១៩ ​សមុទ្រ​ប្រែ​ពណ៌​ពី​ខៀវ​ទៅ​កខ្វក់​ តែ​ឥឡូវ​យើង​ឃើញ​មាន​កា​រផ្លាស់​ប្តូរ​មុខ​មាត់​ថ្មី​ ​។

មួយ​ទៀត​យើង​ធ្លាប់​ទៅ​បំបួស​ដើម​ឈើ​ខណៈ​​គេ​កំពុង​សាង​សង់​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​ថ្មី​ហ្នឹង​ គេ​ចាប់​ផ្តើម​កាប់​ដើម​ឈើ​ តែ​ពេ​ល​យើង​ធ្វើ​យុទ្ធនា​ការ​បំបួស​ដើម​ឈើ​ ឥឡូវ​គេ​ទុក​ដើម​ឈើ​ដែល​យើង​បំបួស​ហ្នឹង​។ យើង​មើល​ឃើញ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ឥរិយាបថ​ ពួក​គាត់​ផ្តើ​ម​រក្សា​ដើមឈើ​ ចំណែក​អាគារ​ដែល​សាង​សង់​រំលោភ​ឆ្នេរ​កោះ​រ៉ុង​សន្លឹម​ហ្នឹង​ ក៏​មាន​កា​រ​រុះ​រើ​។ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ យើង​សប្បាយ​ចិត្ត​នឹង​សមិទ្ធផល​ដែល​យើង​បាន​ធ្វើ​កន្លង​មក​ យើង​សប្បាយ​ចិត្ត​នៅ​ពេល​ឃើញ​យុវជន​ងាក​ចាប់​អារម្មណ៍​ចូល​រួម​ការ​ពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ តើ​កញ្ញា​ប្រឈម​មុខ​នឹង​បញ្ហា​អ្វី​ខ្លះ​ ក្នុង​នាម​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ជា​មួយ​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​ កន្លង​មក​នេះ?

គន្ធា៖​ កន្លង​មក​ សកម្មភាព​យើង​បាន​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អ្ន​ក​មាន​អំណា​ច​ បុគ្គល​មួយ​ចំនួន​ដែល​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​ពី​ការ​បំផ្លាញ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ កាល​ខ្ញុំ​ចេញ​វីដេអូ​ពី​បញ្ហា​នៅ​កោះ​រ៉ុង​សន្លឹម​ហ្នឹង​ ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​ម្ចាស់​ទី​តាំង​ហ្នឹង​គំ​រាម​ប្តឹង​ ដោយ​គេ​សំ​អាង​ថា​ពួក​យើង​យក​ទី​តាំង​គេ​សម្រាប់​វាយ​ប្រហារ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​ខេត្ត​។ មុន​មាន​ការ​ចាប់​ខ្លួ​ន​ ធ្លាប់​មាន​អាជ្ញាធរ​ទៅ​រក​រឿង​ខ្ញុំ​ដល់​ផ្ទះ​ រក​រឿង​អ្នក​ផ្ទះ​ ។

រហូត​ដល់​មាន​ការ​ចាប់​ខ្លួន​ នៅ​ពេល​ពួក​យើង​មាន​គម្រោង​ដង្ហែរ​ទៅ​ផ្ទះ​សម្តេច​(លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន)​ ដើម្បី​សុំ​ជួប​សម្តេច​ជជែក​ពី​ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​ការ​លុប​បឹ​ង​តា​មោក​អី​ហ្នឹង​។ គេ​ចាប់​ខ្លួន​ពួក​ខ្ញុំ​ដោយ​មិន​បាន​ប្រាប់​ពី​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​ឡើយ​ រហូត​ដល់​ពេល​ព្រះ​រាជ​អាជ្ញា​សាក​សួរ​ទើប​ពួក​ខ្ញុំ​បាន​ដឹង​។ ពេល​ពួក​ខ្ញុំ​បាន​ជាប់​ពន្ធធនាគារ​បាន​ជិត​មួយ​ឆ្នាំ​ តុលាការ​បាន​ដាក់​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​ពួក​ខ្ញុំ​មួយ​បន្ថែម​ទៀត​ ពី​បទ​​រួម​គំនិត​ក្បត់​ ខណៈ​ខ្ញុំ​នៅ​ក្នុង​ពន្ធធនាគារ​។

ទោះ​បី​ខ្ញុំ​ចេញ​ពី​ពន្ធធនា​គា​រ​ក្តី​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​បី​ដូច​គេ​វាស់​ដី​​ឱ្យ​ដើរ​ យើង​ធ្វើ​អ្វី​នៅ​ក្រោម​ការ​តាម​ដាន​ ក្រោម​គំនាប​។ ទាក់​ទង​នឹង​គ្រួសារ​ ពួក​គាត់​តែង​បារម្ភ​លើ​សុវត្ថិភាព​ខ្ញុំ​ ព្រោះ​ការងារ​ហ្នឹង​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អ្នក​ធំ​ អ្នក​មាន​អំណាច​ មុន​ដំបូង​ពួក​គាត់​ពិបាក​ទទួល​យក​ តែ​នៅ​ពេល​ខ្ញុំ​ពន្យល់​ពួក​គាត់​ ពួក​គាត់​ក៏​យល់​ព្រម​ឱ្យ​ខ្ញុំ​ធ្វើ​​ គ្រាន់​តែ​ឱ្យ​ខ្ញុំ​ប្រយ័ត្ន​ខ្លួន​ គាត់​មិន​ជា​ហាម​ឃាត់​នោះ​ទេ​។ សម្រាប់​មិ​ត្តភាព​ មិត្ត​ភក្តិ​ខ្លះ​នៅ​តែ​រាប់​អាន​យើង​ ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​មិន​ជា​ចង់​រាប់​អាន​យើង​ដូច​គេ​មិន​ចង់​ពាក់ព័ន្ធ​ជា​មួយ​យើង​ទេ​ ។ ខ្ញុំ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​ នៅ​ពេល​ខ្ញុំ​ចេញ​ពី​ពន្ធធនាគា​រ​ អ្នក​ភូមិ​ស្រុក​ភាគ​ច្រើន​ គេ​សាទ​រ​ គេ​ស្រឡាញ់​អ្វី​ដែល​យើង​ធ្វើ​ ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ក៏​មិន​ពេញ​ចិត្ត​បន្ទោស​ឪពុក​ម្តាយ​ខ្ញុំ​ថា​ ខ្ញុំ​មាន​ការងារ​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ​ជា​គ្រូ​បង្រៀន​ដែរ​ ម៉េច​បណ្តោយ​ឱ្យ​ខ្ញុំ​ទៅ​ធ្វើ​រឿង​ឱ្យ​ជាប់​គុក​ជាប់​អី​អ៊ី​ច៊ឹង ​។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ កញ្ញា​ដឹង​ស្រាប់​ហើយ​ថា​ សម្មភាព​របស់​កញ្ញា​ ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ទាស់​ទែង​នឹង​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន​ ឬ​ពេល​ខ្លះ​រង​ការ​គំរាម​កំហែង​ពី​អ្ន​ក​មាន​អំ​ណាច​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ​ ចុះ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​កញ្ញា​នៅ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ មិន​បោះ​បង់​?

គន្ធា៖​ មុន​នឹង​សម្រេច​ចូល​រួម​ជា​មួយ​អង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​ ពួក​យើង​ដឹង​ច្បាស់​ហើយ​ តែ​ខ្ញុំ​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​រួច​ជា​ស្រេច​ ខ្ញុំ​ចាំ​បាន​សម្តី​របស់​លោក​គ្រូ​កែម​ ឡី​ គាត់​និយាយ​ថា​ នៅ​ពេល​គាត់​វិភាគ​ គាត់​ដឹង​ថា​នឹង​ត្រូ​វ​ជាប់​ពន្ធ​ធនាគា​រ​ អាច​រត់​ចោល​ស្រុក​ ឬ​ក៏​ត្រូវ​បាត់​បង់​ជីវិត​ តែ​ខ្ញុំ​នៅ​តែ​ធ្វើ​វា​ព្រោះ​ស្រឡាញ់​ យើង​ត្រូ​វតែ​ពុះ​ពារ​គ្រប់​បែប​យ៉ាង​ ព្រោះ​ស្រឡាញ់​មិន​គ្រាន់​តែ​ជា​សម្តី​ទេ​ តែ​ត្រូ​វ​ស្តែង​ជា​សកម្មភាព​ ។

 មួយ​វិញ​ទៀត​ សកម្មភាព​របស់​មាតា​ធម្មជាតិ​ មិន​បាន​ធ្វើ​រឿង​ខុស​ច្បាប់​ទេ​ អ្វី​ដែល​មាតា​ធម្មជាតិ​ធ្វើ​គឺ​ត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ ហើយ​មាន​គោល​បំណង​ការពារ​បរិស្ថាន​និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ ​គ្មាន​ចេតនា​ផ្សេង​ដោយ​កា​រ​ចោទ​ប្រកាន់​របស់​តុលារ​ការ​កន្លង​មក​នោះ​ទេ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ តើ​ជីវិត​នៅ​ក្នុង​ពន្ធ​ធនាគារ​របស់​កញ្ញា​មាន​ដំណើរ​បែប​ណា​ដែរ​?

គន្ធា៖​ រយៈ​ពេល​នៅ​ក្នុង​ពន្ធ​ធនាគារ​រយៈពេល​ ១៤ខែ​ និង​៦ថ្ងៃ​ ជីវិត​នៅក្នុង​ពន្ធ​ធនាគារ​ដំបូង​គឺ​ពិបាក​ដែរ​ដោយ​សារ​យើង​មិន​ទាន់​ស៊ាំ​នឹង​បរិយាកាស​ ជា​មួយ​ការ​រស់​នៅ​ជុំ​មនុស្ស​ច្រើន​ ប្រើ​បន្ទប់​ទឹក​រួម​ ជា​ដើម​ហ្នឹង​ យើង​ធ្លាប់​ជា​មនុស្ស​ដែល​ឯករាជ្យ​ ធ្លាប់​មាន​សេរីភាព​ដើរ​ហើ​​រ​ ដល់​ពេល​យើង​នៅ​តែ​មួយ​កន្លែង​ ដំបូង​គឺ​វា​ពិបាក​ ជា​ពិ​សេស​ផ្នែក​ផ្លូវ​ចិត្ត​ ។

នៅ​ក្នុង​ពន្ធ​ធនាគារ​ យើង​មិន​អាច​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​មួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​ មិត្ត​ភក្តិ​បាន​ ហើយ​ជា​ពិសេស​ទៀត​នោះ​គឺ​ យើង​ត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​ដោយ​អ​យុត្តិធម៌​ ត្រូវ​រស់​នៅ​ជា​មួយ​ភាព​អ​យុត្តិធម៌​ ខ្ញុំ​តែង​តែ​គិត​រហូត​ តើ​ខ្ញុំ​បាន​ធ្វើ​អ្វី​​ខុស​? គេ​ចោទ​ប្រកាន់​ខ្ញុំ​ ទាំង​ដែល​ខ្ញុំ​រក​កំហុស​ទាំង​នោះ​មិន​ឃើញ​ ។ មន្ត្រី​នៅ​ក្នុង​ពន្ធ​ធនាគា​រក៏​ពួក​គាត់​ជួយ​សម្រួល​ដល់​ខ្ញុំ​ច្រើន​ ពួក​គាត់​មាន​ការ​យោគ​យល់​ ខ្ញុំ​មុន​ដំបូ​ង​ពិបាក​គេង​ដោយ​កន្លែង​ចង្អៀត​ ហើយ​ខ្ញុំ​មាន​បញ្ហា​ដង្ហើម​ផង​ ហើយ​គេ​ក៏​ជួយ​សម្រួល​ឱ្យ​យើង​បាន​កន្លែង​ទូលាយ​ ហើយ​​គេ​ក៏​ជួយ​សម្រួល​កុំ​មាន​ការ​ជក់​បារី​ក្នុង​បន្ទប់​អី​ជាដើម​ដែរ​។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ ក្រោយ​ចេញ​ពន្ធ​ធនាគា​រ​ កញ្ញា​និង​សមាជិក​ឯ​ទៀត​ ក៏​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ Front Line Defender ផ្តល់​ពាន​រង្វាន់​ជូន​ ខណៈ​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ដាក់​ទោស​ទណ្ឌ​ តើ​ពេល​នោះ​កញ្ញា​មាន​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ណា​ដែរ​?

គន្ធា​៖ ពេល​ហ្នឹង​ អារម្មណ៍​មាន​ពីរ​ អារម្មណ៍​មួយ​រំ​ភើប​មែន​ទែន​ ព្រោះ​អន្តរជាតិ​ គាត់​បាន​មើល​ឃើញ​ គាត់​ទទួល​ស្គាល់​ថា​សកម្មភាព​ខ្ញុំ​មិន​ខុស​ច្បាប់​ដូច​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​របស់​តុលាការ​ ឬ​រដ្ឋា​ភិបាល​នោះ​ទេ​ ហើយ​ក៏​អរគុណ​ដែល​ពួក​គាត់​ផ្តល់​ពាន​រង្វាន់​នោះ​ដល់​ពួក​យើង​ ពាន​រង្វាន់​នោះ​មិន​មែន​សម្រាប់​តែ​ពួក​យើង​ឡើយ​ តែ​សម្រាប់​ប្រជាជន​ទាំង​អស់​គ្នា​ យុវជន​ សកម្មជន​ទាំងឡាយ​ ដែល​លះ​បង់​ដើម្បី​ការ​ពារ​បរិស្ថាន​ វា​ជា​ការ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​​ពួក​យើង​បន្ត​សកម្មភាព​នេះ​បន្ត​ទៀត​ ។

ចំណែក​អារម្មណ៍​មួយ​ទៀត​ យើង​មាន​ការ​អាក់​អន់​ចិត្ត​ ហេតុ​អ្វី​អន្តរជាតិ​មើល​ឃើញ​សម្មភាព​យើង​មិន​ខុស​ច្បាប់​ទេ​ តែ​បែរ​ជា​តុលាការ​កម្ពុជា​មិន​លើក​ទឹក​ចិត្ត​យើង​ជា​យុវជន​ចូល​រួម​ការពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ ចូល​រួម​ជា​មួយ​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​ការពារ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ទេ​ បែរ​ជា​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​សកម្មភាព​យើង​ជា​រឿង​ខុស​ច្បាប់​ទៅ​វិញ​ ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ មក​ដល់​ពេល​នេះ​ តើ​កញ្ញា​មាន​បាន​គិត​គូរ​ហើយ​ឬ​នៅ​ ថា​នៅ​បន្ត​សកម្មភាព​​ការ​ពារ​បរិស្ថាន​ ឬ​ផ្លាស់​ប្តូរ​គោល​ដៅ​?

គន្ធា៖​ ចំពោះ​ខ្ញុំ​ ខ្ញុំ​នៅ​តែ​រក្សា​គោល​ជំហរ​របស់​ខ្លួន​ឯង​នៅ​ក្នុ​ង​ការ​អនុវត្ត​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​ខ្លួន​ឯង​ក្នុង​កា​រ​ការពារ​បរិស្ថាន​ និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ ព្រោះ​ខ្ញុំ​ស្រឡាញ់​ ខ្ញុំ​ចង់​ការពា​រ​ តែ​ខ្ញុំ​​អាច​នឹង​ផ្លាស់​ប្តូរ​យុទ្ធសាស្រ្ត​ ចំណែក​ចំពោះ​គោល​ដៅ​វិញ​មិន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទេ​ ។

ច័ន្ទដារ៉ា៖​ តើ​កញ្ញា​មាន​អ្វី​ជា​សំណូមពរ​​?

គន្ធា៖​​ ពី​រដ្ឋាភិបាល​ ខ្ញុំ​ស្នើ​សុំ​កុំ​ឱ្យ​​​រដ្ឋា​ភិបាល​ចាត់​ទុក​យុវជន​ការ​ពារ​បរិស្ថាន​ ឬ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​ដើម​ ជា​ក្រុម​ប្រឆាំង​ គួ​រ​តែ​ចូល​រួម​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ពួក​គាត់​ព្រោះ​សកម្មភាព​ពួក​យើង​ជា​ការ​ចូល​រួម​ជា​មួយ​រដ្ឋា​ភិបាល​ដើម្បី​កែ​លម្អ​ចំណុច​ការ​ខ្វះ​ខាត​មួយ​ចំនួ​ន​ ព្រោះ​ពេល​ខ្លះ​រដ្ឋា​ភិបាល​មាន​ការងារ​ច្រើន​ អ៊ី​ចឹង​ការ​ងារ​មិន​អាច​គ្រប់​ជ្រុង​ជ្រោយ​ឡើយ​ ហើយ​មាន​មន្ត្រី​ខ្លះ​អ​សកម្ម​ ជា​ដើម​ ដូច​យើង​មើល​ឃើញ​ជាក់​ស្តែង​ហើយ​ដូច​ជា​បញ្ហា​ព្រៃ​លិច​ទឹក​ជា​ដើម​ហ្នឹង​ ក៏​មន្ត្រី​ខិល​ខូច​ជា​អ្នក​ទន្ទ្រាន​ ។

ខ្ញុំ​សូម​អំពាវ​នាវ​ដល់​តុលាការ​ឱ្យ​ទម្លាក់​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​លើ​ពួក​ខ្ញុំ​ដែល​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ ពួក​ខ្ញុំ​មិន​បាន​ធ្វើ​អ្វី​ប្រាស​ចាក​ច្បាប់​ឡើយ​ ។ ចំពោះ​ប្រជាពលរ​ដ្ឋ​ សូម​ឱ្យ​ពួក​គាត់​ជា​ពិសេស​​យុវជន​ចូល​រួម​ការពារ​បរិស្ថាន​ មិន​មែន​ទាល់​តែ​ចេញ​មុខ​ជា​សកម្មជន​ឡើយ​ គ្រាន់​តែ​ចូល​រួមកាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្លាស្ទិច​ ចូល​រួម​ស្រឡាញ់​បរិស្ថាន​ ចូល​រួម​កាត់​បន្ថយ​​ការ​ប្រើ​យាន​យន្ត​សម្រាប់​ចម្ងាយ​ជិត​ ចូល​រួម​កាត់​បន្ថយ​ប្រើ​ប្រាស់​ទឹក​ភ្លើង​ដែល​​ខ្ជះ​ខ្ជាយ​ជា​ដើម​ហ្នឹង​ ក៏​បង​ប្អូន​បាន​ជួយ​ដែរ​ ។

រឿង​ចូល​រួម​ការ​ពារ​បរិស្ថាន​ មិន​មែន​ជា​រឿង​ខុស​ច្បាប់​ទេ​ វា​ជា​រឿង​របស់​យើង​ទាំ​ង​អស់​គ្នា​ យើង​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​ដើម្បី​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ និង​កូន​ចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​។

ច័ន្ទដារ៉ា៖ បាទ​! សូម​អរគុណ​គន្ធា​សម្រាប់​ការ​ផ្តល់បទ​សម្ភាស។

គន្ធា៖ ចាស៎! អរគុណ៕​

ក្នុងកិច្ចសម្ភាសន៍ជាសំណួរ ចំលើយ​ (Q&A) ជាមួយលោកញឹក ឆន្នី សិក្ខាកាមនៃ Newsroom Cambodia លោកប៉ា ចាន់រឿនបានបន្តថាស្ថានភាព​ប្រជា​ធិបតេយ្យបាន «ដាំក្បាលធ្លាក់ចុះ​គួរឱ្យព្រួយបារម្ភ»​ ក្នុងមួយរយៈពេលចុងក្រោយនេះ ជាពិសេសមកលើវិស័យសារព័ត៍មាន។

លោកញឹក ឆន្នី៖ ជម្រាបសួរលោក ប៉ា ចាន់រឿន

លោកប៉ា ចាន់រឿន៖ បាទ ជម្រាបសួរ

លោកញឹក ឆន្នី៖ ជា​ដំបូងខ្ញុំសុំសួរលោកថា តើ​អ្វី​ទៅជា​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​?

ប៉ា ចាន់រឿន៖ ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​វា​មាន​និយម​ន័យ​ច្រើន​ប៉ុន្តែ​បើយើង​និយាយ​ជារួម​ថា​ ​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​ហ្នឹង​គឺ​សំ​ដៅ​ទៅ​លើ​ប្រ​ព័ន្ធ​ ឬ​ក៏​របប​ន​យោ​បាយ​ដែល​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ឱ្យ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ជា​ធំ​​អំណាច​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដៃ​របស់​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ៗ​​រួម​គ្នា​ជ្រើស​រើស​តំណាង​របស់​ខ្លួន​ទាំង​តំណាង​រាស្ត្រ​​ និង​តំ​ណាង​អ្នក​ដឹក​នាំ​កំពូល​ដើម្បី​យកមក​ធ្វើ​កិច្ច​ការ​ងារ​ចំពោះ​ពួក​គាត់​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ការ​សម្រេច​ចិត្តទាំង​ការ​អនុ​វត្ត ​និង​ការ​ងារ​ដទៃ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ យើង​អាច​សង្ខេប​ជារួម​មក​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​គឺ​ជា​ប្រ​ព័ន្ធ​នយោបាយ​ដែល​ធ្វើ​ដើម្បី​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ និង​ជា​របប​នយោបាយ​ដែល​មាន​អ្នក​ដឹក​នាំដែល​ជ្រើស​តាង​ដោយ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ផ្តល់​តែ​ម្តង​ ។

លោក ញឹក ឆន្នី៖ តើ​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​ចូល​មក​នៅ​ក្នុង​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​យើង​តាំង​ពី​ពេល​ណា​ និងដោយ​របៀប​ណា​ដែរ?

លោក ប៉ា ចាន់រឿន៖ ប្រសិនបើយើងក្រឡេកមើលប្រវត្តិសាស្ត្រតែបន្តិច ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​បាន​កកើត​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​នៅ​ក្នុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩​៤០​ ជាពិសេស​គឺ​​តាម​បញ្ញ​វ័ន្ត​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​បារាំង​នៅ​ពេល​នោះ​សាធារណ​ជន​ទទួល​ស្គាល់​តាម​រយៈ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ស៊ីសុវត្ថិ យុទ្ធ​វង្ស​​​ ដែល​លោក​ក៏​បានបើក​គណបក្ស​នៅ​ក្នុង​ទសវត្ស ១៩៤០ ​គឺគណបក្ស​ប្រ​ជា​ធិ​បតេយ្យ​ ហើយ​ក៏​​មាន​ការរីក​ដុះ​ដាល់​ជា​បន្តបន្ទាប់​ជាហូហែ​​រហូត​ដល់​កម្ពុជា​យើង​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​បារាំង។

​លទ្ធិ​ប្រ​ជា​ធិបតេយ្យ​ក៏មាន​ទម្រង់​​មាន​រូប​ភាព​កាន់​តែ​ច្បាស់​លាស់ ​​​និង​មានការ​រីក​ចម្រើន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​​រហូត​ដល់​មាន​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​កាល​ដែល​ប្រទេស​ធ្លាក់​ចូល​នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​វៀត​ណាម ​អាមេរិក ​បាន​ទាញ​ទម្លាក់​ខ្មែរ​យើងឱ្យធ្លាក់ក្នុង​ការ​អន្តរាយ​រហូត​ដល់​មាន​សង្ក្រាម​ស៊ីវិល គឺការ​កើត​ឡើង​នៃ​របប​ខ្មែរ​ក្រហម ​ឬរបប ប៉ុល ពត។

ប្រជាធិបតេយ្យ​ទី​២ គឺ​តាម​រយៈ​កិច្ចព្រម​ព្រៀង​ទី​ក្រុង​បារីស​២៣ តុលា​ ឆ្នាំ​១៩៩១ ​​ដែល​បាន​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​តែមួយ​ទេដែល​ជាសង្គ្រាម​រវាង​ខ្មែរ​ និងខ្មែរ​ជា​សង្គ្រាមខ្ចី​ដៃ ឬ​ក៏​ជាសង្គ្រាម​អាយ៉ង​ របប​បរទេស​​នៅ​ស្រុកខ្មែរយើង ​ជា​ពិសេស​គឺ​រវាង​ចិន​ និង​វៀតណាម​សព្វថ្ងៃ​ ​ហើយ​តាម​រយៈ​កិច្ច​​ព្រម​ព្រៀង​ទី​ក្រុង​ប៉ា​រីស​ ការ​រៀប​ចំ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរីទូ​ទៅ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣​​ បាន​បង្កើត​​ជា​រដ្ឋ​ធម្ម​នុញ្ញ​ ៩៣ ​រដ្ឋា​ភិបាល​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​ព្រះ​រាជាណា​ចក្រ​ទី​ពីរ​ ហើយ​ក៏​មាន​ការ​វិវត្តិរហូត​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ ។

លោកញឹក ឆន្នី៖ តើប្រ​ជា​ធិ​បតេយ្យ​បាន​រួម​ចំណែក​នៅក្នុង​វឌ្ឍនភាព​របស់​សង្គម​កម្ពុជា​ដោយ​របៀប​ណា?

លោក ប៉ា ចាន់រឿន៖ ជា​ការពិត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បាន​បង្ហាញ​ឱ្យ​យើង​ឃើញ​ហើយថា​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​ឆ្លង​កាត់​ក៏ដូចជា​សាកល្បង​នៅ​នយោ​បាយ​ជាច្រើន​ ហើយ​អតីតកាល​ក៏​បាន​បង្ហាញយើង​ដែរ​ការ​ឆ្លងកាត់​របប​នយោបាយ​ខ្លះ​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​ជាតិ​ធ្លាក់​នៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​ភាព​វឹកវរ ​រហូត​ដល់​មាន​ការ​កាប់សម្លាប់​ជនជាតិឯង​ រាប់លាននាក់​ ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ​ដែរ​ យើង​ឃើញថាមាន​តែ​របបនយោ​បាយ​បែប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ទេ ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ខ្មែរ​យើង​មាន​ភាព​សុខដុម​រម្យនា​មានសុខសន្តិភាពមានការ​អភិវឌ្ឍរីក​ចម្រើន​។

អ្នកនយោបាយ​ខ្មែរ​ អាច​រៀន​រស់​ជាមួយគ្នា​និយាយគ្នាអាចធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គ្នា​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​សុខដុម​រម្យនា​ទោះបី​ជា​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​វា​មាន​ចំណុចខ្វះខាតខ្លះ ហើយ​ភាព​អសកម្មមួយ​ចំនួន​មាន​នៅ​ក្នុង​ប្រជា​ធិបតេយ្យប៉ុន្តែវាគឺ​ជា​ប្រព័ន្ធ​មួយ​ដែល​របប​​នយោបាយ​ ដែល​មានបញ្ហា​តិ​ចជាង​គេ​ហើយ​ក៏ជា​ប្រព័ន្ធនយោបាយ​ដែល​អាចជួយផ្សះផ្សាដំបៅនយោបាយ​​អរិភាពរបស់​ខ្មែរ​យើង​រវាង​អ្នកនយោបាយ ​និង​អ្នកនយោបាយ​និងគាំទ្រ​នយោបាយ​ផ្សេងគ្នា។

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានធ្វើឲ្យកម្ពុជាយើងផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចផែនការមកជាសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី ដែលបានបើកឱកាសឲ្យប្រទេសកម្ពុជាអាចរកស៊ីជួញដូរជាមួយប្រទេសជិតខាង។

ប្រទេសមួយ​ចំនួន​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ជាពិសេស​សហភាព​អឺរ៉ុប សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​ដែល​ជាទី​ផ្សារធំៗ​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​ដែលធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​យើង​ទទួល​បានចំណូល​ និង​អត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើន​ពីការ​អនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ​ ជាលទ្ធផលស្រុកទេស​យើង ៣០ឆ្នាំក្រោម​ព្រមព្រៀង​ទី​ក្រុង​បារីស​​ មានការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ ៩៣​ដែលនាំមក​នៅ​លទ្ធិប្រជា​ធិបតេយ្យ​ឡើងវិញ។

​លទ្ធិប្រជា​ធិបតេយ្យ​បានធ្វើឱ្យ​ស្រុក​យើងមាន​ការ​រីកចម្រើន​ស្ទើរគ្រប់​វិស័យទាំង​រូបវន្ត និង​ទាំង​ស្មារតី​នៅក្នុង​សង្គម​ប្រជា​ជន យើង​បានចាក​ផុត​ពីភាព​ក្រីក្រ​ភាព សុខសន្តិភាព ចម្បាំង​រាំងជលក៏កាត់បន្ថយ​ទោះបីជា​មាន​បញ្ហា​រង្គោះរង្គើរផ្នែក​នយោ​បាយ​ខ្លះ​ក្តី ​ប៉ុន្តែ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​មួយខ្មែរ​នៅ​អាច​និយាយបាន​នៅ​មានឱកាស​និយាយ​គ្នាកើត​អាចរូបរួមគ្នាជាកម្លាំងនៅក្នុងការកសាងជាតិ​ទៅមុខទៀត​បាន។

លោកញឹក ឆន្នី៖ តើប្រជាធិបតេយ្យ​អាចជួយ​ប្រជា​ពលរដ្ឋបានកម្រិតណាដែរ?

លោកប៉ា ចាន់រឿន៖ បើយើង​មើល​អំពី​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​យើង​ឃើញ​ថា​ប្រជា​ពល​រដ្ឋខ្មែរ​ឱ្យ​តម្លៃហើយទទួល​ស្គាល់អំពី​សារ​សំខាន់​នៃ​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ទាំង​ផ្តល់​ឱកាសឱ្យ​ពួកគាត់​មានឱកាសចូលរួម​​នៅក្នុង​កិច្ច​ការ​ងារ​សង្គម​គ្រប់វិស័យនាំមកនៅសុខ​សន្តិភាព ដូច្នេះ​យើងឃើញ​ថា​ប្រជា​ពល​របស់​យើង​​ប៉ែតសិបភាគ​រយឡើង​បានចូលរួម​បោះឆ្នោត​ដើម្បី​សម្តែង​នៅ​ឆន្ទៈរបស់ពួក​គាត់​នៅ​ក្នុង​ការ​ជ្រើសរើស​មេ​ដឹកនាំ​។

ប៉ុន្តែ​ផ្ទុយ​ទៅវិញ​ដំណើរ​ការ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​របស់​យើង​នៅ​ក្នុង​ចរន្ត​នយោបាយ​​ជាពិសេស​នៅក្រោយ​ការ​រំលាយគណបក្ស​សង្គ្រោះជាតិ​ដែលមានទំទាស់ខ្លាំង​ជាងគេ​តាងពីឆ្នាំ ២០១៧មក ដំណើរ​ប្រជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ស្រុក​យើង​មាន​ការ​ថយចុះ​ដែល​សហគមន៍អន្តរ​ជា​តិជាច្រើន​បានសំដែងនៅ​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ មាន​ទាំងការ​ចេញសេចក្តី​ថ្លែង​ការ​​​ទាំង​របាយ​ការណ៍ ថ្លែង​សារ​ផ្ទាល់​នៅ​ក្នុង​ពិធី​ជាច្រើន​។

ដូចជា​ថ្មីៗ​នេះកម្មវិធី​គម្រប់​ខួបទី ៣០ឆ្នាំ​នៃ​កិច្ចព្រម​ព្រៀង​ទីក្រុងប៉ារីស​ដែលសហគមអន្តរជាតិ​គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះថា​ថ្ងៃ​កំណើត​នៃ​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា ហើយសហគមអន្តរជាតិជាច្រើ​ន​បាន​សម្តែង​នៅ​ការបារម្ភអំពី​ការ​រំលោភ​បំពាន​សិទ្ធិ​មនុស្ស​​ និងការ​ធ្លាក់ចុះនៃ​ដំណើរ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​នៅកម្ពុជា​អាចប៉ះពាល់សុខសន្តិភាព​និង​ការវិវត្តិដែលកម្ពុជា និងភាគីដទៃទៀត​ដែល​បាន​ជួយ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​អភិវឌ្ឍស្រុក​ក្នុង​រយៈពេល​ជាងម៉្ភៃឆ្នាំកន្លងមកនេះ។

លោកញឹម ឆន្នី៖ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំខាងមុខទៀត​ តើប្រជាធិបតេយ្យនឹងមានការរីកចម្រើនហើយប្រជាពលរដ្ឋ​មាន​សិទ្ធិ​​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​និយាយស្តីដែរ ឬទេ?

លោកប៉ា ចាន់រឿន៖ ស្ថានភាពប្រជា​ធិបតេយ្យ​នៅស្រុក​យើង​ វាអាស្រ័យលើស្ថានភាព​នយោបាយ​ៗប្រេះ​ឆាគ្នា ជំលោះគ្នាវាកាន់តែរីករាលដាល​ទៅ​ដល់​កម្រិតមួយ​កាន់តែ​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ ស្ថានភាព​ប្រជា​ធិបតេយ្យយើងក៏​ដាំក្បាលធ្លាក់ចុះ​គួរឱ្យព្រួយបារម្ភ​ នៅពេល​ដែល​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ធ្លាក់​ចុះ ​ការរឹតត្បិត​ផ្នែកសិទ្ធិ​សេរីភាព​ ជា​ពិសេសការសារព័ត៌មានក៏នឹងត្រូវរងសំពាធ​ ការគាប​សង្កត​ទាំង​អ្នក​សារព័ត៌មាន ទាំង​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ទូទៅនោះ​ ពិបាក ​ឬក៏អាច​ប្រឈម​មុខ​ការ​ធ្វើទុក​​បុក​ម្នេញ​តាំងពីការ​សំឡុតគំរាម និងចាប់ដាក់​គុក​៕

Q: តើលោកករុណា មើលឃើញថាកម្ពុជាអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្សបានកម្រិតណាហើយ?

A: និយាយទៅ ខ្ញុំយល់ថាបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាទាក់ទងនឹង សិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយ សិទ្ធិដីធ្លី និងបញ្ហាបរិស្ថានគឺជាបញ្ហាប្រឈម។ ជាក់ស្ដែង យើងមើលឃើញថា ប្រជាពលរដ្ឋបានទទួលរងនូវការគំរាមកំហែងដីធ្លី ការបាត់បង់ដីធ្លី ការចាប់សកម្មជនការពារបរិស្ថានជាដើមកំពុងកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

នៅក្នុងមាត្រា៣១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទទួលស្គាល់ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ សេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស និងកតិកាសញ្ញា ព្រមទាំងអនុញ្ញាទាំងឡាយទាក់ទងទៅនឹងសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិនារី និងកុមារ និងមាត្រា៣៥ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទ មានសិទ្ធិចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងជីវភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសជាតិ។

ប៉ុន្ដែការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងនយោបាយនៅតែកើតមានឡើងដដែល ចំណែកសិទ្ធិសិល្បៈវិញ ដូចជាមិនមានការរឹត្បិតអ្វីនោះទេ។

Q: តើក្នុងបរិបទការរីករាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ប្រទេសកម្ពុជាមានការគៀបសង្កត់សិទ្ធិមនុស្សដែរ ឬទេ?

A: ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងបរិបទជំងឺកូវីដ-១៩នេះ ប្រទេសកម្ពុជាពិតជាមានការគៀបសង្កត់សិទ្ធិមនុស្ស ដូចជា សិទ្ធិក្នុងការជួបជុំ ការប្រមូលផ្ដុំ ការបង្កើតសមាគម គឺត្រូវបានយកច្បាប់មកអនុវត្ដក្នុងបរិការណ៍នេះ ដែលប្រជាពលរដ្ឋត្រូវនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលជាលេសមួយក្នុងការ គៀបសង្កត់ ឬរារាំងប្រជាពលរដ្ឋកុំឲ្យមានការជួបជុំ ជជែកពិភាក្សាគ្នាបានងាយស្រួល។

Q: តើកម្ពុជាគួរមានវិធានការបែបណា ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហានៃការអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្សឲ្យមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ?

A: ខ្ញុំយល់ឃើញថា មានបីចំណុចសំខាន់ៗ ដើម្បីធ្វើឲ្យការអនុវត្ដសិទ្ធិមនុស្សមានលក្ខណៈល្អប្រសើរគឺ ទីមួយ ការបង្កើតច្បាប់ ត្រូវតែការការពារនូវសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាចាំបាច់។ ទីពីរ ការពនិត្យច្បាប់ ត្រូវមានការពិនិត្យនូវខ្លឹមសារច្បាប់ ការកែប្រែ និងវិសោធនកម្មមាត្រាណាដែលរារាំង ឬគំរាមកំហែងដល់ការអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្ស និងទីបី ការអនុវត្តច្បាប់ ដាច់ខាតនៅពេលបង្កើតច្បាប់មកហើយ ត្រូវពិនិត្យឲ្យបានល្អិតល្អន់ និងចុងក្រោយគឺ តាមដាន ឃ្លាំមើលការអនុវត្ដច្បាប់ទៅលើមន្ដ្រីមានសមត្ថកិច្ច។

Q: តើអ្វីទៅជាការរំលាភបំពានផ្លូវភេទលើស្រ្ដី?

​​A: កា​រ​រំលា​ភ​បំ​ពា​ន​ផ្លូ​​វ​ភេ​ទ​​​លើ​ស្រ្ដី​ ​គឺ​ជា​កា​រ​ប្រ​ព្រឹ​ត្តិ​ទៅ​លើ​ស្រ្ដី​ ​រួ​​ម​ទាំ​ងការរំ​លា​ភ​សេ​ព​ស​ន្ថ​វៈ​ ​រួ​ម​ទាំ​ងការ​បៀ​​តបៀ​ន​ផ្លូ​វ​​ភេ​ទ​ ​កា​រ​រុ​ក​គួ​ន​ ​ឬ​កា​រ​ប្រទូស្តកេ​រ្តិ៍​​​ភេទ​ផ្សេ​ង​ៗ​ ​ដែ​ល​ប្រ​ព្រឹ​ត្ត​ទៅ​លើ​ស្រ្ដីដោ​យ​មិ​ន​មា​ន​កា​រ​ព្រ​ម​ព្រៀ​ង​។ ​​ដោ​​​​​យ​​​ពា​​​​​​​​​​​​​​​​ក្យ​គ​​​​​ន្លឹះ​​នៅ​ក្នុ​​​ង​​​​នេះ​​​ ​គឺ​ជា​​កា​រ​មិ​ន​ព្រ​ម​ព្រៀ​​​​ង ​បើ​​​​​​​គ្មា​​ន​កា​រ​ព្រ​ម​ព្រៀង​ ឬ​​មួ​យ​ធ្វើ​ឲ្យ​ភា​គី​ផ្សេ​ង​ៗ​ទៀ​​ត​​​ហ្នឹ​​​ង​មិ​​​​​ន​​​​​​​មាន​អា​រ​ម្ម​ណ៍​ថា​ផា​សុ​ខ​ភា​ព​ ​ឬ​មួ​យ​ក៏​គា​ត់​មា​នអា​រ​​​​​ម្ម​​​ណ៍​​​​ទ​​​ទួ​ល​បា​ន​កា​រ​បំ​ពា​ន​ ​នេះ​ហើ​យ​គឺ​ជា​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​​​។

Q: តើ​ក​ត្ដា​អ្វី​ខ្លះ​ដែ​ល​ជា​មូ​ល​ហេ​តុ​នៃ​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ផ្លូ​វ​ភេ​ទ​លើ​ស្រ្ដី​?​

​A: មូ​ល​ហេ​តុ​ទី១​ ​ផ្ដើ​ម​​ចេ​ញ​ម​ក​ពី​​​កា​​​​​រ​មា​ន​ផ្ន​ត់​គំ​និ​ត​អ​វិ​ជ្ជ​មា​ន ​​​ឬការ​​ផ្ដ​​​​ល់​​​​ត​​​ម្លៃ ​ឬ​​​ក៏​​កា​​រ​​គោ​​​រ​​​​ព​សិ​ទ្ធិ​ស្ដ្រី​​នៅ​​មា​ន​ក​ម្រិ​ត​នៅ​ឡើ​យ​ ​ដែ​ល​យើ​ង​មើ​ល​ឃើ​ញ​ថា​​ ​​ស្រ្ដី​ ​គឺ​ជា​​វ​​​ត្ថុ ​ឬ​ក៏​ជា​វ​ត្ថុ​មួ​យ​ស​ម្រា​ប់​ឲ្យ​អ្ន​ក​ប្រ​ព្រឹ​​ត្តិ​ ​ប្រព្រឹ​​ត្ត​​​ទៅ​លើ​គា​ត់​បា​ន​ ​គា​ត់​នោះ​មា​ន​អំ​ណា​ច​លើ​ស​លុបដែ​ល​គិ​ត​ថា​ ខ្លួ​ន​​​​ឯ​​​ង​អា​ច​ទៅ​ប្រ​ព្រឹ​ត្តប​ទល្មើ​​ស ​ឬ​មួ​យ​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ទៅ​លើ​គេ​បា​ន​ ​ហើ​យ​អាហ្នឹងសួរ​​ថា​ម៉េ​ច​ផ្ដើម​ម​កអ​ញ្ចឹ​ង ​គឺ​ផ្ដើម​ចេ​ញ​ដោយ​សា​រ​តែ​កា​រ​ឲ្យ​ត​ម្លៃ​ កា​រ​មិ​ន​បា​ន​​​មើ​ល​​ឃើ​​​ញ​ថា​ ​​ស្រ្ដី​ហ្នឹងមិន​មា​​ន​សិ​ទ្ធិ​សេ​រីភា​ព​ស្មើ​គ្នា​​ក្នុ​​​ង​​​​​នា​ម​ជា​​មនុ​ស្ស​ដែ​​ល​ធានា​នៅ​ក្នុ​ង​ច្បា​ប់​ ​ហើ​យ​​អា​ហ្នឹ​ង​​​ផ្ដើ​​​ម​​​ចេ​​​ញ​ពី​ផ្ន​​ត់​គំនិ​​ត​អ​វិ​ជ្ជ​មា​នមួ​យ​ចំ​នួ​ន​ដែ​ល​ប​ន្ដ​កើ​ត​ឡើង​នៅ​ក្នុ​ង​ស​ង្គ​ម​​។​ ​

​មូ​ល​ហេ​តុ​ទី​២​ ពា​​ក់ព័​ន្ធ​ជា​មួ​យ​វ​ប្ប​ធ​ម៌​ និ​ង​ទ​ណ្ឌ​ភា​ព​ ដែ​ល​នៅ​មិ​ន​ទា​ន់​ច​ប់ ឬ​នៅ​​ប​​​​​ន្ដ​​ ឬ​​​​​មិ​​​ន​មាន​កា​រ​ផ្ដ​ល់​យុ​​ត្ដិ​ធ​ម៌​​ដ​ល់​ជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​​នៅ​មា​ន​ក​ម្រិ​ត​​នៅ​ឡើ​យ​​ ​ហើ​យ​កា​រ​ដែ​ល​ចា​ប់​ជ​​ន​ល្មើ​ស​ឲ្យម​ក​នៅ​ក្នុ​ង​សំ​ណា​ញ់​​ច្បា​ប់​ហ្នឹ​ង​ នៅ​​​មា​ន​ភា​ព​ខ្លះ​ច​ន្លោះ​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ ​ដែ​ល​ត្រូ​វ​កា​រ​សិ​ក្សា​ប​ន្ថែ​មទៀ​ត​។​ ​

​មូ​ល​ហេ​តុ​ទី​៣​ ​ពា​ក់​ព័​ន្ធ​ទៅនឹ​ងការ​ទ​ទួ​ល​យ​ក​រ​ប​​ប​​​​​​​ស​​ង្គ​ម​​ ស​ម្រា​ប់​ម​នុ​ស្ស​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ធំ​មើ​ល​ឃើ​ញ​ថា​ ​អំ​ពើ​​រំ​​លា​​​ភ​​​​​អា​​​​ច​​​ទៅជា​អំ​ពើ​លេ​ង​​សើ​ច ​​កា​រ​និ​យា​យ​​លេ​ង​ផ្សេ​ង​ៗ​ ​ធ្វើ​ឲ្យ​មា​ន​កា​រ​ទ​ទួ​ល​ស្គា​ល់​ ​កា​រ​រំ​លា​ភ​គឺ​ជា​រឿ​ង​ធ​ម្ម​តា​ដែ​ល​មិ​ន​មែ​ន​ជា​រឿ​ង​គួ​រ​ឲ្យ​ស្អប់​ខ្ពើ​ម​ ​ដែ​ល​យើ​ងគួ​រ​និ​យា​យ​ថា​ ​ទេ​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​។

​Q: ​​​តើ​​​​ប​​​ង​​​យ​​​ល់​យ៉ា​ង​ណា​ដែ​រ​ ​ចំ​ពោះ​ស្ថា​ន​ភា​ព​កា​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ផ្លូ​វ​ភេ​ទ​លើ​ស្ដ្រី​នៅ​ក​ម្ពុ​ជា​?​

​A: ចំ​ពោះ​ស្ថា​ន​ភា​ព​ ​ខ្ញុំ​មិ​ន​មា​ន​ទិ​ន្ន​ន័​យ​ស​ម្រា​ប់​ប​ង្ហា​ញ​ថា​តើ​ស្ថា​ន​ភា​ព​នេះ​មា​ន​​កា​រ​ថ​​​យ​​​ចុះ ​​​ឬ​​​ក៏​​​​​មា​ន​កា​រ​កើ​ន​ឡើ​ង​ទេ​ ​ក៏​ប៉ុ​ន្ដែ​អ្វី​ដែ​ល​យើ​ង​មើ​ល​ឃើ​ញ​គឺ​ជា​កា​រ​ព្រួ​យ​បា​រ​ម្ភ​ ​ឬ​គឺ​រូ​ប​ភា​ព​នៃ​កា​រ​ប្រ​ព្រឹ​ត្ដិ​ប​ទ​ល្មើ​ស​ ​ជា​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ននេះ​ ​វា​មា​ន​ភា​ព​សា​ហា​វ​ខ្លាំ​ង​ ​ហើ​យ​អ្ន​ក​​ជា​​ជ​ន​ប្រ​ព្រឹ​ត្តិ​ និ​ងជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​គឺ​មា​ន​អា​យុ​កា​ន់​តែ​ក្មេ​ង​​​ ​ហើ​យ​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​នេះ​ឈា​ន​ទៅ​ដ​ល់​កា​រ​ស​ម្លា​ប់​ជ​នរ​ង​គ្រោះ​ទៅ​ទៀ​ត​​​ នេះ​​​ជា​រូ​ប​ភា​ព​មួ​យ​ ​វា​សា​ហា​វ​ព្រៃ​ផ្សៃ​ក្នុ​ង​ភា​ព​ជា​ម​នុ​ស្ស​។​

Q: ​តើ​យើ​ង​ត្រូ​វ​ធ្វើ​យ៉ា​ង​ណា​ដើ​ម្បី​លុប​បំ​បា​ត់​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ផ្លូ​វ​ភេ​ទ​លើ​ស្រ្ដី​?

​A: ខ្ញុំ​តែ​ង​តែ​លើ​ក​ឡើ​ង​នៅ​ពេ​ល​ដែ​ល​មា​ន​សំ​ណួរ​បែ​ប​នេះ​នៅ​ក្នុ​ង​ក​ម្ម​វិ​ធី​ផ្សេ​ង​ៗ​​ដែ​​​ល​​​ម្ដ​​​ង​​​ហើ​​យ​​​ម្ដ​​​ង​​​ទៀ​​​ត​​​​​​​​គឺ ​​​​​​​កា​​​​​​​រ​​​​​​​ផ្ដើ​​​ម​​​ចេ​​​ញ​ពី​កា​រ​អ​ប់​រំ​នៅ​ក្នុ​ងផ្ទះ​ ​គឺ​ជា​រឿ​ង​សំ​ខាន់​ ​នៅ​ពេ​ល​ដែល​យើ​ង​អ​ប់​រំ​កូ​នប្រុ​ស​ កូ​ន​ស្រី​ក្នុង​ផ្ទះ​ ​ក្នុ​ង​កា​រ​ដែល​ឲ្យ​គា​ត់​មើ​ល​ឃើ​ញថា​ ​អ្ន​ក​ណា​ក៏​ដោយ​ក្នុ​ង​ស​ង្គ​​ម ​មិ​ន​ថា​គា​ត់​ហ្នឹ​ង​មា​ន​អ​ត្ដ​ស​ញ្ញា​ណ​ភេ​ទ​ ​ឬ​យេ​ន​​ឌ័​រ​​ណា​​​ទេ​​។

​​​​យើង​​ត្រូ​​​វ​​​ផ្ដ​ល់​កា​រ​គោ​រ​ព​ ​ហើ​យ​នឹ​ង​មា​ន​សី​ល​​ធ​ម៌​ក្នុ​ង​ភា​ព​ជា​ម​នុ​ស្ស​ហ្នឹ​ង​ដូ​ច​គ្នា​ ​អ​ត់​មា​ន​ន​រ​ណា​ម្នា​ក់​កើ​ត​ម​ក​ត្រូ​វ​បា​ន​ឲ្យ​គេ​រំ​លា​ភ​ ​អ​ត់​មា​នន​រ​ណា​ម្នា​ក់​កើ​ត​ម​ក​ស​ម្រា​ប់​រំ​លា​ភ​គេ​នោះ​ទេ​ ​ប៉ុ​ន្ដែ​កា​រ​អ​ប់​រំ​នៅ​ក្នុ​ង​ផ្ទះ​ ​គឺ​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​យ​ក្នុ​ង​កា​រ​ឲ្យ​ពួ​ក​គា​ត់​មើ​ល​ឃើ​ញ​ថា​ ​ពួ​ក​គា​ត់​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​យ​ក្នុ​ង​កា​រ​ចូ​ល​រួ​ម​ដើ​ម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​ស​ង្គ​ម​ ​ឬ​គ្រួ​សា​រមួ​យ​ហ្នឹ​ង​​ ​ប្រ​ក​ប​ដោ​យ​សុ​ខ​ស​ន្ថិ​ភា​ព​នៅ​ខា​ង​ក្នុ​ង​​ហ្នឹ​ង​ ​ដោ​យ​ផ្ដើ​ម​ចេ​ញ​ពី​កា​រ​ប្រ​ក​ប​ដោ​យ​សី​ល​ធ​ម៌ ​និ​ង​កា​រ​គោ​រ​ព​​ទៅ​លើ​សេ​ច​ក្ដី​ថ្លៃ​ថ្នូ​ទៅ​លើ​ជី​វិ​ត​រ​ប​ស់​អ្ន​ក​​ដ​ល់​ដ​​ទៃ​​ ​ដោ​យ​មិ​ន​បៀ​ត​បៀ​ន​គេ​ ​ធ្វើ​ទុ​ក្ខបុក​​ម្នេ​ញ​គេ​​​។​ ​

​​ទី​២​ទៀ​ត​ ​ដូ​ច​ខ្ញុំ​និ​យា​យ​អំពីមូលហេតុ​កា​រ​ដែ​ល​ព​ង្រឹ​ង​កា​រ​អ​នុ​វ​ត្ត​ច្បា​ប់​ ​ដែ​ល​ធ្វើ​កា​រ​ទា​ញ​ជ​ន​​ល្មើ​ស​​​ចូ​ល​ក្នុ​ង​​សំ​ណា​ញ់​នៃ​​​ច្បា​ប់​ ​ដើ​ម្បី​ធា​នា​ឲ្យ​បា​ន​ថា​ ​ជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​គា​ត់​ទ​ទួ​ល​បា​ន​យុ​ត្ដិ​ធ​ម៌​ ​ជា​រឿ​ង​ដែ​ល​សំ​ខា​ន់​មែ​ន​ទែ​ន។​ ​កា​រ​ដែ​ល​ប​ង្ហា​ញ​ថា​យើ​​​​​​​​​​​ង​ពិ​ត​ជា​បា​ន​គាំ​ទ្រ ​និ​ង​កា​រ​ពា​រ​ដោ​យសំ​ណា​ញ់​​ច្បា​​​ប់ ​​ប្រ​​​សិ​ន​បើ​យើ​ង​រ​ង​កា​រ​បៀ​ត​បៀ​ន​ណា​មួ​យ​។​ ​

ទី​៣​ទៀ​ត​ ​ពា​ក់​ព័​ន្ធ​ជា​មួ​យ​អ​នុ​វ​ត្ត​ច្បា​ប់​ ​គា​ត់​ត្រូ​វ​យ​ល់​ដឹ​ង​ថា​ ​ក​រ​ណី​រំ​លា​ភ​​ផ្ដើ​ម​ចេ​ញ​ពី​កា​រ​មិ​ន​ព្រ​ម​​ព្រៀ​ង​​ ​ដូ​ច្នេះ​មិ​​ន​ថា​គា​ត់​នា​ម​ជា​ប្ដី​ប្រ​ព​ន្ធ​ ​គូ​ស្នេ​ហ៍​ ​ឬ​ក៏​អ្ន​ក​ស្គា​ល់​គ្នា​រា​ប់​ឆ្នាំ ​ឲ្យ​តែ​មិ​ន​មា​នកា​រ​ព្រ​ម​ព្រៀ​ង​ ​ហ្នឹ​ង​ហើ​យ​គឺ​ជារំ​លោ​ភ​បំ​ពា​ន​។​

​ទី​៤​ ​គឺ​យើ​ង​មិ​ន​ស្ងៀ​ម​ស្ងា​ត់​នៅ​ពេ​ល​ដែ​ល​យើ​ង​មា​ន​រឿ​ង​នេះ​កើ​ត​ឡើ​ង​ ​ពេ​ល​ខ្លះ​យើ​ង​គិ​ត​ថា​ ​វា​អ​ត់​ប៉ះ​គ្រួ​សា​រ​យើ​ង​ផ​ង​ ​ប៉ះ​គ្រួ​សា​រ​រ​ប​ស់​គេ​ ​ហើ​យ​​ពេ​​ល​ខ្លះ​ទៀ​តយើ​ង​គួ​រ​ធ្វើ​កា​​របុ​រេ​​វិ​និ​ច្ឆ័​យ​ ​ឬ​ក៏​កា​រ​ប្រ​មា​ណ​ទុ​ក​ថា​ ​ដើ​រ​លេ​ង​យ​ប់​ ​​ប្រ​ហែ​ល​ជា​និ​​​យា​​យ​​អីមិ​ន​ត្រូ​វ​គ្នា​ ​ប្រ​ហែ​ល​ជា​ស្លៀ​ក​ពា​ក់​ខើ​ច​លើ​ខើ​ច​ក្រោ​ម​ ​ឬ​ផ្សេ​ង​ៗ។​ ​អ​ញ្ចឹ​ង​កា​រ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ធ្វើ​បុ​រេ​វិ​និ​ច្ឆ័​យ​ដោ​យ​មិ​ន​មើ​ល​លើ​ស្ថា​ន​ភា​ព​ជា​ក់​ស្ដែ​ង​វា​គឺ​ជា​រឿ​ង​មួ​យ​គួ​តែ​ប​ញ្ច​ប់​ទៅ​។

​ឈ​ប់​ដា​​ក់​ប​ន្ទុ​ក​លើ​ជ​ន​រ​ង​​គ្រោះ​ ​ប៉ុ​ន្ដែ​ផ្ដ​ល់​កា​រ​គាំ​ទ្រ​លើ​​ជ​ន​រ​ង​​គ្រោះ​វិ​ញ​ ថា​តើ​គា​ត់​ត្រូ​វ​កា​រ​សេ​វា​អី​ ឬ​កា​រ​ថែ​ទាំ​សុ​ខ​ភា​ព​ផ្លូ​វ​ចិ​ត្ត​ និ​ង​ផ្លូ​វ​កា​យ​យ៉ា​ង​មិ​ច​ ​និ​ង​​សេ​វា​ច្បា​ប់​យ៉ា​ង​ម៉េច​ ​ដើ​ម្បី​ធា​នា​បា​ន​ថា​គា​ត់​ទ​ទួ​ល​សុ​​ខដុ​ម​​​រ​​​​ម​​នា​​​ក្នុ​​ង​នា​មជា​ជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​។ ​

យើង​ស្ងាត់​ស្ងៀ​ម​នៅ​ពេ​ល​ណា​ដែ​ល​យើ​ង​ឃើ​ញ​មា​ន​កា​រ​បៀ​ត​បៀ​ន​នេះ​កើ​ត​ឡើ​ង​ ​យើ​ង​ស្ងា​ត់​ស្ងៀ​ម​យើ​ង​យ​ល់​ឃើ​ញ​ថា​ ​គេ​ស្ទា​ប​អ្ន​ក​ហ្នឹ​ង​ទេ​ ​មិ​ន​មែ​ន​ស្ទា​ប​យើ​ង​ឯ​ណា​ ​គេ​រំ​លា​ភ​អ្ន​ក​នោះ​ទេ​ ​មិ​ន​មែ​ន​រំ​លា​ភ​អី​ខ្ញុំ​ ​អ​ញ្ចឹ​ង​បើ​យើ​ង​គិ​ត​បែ​ប​​​នេះ​ ​យើ​ង​ប​ន្ដ​រួ​ម​​ចំ​ណែ​ក​ដោ​យ​ប្រ​យោ​ល​​ ឬ​ដោ​យ​ផ្ទា​ល់​​​​​​​​​​​​​ក្នុ​ង​​កា​រ​ដែ​ល​រុ​ញ​ឲ្យ​​​​​​​​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំពាន​​​ក្លា​យ​ទៅ​ជា​រឿ​ង​ធ​ម្ម​​តា​។

​​​រឿ​ង​ដែ​ល​អា​ច​ទ​ទួ​ល​យ​ក​បា​ន​ ​ដូ​ច្នេះកា​​រដែ​​​​​​ល​មិន​​នៅ​ស្ងា​ត់​ស្ងៀម​​ ​កា​រ​ដែល​​ម​ក​ចូ​ល​រួម​​ចំ​ណែ​ក​ឈឺ​ឆ្អាល ​និង​និយា​យ​​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​ថា ​​យើង​​​មិ​ន​អា​ច​ទ​ទួ​ល​យ​ក​បា​ន​ទេ​ស​ម្រា​ប់​រឿ​ងទាំ​ង​អ​ស់​ហ្នឹ​ង​ ​វា​គឺ​ជា​រឿ​ង​សំ​ខា​ន់មែ​ន​ទែន​នៅ​ពេ​ល​ដែ​ល​យើ​ង​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​ចា​ប់​ផ្ដើ​ម​​មាន​​ប្រ​តិ​ក​ម្ម​មិន​ទ​ទួ​លយ​ក​វា​បា​ន​។​ ​

មួ​យ​ចុ​ង​ក្រោ​យ​ ​គឺ​ជា​អ​ប់​រំ​នៅ​ក្នុ​ង​សា​លា​ ​ការ​អ​ប់​រំ​នៅ​ក្នុ​ង​ស​ង្គ​ម​ទាំ​​ងមូ​ល​តា​ម​ល​ក្ខ​ណៈផ្ញើ​សា​រ​ និ​ង​យុ​ទ្ធ​នា​កា​រ​ផ្សេង​ៗ​នៅ​ក្នុ​ងស​ង្គ​ម ​ឬ​ប​ណ្ដា​ញ​ស​ង្គ​មផ្សេ​ង​ៗ​​ ​ដែ​ល​ជា​រឿ​ង​យើ​ង​ត្រូ​វ​កា​រ​ដើម្បី​អ​ប់រំ​ ប្ដូ​​រ​ប​រិ​យា​កា​ស​នៃ​កា​រ​និ​យា​យ​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ ​ថា​ទៅ​ប្រា​ប់​កូ​ន​ស្រី​គួរ​តែ​ធ្វើ​យ៉ា​ង​ម៉េច​ ​​ក្នុ​ង​កា​រ​ទៅ​ប្រា​ប់​ ​ឬ​ជ​ន​ដែ​​ល​​ប្រ​ពឹ​ត្តិ ​​យើ​ង​ត្រូ​វ​អ​ប់​រំ​យ៉ា​ង​មិ​ច​ ​ដើ​ម្បី​ឲ្យ​យើ​ង​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​ជា​អ្ន​ក​រួ​ម​ចំ​ណែ​ក​ក្នុ​ង​ទ​ប់​ស្កា​ត់​រឿ​ង​នេះ​ ​ជា​ជា​ង​យើ​ង​ជា​ចំ​ណែ​ក​រុ​​ញ​រឿ​ង​នេះ​កា​ន់​តែ​អា​ក្រ​ក់​ទៅ​ៗ​។​

​Q: ប​ង​គិ​ត​ថា​តើ​រ​ដ្ឋា​ភិ​​បា​ល​ និ​ង​ភា​គី​ពា​ក់​​ព័​ន្ធ​​មា​ន​កា​រ​រួ​ម​ចំ​ណែ​ក​​ចំ​ពោះ​កា​រ​លុ​ប​បំ​បា​ត់​កា​​រំ​លោ​ភ​បំ​ពា​​ន​ផ្លូ​វ​​ភេ​ទ​លើ​ស្រ្ដី​បែ​ប​​ណា​ខ្លះ​?​

​A: ប​ង​គិ​ត​ថា​ភា​គី​ពាក់​ព័​ន្ធ​គឺ​យើ​ង​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​ ​មិ​ន​ត្រឹ​ម​តែ​រ​​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​ទេ​​​ ​យើ​ង​ជា​​ប្រ​ជា​ព​ល​រ​ដ្ឋ​សា​ម​ញ្ញត្រូ​វ​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​​យ​ ​ដូ​ច​ខ្ញុំ​បា​ន​លើ​​ក​ឡើ​ង​ពី​ខា​ង​ដើ​ម​អ​ញ្ចឹ​ង​ ​ច​ង់​ក្លា​​​យ​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​យរុ​ញ​រឿ​ង​នេះ​ឲ្យ​អា​ក្រ​ក់ ​ឬ​ច​ង់​ក្លា​យ​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​យ​ល​ប់​បំ​បា​ត់​អំ​ពើ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន ​ឬ​ហិ​ង្សា​លើ​ស្រ្ដី​ ​ក្មេ​ង​ស្រី​ ​ឬ​ក៏​ដូ​ច​ក្រុ​ម​ងា​យ​ទ​ទួ​ល​រ​ង​គ្រោះ​ផ្សេ​ង​ៗ​ទៀ​ត​ ​អ​ញ្ចឹ​ង​បើ​យើ​ង​និ​យា​យ​តួ​នា​ទី​រ​ប​ស់​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​វិ​ញ​ ​គឺ​លោ​ក​មា​ន​តួ​នា​ទី​ច្រើ​ន​ណា​ស់​នៅ​ក្នុ​ង​រឿ​ង​នេះ​។

​ទី​មួ​យ​ ​គឺ​កា​រ​ថែ​រ​ក្សា​សុ​វ​ត្ថិ​ភា​ព​ដើ​ម្បី​ធា​នា​ឲ្យ​បា​ន​ថា​ ​មិ​ន​ថា​ខ្ញុំ​ចេ​​​ញ​ម៉ោ​​ង​ប៉ុ​ន្មា​ន​ ​មិ​ន​ថា​ខ្ញុំ​ស្លៀ​ក​ខោ​អា​វ​បែ​ប​ណា​ ​មិ​ន​ថា​ខ្ញុំ​ចេ​ញ​យ​ប់​ ឬ​ថ្ងៃ​​ ​គឺ​ធា​នា​បា​ន​ថា​ ​គឺ​ខ្ញុំ​មា​ន​សុ​វ​ត្ថិ​ភា​ព​ក្នុ​ង​កា​រ​រ​ស់​នៅ​ដែ​ល​យើ​ង​តែ​ង​តែ​និ​យា​យ​ថា​ ​ភូ​មិ​ឃុំ​មា​ន​សុ​វ​ត្ថិ​ភា​ព​។​ ​

ទី​ពី​​រ​ ​ពា​ក់​ព័​ន្ធ​ជា​មួ​យ​កា​រ​អ​នុ​វ​ត្ត​ច្បា​ប់​ឲ្យ​បា​ន​តឹ​ង​រឹ​ង ​ហើ​យ​មិ​ន​មែ​ន​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​ទេ​ ​ប្រ​ព័​ន្ធ​តុ​លា​កា​រ​ក៏​អា​ច​ចំ​ណែ​ក​ក្នុ​ង​នេះ​ដែ​រ​ ​ហើ​យ​និង​មា​ន​គោ​ល​ដៅ​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ទៀ​ត​ ​ហើ​យ​ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​ឥ​ឡូ​វ​នេះ​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​ក៏​មា​ន​គោ​ល​ន​យោ​បា​យ​ ​ក៏​មា​ន​ផែ​ន​កា​រ​យុ​ទ្ធ​សា​ស្រ្ត​ ​ក៏​មា​ន​​យុ​ទ្ធ​នា​កា​រ​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ច្រើ​ន​ក្នុ​ង​កា​រ​អ​នុ​វ​ត្ត​​ ​កា​រ​គាំ​ពា​រ​ដ​ល់​ជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​ និ​ង​ដា​ក់​ទោ​ស​ទ​ណ្ឌ​ជ​ន​ដែ​ល​ប្រ​ព្រឹ​ត្ត​តា​ម​រ​យៈ​ប្រ​ព័​ន្ធ​ច្បា​ប់​។

តែ​យ៉ា​ង​ណា​មិ​ញ​ ​កា​រ​ព​ង្រឹ​ង​ដ​ល់​អ្ន​ក​អ​នុ​វ​ត្ត​ច្បា​ប់​ ​គឺ​ជា​រឿ​ង​មួ​យ​សំ​ខា​ន់ដែ​រ​ ប្រ​សិ​ន​បើ​ច្បា​ប់​មា​ន​ហើ​យ​ប៉ុ​ន្ដែ​អ្ន​ក​អ​នុ​វ​ត្ត​ខុ​ស​ពី​អ្វី​ដែ​ល​ច្បា​ប់​បា​ន​ចែ​ង​ឬ​មិ​ន​បា​ន​យ​ល់​ដឹ​ង​ពី​រឿ​ង​នេះ​ ​វា​ក៏​ជា​រឿ​ង​មួ​យ​ដែ​ល​យើ​ង​គួរ​គិ​ត​គូ​ប​ន្ថែ​ម​ទៀ​ត​នៅ​ខា​ង​ក្នុ​ង​ហ្នឹ​ង​ដែ​រ​ ​ពី​ព្រោះ​មា​ន​អ្ន​ក​អ​នុ​វ​ត្ត​ហើ​យ​ ​ប​ន្ដ​វ​ប្ប​ធ​ម៌​ប​ន្ទោ​ស​លើ​ជ​ន​រ​ង​គ្រោះ​ដែ​រ​ ​អ​ញ្ចឹ​ង​ដែ​រ​ ​គឺ​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​។​

​មួ​យ​ទៀ​ត​ ​គឺ​​ប្រ​ជាពល​រ​ដ្ឋ​សា​ម​ញ្ញ​​ ​និ​ង​យើ​ង​គ្រ​ប់​គ្នា​និ​យា​យ​ថា​ទេ​ ​និ​ង​ស្អ​ប់​ខ្ពើ​ម​ទៅ​នឹ​ង​អំ​ពើ​ទាំ​ងអ​ស់​ហ្នឹ​ង​ ​អំ​ពី​បៀ​ត​បៀ​ន​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ហ្នឹ​ង​អ​ត់​ ​ឬ​មួ​យ​យើ​ង​យ​ល់​ថា​វា​ជា​រឿ​ង​ធ​ម្ម​តា​ ​ឃើ​ញ​គេ​និ​យា​យ​លេ​ង​សើ​ច​អា​ស​អា​ភា​ស​បៀ​ត​បៀ​ន​ទៅ​លើ​អ្ន​ក​ដ​ទៃ​ ​យើ​ង​ស្ងា​ត់​ស្ងៀ​ម​ដែ​រ​ ​យើ​ង​ទ​ទួ​ល​យ​ក​ដែ​រ​ ​ដូ​ច្នេះ​យើ​ង​គឺ​ជា​ចំ​ណែ​ក​មួ​យ​នៅ​ក្នុ​ង​ហ្នឹ​ង​ដែ​រ​ហើ​យ។​

​បើ​យើ​ង​និ​យា​យ​ថា​ទេ​គ្រ​ប់​គ្នា​ទៅ​ ​អ្ន​ក​ដែ​ល​ដែ​ល​ប្រ​ព្រឹ​ត្ត​ក៏​លែ​ង​ហ៊ា​ន​ក្នុ​ង​កា​រ​ញ​ញើ​ត​ក្នុ​ង​កា​រ​ប្រ​ព្រឹ​ត្ត​ដែ​រ។ ​ឧ​ទា​ហ​រ​ណ៍​ថា​ ​ ​ប្រ​សិ​ន​ជា​យើ​ង​ឃើ​ញ​ន​រ​ណា​ម្នា​ក់​បៀ​ត​បៀ​ន​ផ្លូ​វ​ភេ​ទ​គេអ៊ី​ចឹ​ង​ ​ហើ​យ​យើ​ង​ស្ងា​ត់​ដែ​រ​ ​ឬ​យើ​ង​ឃើ​ញន​រ​ណា​​និ​យា​យ​បែ​ប​អា​ស​អា​ភា​ស​ទៅ​លើ​ន​រ​ណា​ម្នា​ក់​ ​ហើ​យ​យើ​ង​ស្ងា​ត់​ដែ​រ​ ​ឬ​មួ​យ​យើ​ង​ចូ​លរួ​ម​ចំ​ណែ​ក​ក្នុ​ង​កា​រ​ប​ន្ថែ​ម​ទៅ​តា​ម​ហ្នឹ​ង​ដែ​រ​ ​ដូ​ច្នេះ​រឿ​ង​នេះ​នៅ​តែ​ប​ន្ដ​កើ​ត​ឡើ​ង ​ដូ​ច្នេះ​អ​ញ្ចឹ​ង​ ​ស​រុ​ប​ម​ក​វិ​ញ​ ​ទាល់​តែ​យើ​ង​ទាំ​ង​អ​ស់​គ្នា​ផ្ដើ​ម​ចេ​ញ​ពី​គ្រួ​សា​រ​ ​ផ្ដើ​ម​ចេ​ញ​ពី​បុ​គ្គ​ល​ខ្លួ​ន​ឯ​ង​ ​និ​យា​យ​ថា​ទេ​ចំ​ពោះ​កា​រ​រំ​លា​ភ​បំ​ពា​ន​ ​យើ​ង​មិ​ន​អា​ច​ទ​ទួ​ល​យ​ក​បា​​ន​ ​ដូ​ច្នេះ​ទើ​ប​រឿ​ង​នេះ​ប​ញ្ច​ប់​ទៅ​បា​ន៕​​

អ្នកនាង​ កែវ ដាលីន ​សិក្ខាកាមរបស់ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍​កញ្ញា ឈឿន ដារ៉ាវី អំពី​ស្ថានភាព​ការរស់នៅរបស់អ្នកជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារព្រៃសរ និង​មណ្ឌលអ​ប់​រំ​កែប្រែ​ប៉េហ្ស៊ី។

ដាលីនៈ ជម្រាបសួរកញ្ញា​ ឈឿន ដារ៉ាវី!

ដារ៉ាវីៈ ចាសជម្រាបសួរបង!

ដាលីនៈ តើកញ្ញា​ជាប់ឃុំនៅក្នុងពន្ធនាគារអស់រយ:ពេលប៉ុន្មាន?

ដារ៉ាវីៈ ខ្ញុំជាប់ឃុំអស់រយ:ពេល១៥ខែ ហើយសូមបញ្ជាក់ការកាត់ទោសហ្នឹងគឺ២០ខែ ហើយ​អនុវត្ត​ទោស​ហ្នឹងគឺ១៥ខែ អ៊ី​ចឹងព្យួរ៥ខែ ស្ថិតក្រោមការតាមដានរយ:ពេល​២ឆ្នាំ។

ដាលីនៈ តើកញ្ញា​អាចរៀបរាប់ពីស្ថានភាព​ក្នុងពន្ធនាគារ​ អំឡុងពេល​ដែល​អ្នក​នាង​នៅ​ទីនោះ ថា​មាន​សភាពយ៉ាងណាខ្លះដែរ​?

ដារ៉ាវីៈ ទាក់ទងនឹងស្ថានភាព​អំឡុងពេលដែលខ្ញុំរស់នៅក្នុងពន្ធនាគារហ្នឹង អាចនិយាយ​បាន​ថា​ជា​រឿងដែលខ្ញុំភ្ញាក់ផ្អើល ដែលឃើញអ្នកទោសគាត់នាំគ្នាជក់បារី កន្លែង​ដេក​ក៏​ចង្អៀត​រើ​ខ្លួន​មិន​រួច អត់​មានកង្ហារ ងងឹត​ផង ហើយ​មូស​វា​សម្រុក​ខាំ​ផង ធ្វើ​ឲ្យខ្ញុំ​ស្ទើស្លា​ប់​ស្ទើ​រស់ ដោយសារ​យើង​មិន​ធ្លាប់​មានប្រវត្តិបែបនេះ។

ទាក់ទងនឹងលុយកាក់ នៅព្រៃសរ ប្រសិន​បើ​ខាង​គ្រួសារ​គាត់​ផ្ញើម​ក (៤០០,០០០) សែសិបម៉ឺន​ អ៊ីចឹង​គាត់​មិន​អាច​យក​ទាំងអស់​បាន​ទេ គឺ​គេត្រូវ​ដក​ហូត​ទុក ហើយ​នៅពេ​ល​ដែល​អ្នកទោស​គាត់​ត្រូវ​ការលុយ អ្នកជាប់ឃុំ​គាត់​ត្រូវ​ទៅ​សុំ​មន្រ្តីដែល​ទទួល​បន្ទុក ហើយ​ចំនួន​លុយដែ​ល​បើក​បាន​អស់​ធំហើយត្រឹម២ម៉ឺន ហើយពេល​ខ្លះត្រូវ​គេ​ជេមុខ​ជេ​ក្រោយ ដូចទៅ​សុំទានគេចឹង។

ចំណែករបបអាហាវិញ នៅព្រៃសរហាក់គ្រាន់បើជាងប៉េហ្ស៊ី ដែល​ភាគច្រើន​មាន​តែ​កមា​ន់​ និង​ក្បាល​មាន់​តែ​ប៉ុណ្ណោះ អីចឹង​ហើយយើងត្រូវទិញអីផ្សេងផ្សំថែមដើម្បីបានហូប ហើយ​តម្លៃ​នៅ​ព្រៃសរ​វា​គុណ​នឹង​២ ធៀបនឹ​ងទីផ្សារ ចំណែកនៅប៉េហ្ស៊ីវាគុណនឹង៣ធៀបនឹងទីផ្សារ។

ដាលីនៈ តើមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងណាខ្លះរវាងអ្នកជាប់ឃុំជាបុរស ជាស្ត្រី និង​ជាអ្នកមាន ឬ​ជាអ្ន​កក្រ ដែលលកញ្ញា​មើលឃើញក្នុងរយៈពេលដែលអ្នកនាង​នៅទីនោះ?

ដារ៉ាវីៈ រឿងភាពខុសគ្នាវាដោយផ្នែក ខាងសេរីភាពមិនខុសគ្នាទេ គេបើកឲ្យចេញ២ដងដូចគ្នា ខុស​តែ​រឿងរបបអាហារទេ ខាងស្រីរាងគ្រាន់ជាងខាងប្រុសៗ​បន្តិច​។​ នៅពេលខ្ញុំសួរគេទៅ គេថា ខាងប្រុសកាលណាឲ្យហូបឆ្អែតពេកខ្លាចគាត់តដៃ ឬពួកគាត់ហែកគុក អីចឹង​ហើយបាន​មាន​អ្នកខ្លះហ្នឹងគាត់ខ្វះជីវជាតិ ហើយអាហារគឺបាន២ពេលក្នុងការបរិភោគ មាននៅ​ចន្លោះ​ម៉ោង​១០កន្លះ និងម៉ោង៣។

ក្នុងរបបហ្នឹងបើគិតជាលុយក្នុងមួយពេល​ប្រហែលជា៣,៥០០រៀល អីចឹង​បើថា​ឆ្ងាញ់​គឺ​វាមិ​ន​អាច ហើយវាគ្មានអនាម័យទៀត។ ខាងប្រុសអ្នកដែលគ្មានសាច់ញាតិ គ្មានគ្រួសារ ហើយ​ញ៉ាំ​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ ភាគច្រើន​គឺ​ស្វិត​ដៃ​ស្វិត​ជើង ដើរ​មិន​រួច ហើយ​ក៏​ស្លាប់ញឹកញាប់ដែរ​ដោយសារ​ការរស់នៅ​ចង្អៀត​ណែន ការហូបចុកមិនគ្រប់គ្រាន់។

អ្នកទោសនៅក្នុងពន្ធនាគារពេលខ្លះត្រូវបានជាប់ឃុំឃាំងលើសចំនួនដែលត្រូវជាប់ឃុំកំណត់ដោយ​តុលាការ បើសិនជាអត់ទៅឆែក អត់ដឹងថាលើស ឬមិនលើស មាន​អ្នកខ្លះ​លើស​ដល់​ទៅ​៣ខែ​ វាជាចន្លោះប្រហោងរបស់អ្នកធ្វើការខាងរដ្ឋបាលហ្នឹង គឺគេអត់ខ្វល់ ទាល់​តែ​មាន​លុយ ហើយ​ករណីដដែល ហ្នឹងគឺមានច្រើន អាហ្នឹងជាទង្វើខុសច្បាប់។ ករណីនេះគឺមានច្រើន ទាល់តែមានលុយឲ្យគេរត់ការទើបការដោះលែងត្រូវថ្ងៃចំថ្ងៃ គេថា​ម៉ូតូ​គេចា​ក់សាំង មិនមែន​ចាក់​ទឹក​ទេ​ ពេលជិះទៅយកដីកា​ពីតុ​លាការម្ដងៗ។

មន្ត្រីពន្ធនាគារដឹងច្បាស់ណាស់ថា អ្នកជាប់ឃុំណាមានលុយ និងអត់លុយ។ អ្នកមាន​លុយ​ទារ​តាម​អ្នកមានលុយគឺ១០០ដុល្លារ អ្នក​អត់លុយ​ទារ​តាម​អ្នក​អត់លុយ ម៉េច​ក៏​១០​ទៅ​២០ម៉ឺន​អីចឹង​ទៅ។ ក្រៅពីនេះនៅមានរបស់របរថ្លៃលើសទីផ្សារទៀត សូម្បីតែ​ចង្ក្រានដាំស្លរ​ហ្នឹង​ក៏​យក​លុយ​ពី​គ្នាមួ​យខែ៨ម៉ឺន ហើយមិនឲ្យដាំទឹកបានផង អាហ្នឹងនៅមណ្ឌលប៉េហ្ស៊ី និយាយ​ទៅ​អាករ​ហុតឈាម​គ្នាតែ​ម្តង។

ថ្លៃភ្លើងក៏ដូចគ្នា កង្ហារហាតារីដែលដាក់នៅជាប់ជញ្ជាំងត្រូវបង់ភ្លើងមួយខែ៣០ដុល្លារ ហ្គាស​ប្រើ​សម្រាប់​ដាំ​ទឹកហ្នឹងក៏​ថ្លៃ។ ដូចនេះយើង​ត្រូវចាយ​លុយ​ខ្លាំង​ប្រសិនបើ​យើង​ប្រើ ឬ​ចង់​ប្រើ​លើស​របស់​ដែលគេផ្ដល់ឲ្យ។ ចំណែករឿងទឹក មានការហាមមិនឲ្យដាំផឹកទេ គឺត្រូ​វ​ទិញ​អង្គភាព មួយបំពង់គឺ២,០០០រៀលមួយខែ៦០,០០០រៀលបាត់ ហ្នឹងបើចង់បានផឹកទឹកស្អាត នេះជាភាពខុសគ្នាដែលខ្ញុំបានមើលឃើញ។

ដាលីនៈ កន្លងមកមានការមាន​ការ​លើកឡើង​ថា​ មាន​ការជួញដូរ​គ្រឿងញៀន​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ សម្រាប់កញ្ញា​តើវាជាការពិតដែរ ឬទេ?

ដារ៉ាវីៈ រឿងគ្រឿងញៀនខ្ញុំក៏បានដឹងឮដែរ។ កាលពីមុនមានការលួចលាក់ដែរ តែ​តាម​ខ្ញុំ​មើល​ដូចជា​មិន​ជាប់ទាក់ទង​នឹងមន្ត្រីទេ តែ​វា​ជាការធ្វេសប្រហែសរបស់មន្ត្រីខ្លះ ដោយសារ​តែ​អ្នក​ទោស​ជួញដូរ​គ្រឿងញៀនអីហ្នឹង​គឺគាត់រកតែគ្រឿងញៀនទេ។ ឱ កាស​ដែល​គាត់​ចេញ​ទៅ​ឧទ្ធរណ៍​ក៏ដោយ ចេញទៅពិនិត្យសុខភាពក៏ដោយ គឺមកវិញគាត់អាចដាក់តាមខ្លួនបាន មាន​គ្រប់​វិធីសាស្រ្តដែលគាត់ធ្លាប់ធ្វើ បើមន្ត្រី​គាត់​ប្រហែស​ឆែកអត់​អស់​ គឺដឹង​តែ​បាន​គ្រឿងញៀន​ចូលច​រាចរណ៍​ក្នុង​គុកហើយ។

ដាលីនៈ តើមន្ត្រីពន្ធនាគារអនុវត្តបានត្រឹមត្រូវ តាមច្បាប់ដែរ ឬ​ទេទា​ក់ទង​នឹង​សិទ្ធិ​របស់​អ្នក​ជាប់​ឃុំ?

ដារ៉ាវីៈ ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះឃើញថាគាត់ (មន្រ្តីពន្ធនាគារ) បំពានច្រើនណាស់ ជាពិសេស​នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​ខឹង ឬ​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត គាត់​ចាក់​សោរ​មិន​ឲ្យ​អ្នក​ទោស​ចេញ​យក​ខ្យល់​អាកាស ឬអា​ច​ហាត់ប្រាណ​បន្តិចបន្តួច​បាន​ទេ។ ពីព្រោះម៉ោ​ង​៨ព្រឹក​គឺ​ត្រូវ​តែ​បើកទ្វារ​ឲ្យ​អ្នក​ទោស​ចេញ តែអ្នកទោសខ្លះគាត់ចាំងួតទឹកទើបមានការយឺតយ៉ាវ តែការ​យឺតយ៉ាវ​ហ្នឹង​អាច​មក​ពីមន្រ្តី​ពន្ធនាគារ​ដែល​ក្របើក​ទឹក ឬទឹ​កមិនសូវចេញ ហើយ​ទាំងអស់​ហ្នឹង​ជាមូ​លហេតុ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យក្រុម​មន្ត្រី​ខឹង​មិន​សប្បាយចិត្ត និងគិតថាអ្នកជាប់ឃុំមិនស្ដាប់បញ្ជា ហើយ​ធ្វើការ​ចាក់សោ​រ​អត់​ឲ្យចេ​ញ។ ក្នុ​ងមួយថ្ងៃហ្នឹងគឺមិនឲ្យចេញតែម្ដង សូម្បីតែហាលខោអាវក៏មិនបានទៀត។

ដាលីនៈ ជាចុងក្រោយតើកញ្ញា​មានអ្វីបន្ថែមទៀតដែរ ឬទេ?

ដារ៉ាវីៈ ខ្ញុំចង់ស្នើខាងពន្ធនាគារទាក់ទងនឹងអ្នកជាប់ឃុំជាស្ត្រី ពីព្រោះមាន​អ្នកទោស​ខ្លះគ្រួ​សារ​មិនទាំង​ដឹង​ផងថា​ពួកគាត់ជាប់ឃុំ​ដោយសារអី យើងមិនអាចពឹងមន្ត្រីឲ្យជួយបានទេ។ មន្រ្តី​ចង់​ឲ្យ​គេជួយទាល់តែ​មានលុយឲ្យគេ មានអ្នកខ្លះឲ្យលុយគេហើយគេមិនជួយទៅទៀត អាហ្នឹង​ដែល​ខ្ញុំចង់លើកឡើងឲ្យអង្គការសិទ្ធិមនុស្សបានដឹង ពីព្រោះ​មន្ត្រី​គួរ​តែ​មាន​ផ្នែក​មួយ​ដើម្បី​គិតគូរ​ពី​បញ្ហា​នេះ។

ដាលីនៈ ចាស៎ សូមអរគុណ ដារ៉ាវី!

ដារ៉ាវីៈ ចាស៎ អរគុណ!

កម្ពុជាបានអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកដំណើរ​ដែល​បាន​ចាក់​វ៉ាក់សាំង​កូវីដ​-១៩ ពេញ​លេញ​ចូលមក​ក្នុង​ប្រទេស​ខ្លួន​​ដោយ​មិនចំបាច់​​ធ្វើ​​ចត្តាឡីស័កទេ​​ ​ចាប់ពី​ថ្ងៃទី​​១៥​ ខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០២១តទៅ​។​

នាយករដ្ឋមន្រ្តី លោកហ៊ុន​ សែន​ នា​ថ្ងៃទី​​១៤​ ខែ​វិច្ឆិកា​​ ឆ្នាំ​២០២១ ​បាន​​បញ្ជាក់​​ថា​​​អ្នក​ដំណើរចូល​មក​កម្ពុជា​តាម​ផ្លូវ​អាកាស ផ្លូវទឹក​ និង​ផ្លូវ​គោក​ ​ដែល​បាន​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង​កូវីដ​-១៩​ពេញលេញ​​ ត្រូវមាន​ប័ណ្ឌ​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង​ និងវិញ្ញាបនបត្រដែលមានសុពលភាព​រយៈពេល​ ៧២​ម៉ោង ​​បញ្ជាក់​​ថា​​គ្មាន​ជំងឺកូវីដ-១៩​​ (តេស្ត​ CPR)​ មុនមកដល់កម្ពុជា។​​

ពេល​មក​ដល់​កម្ពុជា​ អ្នកដំណើរ​ត្រូវ​ធ្វើ​តេស្ត​រហ័ស​ (Rapid Test)​​ នៅច្រកចូល ហើយត្រូវរងចាំលទ្ធផល ហើយបើសិន​លទ្ធផល​អវិជ្ជមាន ​អ្នក​ដំណើរ​អាច​ធ្វើដំណើរបាន​ដោយ​សេរីមិន​ចំបាច់ធ្វើ​ចត្តាឡីស័ក​ទេ។

អ្នកស្រីលន់​ ស្រីជា​ ជាជនជាតិខ្មែរ រស់​នៅ​តៃវ៉ាន់​បាន​លើក​ឡើង​ថា​៖​ «វា​ជា​រឿង​ល្អ​ណាស់​ ដែល​បាន​ផ្តល់​អាទិភាព​ដល់​អ្នក​បាន​ចាក់​វ៉ាក់សាំង​រួចរាល់​ មិន​ចាំ​បាច់់​ចំណាយ​ពេល​លើ​ការ​ធ្វើ​ចត្តាឡីស័ក​ ព្រោះ​អ្នក​ខ្លះ​មាន​ពេល​តែ​កន្លះ​ខែ​​ ដើម្បី​ទៅ​លេង​ស្រុក​​បើ​សិន​ជាប់​ធ្វើ​ចត្តាឡីស័ក​១៤​ថ្ងៃ​ទៀត​​​ ទម្រាំ​បាន​ចេញ​​ដល់​ពេល​ត្រឡប់​មក​វិញ​បាត់​ហើយ​ តែបើបានគេសម្រេចចឹងគឺល្អខ្លាំងណាស់»។

លោក​សំអាង​ សានីត​ អាយុ​២១ឆ្នាំ រស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក​យល់ឃើញថា៖ «ខ្ញុំគិតថាល្អម្យ៉ាងដែរ ល្អត្រង់ចំណេញពេលមានឪកាសជួបជុំក្រុមគ្រួសារកាន់តែច្រើន និង​មានច្រើនសម្រាប់បំពេញការងារផ្សេងៗ តែអ្វីដែលសំខាន់មនុស្សម្នាក់ៗត្រូវតែពាក់ម៉ាស​ និងបាញ់អាល់កុលឲ្យបានទៀងទាត់ ដើម្បីរក្សាបាននូវសុខសុវត្ថិភាពទាំងអស់គ្នា»។

អ្នកស្រីម៉ៅ​ ម៉ាឡែន អាយុ ២៤ឆ្នាំ រស់នៅ​ប្រទេស​កូ​រ៉េ​ បាននិយាយ​ថា​៖​ «ខ្ញុំ​យល់ថា​ល្អ​ដែរ​​ ប្រសិនបើសម្តេចប្រកាសបើកចឹង ព្រោះយើងបានជួបជុំគ្រួសារយើងលឿន មិនចាំបាច់ខាតពេលនៅធ្វើចត្តាឡីស័ក ១៤ថ្ងៃ​ ហើយណាមួយយើងនឹកគ្រួសារយើងឆាប់បានជុំគ្រួសារ​ញ៉ាំអីជាមួយគ្នា ណាមួយយើង​បាន​ចាក់​វ៉ាក់សាំង​រួច​ ចឹងភាគរយតិចណាស់ដែរឆ្លង»៕

ក្នុងអត្ថបទខាងក្រោមនេះ​ ជាការសម្ភាសជាមួយលោក ផៅ រតនា៖

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ សួស្តីបង! តើពាក្យថា «ប្រធាន​តំណាង​និស្សិត​ប្រចាំ​សាកល​វិទ្យាល័យ» ​មានន័យ​យ៉ាងដូចម្ដេច​ដែរ​?

ផៅ រតនា៖ សម្រាប់ខ្ញុំពាក្យ «ប្រធានតំណាងនិស្សិតប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ» គឺមាន​ន័យ​ថា​បុគ្គល​ម្នាក់​ដែលគ្រប់គ្រងនិស្សិតមួយក្រុមនៅក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ ហើយចាំ​ជួយ​សម្រួល​ពេល​និសិ្សត​ទាំង​នោះជួបបញ្ហាប្រឈម ឬការលំបាកជាដើម។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ តើធ្វើដូចម្ដេចទើបអាចក្លាយ​ទៅ​ជាប្រ​ធាន​តំណាង​និស្សិត​ខ្មែរ​ប្រចាំ​សាកល​វិទ្យាល័យ​​បាន?

ផៅ រតនា៖ ជាទូទៅមុននឹងក្លាយទៅជាប្រធានបាន គឺតម្រូ​វ​ឲ្យ​ឆ្លង​កាត់​ការបោះឆ្នោត​ជា​មុន​សិន។ កាលនោះមាននិស្សិតខ្មែរសរុបចំនួន១០នាក់រួមទាំងខ្ញុំ ហើយពេល​បោះឆ្នោត​ក៏​ទទួល​បាន​សំឡេង​ចំនួន​១០​ពេញតែម្ដង គួបផ្សំទាំងខ្ញុំបោះឲ្យខ្លួនឯងដែរ។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ តើខ្ញុំអាចដឹងពីមូលហេតុបន្តិចបានទេ ហេតុអ្វីបានជាបងចង់ក្លាយ​ជា​តំណាង​និស្សិត​ខ្មែរ​នៅ​ក្នុងសាកលវិទ្យាល័យ​នេះ?

ផៅ រតនា៖ ពេលមកដល់ដំបូងក៏ខ្ញុំគ្មានបំណងចង់ក្លាយជាប្រធានតំណាងនិស្សិតខ្មែរដែរ ហើយ​គេក៏​​មិន​ទាន់​រើស​ភ្លាម​ទេ អ៊ីចឹង​ដំបូងៗ​អំឡុង​ពេល​រៀន​ភាសា​ហ្នឹង​គឺ​យើង​មើល​សកម្មភាព​គេ ហើយគេក៏មើលសកម្មភាពយើងទៅវិញទៅមក។ បន្ទាប់មក​ខាង​សាលា​ជ្រើសរើស​ស្រីម្នាក់​ប្រុស​ម្នាក់​មក​ធ្វើជា​តំណាង​ឈរ​ឈ្មោះបោះ​ឆ្នោត ហើយ​ដោយសារ​មាន​ការគាំទ្រ​ពី​សំណាក់​មិត្តភក្តិ​ទើប​ខ្ញុំ​សម្រេច​ចិត្ត​ឈរ​ឈ្មោះតែ​ម្ដង​ទៅ។

ម្យ៉ាងវិញទៀតខ្ញុំជាមនុស្សដែលចូលចិត្តជួយយកអាសាគេស្រាប់ហើយ អ៊ីចឹងវាជាឱកាសល្អ សម្រាប់ខ្ញុំដើម្បីអាចជួយសម្រួលបញ្ហាគ្នាយើងដែរកើតមានឡើង។ ទន្ទឹមនឹង​នេះខ្ញុំ​ក៏​មាន​ឱកាស​ដើម្បី​បាន​ជួប​លោកគ្រូ​អ្នកគ្រូ​នៅ​ក្នុង​សាកល​វិទ្យាល័យ ក៏​ដូចជា​សាកល​វិទ្យាធិការ​ផង​ដែ​រ វា​អាច​បង្កើន​សម្ព័ន្ធ​ភាព និង​ភាព​ស្និទ្ធ​ស្នាល​សម្រាប់​ខ្ញុំ​បាន​យ៉ាង​ល្អ។ ការធ្វើជា​ប្រធាន​តំណាង​និស្សិតខ្មែ​រ​ប្រចាំ​សាកល​វិទ្យាល័យ​នេះ​ក៏​បាន​ជួយ​ពង្រឹង​ដល់​ភាព​ជាអ្នក​ដឹកនាំ​របស់​ខ្ញុំ​ផង​ដែរ។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ ក្នុងនាមជាប្រធានតំណាងនិស្សិតខ្មែរប្រចាំសាកលវិទ្យាល័យ តើបង​ត្រូវ​ធ្វើ​ការងារ​អ្វីខ្លះ?

ផៅ រតនា៖ ក្រៅពីជួយដោះស្រាយបញ្ហារបស់និស្សិតខ្មែរ ខ្ញុំក៏ត្រូវធ្វើ​របាយការណ៍​ទាក់ទង​នឹង​បច្ចុប្បន្ន​ភាព និង​លទ្ធផល​នៃ​ការសិក្សា​របស់​និស្សិត​ប្រចាំ​ខែ​ទៅ​ឲ្យ​សមាគម​និស្សិត​ខ្មែរ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើងដោយស្ថានអគ្គកុងស៊ុលកម្ពុជាប្រចាំប្រទេស​វៀតណា​មផងដែរ។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ យោងតាមបទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន តើអ្វីទៅជា​ផល​ពិបាក​ជាង​គេ​សម្រាប់​បង​ចំពោះ​តួនាទី​មួយនេះ?

ផៅ រតនា៖ ចំពោះតួនាទីមួយនេះដូចជាមិនសូវមានផលពិបាកប៉ុន្មានទេ តែពេល​ខ្លះ​ពិបាក​ត្រង់​ថា​យើង​ផ្តល់ព័ត៌មានឲ្យគាត់នៅក្នុងគ្រុបឆាត (Group chat) ត្រូវការការឆ្លើយតបជាបន្ទាន់ តែពួកគាត់​ហាក់ដូចមិនសូវខ្វល់។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងអំឡុងពេល​កូវីដនេះ ខាង​អគ្គ​កុង​ស៊ុល​ចង់​ផ្ដល់​ជំនួយដល់និស្សិតខ្មែរដែលជួបការលំបាក ហើយពេលខ្ញុំសួរក្នុងគ្រុបឆាត (Group chat) អំពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគាត់ ហាក់បី​ដូចជា​មិនមាន​អ្នកឆ្លើយ​តប​ទាន់​ពេល​វេលាសោះ ដូចនេះពិបាកប្រាប់ទៅខាងគេវិញណាស់។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ តើតួនាទីមួយនេះមានផ្តល់ផលប៉ះពាល់ចំពោះការសិក្សារបស់បងដែរ ឬទេ? តើបង​ដោះស្រាយវាដោយរបៀប​ណា?

ផៅ រតនា៖ និយាយទៅវាមិនបានប៉ះពាល់ដល់ការសិក្សារបស់ខ្ញុំទេ ព្រោះមុននឹង​ខ្ញុំ​សម្រេច​ចិត្ត​ថា​ធ្វើវា ខ្ញុំបានបែងចែកពេលវេលាច្បាស់លាស់ ហើយក៏​ប្រាកដ​ចិត្ត​ថា​វា​នឹង​មិន​ប៉ះពាល់​ដល់​ការរៀន​សូត្ររបស់ខ្ញុំដែរ។ ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្ននេះដោយសារខ្ញុំឡើងឆ្នាំទីបីត្រូវសិក្សាច្រើន មួយ​វិញ​ទៀត​ចំនួន​និស្សិត​ខ្មែរក៏កើនឡើងពី​មួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ សរុបមក​ដល់​ពេលនេះគឺ​មាន​ចំនួន​៣៣នាក់​ហើយ ដូចនេះ​ខ្ញុំ​ក៏បា​នជ្រើសរើស​អនុប្រធាន​ថែម​ចំនួន​២​នាក់​ទៀត​ដើម្បី​ជួយ​សម្រួល​បន្ទុក​មួយ​នេះ។

ឃ្លាំង គីមហួយ៖ ចា៎! អរគុណ​បង រតនា ដែលបានផ្ដល់​សម្ភាសន៍។

ផៅ រតនា៖ បាទ! អរគុណ៕​

លោក តាំង ហួងហាវ ស្ថាប​និក​គម្រោង​ Local4local  បាន​ផ្តល់កិច្ច​​សម្ភាសន៍​​ដល់​សិក្ខា​កាម​  Newsroom Cambodia  អំពី​ការ​លើក​ស្ទួយ​វប្បធម៌​នៃ​ការ​ចែក​រំលែក​ក្នុង​បរិបទ​ជំងឺ​កូវីដ​១៩​ របស់​គម្រោង​ Local4local។

ស្រីពេជ្រ៖  តើ​​​គម្រោង​ local4local គឺ​​​ជា​​អ្វី​ ?

ហួងហាវ៖ គម្រោង local4local គឺជា​គម្រោង​មួយ​ដែល​ផ្ដល់​អាហារ ​និង​របស់​របរ​ផ្សេង​ៗទៀត​ទៅ​ដល់​អ្នក​នៅតាម​ផ្លូវ​ ដូច​ជា​អ្នក​រត់​ស៊ីក្លូ​តាម​​ផ្លូវ​ អ្នក​រើស​សំ​​រាម​ជា​ដើម​ បើ​និយាយ​ជា​គោល​ដៅ​គឺ​ជំរុញ​ទៅ​លើ​ការ​ចែក​រំលែក​  គឺ​ជំរុញ​វប្បធម៌​នៃ​ការ​ចែក​រំលែក​មិន​ថា​តិច​ក្តី​មិន​ថា​ច្រើន​ក្តី ​គឺគា​ត់​អាច​បរិច្ចាគ​បាន​ទាំង​អស់​។

ស្រីពេជ្រ៖  តើ​​​គម្រោង​ Local4local បាន​បង្កើត​ឡើង​នៅ​ពេល​ណា?

ហួងហាវ៖ គម្រោង​របស់​យើង​គិត​មក​ដល់​ឥឡូវ​បង្កើត​ឡើង​បាន​ចូល​ជិត​ប្រាំបី​ខែហើយ​ មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​និង​ local4local បាន​ចែក​ជាអា​ហារ​ក្ដៅ​បាន​ប្រហែល​ជា​ពីរ​ម៉ឺន​ប្រាំ​ពីរ​ពាន់​កញ្ចប់ ហើយ​បាន​ជួយ​ដល់​ គ្រួសារ​ដែល​នៅ​តំបន់​ក្រហម​​តាម​រយៈ​អង្គការ​ផ្សេងៗ​ក្នុង​នឹង​មាន​គ្រឿង​ផ្សេងៗ​ដូច​ជា ត្រីខ មី អង្ករ ដែល​រៀប​ចំ​ជា​កញ្ចប់ៗ និង​ពេល​ដែល​នៅ​តំបន់​ក្រហម​ប្រហែល​ជិត​ប្រាំ​បី​រយ​គ្រួសារ​។

ស្រីពេជ្រ៖  តើ​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​គឺជា​អ្វី​ ?

ហួងហាវ៖  ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​គឺ​ជា​មធ្យោបាយ​មួយ​ដែល​សម្រាប់​អ្នក​មាន​ដាក់​អ្នក​ខ្វះ​ដក​ គឺ​ជា​ធុង​សប្បុរស​មួយ​ដែល​មាន​របស់​របរ​ផ្សេងៗ​ដូចជា​ម្ហូប ខោអាវ របស់​របរ​ស្ងួត ដូច​ជាត្រី​ខ​មី​អី​ផ្សេង​ៗគឺ​គាត់​អាច​បរិច្ចាគ​បាន​ ហើយ​អ្នក​ដែល​គេខ្វះខាត​នៅតាម​ដង​ផ្លូវ​គឺគាត់​អាច​បើក​ធុង​នឹង​ដើម្បី​យក​របស់​របរ​និង​អាហារ​ក្នុង​ធុង​នឹង​ ហើយ​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​គឺ​ជា​ធុង​សប្បុរស​នៅ​លើ​ស៊ីក្លូ​ ដែល​យើង​តាំង​ពាក្យ​ស្លោក​មួយ​ថា «អ្នក​មាន​ដាក់​អ្នក​ខ្វះ​ដក​» ។

ស្រីពេជ្រ៖ តើ​ធុង​សហគមន៍​ចល័តមា​​ន​ប៉ុន្មាន​ទីតាំង​?

ហួងហាវ៖ ឥឡូវ​នេះ​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​មាន​ទីតាំង​រហូត​ដល់​ ១០ កន្លែង ដែល​ចេញ​ដំណើរ​ពី​ម៉ោង​ ៩:៣០ ឬ ១០:៣០ និង​ម៉ោង ៤:០០​ ឬ ៥:០០ ទៅ​តាម​កន្លែង​ដូច​ជាតាម​មាត់​ទន្លេ​  ផ្សារ​ថ្មី  ផ្សារ​រាត្រី​ វត្ត​បុទុម ​និង​កន្លែង​ផ្សេងៗ​ទៀត​ជាដើម​។

ស្រីពេជ្រ៖ តើ​យើ​ង​អាច​បរិច្ចាគ​អ្វីបាន​ខ្លះ​ក្នុង​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​?

ហួងហាវ៖ ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​ដែលមាន​ទី​តាំង​ ១០ កន្លែង​ធំៗ​នឹង​ គឺ​យើង​អាច​បរិច្ចាគ​ជា​របស់​ក្ដៅ​ដូច​ជា​បាយកញ្ចប់​ដូចជា​ម្ហូប​អាហារ​ផ្សេងៗ​ ភាគ​ច្រើន​ពួក​គាត់​ក៏អាច​បរិច្ចាគ​ជា​មី​ត្រីខ​ ​​និង​អាច​បរិច្ចាក​ជា​របស់​របរ​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​អាច​បរិភោគ​ដូច​ជា​គាត់​បរិច្ចាគ​ជា​នំ​កញ្ចប់​នំ​ប៉័ង​អីក៏​មាន​ដែរ​ កុំ​ឲ្យ​តែ​របស់​នឹង​មាន​សភាព​ខូច​ខាត​ឬ​មាន​ក្លិន​ស្អុយ​ឬក៏​ហួស​ថ្ងៃ​កំណត់​ គឺ​មិន​អាច​បរិច្ចាគ​ក្នុង​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​បាន​ទេ។​ ហើយ​មួយ​រយៈក្រោយ​នេះមាន​បង​ប្អូន​ជាច្រើន​នាក់​ដែល​គាត់នៅ​​តាម​ខេត្ត​ដូច​នៅ​សៀមរា​ប​ កំពង់សោម​ អ្នក​ខ្លះគាត់​ផ្ញើជា​ខោអាវ​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន​ដើម្បី​ចែក​ជូន​អ្នកនៅ​តាមដង​ផ្លូវ​មានទាំង​ខោអាវ​ប្រុស​ខោអាវស្រី​។

ស្រីពេជ្រ៖ តើ​​​គម្រោង​ Local4local នឹង​មាន​បង្កើត​ជាគ​ម្រោង​អ្វី​បន្ថែម​ទៀត​ទេ​នៅ​ថ្ងៃ​អនាគត?​

ហួងហាវ៖ នៅពេលអនាគតទៅគម្រោង Local4local ចង់​ពង្រីក​បន្ថែម​ទៀត​ ដែល​យើង​មាន​គម្រោង​ប្រាំ​។ ទីមួយ​គឺ​យើង​មាន​គម្រោង​ ពង្រីក​ធុង​សហគមន៍​ចល័ត​ទៅតាម​កន្លែង​ផ្សេងៗ​ទៀត​នៅរាជធានី​ភ្នំពេញ​ បើ​មាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​បង​ប្អូន​តាម​រយៈ​ការ​រៃ​អង្គាស​ និង​ថវិកា​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដើម្បី​បន្ត​គម្រោង​នឹង​ ហើយ​ក៏មាន​គម្រោង​បន្ត​ធ្វើ​នៅ​តាម​ខេត្ត​នានា​ដូច​ជា​សៀម​រាប​អី​នឹង​។ ហើយ​ពួក​គាត់​នៅខេត្ត​ក៏បាន​សួរ​មក​ខ្ញំថា​ទៅខេត្ត​គាត់​ថ្ងៃណា​ ហើយ​ខ្ញុំប្រាប់​គាត់​ដែរ​ព្រោះ​ស៊ី​ក្លូឥ​ឡូវ​មាន​តែនៅ​ភ្នំពេញ​ទេ ហើយ​បើ​ថា​ទៅខេត្ត​ខ្ញុំ​បាន​ផ្ដល់​យោបល់​មួយ​ទៅ​គាត់​ថា ​បើ​សិន​ជា​យើង​ធ្វើធុង​សហគមន៍​ចល័ត​ដែរ​ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​លើស៊ីក្លូ​គឺ​នៅលើរ៉ឺ​ម៉ក​អី​ចឹង​ទៅ ដែល​គោល​ដៅ​យើង​គឺ​យើង​ចែករំលែក​ទៅដល់​ពួកគាត់​ដូចគ្នា​។

ហើយ​គម្រោង​ទីពីរ​ គឺយើង​សង្ឃឹម​ថានឹ​ងមា​ន​ស្ថានីយន៍​ Local4local ដែល​ជាកន្លែង​សម្រាប់​ពួក​គាត់​អាច​បរិច្ចាគ​បាន​មាន​ទី​កន្លែង​ច្បាស់លាស់​ដើម្បី​បរិច្ចាគ​ជារបស់​របរ​និង​គ្រឿង​ផ្សេងៗ​ហើយ​អ្នក​នៅ​តាម​ដង​ផ្លូវ​ឬ​អ៊ំ​ស៊ី​ក្លូអាច​មក​យក​របស់​របរ​នៅ​ស្ថានីយ​ របស់​ Local4local​ បាន។

ហើយ​គម្រោង​ទីបី​ គឺ​អាច​មាន​ជាការ​ប្រកួត​គំនូ​រ​ផ្សេង​ៗ​ដែល​យើង​បាន​រួម​សហ​ការ​ជាមួយ​ Prudential Cambodia ដែល​ឥឡូ​នឹង​គឺ​យើង​មាន​ពិព័រណ៍​គំនូរ​ស៊ីក្លូ​នា​ពេល​អនាគត​ ហើយការ​ប្រកួត​នឹង​គឺ​យើង​មាន​គម្រោង​ខ្លះៗចង់ធ្វើ​ស៊ី​ក្លូនា​ពេលអនាគត​ទាំង​អស់​នឹង​ទៅជា​ស៊ី​ក្លូ​មែន​ទែន​ដែល​យើង​អាច​ថា​ជា​ស៊ី​ក្លូ​អង្គុយ ​ឬ​ក៏​ស៊ី​ក្លូ​ផ្សេង​ៗទៀត​  ហើយ​មាន​ជា​គំនិត​ច្នៃ​ប្រ​ឌិត​មាន​ជា​គំនូរ​  ហើយ​​មាន​​​សិល្បករ​សិល្បការិ​នី​ច្រើន​មែន​ទែន​ដែល​គាត់​បាន​ចូល​រួម​បញ្ចេញ​ជាគំ​និត​​ជា​យោបល់​តាម​រយៈ​គំនូរ​របស់​គាត់​គូរ​ចេញ​ជា​រូប​រាង​  អាច​ធ្វើ​ជា​រូប​រាង​ពិត​ប្រាកដ​ដែល​មាន​ដំណើរ​ការ​នៅ​លើ​ផ្លូវ​។

ហើយ​គម្រោង​ទីបួន​ គឺ​យើង​នឹង​មាន​ការ​ពង្រីក​ក្រុម​យុវជន​ស្ម័គ្រចិត្ត​ដែល​ឥឡូវ​យើង​មាន​១២​នាក់ យើង​នឹង​សង្ឃឹម​ថានឹង​មាន​ការ​ចូល​រួម​ជាច្រើន​ទៀត​ រួមនិង​ការ​ធ្វើ​ជាស៊ីក្លូ​ tours។ ការ​ធ្វើជា​ស៊ីក្លូ​ tours​ ឧទាហរណ៍​ថាជិះស៊ី​ក្លូ​ទៅផឹក​កាហ្វេ​  ជិះ​ស៊ីក្លូ​ទៅមើល​ពិព័រណ៍​គំនូរ​ឬសិក្ខាសាលា​ផ្សេងៗ​   ហើយ​ការ​ជិះស៊ីក្លូ​នឹង​មិន​មែន​ដូច​ដែល​យើង​ជិះទៅ​មើល​វិមាន​ឯករាជ្យ​មើល​វត្ត​ភ្នំ​ដដែលៗ​​ទេ​គឺ​យើង​រក​វិធី​ណា​ដើម្បី​​មាន​ទាំង​គំនិតថ្មី​ៗ ដែល​ជាការងារ​មួយ​ជូន​ទៅដល់​អ៊ំ​ស៊ី​ក្លូ​ ព្រោះ​ឥឡូវ​ហ្នឹង​មាន​ចំនួន​ថយចុះ​ពីមួយ​ឆ្នាំទៅមួយ​ឆ្នាំដោយ​សារ​កំណើន​នៃ​រ៉ឺម៉ក​ធុក​ធុល​  ហើយ​យើង​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​អាច​ផ្ដល់​ការងារ ​និង​ប្រាក់​ចំណូល​ជួយ​ពួក​គាត់​បន្ត​ទៅថ្ងៃអនាគត​ទៀត​។

ហើយ​គម្រោង​ទីប្រាំ​ គឺជាគម្រោង​មួយដែល​ខ្ញុំចង់​ឲ្យក្រុម​ហ៊ុន​ Gra​b ឲ្យ​គាត់​ដាក់​បញ្ចូល​ស៊ីក្លូ​ក្នុងកម្មវិធី Grabដែលមានឈ្មោះ​ថា ក្រេបស៊ីក្លូ (Grab Cyclo) អី​ចឹងទៅ​អាច​មាន​មធ្យោបាយ​មួយ​អាច​ផ្ដល់​ជា​ការងារ​ជូន​ដល់​អ៊ំ​ស៊ីក្លូ ​ហើយ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ចង់​ជិះស៊ីក្លូ​ពួក​គេអាច​មាន​មធ្យោបាយ​មួយ​សម្រាប់​ហៅស៊ីក្លូជិះ​កម្សាន្ត​ផ្សេងៗ​ ទាំង​អស់​នឹង​គឺដូច​គេនិយាយ​ថាមិន​ត្រឹម​តែ​ឲ្យត្រីទៅពួក​គាត់​ទេ តែ​យើង​ឱ្យ​ជា​ការងារ​មួយ​ផ្ដល់ជាកម្រៃ​សម្រាប់​ឲ្យពួក​គាត់​មាន​ការងារ​ធ្វើហើយ​ជួយ​​ទ្រ​ទ្រង់​ទៅ​ដល់​ជីវភាព​ពួក​គាត់​ទៀត​ ហើយ​ទាំង​អស់​នេះ​គឺជាគម្រោង​ធំៗទាំ​ង​ប្រាំ​របស់​ Local4local។

ស្រីពេជ្រ៖ អរគុណសម្រាប់ការ​ផ្តល់​កិច្ចសម្ភាស។

ហួងហាវ៖ បាទអរគុណ៕

​លោក​ កន​ សា​វាង្ស​ អ្នក​សម្រប​សម្រួល​ផ្នែក​អង្កេត និង​តស៊ូ​មតិ​នៅ​អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ខុម​ហ្វ្រែល​​ បាន​ផ្តល់​សម្ភាសន៍​ដល់​សិក្ខាកាម​ Newsroom Cambodia ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ឃុំ​-សង្កាត់​ នា​ពេល​ខាង​មុខ​នេះ​។

សំភាស់៖ ជម្រាប​សួរ​លោក កន សាវាង្ស!

សាវាង្ស៖ បាទ! ជម្រាបសួរ។

សំភាស់៖ ជាដំបូ​ង​នាង​ខ្ញុំ​សូម​សួរ​ថា តើ​លោ​ក​យល់​យ៉ាង​ណា​ចំ​ពោះ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ ឃុំ-សង្កាត់​ ឆ្នាំ​២០២២ នា​ពេល​ខាង​មុខ​នេះ​?

សាវាង្ស៖ ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ឃុំ​-សង្កាត់​ ឆ្នាំ​២០២២​ ហ្នឹងយើង​ពិនិត្យ​មើល​ឥ​ឡូវ​នេះ​មិន​ទាន់​មាន​ការវាយ​តម្លៃ​យ៉ាង​ណា​បាន​នៅ​ឡើយ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​ជា​ទូ​ទៅ​យើង​ឃើញ​មាន​ទិដ្ឋ​ភាព​ពីរ​ដែល​​សំខាន់​ជាង​គេ​ក្នុង​ចំ​ណោម​ទិដ្ឋ​ភាព​ផ្សេងៗ​។ ទី​មួយ​ពាក់​ព័ន្ធ​​នឹង​បរិយាកាស​នយោបាយ​ បរិយាកាស​នយោបាយ​នេះ​ជា​រឿង​សំខាន់​ណាស់ បើ​សិន​ជា​បរិយាកាស​នយោបាយ​វា​មិន​បាន​ផ្តល់​​​ភាព​ល្អ​ទេ​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដែរ ​ជា​ពិសេស​តាម​​រយៈ​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​។

បរិយាកាស​នយោបាយ​នេះ​យើង​ឃើញ​ថា​ថ្មី​ៗ​នេះ​មាន​ការ​លើក​ឡើង​របស់​អ្នក​នយោបាយ​ មាន​ការ​បដិសេធ​ការ​ចុះ​បញ្ជី រួម​ទាំង​ការ​គំរាម​កំហែង​ដល់​សកម្ម​ជន​អតីត​​គណបក្ស​ប្រឆាំង​អី​ថែម​ទៀត​ អ៊ីចឹង​​ចំណុច​ទាំង​អស់​នេះ​ រួម​ទាំង​នៅ​មូលដ្ឋាន​ខ្លះ​ក៏​មិន​ជា​គេ​ហៅ​ថា​សេរី​ក្នុង​ការ​ជួប​ជុំ​អី​ប៉ុន្មាន​ដែរ។​ អ៊ី​ចឹង​កន្លែង​នេះ​គឺ​ជា​បរិយាកាស​មួយ​ដែល​រដ្ឋា​ភិបាល​ត្រូវ​តែ​ពិនិត្យ​ ឬ​ត្រូវ​តែ​មើល។​

ហើយ​រឿង​មួយ​ទៀត​គឺ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ច្បាប់​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​​មក​ដល់​ពេល​នេះ​ខ្ញុំ​មិន​ទាន់​មាន​ឃើញ​សញ្ញាណ​ណា​មួយ​សម្រាប់​ការ​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម ​​ឬ​ក៏​ការ​កែ​ប្រែ​ច្បាប់​​ដែ​ល​ទាក់​​ទង​នឹង​ច្បាប់​បោះ​ឆ្នោត​​ ឬ​ក៏​ច្បាប់​គណបក្ស​នយោបាយ​ គឺ​ថា​មិន​ទាន់​បាន​មាន​ការ​កែ​សម្រួល​នៅ​ឡើយ​ទេ​​ តែ​ច្បាប់​នេះ​វា​មិន​ទាន់​បាន​គោរព​ទៅ​តាម​គោល​ការណ៍​នៃ​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ទេ​ វា​ជា​រឿង​មួយ​ដែល​សំខាន់​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ ហេតុ​ផល​ដែល​វា​អាច​ពាក់​ព័ន្ធ​ជាមួយ​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ឃុំ​-សង្កាត់​ ខាង​មុខនេះ​​។

សំភាស់៖ តើរហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោតចំនួន​​ប៉ុន្មាន​​ដែរ?

សាវាង្ស៖ ​ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​របស់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​មក​ដល់ថ្ងៃ​នេះ​ ​ថ្ងៃ​ទី​​២៦​ [ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២១] អ្វី​ដែល​ជា​លទ្ធផល​​របស់​ស្ថាប័ន​ គ.ជ.ប​ [គណៈកម្មាធិការ​ជាតិ​រៀប​ចំ​ការ​បោះឆ្នោត] រយៈពេល​៤២​ថ្ងៃ​នេះ​គឺ​មាន​អ្នក​ចុះ​ឈ្មោះ​សរុប​ហ្នឹង​គឺ​ប្រាំ​បួន​លាន​នាក់ជាង​ហើយ ដែល​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​មាន​ចំ​នួន​ប្រាំ​បួន​លាន​នាក់​ជាង​ស្មើ​នឹង​៩៧%​ បើ​និយាយ​ពី​អ្នក​ថ្មី​វិញ​គឺ​ថា​​មាន​សែ​សិប​មួយ​ម៉ឺន​នាក់​ អ៊ីចឹង​តួរ​លេខ​នេះ​វា​ជា​តួរ​លេខ​មួយ​ដែល​បង្ហាញអំពី​បញ្ជី​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​ និង​​ការ​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​​​​២០២១​នេះ​។

សំភាស់៖ ​នៅ​ពេល​ដែល​មិន​មាន​វត្ត​មាន​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ធំ​ជាង​គេ​ចូល​រួម​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ដោយ​សារ​ត្រូវ​បាន​​រំលាយ​កាល​ពីចុង​ឆ្នាំ​២០១៧​ តើលោក​យល់​ឃើញ​យ៉ាង​ណា​ចំ​ពោះ​​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នា​ពេល​ខាង​មុខ​នេះ​?

សាវាង្ស៖ ខ្ញុំ​មើ​ល​ឃើញ​ថា​បញ្ហា​នៅ​ខាង​មុខ​វា​នៅ​តែ​ជៀស​មិន​ផុតអំ​​ពី​វិបត្តិ​នៃ​នយោបាយ​ ការ​ខ្វែង​គំនិត​គ្នា​ ការ​លើក​ឡើង​ពី​បញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​ទេ​ មាន​ន័យ​ថា​វិបត្តិ​នៃ​នយោបាយ​ហ្នឹង​ដូច​អាច​ដឹង​ស្រាប់​ហើយ​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​អី​ជា​ដើម​ តែង​តែ​លើក​យក​​ពី​បញ្ហា​ទាក់​ទង​ជា​មួយ​នឹងរឿង​ការ​កម្ទេច​ការ​អី​ហ្នឹង​ ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​ចូល​រួម​វា​មាន​បញ្ហា​មិន​សូវ​ជា​រីក​រាយ​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​ទេ។​​ នេះ​បរិយាកាស​មួយ​ដែល​មិន​ល្អ​សម្រាប់​ដំ​ណើរ​ការ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​តាំង​ពី​ហ្នឹង​មក​ដល់ពេល​នេះ​។

ហើយ​ទី​ពីរ​​យើង​មើល​ឃើញ​ថា​គណ​បក្ស​ហ្នឹង​បាន​រំលាយ​បាត់​ទៅ​ហើយ​ ហើយ​មែន​ទែន​មក​ដល់​ថ្ងៃ​នេះ​មិន​ទាន់​មាន​ឃើញ​សញ្ញាណ​​ណា​មួយ​ដែល​សម្រេច​ការ​ដោះ​ស្រាយ​គ្នា​ ឬ​ក៏​ការ​វិល​ត្រឡប់​មក​វិញ​របស់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ដែរ​ រួម​ទាំង​នៅ​ក្នុង​ដៃ​តុលាការ​ជា​ពិសេស​ទាក់​ទង​ជា​មួយ​នឹង​រឿង​ប្រធាន​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ហ្នឹង​គឹ​ថា​មិន​ទាន់​បាន​កាត់​ក្តី​​ ឬ​ក៏​មិន​ទាន់​បាន​យុត្តិធម៌​អី​ទេ​ ជា​រឿង​មួយ​ដែល​យើង​មើល​ឃើញ។​​

ហើយ​ចំណុច​ទាំង​អស់​នេះ​វា​ជា​ចំណុច​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​កើត​ទៅ​ជា​បញ្ហា​ដែរ​សម្រាប់​ការ​បោះឆ្នោត​ខាង​មុខ​នេះ​ គឺថា​​វា​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​គាំ​ទ្រ​អតីត​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ហ្នឹង​ ឬ​​ក៏​អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ហ្នឹង​គាត់​អាច​មាន​ការ​នឿយ​ណាយ​នឹង​អាច​ថា​មិន​សូវ​ជា​ខ្វាយ​ខ្វល់​រឿ​ង​បោះ​ឆ្នោត​នោះ​បន្ថែម​​ទៀត​ក៏​ថា​បាន​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​ពិនិត្យ​មើល​ទៅ​​នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នៃ​ការ​ទទួល​ឆន្ទៈនេះ​គឺថា​​អត់​​បាន​ជំ​នឿ​សម្រាប់​ពួក​គាត់​។

សំភាស់៖ ជា​ទូ​ទៅ​ តើ​លោក​គិត​ថា​​ស្ថាន​ភាព​បោះ​ឆ្នោត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ជា​រៀង​រាល់​អាណត្តិ​មាន​រូបភាព​ ឬ​ស្ថាន​ភាព​បែប​ណា​ដែរ​?

សាវាង្ស៖ សម្រាប់​ខ្ញុំ​តែង​មើ​ល​ឃើញ​ថា​ស្ថាន​ភាព​មាន​ពីរ​ទាក់​ទងនឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោ​ត​គឺ​​មុន​ហើយ​នឹង​ក្រោយ ទាក់​ទង​និង​មុនពេល​បោះ​ឆ្នោត​​ហ្នឹង​អ្នក​នយោបាយ​តែង​តែ​មាន​ជម្លោះ​គ្នា​ ដៀម​ដាមឌឺ​ដង​ដាក់​គ្នា​ចឹង​ទៅ​ ហើយ​ពេល​ខ្លះ​ក៏​មាន​ការ​កើត​​រហូត​ដល់​ការ​គំ​រាម​កំហែង​ទៅ​ដល់​អ្នក​គាំ​ទ្រ​ អាច​នឹង​ពេល​ខ្លះ​ក៏​មាន​ការ​លើក​យក​ហេតុ​ផល​ផ្សេង​ៗ ដើម្បី​​ឲ្យ​មាន​ជា​របួស​ស្នាម​​ដែល​គិត​ថា​មិន​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​បោះ​ឆ្នោត។​

ហើយ​រឿង​ដែល​សម្បូរ​ជាង​គេ​ហ្នឹង​គឺ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ពាក្យ​សម្តី​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នក​គាំ​ទ្រ ​ឬ​ក៏​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ដែល​​​ ជួន​កាលវា​ខុស​ពី​ការ​គាំ​ទ្រ​នៃ​​គណបក្ស​ខ្លួន​ហ្នឹង​គឺ​ថា​តែង​តែ​ប្រើ​ពាក្យ​ដៀម​ដាម​ទៅ​ ពាក្យ​បំភ័យ​ទៅ​ ហ្នឹង​គឺ​ជា​បញ្ហា​មួយ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ព្រួយ​រ​បារម្មណ៍​ខ្លាំង​ ហើយ​ក៏​វា​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ផង​ដែរ​ ហើយ​សម្រាប់​ស្ថាន​ភាព​ក្រោយ​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​​វិញ​តែង​តែ​មាន​ការ​តវ៉ា​ តែង​តែ​មាន​ការ​មិន​សុខ​ចិត្ត​គ្នា​ ដោយ​លើក​ឡើង​ថា​លទ្ធផល​ហ្នឹង​វា​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ លទ្ធ​ផល​វា​មិន​ស្រប​ច្បាប់​ក៏​មាន​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​លួច​​​បន្លំ​អ៊ី​ចឹង​ទៅ។​

ហ្នឹង​គឺ​ជា​ហេតុ​ផល​មួយ​ដែល​កើត​មុន​ហើយ​នឹង​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​​ ដែលយើង​តែង​តែ​មាន​ជា​រៀង​រាល់​អាណត្តិ​ លើក​លែង​តែ​អាណត្តិ​នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៧​មួយ​ទេ​ដែល​យើង​មើល​ឃើញ​ថា​ស្ថាន​ភាព​នៃ​ការ​តវ៉ា​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​សូវ​មាន​ការ​តវ៉ា​ទៅ​លើ​លទ្ធផល​ទេ​ ព្រោះ​ថា​លទ្ធផល​ក៏​មិន​មាន​ការ​តវ៉ា​ធំ​ដុំ​ណា​មួយ​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ទេ​ នេះ​ជា​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​មើល​ឃើញ​។

សំភាស់៖ តើ​លោក​យល់​យ៉ាង​ណា ប្រសិន​បើ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ថា​ ការបោះ​ឆ្នោត​ខាង​មុខ​នេះ​នឹង​មាន​ភាព​ត្រឹម​ត្រូវ​ និង​យុត្តិ​ធម៌​ទៅ​តាម​លក្ខ​ខណ្ឌ​ច្បាប់​?

សាវាង្ស៖ ប្រសិន​បើ​មាន​ការ​លើ​ក​ឡើង​បែប​នេះ​ វា​ជា​ការ​លើក​ឡើង​របស់​តែ​​គណបក្ស​នយោបាយ​​ ធម្មតា​ការ​វាយ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​ដំណើរ​ការ​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ថា​ល្អ​ត្រឹម​ត្រូវ​​ណា​មួយ​ វា​ទាល់​តែ​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​មូល​ដ្ឋាន​​ឬ​ផ្តោត​លើ​គោល​ការណ៍​នៃ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សេរី ​និង​យុត្តិ​ធម៌​ហើយ​យក​មក​ធ្វើ​ការ​ពិនិត្យ​អា​ហ្នឹង​បាន​យើង​អាច​ធ្វើ​ការ​វាយ​តម្លៃ​បាន​។

សំភាស់៖ តើ​លោក​គិត​ថា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​នឹង​មាន​ភាព​សេរី​ និង​យុត្តិ​ធម៌​ទេ? ​ហេតុអ្វី​?​

សាវាង្ស៖ សម្រាប់​ខ្ញុំ​មិន​អាច​នឹង​ធ្វើ​ការ​វាយ​តម្លៃ​អី​បាន​ទេ​។​ ដោយ​សារ​តែ​ទី​មួយ​ ដើម្បី​អាច​និយាយ​ថា​វា​សេរី​ ឬ​យុត្តធម៌​បាន​ទាល់​តែ​ធ្វើ​ការ​វាយ​តម្លៃ​ ហើយ​មក​ដល់​ពេល​នេះ​យើង​មិន​ទាន់​បាន​ធ្វើ​ការ​​វាយ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​ដំណើរ​ការ​ហ្នឹង​ទេ​ យើង​នឹង​ធ្វើ​ការ​វាយ​តម្លៃ​រយៈ​ពេល​បី​ខែ​មុន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​មុន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​មួយ​សម្រាប់​ទៅ​លើ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ហ្នឹង​ អ៊ីចឹង​ខណៈ​ពេល​នេះ​គឺ​ថា​យើង​មិន​ទាន់​បាន​វាយ​តម្លៃ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​យើង​មើល​ឃើ​ញ​ស្ថាន​ភាព​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​សូវ​ជា​ល្អ​សម្រាប់​បរិយាកាស​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​ទេ​ ជា​ពិសេស​ទាក់​ទង​រឿង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ ឬ​ការ​ភិត​ភ័យ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​ទាក់​ទង​ដូច​ការ​លើក​ឡើង​របស់​អ្នក​នយោបាយ​ជា​ដើម​ចឹង​។

សំភាស់៖ តើ​លោក​គិត​ថា​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ហើយ​អាច​នឹង​មាន​បញ្ហា​អ្វី​កើត​ឡើង​ដែរ​ទេ?

សាវាង្ស៖ សម្រាប់​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ខាង​មុខ​អាច​នឹង​មាន​បញ្ហា​កើត​ឡើង​ដែរ​ មើល​ស្ថាន​ភាព​នេះ​ខ្ញុំ​យល់ថា​អាច​នឹង​មាន​ការ​គំរាម​កំហែង ​ឬ​ការ​ភិត​ភ័យ​ទៅ​ដល់​អ្នក​បោះ​ឆ្នោត​​អាច​នឹង​មាន​ការ​កើត​ឡើង​ ជា​ពិសេសអតីត​​អ្នក​គាំ​ទ្រ​គណបក្ស​ប្រឆាំង ​ឬ​គណ​បក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ហ្នឹង​តែ​ម្តង​ អាច​នឹង​មាន​ការ​ភិត​ភ័យ​ឬ​ក៏​អាច​មាន​ការ​​ព្រួយ​បារម្ភ​ដែរ​ រួម​ទាំង​គណបក្ស​ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែល​យល់​ឃើញ​ថា​ជា​មែក​ធាង​របស់​អតីត​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​អី​ជា​ដើម​អញ្ចឹង​ អាច​នឹង​មាន​​​​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ដែរ​ ឬ​ក៏​អាច​នឹង​កើត​​ការ​តវ៉ា​ផ្សេងៗ​លើក​ឡើង​ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត ​​​ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​លទ្ធ​ផល​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​។

សំភាស់៖ ចា៎! អរគុណ​លោក កន សាវាង្ស។

សាវាង្ស៖ បាទ! អរគុណ៕​

Newsroom​ Cambodia​ បាន​សម្ភាសន៍​​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ចំនួន​៨រូប​ ដែល​កំពុង​បំពេញ​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​វិស័យ​សារព័ត៌មាន​នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា​ អំពី​​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ពួកគាត់​ចំពោះ​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​​​ក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា​នាពេល​បច្ចុប្បន្ន​ ក៏​ដូច​ជា​ការ​អំពាវ​នាវ​របស់​ពួក​គាត់​ពី​សាធារណជន​ អ្នកកាសែត​រួម​អាជីព​ដូចគ្នា​ និង​ពី​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​ ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​កម្ពុជា​ឱ្យ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង​ ។

លោកស៊ុន​ ណារិន​ មានអាយុ៣៤ឆ្នាំ​ ជា​អ្នកសារព័ត៌មាន​របស់​សំឡេង​សហរដ្ឋអាមេរិក ​(VOA)​ លើកឡើង​ថា​៖ «និយាយ​ទៅ​យើង​មាន​របាយការណ៍​នៅ​ថ្នាក់​តំបន់​ គេ​បាន​វាយ​តម្លៃ​គឺ​ វា​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ ធ្លាក់​ចុះ​ហ្នឹង​វា​ធៀប​ក្រោយ​ឆ្នាំ​២០១៧​ នៅ​ពេល​ដែល​មាន​ការ​រំលាយ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​​ជាតិ​ មាន​ការ​បិទ​សារព័ត៌មាន​ The​ Cambodia​ Daily​ មាន​ការ​បិទ​ការិយាល័យ​វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី (RFA)​ បន្ទាប់​មក​មាន​ការ​ចាប់​អ្នកសារព័ត៌មាន​ដាក់​ពន្ធ​នាគារ​ហូរ​ហែ​មក​អ៊ីចឹង។​ ស្ថាន​ភាព​ហ្នឹង​ វា​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​អ្នក​កាសែត​មាន​អារម្មណ៍ភ័យខ្លាច​ ហើយ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯក​រាជ្យ​ក៏​ធ្លាក់ចុះ​ ហើយ​បុគ្គលិក​ខាង​វិស័យ​ហ្នឹង​ក៏​ធ្លាក់​ចុះ​ដែរ​ វា​មាន​ការ​ធ្លាក់ចុះ​ ហើយ​មិន​ទាន់​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ទេ​មក​ដល់​ពេល​នេះ​»​ ។

លោក​បន្ត​ថា​ ខាង​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ភាគ​ច្រើន​មិន​ទាន់​យល់​ច្បាស់​ពី​តម្លៃ​នៃ​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​ឡើយ​ទេ​ ហើយ​ជា​ពិសេស​នៅ​រយៈពេល​ថ្មីៗ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ មាន​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​ពី​ខាង​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាលខ្លះ​​​ទាមទារ​ឱ្យ​អ្នក​កាសែត​ត្រូវ​ជូន​ដំណឹង​ជា​មុ​ន​ មុន​ចុះ​យក​ព័ត៌មាន​ ដែល​នាំ​ឱ្យ​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​កាន់​តែ​ធ្លាក់​ចុះ​បន្ថែម​ទៀត​ ។​

ដើម្បី​លើ​ក​កម្ពស់​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​កម្ពុជា​​ លោក ស៊ុន​ ណារិន​ សំ​ណូម​ពរ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «ចង់​ឱ្យ​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​ មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ហ្នឹង​ផ្តល់​តម្លៃ​ ហើយ​ពាក្យ​ថា​ផ្តល់​តម្លៃ​ហ្នឹង​គឺ​ចង់​សំដៅ​ឱ្យ​ពួក​គាត់​ត្រូ​វ​យល់​ថា​ សារព័ត៌មាន​ហ្នឹង​មាន​តម្លៃ​សម្រាប់​ពួកគាត់​ មិន​មែន​សារព័ត៌មាន​ហ្នឹង​ធ្វើ​ឱ្យ​ខូច​ឈ្មោះ​រដ្ឋាភិបាល​ទេ​ ។ ពី​មហាជន​វិញ​ ជា​ធម្មតាទេ​ពួក​យើង​ធ្វើ​ព័ត៌មាន​សម្រាប់​មហាជន​ ឱ្យ​គាត់អាន​ គាត់​ស្តាប់​ទៅ​ ផ្តល់​តម្លៃ​ថាព័ត៌មានមាន​តម្លៃ​ទៅ​ ដូច្នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួកគាត់​ទម្លាប់​អាន​ព័ត៌មានទៅ ស្តាប់ព័ត៌មាន​ មើល​ព័ត៌មាន​ជា​ប្រចាំ​វិញ​ទៅ​ ដើម្បី​​ឱ្យ​​​មាន​​​ចំណេះ​ដឹង​​ក្នុង​ការ​គិត​គូរ​ពី​ជីវភាព​ ការ​ប្រែ​ប្រួល​របត់​សង្គម​ ដូច​ជា​ឱ្យ​ពួក​គាត់​មាន​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ចុង​ក្រោយ​»​​​។

ចំណែក​លោក ​វណ្ណ​ សុគន្ធា​ ​អាយុ​៣២ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​សុំ​មិនបង្ហាញ​ឈ្មោះ​ស្ថាប័ន​​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​៖ ​«បើ​និយាយ​ពី​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​កម្ពុជា​យើង​វិញ​ ខ្ញុំ​អាច​និយាយ​ជា​រួម​ថា​ មាន​សេរី​ភាព​ច្រើន​ជាង​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត​ ដោយ​សារ​នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ ទាំង​អង្គ​ភាព​សារព័ត៌មាន​ ទាំង​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ អាច​មាន​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​ ក្នុង​ការ​ប្រកប​ធ្វើ​របស់​ខ្លួន​ហ្នឹង​ដោយ​សេរី​ មិន​មាន​ការ​គាប​សង្កត់​ណា​មួយទេ​ បើ​ទោះ​បី​មាន​បញ្ហាខ្លះៗ​រវាង​អ្នកកាសែត​និង​មន្ត្រី​មែន​ ប៉ុន្តែ​មិន​ដល់​ថ្នាក់​បិទ​សិទ្ធិ​សេរី​ភាព​ដូច​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ទេ»​។

លោក ​វណ្ណ​ សុគន្ធា ​បាន​អំពាវ​នាវ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «ផ្តើម​ពីមហាជន​ សូម​មហា​ជន​វាយ​តម្លៃ​ទៅ​លើ​ក្រុម​សារព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​បាន​ហើយ​ កុំ​វាយ​តម្លៃ​ទាំងអស់​ បាន​​ន័យ​ថា​ ត្រី​មួយ​ស្អុយ​ មិន​មែន​ត្រី​មួយ​កន្ត្រក​ស្អុយ​នោះ​ទេ​ ដោយ​សារ​វា​ផ្តល់​ភាព​អយុត្តិធម៌​ដល់​សារព័ត៌មាន​ដទៃ​ទៀត​​។ ទីពីរមុន​នឹង​គាត់​ជឿ​លើ​ព័ត៌មានណា​មួយ​ សូម​ឱ្យ​គាត់​ផ្ទៀង​​ផ្ទាត់​គ្នា​សិន​ កុំ​ជឿ​តែ​ម្ខាងៗ​ ហើយ​មួយ​ទៀត​សូម​ឱ្យ​មហាជន​កាត់​បន្ថយ​ការ​តាម​ដាន​ព័ត៌មាន​ឯកជនភាព​ រឿង​ផ្ទៃ​ក្នុង​គ្រួសារ​បុគ្គល​ណា​មួយ​ ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​រឿង​សង្គម​ជាតិ​វិញ»​ ។

លោក​បន្ត​ថា​៖ «សម្រាប់​អ្នក​​សារព័ត៌មាន​ដូច​គ្នា​ សូម​អនុវត្ត​ទៅ​តាម​ក្រម​សីលធម៌​វិជ្ជា​ជីវៈ​សារព័ត៌មាន​​ ធ្វើ​ដូច្នេះ​ដើម្បី​ផ្តល់​តម្លៃ​លើ​ខ្លួន​ឯង​ផង​ និង​អ្នកសារព័ត៌មាន​ដទៃ​ផង​ ហើយ​ជា​ពិសេស​គោរព​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋផង​ ហើយមួយ​ទៀត​សំខាន់​សម្រាប់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ ហ៊ាន​និយាយ​ ហ៊ាន​ធ្វើ​ ហ៊ាន​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ អ្វី​ដែល​ខ្លួន​រាយការណ៍​ត្រូវ​ហ៊ាន​ទទួល​ខុសត្រូវ​ មាន​ន័យ​ថា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​គ្រប់​រូប​មាន​​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​មហាជន​ទាំង​មូល​តែ​ម្តង»​​ ។

លោក វណ្ណ​ សុគន្ធា​ បន្ថែម​ថា​៖ «ទាក់​ទងរដ្ឋាភិបាល​ អាជ្ញាធ​រ​ ជា​ការ​អំពាវ​នាវ​របស់ខ្ញុំ​ ឃើញ​ថា​កន្លង​មក​ពួក​គាត់​មាន​អនុវត្ត​ជា​មួយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​បាន​ល្អ​ហើយ​ នេះ​សម្រាប់​ខ្ញុំ​ប៉ុណ្ណោះ​ ប៉ុន្តែ​បន្ថែម​លើ​ហ្នឹង​ ក៏​សូម​ឱ្យ​បន្ត​សហការ​ជា​មួយ​អ្នកសារព័ត៌មាន​បន្ថែម​ទៀត​ ដើម្បី​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ ចែកចាយ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ មន្ត្រី​ ក៏​ដូច​ជា​អ្នកសារព័ត៌មាន​សុទ្ធ​តែ​ជា​ប្រភេទ​មនុស្ស​ដែល​ជា​អ្នក​បម្រើ​មហាជន​ដូច​គ្នា​​ ។​ ទន្ទឹម​នេះ​ ក៏​សូម​ឱ្យ​មាន​ការ​យោគ​យល់​អធ្យាស្រ័យ​ទៅ​ដល់​អ្នកសារព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ បើ​សិន​ជា​មាន​ការ​អនុវត្ត​ខុស​ក្រមសីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ​អី​ សូម​ផ្តល់​ការអប់រំ​ ចៀស​វាង​ប្រើ​វិធាន​ការ​ច្បាប់​ដល់​ពួក​គាត់​ភ្លាមៗពេក​ បើ​យើង​អប់រំ​ហើយ​ ធ្វើ​កិច្ច​សន្យា​ហើយ​នៅ​តែ​ដដែលទៀត​ ចាំ​អនុវត្ត​វិធានការច្បាប់»​។

ចំណែក​​អ្នក​នាង អេង​ គីមហុង​ មាន​អាយុ​២៩ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ដែល​សុំ​មិន​ប្រាប់​ពី​ស្ថាប័ន​ដែរ​នោះ​​​លើក​ឡើង​ថា​៖ «នៅ​ក្នុង​អាជីព​ជា​អ្នកសារព័ត៌មាន​ជាង​​១០ឆ្នាំមកនេះ​ ជា​ការមើល​ឃើញ​ក្នុង​នាម​បុគ្គល​ ដោយ​មិន​មាន​ការស្រាវ​ជ្រា​វ​អ្វី​ឡើយ​ ក្នុង​នាម​ទស្សនៈ​បុគ្គល​ សម្រាប់​ខ្ញុំ​នៅ​ចំណុច​មួយ​កណ្តាល ​(សេរីភាពសារព័ត៌មាន)​ វា​មិន​តឹង​តែង​ពេក​ហើយ​ ហើយ​ក៏​វា​មិន​មាន​លក្ខណៈ​ទូ​លំ​ទូ​លាយ​ពេក​ដែរ»។

ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​កម្ពុជា​ អ្នក​នាង​បាន​អំពា​វ​នាវ​ដល់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ អ្នក​សារព័ត៌មាន​ និង​រដ្ឋាភិបាល​ ដូច្នេះ​ថា​៖ «ពីមហាជន​ ខ្ញុំ​ចង់​ឱ្យ​មហាជន​បែង​ចែក​ឱ្យ​ដាច់​រវាង​អ្ន​ក​សារព័ត៌មាន​វិជ្ជាជីវៈ​ និង​អ្នក​មិន​មាន​វិជ្ជាជីវៈ មហាជន​ឱ្យ​តម្លៃ​ទៅ​ព័ត៌មាន​មិន​មាន​វិជ្ជាជីវៈ​ ដូច​ជា​កា​រ​ live​ ការ​និយាយ​តាម​បណ្តាញ​សង្គម​ Facebook​ ដោយ​អ្នក​ខ្លះ​និយាយ​បញ្ចេញ​បញ្ចូល​ដោយ​ខ្លួន​អី​អ៊ី​ចឹង​»។

អ្នកនាង​បន្ថែម​ថា៖ «ដោយ​ឡែក​ ពី​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ដូច​គ្នា​វិញ​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ចំណុច​ហ្នឹង​យើង​ពិបាក​ស្នើ​សុំ​ព្រោះ​បុគ្គល​និង​ស្ថាប័ន​ព័ត៌មាន​ហ្នឹង​មាន​ការ​គិត​រៀងៗ​ខ្លួន​ នៅ​ក្នុង​ន័យ​ហ្នឹង​ ខ្ញុំ​ចង់​ភ្ជាប់​ទៅ​កាន់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​តាម​ Online​ មួយ​ចំនួន​ដែល​គាត់​ចូលចិត្ត​អត្ថាធិប្បាយ​តាម​ផ្លូវ​អារម្មណ៍​​ខ្លួន​គាត់​ផ្ទាល់​ហ្នឹង​ នៅពេល​ពួក​គាត់​ចេះ​តែ​កាត់ក្តី​ដោយ​ខ្លួន​គាត់​ផ្ទាល់​ហ្នឹ​ង គាត់​គួរ​តែ​យល់​ដល់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ដែល​គេ​មាន​វិជ្ជាជីវៈ​ មាន​ស្ថាប័ន​ត្រឹម​ត្រូវ​ផង​ ។ សម្រាប់​ពី​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​ ខ្ញុំ​តែង​និយាយ​ដដែលៗ​ គឺ​ចង់​ឱ្យ​ពួក​គាត់​​យោគយល់​ សហការ​ ជា​មួយ​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន​ បើ​អត់​ចង់​ឱ្យ​អ្នក​កាសែត​ផ្សាយ​ទៅតែ​ម្ខា​ង​ មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួនធំ​ គួរ​តែ​សហការ​ជា​មួយអ្នក​កាសែត​ ក៏​មាន​ដែរ​នូវ​មន្ត្រី​ ឬ​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ដែល​សហការ​ តែ​ខ្ញុំ​ចង់​ឃើញ​រូបភាព​ដែល​សហការ​នេះ​វា​ធំ​ជាង​ការ​ដែល​មិន​សហការ»​ ។

ចំណែក​កញ្ញា​ ទុយ​ អេងលី​ ​មាន​អាយុ​៣៨ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​សេរី ​(freelance)​ យល់​ឃើញ​ថា​៖ «សម្រាប់​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​ ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា​ដូច​ជា​អត់​ទាន់​មាន​ភាព​ទូលំ​ទូលាយ​នោះទេ​ យើង​អាច​មើល​ឃើញ​កាល​ពី​ជំនាន់​កូវីដ​ផ្ទុះ​ដំបូងៗ​ កាល​ដែល​សម្តេច​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ធ្វើ​សន្និសីទ​កាសែត​ទាក់ទង​វ៉ាក់សាំងនោះ​ ខាង​​រដ្ឋាភិបាល​បើក​ឱ្យ​តែ​អ្នក​កាសែត​ដែល​លើក​ជើង​ខាង​គាត់​ ប៉ុន្តែ​បើ​យើង​ងាក​មក​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ឯករាជ្យ​វិញ​ គឺ​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​មិន​ឱ្យ​ចូល​រួម​ក្នុ​ង​សន្និសីទ​កាសែត​ហ្នឹង​នោះទេ»​​។

ពាក់​ព័ន្ធ​នឹងការ​លើក​កម្ពស់​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​កម្ពុជា​វិញ​ កញ្ញា ទុយ​ អេងលី​ អំពាវ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «សូម​រដ្ឋាភិបាល​ ខាង​ក្រសួង​ព័ត៌មាន​ សូម​ក្រឡេក​មើល​រឿង​ដែល​អត់​ប្រយោជន៍​កើត​មាន​ក្នុង​សង្គម​ ពេល​ខ្លះ​អ្នក​កាសែត​ online​ គាត់​ទៅ​ live​ អ៊ី​ចឹង​ គ្មាន​វិជ្ជាជីវៈ​ក្រ​មសីល​ធម៌​ យើង​មិន​មែន​ចង់​ឱ្យ​បិទ​កាសែត​ online​ អស់​ហ្នឹង​ដែរ​ព្រោះ​ជា​ឆ្នាំងបាយ​របស់​ពួក​គាត់ដែ​រ​ ប៉ុន្តែ​បើ​ក្រសួង​អាច​ចាត់​វិធានការ​ មាន​វិធី​សាស្រ្ត​ណា​​អាច​បណ្តុះ​បណ្តាល​អប់រំ​ពួក​គាត់​ទៅ​ បើ​គាត់​ធ្វើ​បាន​វា​ក៏​​ជា​មុខ​មាត់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ របស់​ប្រទេស​យើង​ដែរ​ ។ ចំណែក​ពី​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​វិញ​ ច​ង់​ឱ្យ​ពួក​គាត់​ចេះ​បែង​ចែក​ព័ត៌មាន​ពិត​ ព័ត៌មានមិនពិត​ ហើយ​មួយ​ទៀត​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ពួក​គាត់​មិន​ហ៊ាន​ផ្តល់​បទ​សម្ភាសន៍​នៅ​ពេល​ដែល​យើង​ចុះ​យក​ព័ត៌មាន​ ពួកគាត់​មិន​សូវ​ចូល​រួម​ជា​មួយ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​នោះ​ទេ​ ដូច្នេះ​ចង់​សំណូមពរ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជួយ​សហការ​ជា​មួយ​អ្នក​សារ​ព័ត៌មានផង​»​។

ចំពោះ​លោក ​ស៊ឺ​ន​ ចែង​ចើន​ វិញ​ មាន​អាយុ៣៧ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មានខ្មែរ-កម្ពុជាក្រោម​ ពី​កាសែត​ព្រៃនគរ​ និង​សំឡេង​កម្ពុជាក្រោម​ លើក​ឡើងថា​៖ «សម្រាប់​ខ្ញុំ​ ខ្ញុំ​យល់​ថា​លំហ​សេរី​ភាព​នៅ​កម្ពុជា​នៅ​ចង្អៀត​ វា​មិន​បាន​ទូលំ​ទូលាយ​នៅ​ឡើយទេ​ មួ​យ​ថ្ងៃៗ​ កាន់​តែ​រួម​តូចទៅៗ​ មួយ​រយៈ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ ពេល​កម្ពុជា​រីក​រាល​ដាល​នូវ​ជំងឺ​កូវីដ១៩​ សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​កាន់​តែ​ធ្លាក់​ចុះ​ ដោយ​រដ្ឋា​ភិបាល​យក​លេស​នេះ ​(ការរីករាលដាលកូវីដ១៩)​ ទៅ​បង្កើត​ជា​ច្បាប់​ផ្សេងៗ​ ក្នុង​ន័យ​បំបិទ​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​»។

ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​ លោក​បាន​អំពាវ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «សម្រាប់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ យើង​គួរ​គោរព​ទៅ​តាម​វិជ្ជាជីវៈ​របស់​ខ្លួន​ យើង​ត្រូវ​មាន​ប្រភព​ច្បាស់​លាស់​ សរុប​ឡើង​វិញ​ ធ្វើ​ម៉េច​គោរព​តាម​វិជ្ជាជីវៈ​របស់​ខ្លួន​ដែល​បាន​ចែង​ក្នុង​ក្រម​សីលធម៌​អ្នក​កាសែត​ ។ ពី​រដ្ឋាភិបាល​ ខ្ញុំ​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក​ម្ពុជា​ សូម​បញ្ឈប់​ការ​យាយី​លើ​អ្នក​កាសែត​ បញ្ឈប់​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ កា​រ​ចាប់​អ្នក​កាសែត​ដាក់​ពន្ធ​ធនាគារ​ ជា​ពិសេស​អាជ្ញា​ធរ​មូលដ្ឋាន​ សូម​ធានា​ដល់​សន្តិ​សុខ​ដល់​អ្នកសារព័ត៌មាន​ កុំ​មាន​ការ​យាយី​ផ្សេងៗ​ មក​លើអ្នក​កាសែត​ពេល​ចុះ​ធ្វើ​សេច​ក្តី​រាយការណ៍»​ ។

លោក​បាន​បន្ត​អំពាវ​ដល់​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​ សូម​ទម្លាក់​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​នានា​លើ​អ្នក​កាសែត​ ហើយ​បើក​លំហ​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​​នៅ​ក្នុងប្រទេស​ ដើម្បី​ជួយ​ឱ្យ​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​មួយ​ពិត​ប្រាកដ​ ហើយ​ក៏​អាច​ជា​មុខ​មាត់​រ​បស់​កម្ពុជា​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ផង​ដែរ​ ។

រីឯ​លោក សេង ថៃ​ មាន​អាយុ​៣៩ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​របស់​សំឡេង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ (VOD) លើក​ឡើង​ថា​៖ «ក្នុង​នាម​ខ្ញុំ​ជា​អ្នក​សារព័ត៌មាន​មួយ​រូប​ ដែល​ខ្ញុំ​បម្រើ​ការងារ​ហ្នឹង​ជាង​១០ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ ខ្ញុំ​សង្កេត​ឃើញ​ថា​ សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០១៧​ មក​ មិន​ទាន់​មាន​ភាព​សេរី​ដូច​កាល​មុន​ឆ្នាំ២០១៧​ នោះទេ​ ដោយ​​សារ​សេរីភាព​ក្នុ​ង​ការ​ចុះ​យកព័ត៌មាន​ត្រូវ​បាន​រឹត​ត្បឹត​ ការ​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ពី​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​មិន​ទាន់​ទូលំ​ទូលាយ​ ទោះ​បី​ស្ថាប័ន​ខ្លះ​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក៏​ដោយ​ តែ​អ្នក​ទាំង​នោះ​មិន​ទាន់​សហការ​ ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ ពេញ​លេញ​ ដល់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​នៅ​ឡើយ​ទេ»​។

លោក​បន្តថា​ មួយ​រយៈ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ ដោយ​មាន​សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​ពី​ក្រសួង​ព័ត៌មាន​ និង​ស្ថាប័ន​ផ្សេងៗ​ ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​​ចុះ​យក​ព័ត៌មាន​នៅ​កន្លែង​ស្ថិ​ត​ក្នុង​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​របស់​សមត្ថកិច្ច​ ដែល​នាំ​ឱ្យ​ការ​អនុវត្ត​សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​មិន​បាន​ពេញ​លេញ​ និង​ពេលខ្លះ​ អាជ្ញាធរ​ ឬ​សមត្ថកិច្ច​បាន​រារាំង​ការ​ចុះ​យក​ព័ត៌មាន​របស់​អ្នកកាសែត​ ដោយ​មាន​ការ​ដក​ហូត​ឧបករណ៍​កាសែត​ជាដើម​ ។

ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​កម្ពុជា​ លោក សេង ថៃ​ អំពាវ​នាវ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «សម្រាប់​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ សូម​គាត់​កុំ​ខ្លាច​ក្នុង​ការ​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​ ឬ​ការ​ផ្តល់​បទ​សម្ភាសន៍​ដល់​អ្នក​កាសែត​ សូម​ពួក​គាត់​កុំ​មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ ព្រោះ​អ្នក​កាសែត​ជា​អ្នក​នាំ​សារ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ទៅ​កាន់​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ទៅ​វិញ​ទេ​ ។ សម្រាប់​ពី​អ្នក​កាសែត មិន​មាន​អ្វី​ច្រើន​ទេ​ អ្នក​​កាសែត​​គួរ​តែ​ប្រកាន់​នូវ​វិជ្ជា​ជីវៈ​ក្រម​សីលធម៌​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ការ​ចុះ​យក​ព័ត៌មាន​ សរសេរ​ព័ត៌មាន​ ធ្វើ​គោរព​តា​ម​វិជ្ជា​ជីវៈ​»។

លោក​បន្ថែម​ថា៖ «ចំណែកពីរដ្ឋាភិបាល​ សុំ​ឱ្យ​រដ្ឋា​ភិបាល​បើក​ទូលាយ​ ធ្វើ​សហ​ប្រតិបត្តិ​ការ​ជាមួយ​អ្នក​កាសែត​ឱ្យ​បាន​ពេញ​លេញ​ កុំ​ឱ្យ​មាន​កា​រ​រឹត​ត្បឹត​ ឬ​រារាំង​ដល់​អ្នក​កាសែត​ សូម​ផ្តល់​នូវ​កិច្ច​សហ​ការ ​ក្នុង​បទ​សម្ភាសន៍​ ឬ​ការ​សុំ​ឆ្លើយ​តប​ណា​មួយ​ ព្រោះ​អ្នក​កាសែត​ គាត់​ត្រូវ​ការ​ប្រភព​តុល្យភាព​ ហើយ​សុំ​ឱ្យ​មន្ត្រី​រដ្ឋា​ភិបាល​កុំ​ប្រើ​ពាក្យ​អសុរោះ​ កុំ​មើល​ងាយ​អ្នក​កាសែត​ ព្រោះ​អ្នក​កាសែត​យក​ព័ត៌មាន​មិន​មែន​ដើម្បី​ផល​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ទេ​ គឺដើម្បី​បម្រើ​ប្រយោជន៍​មហា​ជន​ទេ​» ។

​លោក ​លិវ​ លីម៉ឹង​ វិញ​ មាន​អាយុ​២១ឆ្នាំ​ ជា​អ្នក​សារព័ត៌មានដែល​ស្នើ​សុំ​មិន​បញ្ចេញឈ្មោះ​​ស្ថាប័ន​ដែរ​​នោះ​​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​៖ «សម្រាប់​ខ្ញុំ​ដែល​ជា​អ្នកសារព័ត៌មាន​ថ្មី​ថ្មោង​មួយ​រូប​ ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា​វិស័យ​សារព័ត៌មាន​ និង​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​កម្ពុជា​យើង​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ មិន​ទាន់​មាន​ភាព​ពេញ​លេញ​ក្នុង​ការ​និយាយ​ស្តី​ ឬ​ក៏​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​នៅ​ឡើយទេ​ ប៉ុន្តែ​បើ​ប្រៀប​ធៀប​ជា​មួយ​ពីមុន​ យើង​មើល​ឃើញថា​ មាន​ការ​បើក​ចំហរ​ច្រើន​ពី​សំណាក់​អាជ្ញា​ធរ ពី​សំណាក់​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ ជាក់​ស្តែង​មន្ត្រី​ ឬ​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​មួយ​ចំនួន​ គាត់​រាង​រើស​អើង​ស្ថាប័ន​ដោយសារ​ពួក​គាត់​​ដូច​ជា​មិន​សូវ​សហការ​ដោយ​រុញ​ទៅ​នេះ​ទៅ​នោះ​ បើ​​មិន​មែន​ជា​ស្ថាប័ន​ដែល​ស្រប​នឹង​គោល​ជំហរ​របស់​គាត់​» ។​

ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​កម្ពុជា​ លោក លិ​វ​ លីម៉ឹង​ អំពាវ​នាវ​ដូច្នេះ​ថា​៖ «ពី​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា​ ឥឡូវ​យើង​មាន​ពលរដ្ឋ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ច្រើន​ព្រោះ​យើង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​ ឱ្យ​​តែ​មាន​​ smartphone​ អាច​ធ្វើ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​បាន​ហើយ​ តែ​បើ​មាន​វិជ្ជា​ជីវៈ​ឬ​អត់​គឺ​មិន​ដឹង​ទេ?​ ពេល​ខ្លះ​ពួក​គាត់​ទៅ​យក​ព័ត៌មាន​ដែល​ជា​រឿង​ផ្ទៃ​ក្នុង​របស់គេ​ គាត់​យក​សិទ្ធិ​អ្នក​សារព័ត៌មាន​ហ្នឹង​លើស​ព្រំដែន​ ដែល​បង្ក​ឱ្យ​កិត្តិស័ព្ទ​ដល់​អ្នកសារព័ត៌មាន​គេ​ពិត​ប្រាកដ​ហ្នឹង​ ធ្លាក់​ទៅ​តាម​ហ្នឹង​ ។ ពី​រដ្ឋា​ភិបាល​ សូម​ឱ្យ​ជួយ​សម្រួល​ដល់​អ្នក​កាសែត​ដែល​ពួក​គាត់​ចុះ​ទៅ​មូលដ្ឋាន​ហ្នឹង​ សូម​ឱ្យ​សហការ​ជា​មួយ​ពួកគាត់​ ដោយ​មិន​ត្រូវ​រើស​អើង​ស្ថាប័ន​នោះ​ទេ​» ។​

ចំណែក​លោក​ ភិន​ រតនា​ មាន​អាយុ២១ឆ្នាំ​ ជា​អ្នកកាសែត​ freelance​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​៖ «សម្រាប់​ខ្ញុំ​ដែល​ទើប​ប្រឡូក​ក្នុង​វិស័យ​សារព័ត៌មាន​ម្នាក់​ ខ្ញុំ​យល់ថា​ សេរី​ភាព​សារព័ត៌មាន​នៅ​ពេលនេះ​​ មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ជាង​មុន ក៏​ប៉ុន្តែ​ក៏​ត្រូវ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ កែ​លម្អ​បន្ថែម​ទៀត​ ជា​ពិសេស​ការ​ផ្តល់​ឱ្យ​អ្នក​កាសែត​នូវ​ភាព​ទូលំ​ទូលាយ​ជាង​មុន​ក្នុង​ការ​បំពេញ​ការងារ​របស់​ពួកគាត់​ ។​កន្លង​មក​ សម្រាប់​អ្នក​សារព័ត៌មាន​មួយ​ចំនួន​ដែល​គាត់​រាយការណ៍​ពី​បញ្ហា​ចម្រូង​ចម្រាស់​ក្នុង​សង្គម​ គាត់​តែង​តែ​ជួប​ប្រទះ​នូវ​បញ្ហា​ភ័យខ្លាច​ ដែលនាំ​មាន​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​លើ​ពួក​គាត់​ ជា​ពិសេស​សម្រាប់​អ្នក​ធ្វើ​រឿង​ដូច​ជា​ពី​បញ្ហាដីធ្លី​ បញ្ហា​នយោបាយ​ជា​ដើម​ហ្នឹង​ អ្នក​កាសែត​មួយ​ចំនួន​ត្រូវ​បាន​គេ​គំរាម​កំហែង​ អ្នក​ខ្លះ​វិញ​ ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ​ដក​ឧបករណ៍​ព័ត៌មាន​ ដែល​សកម្មភាព​នេះ​សម្តែង​នូវ​ការ​រឹត​ត្បឹត​សេរីភាព​ដល់​អ្នកកាសែត​ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ការ​ផលិត​ព័ត៌មាន​មិន​គ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ»​​ ។

ដើម្បី​លើក​កម្ពស់​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​ លោក​បាន​អំពា​វ​នាវ​ដូច្នេះថា​៖ «ពីមហាជន​ ខ្ញុំ​ចង់​ឱ្យ​ពួក​គាត់​ដឹង​ថា​តួនាទី​អ្នក​សារព័ត៌មាន​គឺ​សំខាន់​ណាស់​សម្រាប់​នាំ​ព័ត៌មាន​ដល់​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​គាត់​ក្នុង​ជីវភាព​ប្រចាំថ្ងៃ​  ប្រជា​ពលរដ្ឋ​គួរ​ចូល​រួម​សហការ​ គាំទ្រ​ដល់​ការងារ​របស់​អ្នក​កាសែត​ ។ ពី​រដ្ឋា​ភិបាល​វិញ​ គួរ​តែ​មាន​ការ​បន្ធូរ​បន្ថយ​នូវ​ការ​រឹតត្បឹត​ ក៏​ដូច​ជា​មាន​ការ​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​អ្នក​កាសែត​រាយការណ៍​ព័ត៌មាន​កាន់​តែ​សេរី​ជាង​មុន​»៕​