សម្រាប់រ៉ឺម៉កជើងនេះ ដែលកូនខ្មែរមានគំនិតច្នៃប្រឌិត បង្កើតវាឡើងនេះ ពុំមែនជារឿងថ្មីទេ វាធ្លាប់មានពីមុនមកហើយ តែដោយសារវិបត្តិសង្គ្រាមរាំរៃ ក៏ខ្មែរយើងបានបោះបង់បំភ្លេចវាចោល ទើបតែពេលថ្មីៗនេះ កូនខ្មែរដែលស្រឡាញ់របស់ចាស់ និងចូលចិត្តរក្សាទុករបស់របរចាស់មានគំនិតច្នៃប្រឌិតបង្កើតវាឡើងវិញ។

មគ្គុទេសចរណ៍ទេសចរណ៍ងពីររូប ដែលជាអ្នកនាំភ្លៀវនៅតំបន់អង្គរនិងថ្នាក់ជាតិផង បានកែច្នៃរ៉ឺម៉កជើងខាងសម័យដើមមកប្រើប្រាស់ជាមធ្យោបាយដឹកភ្ញៀវទេសចរណ៍ ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូល ហើយក៏មានបំណងចង់អភិរក្សររ៉ឺម៉កជើងនេះ និងថែរក្សាបរិស្ថានផងនោះ។

មគ្គុទេសចរណ៍ដែលមានមាឌតូច រហ័សរហួន រួសរាយរាក់ទាក់ សម្បុរសណ្តែកបាយ សម្តីរដឺនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ លោក បូ សុភា កំពុងត្រួតពិនិត្យ និងសាកអាគុយរ៉ឺម៉កជើង ដែលបម្រុងនឹងទៅដឹកចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាប លោក ទៀ សីហា និងក្រុមគ្រួសារ នៅប្រមាណម៉ោង៤-៥ល្ងាច កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ទាំងទឹកមុខស្រស់បស់ ក្នុងអាជីវកម្មថ្មីថ្មោងនេះ។

ស្ថិតនៅក្នុងវ័យ ៣៣ឆ្នាំ បុរសរូបនេះ ដែលរស់ភូមិថ្នល់ ឃុំស្រង៉ែ សុ្រកសៀមរាប ខេត្តសៀមរាប បានប្រាប់ Newsroom Cambodia នូវប្រវត្តិរ៉ឺម៉ក ឬរ៉ឺម៉កជើងនេះ ដោយផ្សារភ្ជាប់នឹងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ដែលនៅប្រាសាទបាយ័ន ចម្លាក់ខាងកើត ការដឹកជញ្ជូនស្បៀងមានខ្នាតតូចៗ អូសដោយគោ ក្របី នៅសតវត្សទី១២។

លោកបន្តថា «នៅសម័យអាណានិគមបារាំង ពីឆ្នាំ១៨៦៣ មក បាននាំចូលបច្ចេកវិទ្យាថ្មី មានទោចក្រយាន ហៅថាកង់ ក្រោយមកខ្មែរយើងមានគំនិតកែច្នៃជារបស់អូសទាញបាន ជារទេះ ឬហៅថារ៉ឺម៉ក»។

បុរសមគ្គុទេសចរណ៍នេះមានចំណេះដឹងទាំងភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង ព្រមទាំងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ បានបកស្រាយពាក្យថា រ៉ឺម៉ក គឺជាភាសាកម្ចីមកពីបារាំង (La remorque) បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេច ជួន ណាត ថា រទេះឬក៏សណ្តោង។

លោក បូ សុភា និយាយថា រូបភាពរ៉ឺម៉កចាស់ៗសម័យបារាំង ឆ្នាំ១៩២០-១៩២៩ មានក្រុមរ៉ឺម៉កមួយក្រុមដឹកទាហ៊ានខ្មែរយើង ដែលអង្គុយលើរ៉ឺម៉កនោះ ហើយសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមឆ្នាំ១៩៥៣ មក គេនៅបន្តច្នៃឥតឈប់ឈរ ទៅជាប្រភេទម៉ូតូ ម៉ូប៊ីឡែត ដោយប្រើម៉ាស៊ីនវិញ។ តែជាអកុសលសម័យ លន់ នល់ និង ប៉ុល ពត ខ្មែរយើ

មានវិបត្តិសង្គ្រាមក៏បាត់បង់ឈប់ប្រើរហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០០ជាង មធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនទំនើប ដាក់ភ្ញៀវបានច្រើន មានល្បឿនលឿន ប្រជាប្រិយភាពរ៉ឺម៉កបាត់បង់លែងប្រើ ហើយក្មេងសម័យក្រោយលែងស្គាល់។

ក្រោយពីបញ្ចប់ការសិក្សាមគ្គុទេសចរណ៍ឆ្នាំ២០១២មក លោក បូ សុភា បានដើរនាំភ្ញៀវគ្រប់ខេត្តក្រុងប្រទេសកម្ពុជា បានប្រទះឃើញរ៉ឺម៉កនេះមួយចំនួននៅខេត្តបាត់ដំបង កំពង់ចាម កំពត ក៏មានគំនិតបង្កើតវា ដោយសារក្នុងចិត្តស្រឡាញ់របស់បុរាណ ចង់អភិរក្ស គួបផ្សំនឹងអភិវឌ្ឍន៍ហើយធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពវាដំណើរការទៅព្រមគ្នា។

ក្នុងគោលបំណងបង្កើតរ៉ឺម៉កជើងនេះ គឺពុំទាន់ក្លាយជាអាជីវកម្មធំដុំទេ គ្រាន់តែជាមុខរបរបន្ទាប់បន្សំ និងសាកល្បងឱ្យភ្ញៀវបានស្គាល់ ជិះកំសាន្តធម្មតាប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែមថា «វាស្អាតដូចកូនក្រមុំតុបតែងខ្លួន» បើទោះបីដំបូងឡើយពិបាកក្នុងការបង្គុំវា ព្រោះផ្នែកខ្លះ ច្រេះ បាក់បែក ត្រូវដុសខាត់វា រកគ្រឿងបន្លះ និងលាប បាញ់ថ្នាំវាឡើងវិញ។

ទោះជាយ៉ាងណាលោកសប្បាយចិត្ត ដែលមហាជនសាទរ មានការគាំទ្រ រំភើប ដែលវត្ថុមួយត្រូវបានកប់ក្នុងធរណីអស់ជាច្រើនឆ្នាំបានរកឃើញវិញ វាដូចឆ្លងភពអ៊ីចឹង វាដូចរស់ម្តងទៀត ទាំងភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិសរសើរគ្រប់គ្នា ឯមិត្តរបស់លោកបានជិះក៏លាន់ម៉ាត់ថា «គេមើលមកខ្ញុំគ្រប់គ្នាដូចតារាអ៊ីចឹង»។

ងាកមកចាប់អារម្មណ៍មគ្គុទេសចរណ៍ដែលមានរាងស្គមល្មម សម្បុរ ស ស្រអែម ពាក់វែនតាខ្មៅ ពាក់ទ្រនាប់ជើងផ្ទាត់ លោក ព្រេក ព្រី រស់នៅខេត្តសៀមរាប ជាជាង ខាងបច្ចេកទេស ខាងកែច្នៃប្រឌិតដំឡើងនិងរៀបចំរ៉ឺមកជើង។

ជាហ្គាយជិះកង់នាំភ្លៀងផង និងជាអ្នកធាក់រ៉ឺម៉ក់ជើងផង លោកថា «វាជាមុខរបរទីពីរអាចរកចំណូលបានទ្វេដង» ថ្វីត្បិតការចាប់ផ្តើមបានពីរខែ សន្ទុះការគាំទ្រកាន់តែមានច្រើនឡើងពីភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិលោកមានគំនិតស្រដៀងគ្នា ដើម្បីអភិរក្ស ជួយថែរក្សាបរិស្ថាន ក្នុងការប្រើប្រាស់រ៉ឺម៉កជើងនេះ ដែលបំពាក់ថាមពលអគ្គិសនីជំនួយ ពុំមានផ្សែងពុលឡើយ។

លោកបន្ថែមថា វាទើបចាប់ផ្តើមមិនទាន់រីកផុសផុល ក្នុងសហគមន៍ទេ ដោយសាររ៉ឺម៉ក់មានចំនួនតិចតួច តែទោះជាយ៉ាងណាក្នុងថ្ងៃអនាគត មានបំណងពង្រីកវា ដើម្បីសម្រួលការងាររកប្រាក់ចំណូលដល់សហគមន៍បានកាន់តែច្រើនតាមវិស័យមួយនេះ។

ចំណែកឯលោក ហ៊ឹម អាន ជាអថិតិជន មានចិត្តរីករាយ អារម្មណ៍ស្រស់ថ្លា ក្នុងការជិះរ៉ឺម៉កជើងទស្សនាតំបន់អង្គរ។ លោកថា «ធ្លាប់ជិះកង់បី (Pass App) តែងាកមកជិះរ៉ឺម៉កជើងវាប្លែក» មានភ្ញៀវបរទេសមើលច្រើន ចាប់អារម្មណ៍ និងថតរូបលោកច្រើនផងដែរ។

លោកបន្តថា ទោះបីអ្នកធាក់រ៉ឺម៉កជើងហត់ បែកញើសហូរសស្រាក់ក៏ដោយ វាបានរួមចំណែកចូលរួមថែរក្សាវប្បធម៌ មិនបំពុលបរិយាកាស សម្លេងស្ងាត់មិនរំខានដល់ភ្ញៀវឯទៀត វាល្អមែនទែន។ បើធៀបនិងម៉ូតូឡាន ការជិះរ៉ឺម៉កជើងខុសគ្នាដាច់ វាមានអរម្មណ៍ប្លែកត្រជាក់ចិត្ត ក្នងការមើលទេសភាពស្អាតៗ។

លោកលើកឡើងស្រដៀងគ្នា ចង់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមគាំទ្ររ៉ឺម៉កជើងខ្មែរ ធាក់ដោយកូនខ្មែរ ដែលបានបង្កើតថ្មីថ្មោង ខ្ញុំបានជិះ «ពិតជាមានអារម្មណ៍រំភើបមែនទែនបាទ! »។

គួររំលឹកថាលោក បូរ សុភា ជាមគ្គុទេសចរណ៍ដ៏ឆ្នើមមួយរួបមានគំនិតផ្តួចផ្តើម អភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍនូវរ៉ឺម៉កជើង ដែលគេបោះបង់ចោលជាយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ហើយលោកមានឆន្ទៈដើម្បីបន្តដោយក្តីស្រឡាញ់ ចំណង់ចំណូលចិត្ត ក្នុងការបន្តបេសកម្មរបស់ខ្លួន ដើម្បីជម្រុញសហគមន៍លោក រកប្រាក់កម្រៃបន្ថែម ជួយដល់សង្គម និងបរិសា្ថន គ្មានផ្សែង ដោយការប្រើប្រាស់រ៉ឺម៉ក ដើម្បីចង់ឱ្យបងប្អូនសាកនូវរសជាតិថ្មី និងរំលឹកនូវអនុស្សាវរីយ៍ចាស់ៗ ដែលបានកន្លងផុតជាង៤ ទសវត្សមកហើយ។

លោកចង់បង្ហាញទៅកាន់សាធារណៈជនថា «រ៉ឺម៉កជើងរស់ឡើងវិញហើយ» ដើម្បីបម្រើវិស័យទេសចរណ៍សម្រាប់បងប្អូនទស្សនានៅតំបន់អង្គរ៕

ទោះបីជាមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាសាកួយនៅតែជាក្តីព្រួយបារម្ភសម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចកួយផ្ទាល់ ដោយយុវជនមួយចំនួនបានធ្វើការចំណាកស្រុក ហើយបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយជនជាតិផ្សេង និងមិនបានបង្រៀនកូនរបស់ខ្លួនឱ្យនិយាយភាសាកួយ រួមផ្សំជាមួយភាសាកួយមិនមានអ្នកខ្វាយខ្វល់នៅក្នុងការចងក្រងជាឯកសារ ឬសៀវភៅសម្រាប់យុវជនជនជាតិដើមភាគតិចជំនាន់ក្រោយបានសិក្សារៀនសូត្រទៀតនោះ ធ្វើឱ្យភាសាកួយឈានទៅរកការបាត់បង់បន្តិចម្តងៗ។

កំពុងអង្គុយលើគ្រែឈើក្រោមផ្ទះ អ្នកស្រី ទេព ទឹម ជាជនជាតិដើមភាគតិចកួយ និងជាចាស់ទុំដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍ប្រមេរ ស្រុកត្បែងមានជ័យ ខេត្តព្រះវិហារ បានលើកឡើងពីក្តីព្រួយបារម្ភរបស់ខ្លួនប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាកាលណាមានចំណាកស្រុកច្រើន អ្នកស្រីបារម្ភពីការបាត់បង់ភាសាកួយ ដោយការសប្បាយនឹងភាសាដទៃ ការរស់នៅកន្លែងផ្សេង ដែលធ្វើឱ្យជនជាតិកួយនោះភ្លេចភាសាខ្លួន។

អ្នកស្រីថាបើបាត់បង់ភាសាកួយនេះ ហាក់បីដូចជាបាត់បង់ពូជអម្បូរជនជាតិដើមភាគតិចកួយដូច្នេះដែរ។ អ្នកស្រីបានលើកឡើងជាភាសាកួយថា៖« បើហៃប៉ិតភាសាហៃ ហៃណឹងប៉ិតពូជម្បូរហៃ ជនជាតិហៃម៉ឹកើតណឹងលោកនីទ័នអឺ បើហៃម៉ឹបឺនជ្មុង ម៉ឹបឺនរាក់សាដក ណាវប៉ឹតកឹហាក់បីដូចកឹម៉ឹកើតកួយឡឹងប្រទេសហៃ»។

អ្នកស្រីបានបកពីភាសាកួយមកជាខ្មែរថា៖ « បើយើងបាត់បង់ភាសាហាក់បីដូចជាយើងបាត់បង់ពូជអំបូរ វប្បធម៍ ប្រពៃណីយើង ហើយយើងនឹងបាត់ពីទឹកដីនៃកម្ពុជាអត់មាននូវពូជអំបូរជនជាតិអីទៀតទេ បើយើងអត់បង្ហាញនៅភាសារបស់យើង អត្តសញ្ញាណរបស់យើងអីចឹង»។

ជនជាតិដើមភាគតិចកួយ មានភាសានិយាយ ប៉ុន្តែមិនមានជាតួអក្សរសរសេរនោះទេ ហើយបច្ចុប្បន្ន កំពុងទទួលរងនូវការគំរាមកំហែងពីទំនើបភាវូនីយកម្ម និងការហូរចូលនៃវប្បធម៌ ប្រពៃណី ភាសា ពីខាងក្រៅចូលមកក្នុងសហគមន៍ ដែលធ្វើឱ្យអត្រាអ្នកចេះ និងនិយាយភាសាកួយកាន់តែថយចុះ។

ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកស្រី ទេព ទឹម ខ្លាចបាត់បង់ភាសាកួយ ដោយកន្លងមកមិនមាននរណាចងក្រងភាសានេះជាឯកសារ ឬសៀវភៅនោះទេ។

អ្នកស្រីមានប្រសាសន៍ថា៖ «យើងព្រួយបារម្ភ ដល់ពេលអស់ពីយើងចាស់ៗទៅ ក្រែងល៎ក្មេងវាសម័យទំនើបចូលមកច្រើន វានឹងបាត់បង់ភាសា ទាំងភាសាទាំងពីរបៀបរបបរស់នៅនៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិអីនឹងបាត់បង់ពីព្រោះយើងមិនបានចងក្រង»។

កំពុងអង្គុយក្រងស្បូវក្រោមផ្ទះ អ្នកស្រី ខុម រានី ជាកសិករ ប្រកបមុខរបរធ្វើស្រែចំការ មានអាយុ៣៥ឆ្នាំ រស់នៅភូមិស្រែព្រាង ឃុំប្រមេរ ស្រុកត្បែងមានជ័យ ខេត្តព្រះវិហារ លើកឡើងថាបើបាត់បង់ភាសាហើយ ជំនឿ ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់នឹងបាត់ទៅជាមួយផងដែរ។

អ្នកស្រីនិយាយថា៖ « មិនមែនតែបាត់ភាសាទេ កាលណាតែបាត់ភាសាហើយបាត់ប្រពៃណី បាត់ជំនឿ កាលណាតែយើងបោះបង់ចោលអាជំនឿដែលយើងធ្លាប់ជឿហើយក៏វាមានរោគ៌ាឈឺច្រើន ឃើញថាធ្លាប់ពីដើមខ្ញុំនៅតូចៗ អស់ម៉ែអស់ឪគាត់ធ្លាប់ ចាស់ៗនៅភូមិគាត់បណ្តេញងារណ៎ា បណ្តេញព្រាយដើរតាមភូមិ ដេញវាយមាន់វាយទាបញ្ជូនទៅគោកខ្មោច មិនដែលឈឺគ្រុនទេ ប៉ុន្តែរាល់ថ្ងៃបាត់អាជំនឿនោះបាត់ […] អញ្ចឹងហើយបានខ្ញុំជឿ បើយើងលុបចោលម្តងបន្តិចៗទៅហើយទៅមុខអស់!»

ជាជនជាតិដើមភាគតិចកួយរស់នៅភូមិប្រមេរ ឃុំប្រមេរ ស្រុកត្បែងមានជ័យ ខេត្តព្រះវិហារ ដោយមានសក់ខ្លីប្រះស្មា អង្គុយលើកៅអីដែលធ្វើអំពីឈើ អ្នកស្រី ស៊ិង សាំ អាយុ ៦៧ឆ្នាំ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីមានការព្រួយបារម្ភខ្លាចបាត់បង់ភាសាកួយទៅថ្ងៃខាងមុខ ព្រោះកាលណាបាត់បង់ភាសាដូចបាត់បង់ជីវិត និងអត្តសញ្ញាណ។

អ្នកស្រីនិយាយថា៖ « ភាគច្រើនគឺនៅទេ ប៉ុន្តែយូរៗទៅ ពីរបីតំណទៅក៏គេបាត់បង់ ច្រើននិយាយខ្មែរនិយាយអី […] ទៅមុខឆ្ងាយទៀតមើលមិនឃើញទេ បើបាត់បង់ភាសាដូចបាត់បង់ជីវិត អឺដូចបាត់បង់អត្តសញ្ញាណចឹងឯង»។
កន្លងមកអ្នកស្រីតែងតែណែនាំកូនចៅ ព្រមទាំងបងប្អូនដែលរស់នៅសហគមន៍ឱ្យថែរក្សាភាសា ប្រពៃណីកុំឱ្យបាត់បង់។

អ្នកស្រីមានប្រសាសន៍ថា៖ « ខ្ញុំបានផ្សព្វផ្សាយដល់បងប្អូនចាស់ទុំ និងកូនៗ ចៅៗយុវជន ពេលយើងប្រជុំអីក៏តែងតែណែនាំ […] ភាសាគឺយើងកុំបោះបង់ យើងកុំចោល យើងត្រូវតែអនុវត្តប្រកាន់ភ្ជាប់ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់របស់យើងកុំឱ្យបាត់បង់ទៅណា »។

មានតំណែងជាប្រធានសហគមន៍តំបន់ការពារធនធានធម្មជាតិជាំពេន ស្ថិតនៅភូមិបង្កើនផល ឃុំរមទម ស្រុករវៀង ខេត្តព្រះវិហារ និងជាជនជាតិដើមភាគតិចកួយ លោក នឿន ឡោះ កំពុងអង្គុយលើកៅអីជ័រនៅក្នុងរោងសហគមន៍ មានប្រសាសន៍ថាបច្ចុប្បន្ននេះ ជនជាតិកួយចេះភាសាខ្មែរពាក់កណ្តាល និងសល់តែពាក់កណ្តាលទេដែលចេះភាសាកួយ។

លោកនិយាយថា៖ «ទាំងក្មេង ទាំងចាស់រួមទាំងខ្ញុំដែរ កាលពី១០ ទៅ២០ឆ្នាំមុន គឺកួយទាំងអស់ក្មេងៗអាយុតូចៗសុទ្ធតែកួយសឹងថាអត់ចេះភាសាខ្មែរ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ បើខ្ញុំប៉ាន់ប្រមាណមើលវាហាសិបភាគរយម្នាក់ហើយ រឿងខ្មែរ និងកួយណា៎ ភាសាហ្នឹងណា៎ ភាគច្រើនកួយយើងចេះ ខ្មែរពាក់កណ្តាលដែរ ចង់បាត់បង់ពាក់កណ្តាលហើយសល់ពាក់កណ្តាល»។

លោកខ្លាចផុតពីជំនាន់ខ្លួនទៅ ប្រសិនបើមិនមានគ្រូបង្រៀនភាសាកួយទេ អាចនឹងបាត់បង់។
លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្លាចតែក្រោយៗទៀត ផុតពីជំនាន់ខ្ញុំ ខ្លាចតែក្មេងជំនាន់ក្រោយ ត្រឹមអាយុបច្ចុប្បន្ន ១ឆ្នាំ ២ឆ្នាំ ទៅមុខទៀត បើសិនថាអត់មានគ្រូបង្រៀនកួយ អត់មានការណែនាំពីរបៀបនិយាយកួយទេនឹងអាចបាត់បង់»។

លោក នឿន ឡោះ ថាភាសាកួយនេះជាលេខមួយ សម្រាប់សម្គាល់អត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចកួយ។
លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ « ភាសាបាត់បង់ វាបាត់បង់ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់អស់ហើយ បើនិយាយទៅភាសាហ្នឹង គឺជាលេខមួយ សម្រាប់សម្គាល់អត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចកួយមួយគឺត្រូវតែចេះនិយាយកួយគ្រប់គ្នាទើបស្គាល់ថាយើងជាកួយ បើយើងជាកួយហើយអត់ចេះនិយាយកួយ ស្មើនឹងយើងមិនមែនកួយទេ»។

ចំពោះភាសាកួយ យុវជនកួយសម័យនេះ មិនសូវនិយមនិយាយភាសារបស់ខ្លួននោះទេ ដោយសារម្តាយឪពុកមិនសូវបាននិយាយកួយជាមួយកូន គួបផ្សំជាមួយកូនចូលទៅសាលា ត្រឡប់មកវិញនិយាយតែខ្មែរជាមួយឪពុកម្តាយទៀតនោះ។

ក្រៅពីភាសា គេអាចសម្គាល់អត្តសញ្ញាណជនជាតិដើមភាគតិចកួយ តាមរយៈសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ ការសែនព្រេន អារក្សអ្នកតា ព្រៃកប់សព ការអាស្រ័យផលលើព្រៃឈើ ដូចជាការដងជ័រ រកអុស បេះបន្លែផ្លែឈើ និងបរបាញ់សត្វជាដើម។

នាយកប្រតិបត្តិអង្គការលើកស្ទួយវប្បធម៍កួយ លោក ហ៊ីង ប៊ុនណាត បានលើកឡើងថាកាលពីមិនទាន់មានលំហូរចូលពីប្រជាជនច្រើន ហើយប្រទេសមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍ ជនជាតិដើមភាគតិចកួយមានការនិយាយភាសាកួយច្រើន ប៉ុន្តែចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ មក មានការហូរចូលនៃប្រជាជនចំណូលក្នុងស្រុកច្រើន ធ្វើឱ្យមានការផ្សាភ្ជាប់សាច់ឈាម ដែលបណ្តាលឱ្យការប្រើប្រាស់ភាសាខ្មែរកាន់តែទូលាយ ធ្វើឱ្យយុវជនក្មេងៗលែងចេះនិយាយភាសាកួយហើយបច្ចប្បន្នកម្រមានអ្នកចេះភាសាកួយណាស់។

លោកថាកន្លងមកមានការចងក្រងភាសាកួយដែរ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការទទួលយកយ៉ាងទូលំទូលាយនោះទេ ហើយលោកថាលោកក៏មានផែនការផងដែរនៅក្នុងការចងក្រងឯកសារភាសាកួយទុកនៅក្នុងសហគមន៍ និងដាក់គ្រូង្រៀនតាមសហគមន៍ដែរ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានថវិកាជាជំនួយនៅឡើយ។

លោកបន្ថែមថា៖ « ខាងខ្ញុំក៏បានលើកផែនការដែរថានឹងមានគ្រូបង្រៀនភាសានៅតាមសហគមន៍បាទ […] ដោយយើងមានគោលដៅមួយថាចង់ឱ្យគាត់ចេះភាសាកួយហ្នឹង គឺដើម្បីឱ្យពេលដែលគាត់ចេះ គាត់នឹងក្រលេកទៅក្នុងការថែរក្សាការពារ អភិរក្សឬក៏លើកស្ទួយ លើកកម្ពស់ភាសា ឬក៏វប្បធម៌អត្តសញ្ញាណរបស់សហគមន៍ណាបាទ ដោយសារតែពាក្យកួយខ្លះគឺវាមានទំនាក់ទំនងផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងអត្តសញ្ញាណ វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ច របស់សហគមន៍បាទ អញ្ចឹងទេប្រសិនជាធនធានទាំងអស់ហ្នឹងបាត់ ហើយពាក្យកួយក៏បាត់ទៅតាមហ្នឹងដែរ»។

លោកថាជនជាតិដើមភាគតិចកួយបច្ចប្បន្នមិនសូវខ្វល់ពីភាសាទេ គឺគិតពីរឿងសេដ្ឋកិច្ចជាងហើយលោកថាបច្ចុប្បន្ននេះមានតែចាស់ៗទេ ដែលចេះនិយាយភាសាកួយ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ « បច្ចប្បន្ន គឺគាត់លែងខ្វល់ពីភាសាកួយហើយ គឺគាត់ប្រឹងពីរឿងជីវភាព សេដ្ឋកិច្ចដោយសារតែពួកគាត់ត្រូវការចំណាយខ្ពស់ »។

លោកបន្ថែមថា៖ « កាលណាសត្វក៏បាត់ ធនធានក៏បាត់ ភាសាកួយហ្នឹងក៏បាត់ មនុស្សដែលជាជនជាតិកួយក៏បាត់ដែរ ដោយសារតែបច្ចុប្បន្នមានតែចាស់ៗទេ ដែលគាត់ចេះភាសាកួយ ដែលអាចនិយាយភាសាកួយ ប៉ុន្តែគាត់លែងមានកម្លាំង លែងមានពេលវេលាវែងឆ្ងាយទៅមុខទៀត»។

ជុំវិញករណីនេះ លោក ចេង លឹមហ៊ាន់ ប្រធានមន្ទីរអប់រំយុវជន និងកីឡា ខេត្តព្រះវិហារបានលើកឡើងថា កន្លងមកភាសាកួយនេះក៏មានអ្នកចងក្រងជាឯកសារដែរ ហើយភាសាកួយនេះ មិនអភិរក្សអាចនឹងបាត់បង់ ប៉ុន្តែការដាក់បញ្ចូលម៉ោងសិក្សាភាសាកួយនៅក្នុងកាលវិភាគគឺលោកមិនហ៊ានសម្រេចឡើយ។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ « ប្រសិនបើប្រជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិហ្នឹងចង់បញ្ចូលសម្រាប់កម្មវិធីហ្នឹង អាហ្នឹងឱ្យគាត់ទាក់ទងទៅក្រសួង ឯមន្ទីរអត្តនោម័តអត់ហ៊ានទេ យើងអត់ហ៊ានទេ ពីព្រោះវាជាកម្មវិធីសិក្សាថ្នាក់ជាតិ […] ទោះបីថាវាជារឿងតំបន់ដោយឡែក តែក៏ត្រូវមានការយល់ព្រមពីក្រសួងបាទ បានយើងហ៊ាន»។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកស្រី ទេព ទឹម មានការព្រួយបារម្ភពីការហូរចូលនៃប្រជាជនដែលចំណាកស្រុកច្រើនដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ភាសាកួយម្តងបន្តិចៗ។

អ្នកស្រី ទេព ទឹម មានប្រសាសន៍ថា៖ « បើយើងអត់មានឯកសារ យើងអត់ព្យាយាមនិយាយ បង្ហាញនៅការពិតថាយើងជនជាតិ និយាយភាសាដូចជាញាំបាយគេថាអីចេះ ងូតទឹកគេថាចឹងទៅ យើងវានឹងបាត់ហើយ »។
បច្ចុប្បន្ននេះ មានជនជាតិដើមភាគតិចកួយមួយចំនួននៅតាមភូមិនីមួយៗ នៅនិយាយភាសាខ្លួនច្រើន ជាក់ស្ដែងដូចជាជនជាតិដើមភាគតិចកួយនៅស្រុកត្បែងមានជ័យ និងស្រុករវៀង ក្នុងខេត្តព្រះវិហារជាដើម ដែលនៅប្រើភាសាកួយសម្រាប់ការសន្ទនាជាមួយគ្នាក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ៕

ប៉ុន្តែដំរី​ព្រៃ​ ក៏​កំពុង​ទទួល​បាន​ការ​គំរាម​កំហែង​យ៉ាង​ខ្លាំង​ ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​ផុត​ពូជ​ន​ផង​ដែរ។​ ​ដំរី​ព្រៃដែល​នៅ​សេសសល់​​មាន​ចំនួន​​តិចតួច​​ កំពុង​រស់​នៅជា​ក្រុម​តូច​ៗ​​ក្នុង​ទីជម្រក​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពីគ្នា​។ ដំរី​ព្រៃ​នៅក​ម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​ ត្រូវបានគេ​​​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា​មាន​ចំនួន​ពី​ ៤០០ ទៅ​ ៦០០ ក្បាល​តែប៉ុណ្ណោះ ​ហើយ​តំបន់​ដែល​មាន​ដំរី​ព្រៃ​ច្រើន​ជាង​គេ​គឺ​ ឧទ្យាន​ជាតិ​ជួរ​ភ្នំក្រវ៉ាញ​ខាង​ត្បូង​។​ ប៉ុន្តែ​​ការកាត់​ផ្តាច់​ជម្រក​​ក្នុង​​កម្រិត​ខ្ពស់​ ធ្វើ​ឱ្យ​ដំរី​ព្រៃ​នៅ​កម្ពុជា​ងាយ​នឹង​ទទួល​ការ​រង​គ្រោះ​​ខ្លាំង​ រហូត​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​ផុត​ពូជ​ដោយ​សារ​ការ​រស់​នៅ​រប៉ាត់​រប៉ាយ​ បែក​ខ្ញែក​គ្នា​ ដែល​នាំឱ្យ​មាន​ការ​ថយ​ចុះ​នូវ​អត្រា​បង្ក​កំណើត​ និង​ភាព​ធន់​នឹង​ជំងឺ​ផ្សេង​ៗ។​

នៅ​តំបន់​ភាគ​ឦ​សាន្ត​នៃ​ប្រ​ទេស​កម្ពុជា​ ចំងាយ​ប្រ​មាណ​ជា​ជិត ៥០០ គីឡូ​ពី​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​  និង​ ១៥ គីឡូ ​ពីក្រុង​បានលុង​ មាន​សមាគម​មួយ​ឈ្មោះ​ថាសមាគម​អៃរាវ​ត្តា ​ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​ថែ​រក្សា ​អភិរក្ស​ និង​បង្កាត់​ពូជ​សត្វ​ដំរី​ស្រុក​ដែល​មាន​ចំនួន​តិច​តួច​បំផុត​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​រតន​គិរី​នេះ។​

បច្ចុប្បន្ន​ដំរី​ស្រុក​ចំនួន​៤ក្បាល ​កំពុង​ទទួល​បាន​ការ​ថែ​ទាំ​យ៉ាង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​បំផុត​ ទាំង​តាម​បែប​ប្រពៃ​ណី​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ គួប​ផ្សំ​នឹង​របៀប​បច្ចេក​ទេស​មួយ​ចំនួន​ដើម្បី​ធានា​អោយ​បាន​នូវ​បរិយា​កាស​សមស្របសម្រាប់​ការរស់​នៅរ​បស់សត្វដំរី។​

កំពុង​​អង្គុយ​​លើ​​កៅ​​​អី​​ឈើ​​ដែល​​មាន​​រចនា​​បទ​​លាត​​បែប​​ខ្មែរ​​ដ៏​​សា​មញ្ញ​​ ទឹក​​មុខ​​ពោរ​​ពេញ​​ដោយ​​ស្នាម​​ញញឹម​​ ​​អ្នកស្រី ខៃ ចិន្តា ប្រ​ធាន​សមា​គម​អៃរា​​វត្តា​បាន​​ថ្លែង​​ប្រាប់​​ Newsroom​​ Cambodia​​ ថា​ សមា​​គម​​អៃ​រា​វត្តា​​បាន​​ចាប់​​ផ្តើម​​ពី​ឆ្នាំ​​២០១៥ មក​ ​បាន​ធ្វើ​​កិច្ច​ការ​ងារ​​អភិ​រក្ស​​ជីវ​​ចំរុះ​​ ការ​​អភិវ​ឌ្ឍន៍​​វិស័យ​​អេ​​កូទេសចរណ៍​​​ ពិ​សេស​​ការ​​បង្កាត់​​ពូជ​​សត្វ​​ដំរី​​ស្រុក​​ និង​​​ការ​​មើ​ល​​ថែទាំ​​ចិញ្ចឹម​​ដំរី​​ក្នុង​​បរិបទ​​ធម្ម​ជាតិ។​​ អ្នកស្រីថា នេះ​ដោយ​សារ​​​ទឹក​ចិត្ត​ស្រ​ឡាញ់ ​ចង់​ឃើញ​សត្វ​ដំរី​ស្រុក​មាន​ការ​កើន​ឡើង​បន្ត​បន្ទាប់ ​ទើប​សមាគម​បាន​ខិត​ខំ​ពុះ​ពារ​​​ឧប​សគ្គ​ជា​ច្រើន​មិន​បោះ​បង់​ក្នុង​ពេល​កន្លង​មក​។​

អ្នកស្រីថា៖​​ «ក្រុម​គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ និង​ក្រុម​ការ​ងារ​ទាំង​អស់​យើង​ធ្លាប់​បាន​ពិភាក្សា​គ្នា​ យើង​មាន​ចិត្ត​ដូច​គ្នា​គឺ​អាណិត​ស្រឡាញ់​ ចង់​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​ យើង​មិន​ចង់​បាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​ចង់​ឃើញ​ការ​ងារ​ជាតិ​ ការ​ងារ​រួម​ និង​ឃើញ​កូន​ដំរី​កើត​បាន​ច្រើន​ហើយ​ឱ្យ​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ស្រ​ឡាញ់​បរិស្ថាន​ អា​ណិត​ដើម​ឈើ​ ការ​ពារ​ថែរក្សារ​ និង​ដាំ​ដើម​ឈើ​ឱ្យ​បាន​ច្រើន​»​។​

អ្នក​ស្រី​បន្ថែម​ថា​ ដំរី​ស្រុក​នៅ​កម្ពុជា​​មាន​តែ​ជាង​ ៧០ ក្បាល​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នេះ​ជា​ចំនួន​ដ៏​តិច​តួច ​ហើយប្រសិនបើ​​​មិន​មានការ​​អភិ​រក្ស  ក្នុង​រយៈពេល​​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ទៅ​មុខ​ទៀ​ត​ កម្ពុជា​អាច​នឹង​លែង​មាន​វត្តមាន​ដំរី​សម្រាប់ក្មេង​ជំនាន់​ក្រោយ។​

យ៉ាង​ណា​មិញ​ការ​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​គឺ​មាន​ផល​លំ​បាក​ច្រើន​ដោយ​កិច្ច​ការ​នេះ​ត្រូវ​ការ​​អ្នក​ជំនាញ​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​មើល​ថែ​ទាំ​ប្រ​ចាំ​ថ្ងៃ​ និង​ត្រូវ​ការ​មាន​ពេទ្យ​សត្វ​ដែល​អាច​ជួយ​ព្យា​បាល​ពេល​ដំរី​មាន​ជម្ងឺ​ និង​របួស​កើត​ឡើង​ ហើយ​លើស​ពី​​នេះ​គឺការ​រៀប​ចំ​ដែន​ជម្រក​ និង​អាហារ​ ដែល​កិច្ច​ការ​ទាំង​នេះ​ទាម​ទា​អោយ​មាន​ការ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ខ្ពស់​ និង​ចំណាយ​ថវិការ​ច្រើន។​

អ្នក​ស្រី​ ខៃ ចិន្តា បន្ថែម​ថា៖ «បើ​ទោះ​មាន​ឧប​សគ្គ​ ឬ​បញ្ហា​លើ​ផ្នែក​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​ ការ​ចោទ​ប្រ​កាន់​ថា​ជា​ការ​ធ្វើ​បាប​ចំ​ពោះ​ដំរី​ពី​សំ​ណាក់​អ្នក​នៅ​ជុំវិញ​ខ្លួន ឬ​ផ្ន​ត់​គំនិត​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​  មិន​ទាន់​យល់​ពី​គោល​បំ​ណង​នៃ​ការ​អភិ​រក្ស​ដំរី​យ៉ាង​ណា ​ក៏​សមា​គម​អៃ​រា​វ​ត្តា​នៅ​តែ​បន្ត​ខិត​ខំ​ការ​ពារ​ និង​បន្ត​កិច្ច​ការ​អភិ​រក្ស​ដំរី​ស្រុក​នេះ​ត​ទៀត​»​។ ​

អ្នក​ស្រី​ក៏​បាន​សំណូម​ពរ​ដល់​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ទាំង​អស់​ឱ្យ​ចូល​រួម​សហ​ការ​ និង​​​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​ស្រុក​ដែល​មាន​នៅ​សេស​សល់​តិច​តួច​នា​ពេល​បច្ចុ​ប្បន្ន​ ជា​ពិសេស​ សូម​ឱ្យ​មាន​ការ​ជួយ​គាំ​ទ្រ​ដល់​សមាគម​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​អៃ​រាវ​ត្តា​ ព្រោះ​នេះ​ជា​ដំរី​របស់​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ ជា​ដំរី​របស់​កម្ពុជា​មិន​មែន​ជា​ដំរី​របស់​សមា​គម​អៃរា​វត្តា​តែ​ឯង​នោះ​ទេ​។​

ការ​បរ​បាញ់​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ជាង​ ៣០ ឆ្នាំចុង​ក្រោយ​នេះ​ បាន​សម្លាប់​ដំរី​ព្រៃ​នៅ​កម្ពុជា​អស់​ជា​ច្រើន​ក្បាល​។​ ប៉ុន្តែ​កម្រិត​នៃ​ការ​បរ​បាញ់​នេះ​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​រយៈ​ពេល​១០​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​ ​ដោយ​សារ​តែមាន​ការ​ពង្រឹង​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់។​

មាន​ស្រុក​កំណើត​នៅ​ខេត្ត​រតន​គិរី​ បុរសជន​ជាតិ​ព្រៅ ​អាយុ​ ៥៨ឆ្នាំ ​លោក​មិល​ អេន​ គឺ​ជា​ហ្ម​ម្នាក់​ដែល​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ជាង​គេ​ក្នុង​ចំណោម​ហ្ម​ផ្សេង​ទៀត​ ដែល​កំពុង​បំពេញ​ការងារ​ជា​អ្នក​មើល​ថែ​ដំរី​នៅ​ក្នុង​សមា​គម​អៃ​រាវ​ត្តា​អស់រយៈកាលជាង​៧​ឆ្នាំមក​ហើយ។​ លោក​ថា​ដំរី​នៅ​សមាគម​នេះ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​៤ក្បាល​ ដែល​ជា​ប្រ​ភេទ​ដំរី​ស្រុក​ចុង​ក្រោយ​ក្នុង​ខេត្ត​រតន​គិរី​ដែល​កំពុង​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​មើល​ថែ​ទាំ។​

ខាំ​ សែន​​ ជា​ដំរី​ឈ្មោល​ដែល​មាន​វ័យ​ចំណាស់​ជាង​គេ គឺមាន​អាយុ​៥៤​ឆ្នាំ​។ វាមាន​សុខ​ភាព​ទ្រុឌ​ទ្រោម​ និង​ភ្នែក​ខាង​ស្ដាំ​កំពុ​ង​មាន​បញ្ហា​ឡើង​បាយ​មើល​អ្វីមិន​ឃើញ​។ ចំណែក​ដំរី​ញី ​អ៊ី ​កែវ​ អាយុ​៤២ឆ្នាំ​ កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ការ​សាក​ល្បង​បង្ករ​កំណើត​កូន​ទី២​ បន្ទាប់​ពី​បាន​ផ្តល់​កំណើត​កូន​ដំរី​ញី ​ណូអែល​ កាល​ពី​ចុង​ឆ្នាំ ​២០​២១​ កន្លង​ទៅ​។​ រីឯ​បុក​ វ៉ា​ មាន​អាយុ ​៤៥ ឆ្នាំ​ ត្រូវ​បាន​យក​ទៅ​ចង​នៅ​កណ្ដាល​ព្រៃ ​ព្រោះ​វា​កំពុង​តែ​ចុះ​ប្រេង​។​

កំពុង​ពាក់​មួក​ជា​មួយ​អាវ​ដៃ​វែង​ចាស់​ស្ទើរ​តែ​ហើរ​ពណ៌​អស់​   និង​ខោ​ជើង​វែង​​មាន​ស្នាម​ប្រឡាក់​ភក់​សើម​ថ្មីៗ លោក​ មិល​ អេន​ បាន​រៀប​រាប់​ពី​ការ​លំបាក​ពេល​ថែ​ទាំ​ដំរី​ ដោយ​លោក​ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​ សត្វ​ចូល​ត្រចៀកឬខាំ​ ត្រូវ​ភ្លៀង​ទទឹក​ រហែក​ខោ​អាវ​ ប៉ុន្តែ​លោក​ពេញ​ចិត្ត​និង​ធ្វើ​វា​ដោយ​ក្ដីស្រលាញ់​។​​ តែ​ទោះជា​លំបាក​យ៉ាង​ណា ​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ក៏​នៅ​តែ​មាន​ក្នុង​កិច្ច​ការ​មើល​ថែ​ទាំ​ដំ​រី​ ដោយ​សារ​តែ​ការ​មើល​ថែ​ទាំ​នេះ​គឺ​ទៅ​តាម​បែប​ធម្ម​ជាតិ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។​

កំពុង​​ហុច​ចេក​ម្តង​មួយ​ផ្លែ​ឱ្យ​ដំរី​ញី​ចាស់​ដែល​នៅ​ក្បែរ​នោះ​​បណ្តើរ​ លោក​និយាយ​​​ថា៖​ «ភាព​ងាយ​ស្រួល​ចិញ្ចឹម​ថែ​រ​ក្សា​របស់​ដំរី​ គឺ​ឱ្យ​វា​រស់​នៅ​ដោយ​ធម្មជាតិ​ ស៊ី​ស្មៅ ​ស៊ី​ចេក​ អំ​ពៅ ​ជាជាង​ចង​ និង​ដាក់​ក្នុង​ទ្រុង​»។​

មិន​ខុស​ពី​ហ្ម​រខាង​លើ ​លោក ​ប៉ាល់​ កា​ហែម​ អាយុ​ ៣៥​ ឆ្នាំ ​ ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ព្រៅ ​ដែល​រស់​នៅ​ឃុំ​របាំង១​ ខេត្ត​រតន​គិរី​ និង​ជា​អ្នក​មាន​បទ​ពិសោធន៍​ក្នុង​ការ​មើល​ថែ​ដំរី​តាំង​ពី​ជំនាន់​ឪពុក​អស់​រយៈ​ពេល​ជិត​៣០​ឆ្នាំ​ បាន​រៀប​រាប់​ពី​ផល​លំបាក​និង​បច្ចេក​ទេស​ផ្សេងៗ​ក្នុង​ការ​មើល​ថែ​ដំរី​ពេល​ឈឺ ​ និង​ការ​រក​ថ្នាំ​សង្កូវ​សម្រាប់​ព្យា​បាល​តាម​បែប​ធម្ម​ជាតិ​របស់​សត្វ​ដំរី​។

លោក​ថា​៖ «​​នៅ​ពេល​ដែល​ដំរី​ឈឺ​គឺ​ពួក​ខ្ញុំបាន​ប្រលែង​ដំរី​ចូល​ទៅ ​​ក្នុង​ព្រៃ​ដើម្បី​ឱ្យ​ដក​ឬស​ឈើ​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ស៊ី​ជា​ថ្នាំ​ ហើយ​ប្រសិន​បើ​វា​មាន​របួស​គឺ​ដំ​សំបក​សាក្រំ លាយ​ជា​មួយ​ធ្យូង​ថ្ម​ពិល​ដា​ក់​បិទ​ដើម្បី​កុំ​ឱ្យ​មាន​ដង្កូវ​ក្នុង​ដំបៅ​ ព្រោះ​មិន​មាន​លទ្ធ​ភាព​ទៅ​ទិញ​ថ្នាំ​ទាន់​ពេល​វេលា​»​។​

ក្រៅពីការថែទាំព្យាបាលនៅពេលដំរីមានជម្ងឺ ការបង្កាត់ពូជដំរីក៏ជាកិច្ចការ​មួយ​ដ៏​លំបាក ទាមទារ​ឲ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ជាខ្លាំង និងមិនមានភាពងាយស្រួលប៉ុន្មាននោះទេ។

លោក​បាន​ត្អូញ​ត្អែរ​ថា៖​ «ផល​លំ​បាក​សម្រាប់​ការ​ថែ​ទាំ​ចំពោះ​ដំរី​ឈ្មោល​ គឺ​ត្រូវ​ការ​ហ្ម​ពីរ​នាក់​ ព្រោះ​អារម្មណ៍​ និង​ចិត្ត​របស់​វា​ គឺ​​មិន​​ទៀង​​ទាត់​​ទេ​​តែ​​មួយ​​ប៉ព្រិច​ភ្នែក​វា​ខឹង​ គឺ​យើង​អត់​ដឹង​ទេ​ មូល​ហេតុ​គឺ​វា​ចុះ​ប្រេង​អាច​មួយ​ឆ្នាំ ១ ទៅ​ ២​ ដង​នៅ​ពេល​ដែល​វា​ចុះ​ប្រេង​អ៊ី​ចឹង​ គឺ​វា​លែង​ស្គាល់​ហ្ម​ហើយ​ វា​ងប់​ងុល​ដូច​ជា​ពួក​ជក់​ថ្នាំ​ញៀន​អញ្ចឹង​ វា​លែង​ស្គាល់​អ្វី​ទាំង​អស់​សូម្បី​តែ​រូប​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​ក៏​វា​ដេញ​ដែរ​នៅ​ពេល​ដែល​យក​ចំណី​ទៅឱ្យ​វា​ ប្រៀប​ដូច​ជា​ចុះ​ទៅ​សម​រ​ភូមិ​អញ្ចឹង​»​។

លោកបន្ថែម​ថា នៅ​ពេល​បង្កាត់​ពូជ​ ដំរី​ឈ្មោល​កាច​ព្រោះ​ត្រូវ​កាង​មេ ​​ដូច​នេះ​ប្រសិន​បើ​ដំ​រី​ចង់​ ធ្វើ​បាប​មនុស្ស​គឺ​មិន​មាន​ផ្ដល់​សញ្ញា​អ្វី​ឱ្យ​យើង​ដឹង​ជា​មុន​ឡើយ​។​ សម្រាប់​ដំរី​ញី​មិន​សូវ​ជា​មាន​ផល​លំ​បាក​អ្វី​ទេ​ប្រសិន​បើ​វា​មិន​ស្រួល​ខ្លួន​ គឺ​​មាន​ពេល​ខ្លះ​វា​គ្រាន់​តែ​រត់​ ឬ​មិន​ឱ្យ​ហ្មរ​​ជិះ​​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​​។​​

ទោះ​ជាយ៉ាង​ណាក៏​ដោយ​ លោក​ ប៉ាល់​ កាហែម​ ទទួល​បាន​ការ​បង្ហាត់​បង្រៀន​បច្ចេក​ទេស​ក្នុង​ការ​មើល​ថែ​សត្វ​ ​ដំរី​ពី​ខាង​សមាគម​ដែល​​​មាន​គ្រូ​ពី​បរទេស​ និង​បូក​រួម​ជា​មួយ​នឹង​ទំនៀម​ទំលាប់​មើ​ល​ថែ​តាំង​តែ​ពី​បុរាណ​មក​ ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ភាព​ងាយ​ស្រួល​ជាង​មុន​​​សម្រាប់​លោក​ផ្ទាល់ ក្នុង​ការ​ថែរក្សា​សត្វ​ដំរី​។ ​លើសពីការថែទាំ ការ​បង្កាត់​ពូជ​ក៏​ជា​ផ្នែក​មួយ​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ការ​អភិ​រក្ស​ផង​ដែរ​។

​លោក​​ថា៖ «​ក្រុម​ការ​ងារ​ពួក​ខ្ញុំ​កំពុង​បន្ត​ការ​បង្កាត់​ពូជ​បន្ថែម​ទៀត​ពួកខ្ញុំ​សង្ឃឹម​ថា​ នឹង​ទទួល​បាន​លទ្ធផល​ល្អ​ប្រសើរ​ព្រោះ​ពួក​ខ្ញុំ​បាន​បង្កាត់​ដោយ​ផ្ទាល់​ដៃ ​និង​​យក​​ចិត្ត​​ទុក​​ដាក់​បំផុត​​ ហើយ​គ្មាន​វិធី​សាស្រ្ត​អ្វី​ក្រៅ​ពី​ការ​បង្កាត់​ដំរី​តាម​បែប​បុរាណ​ ឬ​ធម្ម​ជាតិ​នោះ​ទេ​។ ​ជាក់​ស្ដែង​ដើម្បី​បង្កើត​កូន​ដំរី​ស្រុក​បាន​មួយ​ក្បាល​គឺ ណូ​អែល​ នេះលោក​បាន​រង​ចាំ ​មេ​ដំរី​ពរ​ពោះ​ប្រើ​រយៈ​ពេល​ ២ ឆ្នាំ​ជាង​ ឬ​ ២ ឆ្នាំ ២ ខែ»​​។​

លោក​ចង់​ឱ្យ​មាន​សក​ម្ម​ភាព​អភិ​រក្ស​បែប​នេះ​កើត​ឡើង​បន្ត​ទៀត​ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​កំណើន​សត្វ​ដំរី​ ស្រុក​ច្រើន​ជាង​មុន​ ហើយ​​មិន​​ចង់​​ឱ្យ​​មាន​​ការ​​ប្រលែង​​នៅ​​តាម​​ព្រៃ​​ទេ​​ ព្រោះ​​​ខ្លាច​​មាន​​ការ​​សម្លាប់​​ និង​ធ្វើ​បាប​ពី​មនុស្ស​។​

អ្នក​ស្រី​ ប៊ុន​​​ ណា​ វ័យ​២៧​ឆ្នាំ​ ជា​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ប្រ​កបរ​បរត្បាញ​ ដែល​​រស់​​នៅ​​ជិត​​សមា​​គម​​អៃ​រាវ​ត្តា​ បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​គាំទ្រ​ទៅ​ដល់​សក​ម្ម​ភាព​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​ ដោយ​​ថា​ វត្ត​មាន​នៃ​សត្វ​នេះ​មាន​ចំនួន​កាន់​តែ​តិច​ទៅ​ៗ​ហើយ​។​

អ្នក​ស្រី​ថា​៖ «ការ​អភិ​រក្ស​ដំរី​ គឺ​សំ​ខាន់​ ដោយ​សារ​សត្វ​ដំរី​យើង​លែង​សូវ​មាន​ហើយ​ អ៊ី​ចឹង​មាន​សមា​គម​ដែល​អភិ​រក្ស​បែប​នេះ​គឺ​វា​ល្អ‍​​។​ សម្រាប់​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​ ខ្ញុំ​ចង់​ឃើញ​ការ​អភិ​រក្ស​ដំរី​នៅ​តែ​បន្ត​មាន​ ដោយ​សារ​វា​បាន​ទាំង​ការ​ពារ​ដំរី​ និង​សុវត្ថិ​ភាព​របស់​បង​ប្អូន​ជន​ជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ផង​ដែរ​ ដោយ​សារ​ព្រៃ​នៅ​មាន​តិច​ បើ​ដំរី​ត្រូវ​បាន​លែង​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ ​ពួក​គេ​អាច​នឹង​ស៊ី​ដំណាំ​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​»។

ជុំ​វិញ​ការ​អភិ​រក្ស​សត្វ​ដំរី​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នៃ​ខេត្ត​​រតនគិរី លោក​ ផុន​ ខេម​រិន្ទ​ ប្រធាន​មន្ទីរ​បរិ​ស្ថាន​ខេត្ត​នេះ​លើកឡើង​ថា ​ចំនួន​សត្វ​ដំរី​ព្រៃ​មិន​ទាន់​អាច​ធ្វើ​ការ​ស្ទាប​ស្ទង់​បាន​ទេ ​ដោយ​សារ​ចំនួន​ដំរី​ព្រៃ​មាន​ច្រើន​​ទីតាំង​ភូមិ​សាស្ត្រ​ធំៗ​ និង​​កង្វះ​ឧបករណ៍​បច្ចេក​ទេស​សម្រាប់​តាម​ដាន​លើ​ការ​បំលាស់​ទី​របស់​សត្វ​ដំរី​។ លោក​បន្ថែម​ថា​ ​ដំរី​បច្ចុប្បន្ន​មាន​នៅ​ពីរ​តំបន់ ​គឺ​នៅ​ឧទ្យាន​ជាតិ​វីរជ័យ​​ និង​ឧទ្យាន​ជាតិ​អូរ​យ៉ា​ដាវ​​ ដែល​នៅ​ឧទ្យាន​ជាតិ​អូយ៉ា​ដាវ​មាន​ដំរី​ព្រៃ​ប្រហែល​ ៤ ទៅ ៥ ហ្វូង​ ដែល​​អាច​ប៉ាន់​ប្រមាណ​បាន​ថា​មាន​ប្រហែល​ ៣០ ទៅ ៤០ ក្បាល​។​​​

ប្រធាន​មន្ទី​បរិស្ថាន​រូប​នេះ​បាន​បន្ថែម​ថា មិនមែនតែសត្វដំរីទេដែលត្រូវអភិរក្ស គឺ​គ្រប់​សត្វ​ទាំង​អស់​ដែល​នៅ​ក្នុង​ព្រៃសុទ្ធតែត្រូវបានការពារ និង​អភិរ​ក្ស​។​ ហើយ​មន្ទី​បរិស្ថាន​​ក៏​បា​ន​​​ព្យាយាម​អប់រំ​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​មិន​ឱ្យ​បរ​បាញ់​ ឬ​ដាក់​អន្ទាក់​សត្វ​ព្រៃ​យក​មក​ធ្វើ​អា​ជីវ​កម្ម​នៅ​ក្នុង​រូប​ភាព​ផ្សេង​ៗ​។​

លោក​បន្ថែម​ថា កត្តា​ធម្មជាតិ​របស់​សត្វ​ ពួក​គេ​អាច​រស់​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ដោយ​សុខ​សាន្ត​បើ​គ្មាន​ការ​យាយី ដូចនេះអ្វី​ដែល​​​​ចាំ​បាច់​​ត្រូ​វ​​ធ្វើ​​ គឺ​អប់រំ​ប្រជាពល​រដ្ឋ​ និង​ដាក់​វិធាន​ការ​តឹង​រឹង​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ បង្ក្រា​ប​មិន​ឱ្យ​​​​មាន​​ករណី​​លួច​​ដាក់​​អន្ទាក់​​ជាដើម​។​​​

លោក​អះ​អាង​ថា៖​ ​«ដំរី​គឺ​វារស់​តាម​បែប​ធម្មជាតិ​នៅក្នុង​ព្រៃ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ការពារ​ធម្ម​ជាតិ​ អ៊ីចឹង​យើង​អត់​ទាន់​មាន​ការ​មើល​ថែ​ទាំ​ទេ​។​ ប៉ុន្តែ​គោល​ការណ៍​របស់​យើង​គឺ​ អភិរក្ស​ ការ​ពារ​មិន​ឱ្យ​មាន​ការ​លប​បាញ់ ​ឬដាក់​អន្ទាក់​ដើម្បី​ទៅ​ធ្វើ​ជា​អាជីវកម្ម​ណា​មួយឡើយ»។​​

ក្រ​សួង​បរិស្ថាន​ធ្លាប់​មាន​យន្តការ​ក្នុង​ការ​ជួយ​ទ្រ​ទ្រង់​ទៅ​លើ​មូល​និធិរ​បស់​ស​មាគម​ ហើយ​មន្ទី​រ​ជួយ​បន្ថែម​ក្នុង​ករណី​ដែល​សមាគ​​ម​មាន​តម្រូវ​ការ​ជា​មួយ​ខាង​មន្ទីរ​ ដូចជា​​ជួយ​​ក្នុង​​ការ​​ណែ​នាំ​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ និង​រា​រាំង​មិន​ឱ្យ​មាន​ការ​យាយី​នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​ធម្ម​ជាតិ​ជាដើម។​

នា​អតីត​កាល ដំរី​​​បាន​ដើរ​តួយ៉ាង​សំខាន់​ជា​ទីបំ​ផុត​នៅ​ក្នុង​ការ​ជួយ​ធ្វើ​សឹក​ទប់​ទល់​នឹង​សត្រូវ​ឈ្លាន​ពាន​ ​និងជាសត្វ​សំខាន់​នៅក្នុង​វិស័យ​ស្ថាបត្យកម្ម​ រួម​មាន​ការ​សាង​សង់​ប្រាសាទ​បុរាណ​ល្អ​ឯក​ជា​ច្រើន​ ដែល​បច្ចុ​ប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​សកល​៕​​

​មាន​ទី​តាំង​​ក្នុង​ស្រុក​សំរោង ខេត្ត​តា​កែវ​ សហគ្រាស​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ដំបូង​នៅ​ដើម​ឆ្នាំ​២០១៩​ ហើយ​​ទទួល​បាន​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ចុះ​បញ្ជី​ពី​ក្រសួង​ពាណិជ្ជ​កម្ម​ នៅ​ដើម​ខែ​មករា​ ឆ្នាំ​២០២១​ អំឡុង​ពេល​​មាន​ការ​រាតត្បាត​​ជំងឺ​កូវីដ១៩​។

លោក​ ប៊ុត​ វណ្ឌី​ អាយុ​៣៨​ឆ្នាំ​ ជា​នាយក​ប្រតិបត្តិ​​សហគ្រាស​ ស្រ៊ុន​ ឆ្លាត​ ខេមបូ​ អេហ្រ្គី​ប៊ីហ្ស​នេស​ ប្រាប់ ​Newsroom​ Cambodia​ ថា ​សហគ្រាស​បាន​ទិញ​​វត្ថុធាតុ​ដើមពីកសិករ​ប្រមាណជា​៩០​ភាគ​រយ​សម្រាប់​ចម្រាញ់​ធ្វើ​ជា​ផលិតផល។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «វត្ថុធាតុ​ដើម​ដែល​យើង​ទិញ​ពី​កសិករ​មាន​ដូចជា​ប្រភេទ​ប្រេង​ចំរាញ់​ហើយ​ មាន​ប្រេង​ស្លឹក​គ្រៃ ប្រេងម្ទេស ប្រេង​ស្លឹក​ប្រេង​ខ្យល់ ប្រេង​ពន្លៃ ប្រេង​សម្បក​ឈើឯម និង​ប្រេងផ្កាច័ន្ទ»។​

លោក​បន្ថែម​ថា តាមរយៈ​ការ​ទិញ​វត្ថុធាតុ​ដើម​ទាំងនេះ សហគ្រាស​បាន​ជួយ​ដល់​កសិករ​ប្រមាណជា​៥​ពាន់នាក់ ដោយ​បែង​ចែក​ជា​៤​សហគមន៍​។ ក្នុង​សហគមន៍នីមួយ​​ៗ​ ទទួល​បាន​ចំណូល​ចន្លោះពី​៣ពាន់ ទៅ​៣ពាន់​ដុល្លារ​ពី​សហគ្រាស ដែល​លោក​ថា ចំណូល​នេះ​បាន​ជួយ​ដល់​ជីវភាព​កសិករ​ខ្មែរ​ជាច្រើន​​។

លោក​​ថា៖ ​«​ប្រជាកសិករ​​អាច​កាត់​បន្ថយ​បំណុល​ដែល​ជំពាក់​វិស័យ​ឯកជន​ ក្រុម​គ្រួសារ​ដែល​តែងតែ​ធ្វើ​ចំណាក​​ស្រុក​បាន​វិលត្រឡប់​មក​ស្រុក​វិញ​ដើម្បី​ចងក្រង​ក្នុង​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ផលិត​វត្ថុ​ធាតុ​ដើម​ មាន​ជីវភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ មាន​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការ​ទិញ​​សម្ភារៈ​ប្រើប្រាស់​ផ្សេង​ មាន​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​នៃ​របៀប​នៃ​ការ​រស់​នៅ​ថ្មី​ កាត់​បន្ថយ​​ការ​ចំណាយ​បាន​ច្រើន​ អាច​បញ្ជូន​កូន​ទៅ​សាលា​រៀន​បាន​ទៀត​ផង»។

លោក​បន្ថែម​ថា លោក​បង្កើត​សហគ្រាស​នេះ​ឡើង​​ដើម្បី​ជួយ​លើក​កម្ពស់​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​ និង​​ចូល​រួម​ក្នុង​ការ​ជួយ​ជីវភាព​របស់​កសិករ​ ឱ្យ​មាន​ការងារ​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង​មុន។​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «​កសិករ​មួយ​ចំនួន​ពេល​ដែល​ផុត​រដូវ​កាល​ធ្វើ​កសិកម្ម​ គឺ​គាត់​ធ្វើ​ចំណាក់​ស្រុក​បើ​មិន​មក​ភ្នំពេញ​ទេ​ គឺ​ចំណាក​ស្រុក​ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ជិត​ខាង​​ ជា​ពិសេស​ខាង​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ដើម​ដើម្បី​លក់​ពលកម្ម​ដូរ​ជា​ប្រាក់​មក​វិញ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​របស់​គាត់​ប្រចាំ​ថ្ងៃ»។​

បើតាម​លោក​ ប៊ុត​ វណ្ឌី​ សហគមន៍​មាន​រហូត​ដល់​ ៥​សហគមន៍​ ហើយ​មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល​ ៨​ពាន់​ ទៅ​ ៩​ពាន់​នាក់​ ដែល​ទទួល​ផល​ដោយ​ផ្ទាល់​ និង​ប្រយោល​ពី​សហគ្រាស​ រួម​មាន​ខេត្ត​​កំពង់ចាម​ ស្រុក​ស្ទឹងត្រង់​ ខេត្ត ​ពោធិ៍សាត់​ វាលវែង ខេត្ត​ បាត់ដំបង ខេត្ត​​ កំពង់ស្ពឺ និង​ខេត្ត​​ស្វាយរៀង​។  

​ប្រជា​សហគមន៍​​ចម្រាញ់ប្រេងខ្យល់ នៅ​ខេត្ត​កំពង់ស្ពឺ អ្នកស្រី រ៉ុម បាន​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ការចម្រាញ់​ប្រងខ្យល់​ដើម្បី​លក់ឱ្យ​សហគ្រាស​​កាលពី​ឆ្នាំ​មុន មាន​ចំនួន​ពី​ ៥០ទៅ ៦០ដប​ ប្រហែល ៥០​​ ទៅ៦០លីត្រ។ ប៉ុន្តែ​អ្នកស្រី​ថា​ ​បច្ចុប្បន្ន​មាន​ការ​ថយ​ចុះ​មក​ត្រឹម​តែ​ ១៥ដប ប្រហែល​១៥លីត្រ​ប៉ុណ្ណោះ។

អ្នកស្រី​បញ្ជាក់ថា៖ «​កាល​ពី​មុន​ ប្រាក់​ចំណូល​អាច​ទទួល​បាន​ប្រហែល​ ២លានរៀន ក្នុង​មួយ​ខែ​ តែ​មក​ដល់​ពេល​សេដ្ឋកិច្ច​ធ្លាក់​ចុះ​ ការ​បញ្ជាទិញ​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​តាម​នឹង​ដែរ ប្រាក់​ចំណូល​អាច​រក​បាន​តែ ​១លានរៀនប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​មួយ​ខែ»។

​អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា មុនពេល​មាន​សហគ្រាស​ទិញ​ប្រេង​ចម្រាញ់​ធ្វើជា​ប្រេងខ្យល់ អ្នក​ស្រី​ប្រកប​របរ ធ្វើ​សំណង់ និង​ស្រែ​ចម្ការ។ អ្នកស្រី​ថា សម្រាប់ពេលនេះ ​ជីវភាព​របស់​អ្នក​ស្រី​​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង​មុន​ អាច​ដោះ​ស្រាយ​ជីវភាព​រស់នៅបាន។

អ្នកស្រី​​និយាយ​ថា៖ «កាល​ពី​មុន​ឡើយ​ក្រខ្សត់​ដែរ​នឹង​ តែ​ពេល​ចូល​មក​គ្រាន់​រីក​ចម្រើន​បាន​ខ្លះ​ អាច​ម៉ា​ទប់ទល់​បាន​ ដូច​យើង​ជំពាក់​លុយ​គេ​នឹង​យើង​អាច​យក​មក​បង់​គេ​បាន​អញ្ចឹង​ហា វា​មិន​បាន​អី​ណាស់​ណា​ពេក​ទេ បាន​មួយ​​ដោះ​ស្រាយ​ វា​អត់​ពិបាក​ចិត្ត​ដូច​មុន​»។

សមាជិក​សហគមន៍​ប្រេងខ្យល់​ម្នាក់ទៀត​ លោក ផេង គួ អាយុ ២៩ឆ្នាំ មាន​កូន​ក្នុង​បន្ទុក​២នាក់​ផង​នោះ​​ ​លើក​ឡើង​ថា​ ការ​ចម្រាញ់​ប្រេង​ខ្យល់​ក្នុង​សហគមន៍​នេះ​ បាន​ជួយ​សម្រួល​ជីវភាព​របស់​លោក​បាន​មួយ​ចំណែក​ ជួយ​ផ្ដល់​ការងារ​ដល់​លោក​ផង​ដែរ។

កម្ពុជា​ចាប់​ផ្តើម​ប្រឈមនឹងការ​រាតត្បាត​ដោយជំងឺ​កូវីដ​១៩ ចាប់​តាំង​ពីដើម​២០២០​មក ពោល​គឺ​ចំពេល​ដែល​ដែល​សហគ្រាស​កំពុង​ចាប់​ផ្តើម​ដំណើរ​ការ​របស់​ខ្លួន។ វិស័យ​ជាច្រើន​នៅ​កម្ពុជា ត្រូវ​រង​ផល​ប៉ះពាល់​ដោយសារ​ជំងឺ​កូវីដ​១៩។

លោក​ ប៊ុត​ វណ្ឌី​ ​នាយក​ប្រតិបត្តិ​​សហគ្រាស​ ស្រ៊ុន​ ឆ្លាត​ ខេមបូ​ អេហ្រ្គី​ប៊ីហ្ស​នេស​ បន្ថែម​ថា ការ​ចាប់​ផ្ដើម​សហគ្រាស​មួយ​នេះ​ក៏​មាន​ការ​ប្រឈម​នូវ​ការ​លំបាក​ខ្លះ​ៗ​ទាំង​ក្នុងការ​បើក​អាជីវកម្ម​ស្រប​ទៅ​តាម​ច្បាប់​នៅ​​កម្ពុជា​ ហើយ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​កូវីដ​១៩​ ​ប៉ះពាល់​ទៅ​លើ​​អាជីវកម្ម​បង្កើត​ឡើង​ថ្មី។​

លោក​ថា៖ «អំឡុង​ពេល​កូវីដ១៩​ គឺ​មាន​​ការ​ប៉ះពាល់​ដល់​អាជីវកម្ម​ដែល​​បង្កើត​ឡើង​ថ្មី​​ ព្រោះ​​ត្រូវ​​ការ​ចំណាយ​​ច្រើន​ ហើយ​រាល់​ការ​ចំណាយ​​ទាំង​អស់​នេះ​ត្រូវ​ចំណាយ​មុន​នឹង​មាន​ការ​លក់​​ផលិតផល​នៅ​​លើ​ទី​ផ្សារ​ជាង​ការ​ទទួល​​បាន​​ចំណូល​​ព្រោះ​​ត្រូវ​ចាយ​លើ​ ប្រតិបត្តិការ​នានា​ លើ​​ការ​​ជួល​ទីតាំង​ លើ​​ប្រាក់​ខែ​​បុគ្គលិក​​ លើ​ការ​​ទិញ​​វត្ថុធាតុដើម​ លើ​​ការ​បង់​ពន្ធ​ និង​​ចំណាយ​ផ្សេង​ទៀត​ៗ»​​។

លោក​បាន​សំណូមពរ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ចូលរួម​គាំទ្រ​ផលិតផល​ខ្មែរ​ដែល​ផលិត​ក្នុងស្រុក ដើម្បី​មាន​និរន្តភាព និងកាត​បន្ថយ​ការ​នាំចូល។

លោកបញ្ជាក់​ថា៖​ «ដើម្បី​គាំ​ទ្រ​នៃ​អាជីវកម្ម​ក្នុង​ស្រុក​ និង​និរន្តរភាព​នៃ​ការ​ផលិត​ទាំង​នោះ​បាន​ លុះ​ត្រា​តែ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​ងាក​មក​គាំ​ទ្រ​ ឬ​ចាប់​អារម្មណ៍​នូវ​ផលិតផល​ក្នុង​​ស្រុក​ ហើយ​ជា​ពិសេស​អាជ្ញាធរ​រដ្ឋ​អាច​ជួយ​សម្រួល​កិច្ច​ការងារ​រដ្ឋបាល​មួយ​ចំនួន​ ជួយ​គាំ​ទ្រ​និង​លើក​កម្ពស់​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ផ្សេងៗ​ទៅ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ឱ្យ​ ​ប្រជាពលរដ្ឋ​យល់​ដឹង​ពី​អត្ថប្រយោជន៍​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​​​»៕

ក្នុងឳកាសក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃរដ្ឋសភា លោកហ៊ុន​ ម៉ាណែតលោកបានថ្លែងសុន្ទរកថា អំពីកម្មវិធីនយោបាយ ដោយផ្អែកលើ កម្មវិធីនយោបាយសម្រាប់ការកសាង និង ការការពារមាតុភូមិ ឆ្នាំ២០២៣ ដល់ ២០២៨។

លោកហ៊ុន ម៉ាណេត លោកបានលើកឡើងអំពី កម្មវិធីនយោបាយសម្រាប់កម្ពុជានៅក្នុងនីតិកាលទី៧នៃរដ្ឋសភាដែលមានការធានា ៥ចំណុចសំខាន់ៗ។ ទី១ ការធានាការពារឲ្យបានជាដាច់ខាតនូវសន្តិភាពស្ថិរភាព សន្តិសុខនិងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការរស់នៅដោយក្សេមក្សាន្តរបស់ប្រជាជននៅគ្រប់ទិសទីនៃផ្ទៃប្រទេស ព្រមទាំងការពារឯករាជ្យអធិបតេយ្យនិងបូរណភាពទឹកដីឲ្យបានគង់វង្សជ័យដែលកាលមិនឲ្យកម្លាំងណាមកបំពានឬបំផ្លាញបានឡើយ។

ទី២ ការធានាបន្តជំរុញអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមកម្ពុជាគ្រប់វិស័យ។ ទី៣ ការធានាបន្តជំរុញលើកកម្ពស់និងកែលម្អជីវភាពរបស់ប្រជាជន។ ទី៤ ការធានានូវសុវត្ថិភាពសង្គមនិងលំនឹងក្នុងការរស់នៅរបស់ប្រជាជន ទាំងនាបច្ចុប្បន្នក៏ដូចជាទៅអនាគតនិង ទី៥ ការធានាបង្កើនការយកចិត្តទុកដាក់ដល់ចិរភាពនៃការអភិវឌ្ឍសង្គមសេដ្ឋកិច្ច និងការកសាងភាពធន់ទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ក្នុងនោះដែរលោកក៏បានបន្ថែមថា កម្មវិធីគោលនយោបាយជាអាទិភាពទាំង៦ ដែលនឹងត្រូវបានដាក់ឲ្យចាប់ផ្ដើមអនុវត្តភ្លាមនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣នេះរួមមាន ទី១ ការពង្រីកសេវាថែទាំសុខភាពឆ្ពោះទៅរកការគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល។

ទី២ ការបណ្ដុះបណ្ដាលជំនាញវិជ្ជាជីវៈនិងបច្ចេកទេសជូនដល់យុវជនមកពីគ្រួសារក្រីក្រនិងគ្រួសារងាយរងហានិភ័យនៅទូទាំងប្រទេស។ ទី៣ ការធ្វើស្ថាបនូបនីយកម្ម កម្មវិធីជំនួយសង្គមសម្រាប់គ្រួសារក្រីក្រក្រុមជនងាយរងគ្រោះនៅក្នុងគ្រួសារក្រីក្រ និងគ្រួសារងាយរងហានិភ័យនៅក្នុងគ្រាមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងគ្រាមានគ្រោះអាសន្ន។

ទី៤ ការដាក់ចេញ និងការជំរុញអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធឲ្យមានលទ្ធភាពចូលរួមក្នុងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងប្រព័ន្ធនិងអាចទទួលផលប្រយោជន៍ពីប្រព័ន្ធគាំពារសង្គមផ្លូវការ។

ទី៥ ការដាក់ចេញនូវយន្តការសម្របសម្រួលនិងកម្មវិធីហិរញ្ញប្បទានសម្រាប់លើកស្ទួយផលិតកម្ម រកទីផ្សារ និងរក្សាលំនឹងថ្លៃកសិផលសំខាន់ៗក្នុងកម្រិតសមរម្យ។ ទី៦ ការដាក់ពង្រាយមន្ត្រីបច្ចេកទេសកសិកម្មទៅគ្រប់ ឃុំ-សង្កាត់ ដែលមានសកម្មភាពកសិកម្មនៅទូទាំងប្រទេសនិងការរៀបចំឲ្យមានសមាគមកសិករនៅតាមទីជនបទ៕

យោងតាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារនៃក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុដែលចេញផ្សាយលើទំព័រហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣បានឱ្យដឹងថា អាត្រាអាករពិសេសសម្រាប់ផលិតផលភេសជ្ជៈគ្មានជាតិសុរាដែលផលិត និងផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុកត្រូវបានកែសម្រួល និងកំណត់យក ១៥% លើភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងគ្រប់ប្រភេទ ហើយ ៥% លើភេសជ្ជៈគ្មានជាតិសុរាមួយចំនួនរួមមាន៖ ភេសជ្ជៈបន្ថែមទឹកដោះគោដែលឆ្លងកាត់កម្តៅអ៊ុលត្រាខ្ពស់ ទឹកសណ្តែក ភេសជ្ជៈមានមូលដ្ឋានពីទឹកដូង ភេសជ្ជៈមានមូលដ្ឋានពីកាហ្វេ ឬភេសជ្ជៈដែលមានបន្ថែមរសជាតិកាហ្វេ ភេសជ្ជៈគ្មានឧស្ម័នសម្រាប់ពិសាភ្លាមៗដោយពុំចាំបាច់ពង្រាវ។

នៅក្នុងសេចក្តីជូនដំណឹងបានបន្ថែមថា សម្រាប់ភេសជ្ជៈគ្មានជាតិសុរា ក្រៅពីភេសជ្ជៈដែលបានរៀបរាប់ខាងលើគឺត្រូវកំណត់អាករ១០%។

អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា មូលដ្ឋានគិតអាករពិសេសត្រូវអនុវត្តស្របតាមខ្លឹមសារប្រកាសលេខ០១២ សហវ.ប្រក ចុះថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០ ស្តីពីការកែសម្រួលការកំណត់មូលដ្ឋានគិតអាករពិសេសលើមុខទំនិញមួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុកដូចដែលបាន និងកំពុងអនុវត្តនាពេលបច្ចុប្បន្ន៕

ប៉ែន បូណា ជាអតីតប្រធានក្លឹបអ្នកកាសែតកម្ពុជា នឹងក្លាយជានាំពាក្យរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលអណត្តិទី៧ ដែលដឹកនាំដោយលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
លោក ហ៊ុន សែន បានលើកថា៖​ «អនាគតនាយករដ្ឋមន្រ្តីព័ត៍មានដែរនឹងចូលកាន់តំណែងនៅពេលក្រោយជាបេក្ខជនខ្ញុំបានត្រៀមបម្រុងយូរហើយ ថ្ងៃនេះក៏មានវត្តមានអនាគតនាយករដ្ឋមន្រ្តីព័ត៍មាន»។

លោក ហ៊ុន សែនបានបន្ថែមថា៖ «ក្រុមនេះចេញដំណើរ គីជាក្រុមខ្លាំង»។

គួរបញ្ជាក់ផងដែរថាលោក ប៉ែន បូណាគឺជាអ្នកកាសែតដែលបានចេញពីសាលា IFL ធ្វើជាអ្នកកាសែតនៅកាសែតបារាំង Cambodge Soir មិនតិចជាង១០ឆ្នាំទេ។

លោកក៏បានក្លាយជានិពន្ធនាយកទូរទស្សន៍ PNN នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៥ ក្នុងពេលដំណាលគ្ នាលោកក៍បានឡើងតំណែងជាប្រធានក្លឹបអ្នកកាសែតកម្ពុជា លោកបានចូលប្រឡូកក្នុងវិស័យព័ត៍មានក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០។
លោកប៉ែនបូណាក៏ជាគ្រូបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកសារព័ត៍មានមួយរូបផងដែរ៕

លោក យុន លីនណេ អភិបាលរងខេត្ត និងជាអនុប្រធានគណ:កម្មាធិការជាតិជំរុញចលនាភូមិ១ ផលិតផល១នៅខេត្តសៀមរាប និងវត្តមាន តំណាងសភាពាណិជ្ជមណ្ឌលសៀមរាប-ឧត្តរមាជ័យ, នាយករងរដ្ឋបាលសាលាខេត្ត, ថ្នាក់ដឹកនាំមន្ទីរ អង្គភាព និងមន្ត្រីពាក់ព័ន្ធ ក្នុងខេត្ត ប្រមាណជាង ២០នាក់។

កិច្ចប្រជុំនេះមានគោលបំណងស្តាប់ និងប្រមូលយោបល់លើការរៀបចំទីតាំង សម្ភារ:តុកៅអី បច្ចេកទេសការងារផ្សព្វផ្សាយតាមឧបករណ៍បំពងសម្លេង និងការចងបដាតាមដងផ្លូវ ព្រមទាំងសណ្តាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយ ក្នុងវេទិកាជាដើម។

វេទិកានេះ រដ្ឋបាលខេត្តសហការជាមួយផ្សារម៉ាក្រូ នឹងរៀបចំរយ:ពេល ៣ថ្ងៃ ចាប់ថ្ងៃទី២៥ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងផ្សារម៉ាក្រូ ស្ថិតក្នុងក្រុងសៀមរាប។

លោក យុន លីនណេ មានប្រសាសន៍ថាវេទិកាផ្គូផ្គងរវាងអ្នកលក់ និងអ្នកទិញ ដើម្បីដាក់តាំងបង្ហាញផលិតផលនានា ស្វែងរកដៃគូអាជីវកម្ម និងបង្ហាញភាពជឿជាក់ដល់អតិថិជនលើផលិតផលរបស់ខ្លួន។

លោក យុន លីនណេ បន្ថែមថា ថ្វីត្បិតតែជាលើកដំបូងសម្រាប់ខេត្តសៀមរាប តែខេត្តនេះចងក្រងបានផលិតផលជាង ៧០ប្រភេទ ដែលជាស្នាដៃផលិតដោយសហគមន៍ ផលិតករ អាជីវករ ម្ចាស់សហករណ៍សិប្បកម្ម សហគ្រាសធុនតូច និងធុនមធ្យម។

លោក យុន លីនណេ បញ្ជាក់ថា វេទិកាផ្គូផ្គងរវាងអ្នកលក់ និងអ្នកទិញ បង្កើតឱកាសទីផ្សារដ៏មានតម្លៃសម្រាប់សហគ្រាសធុនតូច/មធ្យម និងអ្នកផលិតក្នុងស្រុក ដើម្បីជួបអ្នកទិញដែលមានសក្តានុពល និងចូលរួមក្នុងការពិភាក្សាប្រកបដោយផ្លែផ្កាពីលក្ខ័ណ្ឌតម្រូវ និងការផ្គត់ផ្គង់ លើសពីនេះ ពួកគេនឹងមានឱកាសភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងល្អផងដែរជាមួយ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ក្រុមយុជន សិស្សនិស្សិត ដើម្បីគាំទ្រ និងទិញផលិតផល។

គួររំឮកដែរថា លោក យុន លីនណេ បានអំពាវនាវដល់ សហគមន៍ អង្គការដៃគូ ផលិតករ ម្ចាស់សហករណ៍សិប្បកម្ម សហគ្រាសធុនតូច ធុនមធ្យម ដែលមានបំណងចង់ចូលរួមបង្ហាញផលិតផលលរបស់ខ្លួនក្នុងវេទិកា ដ៏មានសារសំខាន់នេះ នាំយកនូវផលិតផលទាំងឡាយណា ដែលមានស្តង់ដារ គុណភាពល្អ កាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់ មានអនាម័យ និងបច្ចេកទេសការវិចខ្ចប់ត្រឹមត្រូវ។

នេះដើម្បីចូលរួមក្នុងវេទិកាផ្គូផ្គងប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ឈានចូលទីផ្សារជាតិ និងអន្តរជាតិ ពិសេសដើម្បីឱ្យផលិតផលរបស់ខ្លួនទទួលបានការគាំទ្រច្រើនពីអតិថិជន និងរក្សាបានលំនឹងទីផ្សារ ដើម្បីរួមចំណែកអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចឲ្យប្រសើរឡើង៕

ទើបតែបោះឆ្នោតឆ្នោតរួច ដោយមានដៃប្រលាក់ទឹកខ្មៅផង លោក ប៉ាង សារាយ អាយុ៧០ឆ្នាំ លើកឡើងថា ក្នុងនាមលោកជាពលរដ្ឋម្នាក់ លោកបោះឆ្នោតដើម្បីជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេស។

លោកនិយាយថា៖ «ខ្ញុំយល់ឃើញថានេះជាកាតព្វកិច្ចរបស់ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗដើម្បីតម្រូវជ្រើសរើសរកថ្នាក់ដឹកនាំដ៏ល្អសម្រាប់គ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិ និងប្រជាជន។ អ៊ីចឹងខ្ញុំមានចិត្តសប្បាយរីករាយដោយឥតឧបមា ព្រោះក្នុងមួយអាណត្តិមាន៥ឆ្នាំនេះ ខ្ញុំយល់ឃើញថាវាជាការងារល្អណាស់ សម្រាប់ពលរដ្ឋម្នាក់ៗ»។

លោក ប៉ាង សារាយ អះអាងថា នេះជាលើកទី៧ ហើយដែលលោកបានបោះឆ្នោត។ ហើយលោករំពឹងថា ប្រជាពលរដ្ឋនឹងមានក្តីសុខ ប្រទេសនឹងមានការរីកចម្រើន លើគ្រប់វិស័យទាំងអស់។

ប្រជាពលរដ្ឋដែលឈរតម្រង់ជួរចាំបោះឆ្នោតផ្សេងទៀត បានបង្ហាញពីភាពវិជ្ជមានអំពីលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត និងអនាគតថ្នាក់ដឹកនាំអាណត្តិថ្មី ថានឹងដឹកនាំប្រទេសប្រកបដោយភាពរលូន ដូចលោក ប៉ាង សារាយដែរ។

ក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្តអាណត្តិទី៧នេះ មានប្រជាពលរដ្ឋចុះឈ្មោះជាង ៩លាន ៧សែននាក់ និងមានគណបក្សនយោបាយចំនួន១៨ ចូលរួមប្រកួតប្រជែង។

បន្តទៀតមុនពេលចូលបោះឆ្នោតដំបូងមានប៉ូសីលឈរអមសងខាងផ្លូវដើម្បីការពារអង្កេតការគ្រប់ច្រក និងមានប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនបានដាក់យានជំនិះអោយបានត្រឹមត្រូវមុនមកចុះតម្រង់ជួររៀបចំបោះឆ្នោត។ ការរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលមានប្រជាពលរដ្ឋ នៅទូទាំងប្រទេសក្នុងរយៈពេល ១ ថ្ងៃកន្លងមកនេះដែលមានប្រជាជនដល់ ៨,២១៣,២៦០ នាក់នឹងប្រមាណជា ៨៤,៥៨% នៃប្រទេសកម្ពុជាយោងទៅតាមគ.ជ.ប។

នៅក្នុងអំឡុងពេលបោះឆ្នោតបានប្រកាសឲ្យប្រើអនុលោមតាមច្បាប់ស្ដីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត និងសេចក្ដីសម្រេចលេខ ៤៦ សសរ ចុះថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្ដីពីការប្រកាសកាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត សម្រាប់នីតិកាលទី៧ នៃរដ្ឋសភា គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប)។

ក្រសួង-ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ គណបក្សនយោបាយ សមាគម អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលជាតិ-អន្តរជាតិ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានជាតិ-អន្តរជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ឱ្យបានជ្រាបថា កាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត នីតិកាលទី៧ ត្រូវបានកំណត់យកថ្ងៃអាទិត្យ ទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣។

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលមានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតផ្លូវការ ឆ្នាំ២០២២ គឺជាអ្នកបោះឆ្នោតសម្រាប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្រ្ត នីតិកាលទី៧ ឆ្នាំ២០២៣។ សូមបញ្ជាល់ថា ការពិនិត្យបញ្ជីឈ្មោះ និងការចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត ឆ្នាំ២០២២ នឹងប្រព្រឹត្តទៅចាប់ពីថ្ងៃទី២០ ខែតុលា រហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ។

ប្រជាពលរដ្ឋអនុវត្តសិទ្ធិនៃការគ្រប់គ្រងអំណាចដោយខ្លួនផ្ទាល់តាមរយៈការបោះឆ្នោត ព្រោះនៅក្នុងសង្គមប្រកាន់ប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់ប្រទេសជាម្ចាស់សិទ្ធិអំណាច ជាអ្នកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំតាមការពេញចិត្ត និងតាមឆន្ទៈរបស់ខ្លួន។

ការបោះឆ្នោតគឺជានីតិវិធីដែលអនុញ្ញាតអោយសមាជិកនៃអង្គការ ឬសហគមន៍មួយធើ្វការជ្រើសរើសតំណាងដែលនឹង កាន់តួនាទីនៃសិទ្ធិមានក្នុងការបោះឆ្នោត។

ការបោះឆ្នោតសំខាន់បំផុត គឺការជ្រើសរើសនៃរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់មូលដ្ឋាន ឬថ្នាក់ជាតិ ក្នុងឪកាសដើម្បីសំរេចនរណានឹងគ្រប់គ្រង គឺផ្តល់ជូនសាធារណៈជនដើម្បីជ្រើសរើសនូវគោលនយោបាយ កម្មវិធី និងទិសដៅទៅអនាគតនៃសកម្មភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

ការបោះឆ្នោតមានគោលបំណងដល់ប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំតាមការពេញចិត្តនឹងតាមឆន្ទះ ជំរុញឪ្យអ្នកដឹកនាំមានការទទួលស្គាល់ខុសត្រូវចំពោះមុខអ្នកឈ្នះឆ្នោត និងផ្លាស់ប្តូរអ្នកដឹកនាំដោយសន្តិវិធីនិងផ្តល់អំណាចឲ្យអ្នកដឹកនាំតាមរយៈសំឡេងភាគច្រើនដែលបោះនៅក្នុងប្រទេស។

ការចូលរួមបោះឆ្នោតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនធើ្វឲ្យអ្នកដឹកនាំមានការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើន ធើ្វឲ្យតំណាងប្រជាពលរដ្ឋថ្នាក់ជាតិ រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ឃុំ សង្កាត់ មានការទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ លើកស្ទួយជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឲ្យកាន់តែប្រសើរ អភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច កំណត់ជោគវាសនាខ្លួនផ្ទាល់និងប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួនដោយខ្លួនឯង។

ជាគុណសម្បត្តិបើវាសំដែងច្បាស់លាស់នួវមតិប្រឆាំងនឹងបោះឆ្នោតគ្មានសេរី និង គ្មានយុទ្ធធម៌។ ចំណែកគុណវិបត្តិនៅពេលណាដែលប្រជាពលរដ្ឋមិនទៅបោះឆ្នោត ដោយយល់ឃើញថាគ្មានប្រយោជន៌ដល់ខ្លួន ឬអនុបធិនៃករណីយកិច្ច របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

អ្នកស្រីនុត សុគន្ធ អាយុ ៥៣ឆ្នាំ មុខរបបជាស្ត្រីមេផ្ទះ បានធ្វើការកិច្ចសម្ភាសន៍ទៅកាន់ Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីយល់ឃើញថា៖ «ខ្ញុំគេឲ្យបោះឆ្នោតជាតួនាទីប្រជាជន ត្រូវតែបោះ» ។ក្នុងថ្ងៃនេះដែលគាត់មានអារម្មណ៍សប្បាយ អ្នកស្រីបានលើកឡើងថាក្នុងអានិត្តនេះមានប្រជាពលរដ្ជមកបោះមានភាពអូអរ។ ការយល់ឃើញរបស់អ្នកស្រីថា ក្នុងអានិត្តមួយនេះដែលបើរដ្ជមន្ត្រីដែលកាន់អំណាចថ្មីគាត់សង្ឃឹមថាមានភាពរុងរឿង។ នេះជាលើកទី៧ហើយដែលអ្នកស្រីគាត់បានមកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតាំតំណាងរាស្ត្រ។

អ្នកស្រីថាន់ ចាន់ទេវី អាយុ ៣៣ឆ្នាំ មុខរបរធើ្វការងារ ការយល់ឃើញ «ខ្ញុំថាយល់ថាល្អនិងដំណើរធម្មតានៃការបោះឆ្នោតអត់មានខុសប្លែកអីផង»។ អ្នកស្រីបន្តទៀតថាមានអារម្មណ៍ថា៖ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាសប្បាយចិត្តនៅពេលបានបំពេញតួនាទីនេះ» «ខ្ញុំគិតថាល្អព្រោះសេដ្ឋកិច្ចក៏ល្អតាមហ្នឹង» នេះគឺជាលើកទី៣ ហើយដែលអ្នកស្រីបានបោះឆ្នោត។

អ្នកស្រីពៅចន្ទថា អាយុ៦៥ឆ្នាំ មុខរបរ ជាស្រ្តីមេផ្ទះ ការយល់ឃើញ «ខ្ញុំថាយល់ថាវាជារឿងមួយដ៏សំខាន់មួយទើបបានបោះឆ្នោត»។ ក្នុងថ្ងៃនេះអ្នកស្រី មានអារម្មណ៍សប្បាយចិត្តរីករាយ នេះជាលើកទី៧ហើយដែលអ្នកស្រីបានមកបោះឆ្នោត ។ អ្នកស្រី សង្ឃឹមថានៅក្នុងអានិត្តផងនេះដែលនឹងជួបសន្តិភាពដល់ប្ររាស្ត្រតាំងមូល។

អ្នកស្រី ពៅណា រី អាយុ៦២ ឆ្នាំមុខរបប ជាស្រ្តីមេផ្ទះការយល់ឃើញ «ខ្ញុំយល់ឃើញថា វាល្អនិងមានជួបនឹងជួបសន្តិភាព» ។ នេះជាលើកទី៧ហើយ ដែលអ្នកស្រីបានមកបោះឆ្នោត។

ព្រឹត្តិការណ៌នៃការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ កន្លងមកនេះប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន មានសន្តិសុខ សុវត្ថភាព សណ្តាប់ឆ្នាប់ល្អ និងគ្មានអំពើហឹង្សា។ ចំណែកប្រជាពលរដ្ឋតម្រង់ជួរនិងកាន់អត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដើម្បីចាំលេខរៀងមុននឹងចូលទៅក្នុងបំពេញកាតព្វកិច្ច។ ការបោះឆ្នោត គឺជាមូលដ្ឋានសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដែលតូ្រវបានកំណត់ដោយ គោលការណ៌រួមទាំងមូល ហើយមានតំលៃក្នុងលក្ខណៈមនុស្សធម៌ ដែលមានតំលៃដល់ការរីកចំរើនសង្គម។ ការរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលមានប្រជាពលរដ្ឋ នៅទូទាំងប្រទេសក្នុងរយៈពេល ១ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ៕

លោក ស្រី សុផល អាយុ៤៩ឆ្នាំ ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនត្រចៀកកាំអង្គរលើកឡើងថា លោកបានចាប់អាជីពជាអ្នកចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំដើម្បីយកសំបុកលក់ តាំងពីឆ្នាំ២០០០មក ដោយសារអាចរកចំណូលបានច្រើន។

ហាងរបស់លោក ឈ្មោះថា Angkor Bird Nest ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅផ្ទះលេខ ២២៩ប ផ្លូវ ២៧១ សង្កាត់ទឹកល្អក់ទី ១ ខណ្ឌទួលគោក រាជធានី ក្បែរស្ពានអាកាស ៧មករា (មន្ទីរពេទ្យព្រះលោកសង្ឃ)។ លោកកំពុងអង្គុយកៅអីនិយាយដោយទឹកមុខស្មើថាខ្លួនមានបទពិសោធន៌ ២៣ឆ្នាំហើយក្នុងការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំ។

លោកបន្ថែមថាសត្វត្រចៀកកាំផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់គាត់។ លោកមានប្រសាសន៍ថា «ការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំអាចមានផលប្រយោជន៍ច្រើនទី១ អភិរក្សសត្វព្រៃ កុំសម្លាប់វា ទី២បានជួយកាត់បន្ថយសត្វល្អិតមុនពេលសត្វត្រចៀកកាំកាន់តែច្រើន វាស៊ីសត្វល្អិតចឹងបានន័យថាវាមានលំនឹងធម្មតា ជាពិសេសទៅនោះចំណូលដល់ច្រើននោះ គឺយើងបានពីលក់សត្វសំបុកត្រចៀកកាំពីព្រោះការលក់សំបុកត្រចៀកកាំវាបានថ្លៃ លាមកសត្វត្រចៀកកាំយើងអាចយកទៅធើ្វជីបានជាប្រយោជន៍»។

លោកបានប្រាប់មកមកកាន់ Newsroom Cambodia បន្តទៀតថា៖ «ការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំទំហំផ្ទះដែលយើងចិញ្ចឹមល្អគឺ ៨ x ២០ គឺតូចតែវាល្អហើយវាមាន ១ជាន់, ២ជាន់, ៣ជាន់ តាមលទ្ធភាពដែលយើងធើ្វបានតែបើ ១ជាន់សើ្មដីអាចប្រមូលផលបាន ៧ ទៅ ៨ គីឡូដែលអាចលក់ ១គីឡូរ បាន៥០០$ ទៅ ៦០០$ ក្នុង១ខែអាចបាន ២០០០$ ទៅ ៣០០០$។»

លោកថាការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំក៏មានផលប៉ះពាល់ដែរប្រសិនបើចិញ្ចឹមនៅទីក្រុង។ លោកមានប្រសាសន៍ទៀតថា «ការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំក៏អាចមានផលប៉ះពាល់ប្រសិនជាចិញ្ចឹមនៅក្នុងទីក្រុង គឺវាប៉ះពាល់សំលេងនៅពេលបើកសំឡេងរំខានដល់អ្នកជិតខាង ហើយមួយទៀតបើអត់ថែសំអាតទេ វាអាចប៉ះពាល់បរិស្ថានព្រោះលាមកវាអាចក្លិនដាច់ខាតយើងត្រូវតែសំអាត បើអត់សំអាតទេ វាត្រូវប៉ះពាល់ទាំងសំឡេងនិងក្លិន»។

លោកបន្ថែមថា «ជាទូរទៅនៅពេលដែលចាប់ផ្តើមមុនដំបូងរយៈពេលតែ ២ ទៅ៣ខែ ហ្នឹងគឺមានសំបុកហើយមិនអាចទៅបេះបានទេ យើងអាចទុក ៩ ខែទៅ ១ឆ្នាំ ដើម្បីនៅអោយច្រើនបន្តិច ពេលយើងបេះទៅ អត់ផ្អើលនឹងអាចលក់បាន»។

លោកបានប្រាប់ព័ត៌មានទាក់ទងទៅនឹងបច្ចេកទេសនៃការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំវិញត្រូវការលម្អិតបន្តិចវាមានច្រើនចំណុច ទី១គឺជ្រើសរើសយកទីតាំងឲ្យបានល្អិតល្អិន កន្លែងខ្លះមានផ្សែងពុល និងមានបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ មានក្លិនវាមិនអាចរស់នៅទេ។ បន្ទាប់មកត្រូវជ្រើសរើសអ្នកជំនាញខាងបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់។

យ៉ាងវិញទៀតទាក់ទងនឹងសំណង់ធ្វើទៅតាមសំឡេង គឺមានការបែងចែកសំឡេងមានក្រៅ និងក្នុង។ ចំពោះការប្រមូលផលវិញ អ្នកទើបតែ លើកដំបូងអាចប្រមូល បីខែមួយដង ប្រសិនជាមានការប្រមូលផលបានច្រើនបន្តិចអាច មួយខែម្តងរហូតដល់ស្តង់ដារហើយអាច ប្រើរយៈពេល ១៥ថ្ងៃម្តង គុណភាពវាល្អហើយ យើងអាចស្រួលលក់។

រៀងរាល់ដែលយើងប្រមូលផលបាន យើងត្រូវតែសម្អាតកន្លែងវារស់នៅត្រូវលាងឲ្យបានស្អាត ដើម្បីកុំឲ្យវាមានសត្វល្អិត កុំអោយវាមានក្លិន។ កាលណា កន្លែងដែលសត្វរស់នៅទីនោះ មានទីធ្លារស្អាតរស់នៅហើយ នោះជាអត្រានៃជោគជ័យបានមួយកម្រិតថែមទៀត។

ប្រសិនជាមានសត្វល្អិតមានការរំខាននោះ ទៅថ្ងៃក្រោយវាមានភាពបរាជ័យក្នុងការចិញ្ចឹមវា។ កាលពីដំបូងប្រជាជនខ្មែរយើង ផ្អើលតែងតែធ្វើនៅតំបន់សមុទ្រ។ ប៉ុន្តែតាមការវិវត្តន៏ចុងក្រោយនេះ កន្លែងណាក៏មានចិញ្ចឹមបានដែរ។

ហើយតំបន់សមុទ្រអីលូវ ហាក់បីដូចជាមិនសូវ ល្អទីមួយចំនួនផ្ទះច្រើនពេក ទី២ ចំនួនសហគ្រាសធំៗ បានកើនឡើង ទីជម្រករបស់សត្វចាប់ផ្តើមប្តូរហើយ តំបន់ដែលជោគជ័យខ្លាំងបំផុតគឺ ទៅតាមបឹងទន្លេរសាប ជុំវិញបឹងទន្លេសាប ទន្លេមេគង្គ។

លោកបានបន្ថែមទៀតថាអាកាសធាតុដែលសត្វត្រចៀកកាំអាចរស់នៅបាន គឺប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅតាមតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ លោកមានប្រសាសន៍ថា៖ «អាកាសធាតុដែលសត្វត្រចៀកកាំអាចរស់នៅបាន គឺប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅតាមតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលអាចរស់បាននោះ អាចមានអាកាសធាតុក្តៅហើយសើម តំបន់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ឥណ្ឌូនេស៊ី រីឯនៅប្រទេសថៃនិងវៀតណាម អាចចិញ្ចឹមនៅតំបន់ ខ្លះបាន»។

ចំពោះនៅប្រទេសកម្ពុជាវិញអាច ចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំបាន ពេញគ្រប់ទីកន្លែងតែម្តង។ ការចិញ្ចឹមវាមិនមានការលំបាកនោះទេ ធ្វើទៅតាមបច្ចេកទេស យើងត្រូវតែមានភាពអត់ធ្ងត់ ឧស្សាហ៏ព្យាយាមប្រសិន ជាយើងមិនមានការថែដិតដល់នឹងមានកាបរាជ័យ។

បន្ថែមពីនេះ លោកបានរៀបរាប់ពីការធ្វើ ដើមទុនគឺអាស្រ័យទៅលើយើងដែរ បើយើងប្រើផ្ទះចាស់ដើមទុន មិនត្រូវការច្រើននោះទេ។ តែប្រសិនជាធ្វើតែម្តងអាច ត្រួវការថវិកាច្រើនដែលត្រូវតែសង់ផ្ទះ អោយសត្វត្រជាក់កាំរស់នៅ ត្រូវការផ្ទះ ៨២០ ស្មើនឹងបួនជាន់ និងចំណាយលើការទិញដី នឹងអាចចំណាយខ្ទង់ ៨ម៉ឺនដុល្លារជាង រីឯ ៨២២ អាចអស់ខ្ទង់ ៨ម៉ឺនដុល្លារជាង។

លោកបានប្រាប់ថាមូលហេតុនៃការជម្រុញធ្វើការអាជីវកម្មមួយនេះដែលលោកបានសិក្សាឃើញមាន passive income។

លោកនិយាយថា៖ «ការជម្រុញក្នុងការអាជីវកម្ម គឺលោកបានសិក្សាឃើញមាន passive income ដែលបកជាភាសារខ្មែរបានថា ចំណូលអសកម្ម គឺការចិញ្ចឹមសំបុកត្រចៀកកាំនឹងមានចំណូលខ្លាំងជាងគេ ហើយមិនជាពិបាកទៅលើមុខអាជីកម្មនោះទេ។ រាល់ថ្ងៃអាចលក់នៅទីផ្សារនៅក្នុងស្រុក មានខ្លះទៀតលក់ភ្ញៀវបរទេសគាត់មកលេងនៅស្រុក គាត់បានទិញនៅស្រុកខ្មែរ គាត់ទិញប្រើប្រាស់សម្រាប់ខ្លួនឯង»។

បន្ថែមពីទៀត រដ្ឋាភិបាលយើងកំពុងតែរៀបចំដើម្បីនាំចេញ។ លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «ចំពោះអាជីវកម្មគាត់ផ្ទាល់ចូលរួម Cambodia trade និង Alibaba ដើម្បីលក់ក្រៅស្រុក»។

លោក ស៊ុយ កុកធាន អាយុ 42 ឆ្នាំ ជាប្រធាន សមាគមន៍ត្រចៀកកាំខ្មែរ បានយល់ឃើញថាសម្រាប់ការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំ ពីព្រោះមានតម្រូវការទូរទាំងពិភពលោក មានបរិមាណលើកលប់បើយើងសិក្សាក្នុងសម័យកូវីដ១៩ តម្រូវការដែលក្នុងពិភពលោកព្រមទាំងប្រទេសចិនទាំងមូល នៅខ្វះរហូតដល់ ៥០%ទៀត គឺសើ្មនឹង ១០០០តោន នៅប្រទេសចិន។

អញ្ចឹងការចូលរួមចំណែកផលិតសំបុកត្រចៀកកាំរបស់ប្រទេសកម្ពុជាយើងគឺមានបន្តិចបន្តួចណាស់ ស្ទើតែមិនបាន១% នៃតម្រូវការប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសចិន ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែសហការជាមួយប្រទេសចិននាពេលចុងឆ្នាំនេះ។

លោកបានបន្ថែមទៀតថាដោយមូលហេតុដើម្បីរក្សានូវតម្លៃ គួរតែអ្នកចិញ្ចឹមត្រូវសហការគ្នា។ លោកបានប្រសាន៍ថា «ដើម្បីរក្សានូវតម្លៃ គួរតែអ្នកចិញ្ចឹមត្រូវសហការគ្នាប្រមូលផ្តុំអ្នកចិញ្ចឹមទាំងអស់ចូលផ្តល់ទិន្នន័យនិងបរិមាណជូនដល់សហគមន៍សត្វត្រចៀកកាំ ងាយស្រួលទាញយកទិន្នន័យផ្តល់ជូនដល់អ្នកកែច្នៃផងដែរ»។

លោកបន្តទៀតថា «កន្លងមកមានរោងចក្រជាច្រើនចង់ធើ្វការសហការកែច្នៃនៅប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែគេមិនទាន់ក្តាប់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់នៅប្រទេសកម្ពុជានៅឡើយទេ»។

លោកបញ្ជាក់ទៀតថាអំពីទិន្នន័យនៃការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំនៅប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់មានទិន្នន័យច្បាស់លាស់។ លោកបាននិយាយថា៖ «ចំពោះទិន្នន័យនៃការចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំនៅប្រទេសកម្ពុជា មិនទាន់ដឹងជាក់លាក់ណាមួយឡើយហើយក៏មិនទាន់មានសេវាបែបវិទ្យាសាស្រ្តណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែបានធ្វើការសន្និដ្ឋានអ្នកជំនាញនៅក្នុងវិស័យមួយហ្នឹង គឺប្រទេសកម្ពុជាយើងមាន ៥ពាន់ផ្ទះ និងអាចផលិតជាង ១ពាន់តោនក្នុង ១ឆ្នាំ ការនាំចេញមិនទាន់ជាមានបែបផ្លូវការនៅឡើយទេ។»

លោកវេជ្ជបណ្ឌិត ស្រី សុផល ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនត្រចៀកកាំអង្គរ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ជាចុងក្រោយលោកបានបន្ថែមទៀតថា «ខ្ញុំសំណូមពរដល់កាន់អ្នកចិញ្ចឹមសត្វត្រចៀកកាំ ទាំងអស់ឲ្យថែទាំត្រចៀកកាំឲ្យបានល្អ ដើម្បីបានផលច្រើន ហើយណាមួយយើងរួមចំណែក គ្នាដើម្បីព្យាយាមអាចរកទីផ្សាចេញទៅក្រៅប្រទេស តែបើយើងមិនសាមគ្គីគ្នាទេ ពុំអាចបានលក់នៅក្រៅប្រទេសទេ គេត្រូវការបរិមាណច្រើន»។

ហើយម្យ៉ាងវិញជួយអោយរដ្ឋាភិបាលជួយរកទីផ្សាអោយខាងយើងផង និងជួយរកស្តង់ដាណាមួយដែលអាចនាំចេញទៅកាន់ ប្រទេសគេបាន ព្រោះមិនទាន់ស្គាល់ពីស្តង់ដានៃការនាំចេញនោះនៅឡើយទេ។

លោកបន្តទៀតថាជួយបង្រៀនដល់អ្នកចិញ្ចឹម សត្វត្រចៀកកាំនឹងឲ្យគាត់យល់ពីស្តង់ដាសំបុកត្រចៀកកាំមួយ កុំអោយមានការធ្លាក់ថ្លៃទៀត ជាពិសេសយើងបានចំណូលដល់ច្រើនពីសំបុកត្រចៀកកាំពេលដែលលក់បានថ្លៃ លាមកសត្វត្រចៀកកាំយើងអាចយកទៅធើ្វជីផងដែរ៕

យោងទៅតាមសេចក្តីប្រកាសនៅថ្ងៃ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣របស់ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទឱ្យដឹងថាមានកូនផ្សោតញីមួយក្បាលដែលមានប្រវែង១,០១ម៉ែត្រទម្ងន់១៤,៤គីឡូក្រាមអាយុប្រមាណ២ខែបានស្លាប់ដោយសារជាប់មង។

ក្រសួងបានបញ្ជាក់ផងដែរថានៅរដូវទឹកឡើងសត្វផ្សោតតែងតែផ្លាស់ទីចេញពីអន្លង់ដើម្បីតាមហ្វូងសត្វត្រី តាមការស្រាវជ្រាវលក្ខណៈជីវសាស្រ្ត កូនផ្សោតរស់នៅជាមួយមេប៉ៅទឹកដោះរយៈពេល១ឆ្នាំ។

ហេតុនេះកូនផ្សោតដែលប្រទះឃើញស្លាប់ ទំនងជាបានផ្លាស់ទីតាមមេចេញទីទន្លេមេគង្គលើក្នុងភូមិសាស្រ្តខេត្តក្រចេះមកដល់ខេត្តកណ្តាលទើបបណ្តាលអោយជាប់មងស្លាប់។

ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទបញ្ជាក់ថាបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ សត្វផ្សោតមានចំនួន៩០ក្បាល រស់នៅក្នុងទន្លេមេគង្គខេត្តក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង នៃតំបន់គ្រប់គ្រងនិងកាពារសត្វផ្សោត រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នសត្វផ្សោតកើតថ្មីមានចំនួន៥ក្បាល និងមានស្លាប់៣ក្បាល នាំឱ្យចំនួនសត្វផ្សោតសរុប៩២ក្បាល៕

ក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចនេះលោក វ៉ាង យី បានជួបសម្តែងការគួរសមដាច់ដោយឡែកចំពោះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំង នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។

ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះនឹងរួមចំណែកបន្ថែមទៀតក្នុងការពង្រឹងនូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៃភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ពង្រឹងសហគមន៍វាសនារួមប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់ កម្រិតខ្ពស់ និងស្តង់ដារខ្ពស់ លើកកម្ពស់ក្របខ័ណ្ឌកិច្ចសហប្រតិបត្តិការត្បូងពេជ្រ ព្រមទាំងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅក្នុងវេទិកាតំបន់និងអន្តរជាតិដើម្បីជាផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមកសម្រាប់ប្រទេសពីរ។ នេះបើយោងទៅតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានខាងលើ។

ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះលោក គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា និងជាអ្នកតាមដានទំនាក់ទនងចិន-កម្ពុជា លើកឡើងថា ប្រទេសចិនជាប្រទេសសំខាន់ដែលតែងតែគាំទ្រជម្រើសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជានៃការអភិវឌ្ឍ ហើយបានគាំទ្រកម្ពុជាក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាព និងសន្តិសុខជាតិរបស់កម្ពុជា។

លោក គិន ភា បន្ថែម៖ «ក្នុងបរិបទនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទំនងជារក្សាគោលនយោបាយបច្ចុប្បន្នចំពោះប្រទេសចិនដែលឈរលើចំណងមិត្តភាពប្រពៃណី ទំនុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការឈ្នះៗ»។

ក្រៅពីកម្ពុជា លោក វ៉ាង យី ក៏ទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសក្នុងតំបន់អាស៊ានពីរទៀតដែរ គឺប្រទេសម៉ាលេស៊ី និងសិង្ហបុរី នៅក្នុងសប្តាហ៍ជាមួយគ្នានេះ៕

តាមរយៈសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារ បង្ហាញថា មានម្ចាស់អចលនទ្រព្យមួយចំនួននៅមិនទាន់បានបំពេញកាតព្វកិច្ចប្រកាសបង់ប្រាក់ពន្ធប្រភេទនេះនៅឡើយ។ អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារបានបន្ថែមថា ដើម្បីជំរុញប្រមូលពន្ធលើអចលនទ្រព្យ និងឬដីធ្លីមិនបានប្រើប្រាស់ សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣នេះ បានអស់លទ្ធភាពប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់និងចៀសវាងនូវការកកស្ទះ។

ការប្រជ្រៀតគ្នាមកប្រកាសបង់ប្រាក់ពន្ធនៅថ្ងៃផុតកំណត់ ដែលនាំឱ្យមានបាតុភាពអសកម្មដោយប្រការណាមួយ អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារសូមក្រើនរំលឹកដល់ម្ចាស់អចលនទ្រព្យទាំងអស់ដែលមិនទាន់បានបំពេញកាតព្វកិច្ចមេត្តារួសរាន់បង់ឱ្យបានទាន់ពេលនៅអគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារ ឬសាខាពន្ធដារខេត្ត ខណ្ឌ ដែលអចលនទ្រព្យស្ថិតនៅ ឬនៅគ្រប់សាខាធានាគារ អេស៊ីលីដា ភីអិលស៊ី ឬធនាគារ កាណាឌីយ៉ា ឬធនាគារវឌ្ឍនៈ ឬធនាគារ កម្ពុជាសាធារណៈភីអិលស៊ី ឬធនាគារជេត្រាស់ រ៉ូយ៉ាល់ ឬធនាគារ ប្រៃណីយ៍កម្ពុជា ឬធនាគារវឌ្ឍនៈអាស៊ីចំកាត់ ឬធនាគារ ពាណិជ្ជក្រៅប្រទេសនៃកម្ពុជា ឬតាមរយៈកម្មវិធី “GDT Taxpayer App” ដែលអាចទាញបានពី App Store ឬ Play Store។

«ចំពោះការខកខានមិនបានដាក់លិខិតប្រកាសបង់ប្រាក់ពន្ធទាន់ពេលវេលាកំណត់ខាងលើ ម្ចាស់អចលនទ្រព្យនឹងត្រូវរងនូវទណ្ឌកម្មរដ្ឋបាល តាមច្បាប់ស្តីពីសារពើពន្ធជាធរមាន»។

អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធដារសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថា បន្ទាប់ពីទទួលបានសេចក្តីជូនដំណឹងនេះ ម្ចាស់អចលទ្រព្យទាំងអស់ពិតជានឹងយកចិត្តទុកដាក់ និងអញ្ជើញមកបំពេញកាតព្វកិច្ចសារពើពន្ធឱ្យបានទាន់ពេលវេលាកំណត់ខាងលើជាពុំខាន៕

លោក រ៉ូ វណ្ណៈបានបន្តថាការជជែកពិភាក្សានៃរឿងនយោបាយនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ជាក់ស្ដែងមានតែយុវជនមួយភាគតួចប៉ុណ្ណោះដែលហ៊ានជជែករឿងនយោបាយនៅក្នុងគ្រួសារ។

លោក រ៉ូ វណ្ណៈបានយោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការតម្លាភាពឆ្នាំ២០២២ ក្នុងវេទិកាយុវជនថ្នាក់ជាតិ ដែលធ្វើឡើងដើម្បីប្រារព្ធទិវាយុវជនអន្តរជាតិឆ្នាំ២០២៣ ប្រព្រឹត្តទៅ ថ្ងៃទី១១ ខែសីហា នៅរាជធានីភ្នំពេញ។

វេទិកាយុវជននេះមានការរៀបចំកិច្ចពិភាក្សាក្រុមតូចទៅតាមប្រធានបទ ៤ផ្សេងៗគ្នាទាក់ទងនឹងបញ្ហាប្រឈម ឱកាស ផ្លូវឆ្ពោះទៅមុខ និងអំពីការពង្រីកលំហនយោបាយសម្រាប់ការចូលរួមរបស់យុវជន ទស្សនៈរបស់យុវជនចំពោះអំពើពុករលួយ បញ្ហាគ្រឿងញៀន ឧក្រិដ្ឋកម្ម និងទស្សនៈរបស់យុវជនលើវិស័យការងារ។

សម្រាប់ឧបសគ្គធំបំផុតដែលរារាំងពួកគាត់មិនឱ្យចូលរួមរឿងនយោបាយមាន កង្វះឱកាសចូលរួមបញ្ចេញមតិដោយសេរី កង្វះយល់ដឹងពីផលប្រយោជន៍នៃការចូលរួម កង្វះសមត្ថភាព និងធនធាននៃការចូលរួម។

នៅក្នុងការស្ទង់មតិនោះយុវជនចំនួន ១៣០០នាក់ រកឃើញថា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់មនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន ទៅលើការចូលរួមនយោបាយ ការបញ្ចេញមតិ ឬពិភាក្សារឿងនយោបាយ ផ្ទុយទៅវិញក្នុងរបាយការណ៍ដដែលរកឃើញថាយុវជនមិនសូវចាប់អារម្មណ៍ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមក្នុងការសំដែងមតិយោបល់ ឬចែករំលែក ពិភាក្សារឿងនយោបាយនោះទេ។

តាមការបកស្រាយរបស់វាគ្មិន កញ្ញា ស៊ន់ សុខផាន់ណា ដើម្បីបង្កើតបរិយាបន្ននៃលំហនយោបាយ យើងត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមនុស្សគ្រប់រូបចូលរួមបាន គឺជំរុញគាត់ចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនានា ទទួលបានឱកាសសម្រេចចិត្ត និងបញ្ចេញបតិផ្សេងៗទៅលើគោលនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ទាក់ទងនឹងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ហើយទទួលយកការសម្រេចចិត្តរបស់គាត់ ផ្ដល់សិទ្ធិដល់ពូកគាត់ក្នុងការទទួលបានព័ត៌មាន យល់ដឹងពីកិច្ចប្រជុំថវិកាជាតិជាដើមទាំងថ្នាក់ជាតិនិងក្រោមជាតិ មានសមភាព និងគណនេយ្យភាព សម្រាប់ប្រជាជនទាំងអស់គ្នា។

«ត្រង់ចំណុចនឹងត្រូវជំរុញគាត់ឲ្យទទួលបាននូវសិទ្ធគោលនយោបាយនៅក្នុងការសម្រេចចិត្ត ហើយទាក់ទងនឹងសមភាព គណនេយ្យ ភាពទាំងប្រជាជននៅក្នុងសាធារណៈ និងអ្នកសហការជាមួយស្ថាប័នឯកជនផ្សេងៗ ទាក់ទងនឹងការផ្ដល់សេវាសាធារណៈ»។

ទស្សនៈផ្ទាល់របស់លោក ឃឿន កំសត់ សម្រាប់តួនាទី អ្នកពាក់ព័ន្ធ ស្ថាប័ននិងភាគីពាក់ព័ន្ធ ត្រូវបង្កភាពងាយស្រួលដល់យុវជន និងយុវជនខ្លួនឯងផ្ទាល់ត្រូវមានភាពក្លាហាន និងស្វែងយល់បន្ថែមទៀតទៅលើអ្វីដែលខ្លួនឯងស្រលាញ់និងអាចចូលរួមបាន ហើយអាណាព្យាបាលក៏ជាផ្នែកមួយក្នុងការជួយជំរុញ និងតម្រង់ទិសដក់ពួកគាត់ ហើយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលសូមនៅតែបន្តគៀងគរយុវជនក្នុងការចូលរួមសកម្មភាពនានា កាន់តែសំខាន់ទៀតនោះគឺ រាជរដ្ឋាភិបាល ត្រូវផ្ដល់ឱកាសដល់យុវជនក្នុងការចូលរួមបញ្ចេញមតិទស្សនៈក្នុងកិច្ចអភិវឌ្ឍសហគមន៍។

«ខ្ញុំគិតថាប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលបានគោរពទៅតាមគោលការណ៍មួយចំណុចនឹងល្អមែនទែន សម្រាប់យើងដែលយើងអាចហ៊ានបញ្ចេញទស្សនៈ មិនថាជាមួយយុវជនគ្នាឯង ជាមួយឪពុកម្ដាយក្នុងគ្រួសាររបស់យើង ជាពិសេសជាងគេរាល់ថ្ងៃនឹងយើងឃើញថាយុវជនគឺប្រើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមច្រើន បើសិនពួកយើងអាចបង្ហាញ គំនិតយោបល់របស់យើងកាន់តែល្អប្រសើរ»។

តាមសម្ដីរបស់វាគ្មិន កញ្ញា ឡុង គន្ធា គ្រប់គ្នានិយាយថានយោបាយគឺជារឿងគ្រោះថ្នាក់ មិនហ៊ានក្នុងការធ្វើនយោបាយនោះទេ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលយើងដឹងស្វែងយល់ថាអ្វីជានយោបាយហើយនយោបាយគឺវាផ្សារភ្ជាប់ជាមួយយើងរាល់ថ្ងៃរហូត នឹងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់យើង ហើយវាមិនសំដៅទៅលើតែអ្នកធ្វើនយោបាយ ឬគណបក្សនយោបាយនោះទេ គឺវាពាក់ព័ន្ធទាំងអស់គ្នាហើយមនុស្សគ្រប់គ្នាគឺរស់នៅជាមួយនឹងនយោបាយរហូតដូចនេះមិនគួរខ្លាចក្នុងការធ្វើនយោបាយនោះទេ។

«ពេលខ្លះយើងខ្លាចខ្មោច តែយើងអត់ដែលឃើញខ្មោចមិចទេ រូបរាងខ្មោចមិចយើងអត់ដឹងតែយើងនាំគ្នាខ្លាចខ្មោច វាអត់ខុសពីយើងខ្លាចនយោបាយទាំងដែលមិនដែលដឹងថាអ្វីជានយោបាយមានន័យថាមិច ហើយក៏វាអត់ខុសគ្នាពីការខ្លាចពន្ធនាគារតែយើងអត់ដែលបានចូលពន្ធនាគារដែរ។»

មនុស្សគ្រប់រូបមានកាតព្វកិច្ចតាំងពីកំណើតក្នុងការចូលរួមសកម្មភាពសង្គមនានា ចូលរួមខ្វល់ខ្វាយ ឈឺឆ្អាលចំពោះប្រទេសជាតិ ការចូលរួមយល់និងធ្វើនយោបាយគឺវាសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសជាតិយើងមិនអាចយកវាសនាប្រទេសជាតិទៅពឹងលើតែមនុស្សមួយឬពីរនាក់នោះទេ វាសនាប្រទេសជាតិគឺពឹងទៅលើប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់គ្នាក្នុងការចូលរួម រួបរួមគ្នា ឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព និងប្រជាធិបតេយ្យ៕

គម្រោងអាហារូបករណ៍រេដបូកដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមាជាគម្រោងរបស់ក្រសួងបរិស្ថានក្រោមកិច្ចសហការជាមួយអង្គការសមាគមអភិរក្សសត្វព្រៃ ( WCS ) ដែលបានប្រកាសផ្តល់ជូននិស្សិតជនជាតិដើមភាគតិចកាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ កន្លងទៅ។

កាលពីថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា កន្លងទៅ ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ អង្គការជនជាតិដើមភាគតិចកម្ពុជា ( CIPO ) និងអង្គការ WCS បានសហការគ្នាប្រារព្ធទិវាអន្តរជាតិជនជាតិដើមភាគតិចពិភពលោក លើកទី២៩ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ ក្រោមប្រធានបទ «យុវជនជនជាតិដើមភាគតិចគឺជាភ្នាក់ងារនៃការផ្លាស់ប្តូរដោយសិទ្ធិស្វ័យសម្រេច»។ យោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់អង្គការ WCS ដែលបានចេញផ្សាយកាលពីព្រឹកថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ។

ក្នុងពិធីនេះមានបញ្ចូលនូវកម្មវិធីសម្តែងបែបប្រពៃណីជនជាតិដើមភាគតិច សិទ្ធិរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច និងបង្ហាញអំពីតួនាទីរបស់យុវជនជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងការផ្លាស់ផ្លាស់ប្តូរសហគមន៍របស់ពួកគេតាមរយៈការអប់រំ។ ហើយក្នុងពិធីខាងលើក៏បានរំលេចឡើងវិញនូវកម្មវិធីអាហារូបករណ៍រេដបូកដែរ។

កញ្ញា ព្យិញ ដើក ដែលទទួលបានអាហារូបករណ៍របស់គម្រោងរេដបូក ហើយកំពុងសិក្សាជំនាញ រៀបចំដែនដី និងរដ្ឋបាលដីធ្លី នៅរាជធានីភ្នំពេញ បានលើកឡើងតាមរយៈសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានខាងលើថា៖« នាងខ្ញុំជ្រើសរើសមុខជំនាញនេះពីព្រោះនាងខ្ញុំចង់ដោះស្រាយបញ្ហាវីវាទដីធ្លីដែលកើតមានឡើងក្នុងសហគមន៍ ក៏ដូចជាប្រើចំណេះជំនាញដីធ្លីរបស់នាងខ្ញុំដើម្បីជួយកសាងសមត្ថភាពសហគមន៍នៅក្នុងតំបន់នាងខ្ញុំ»។

លោក នេត វិបុល នាយករងអង្គការ WCS ប្រចាំប្រទេសកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់ក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានដដែលថា អាហារូបករណ៍នេះមិនត្រឹមតែជាជំនួយផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុទេ ប៉ុន្តែជាការវិនិយោគលើយុវជនដ៏សំខាន់ប្រកបដោយចីរភាពនៅថ្ងៃអនាគត។

លោក វិបុល៖« អាហារូបករណ៍ទាំងនេះនឹងជួយពង្រីកដល់ការយល់ដឹងបន្ថែមដល់នាក់ដឹកនាំវ័យក្មេងយើង»។
នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចម្រុះប្រមាណ២៤ ក្រុមផ្សេងៗគ្នា ហើយអង្គការ WCS យល់ពីតម្លៃនៃប្រពៃណីដ៏ផូរផង់ជាមួយនឹងការអប់រំបែបទំនើបរបស់សហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចនេះ។ ការណ៍ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យក្រុមយុវជនជនជាតិដើមភាគតិចចូលរួមបង្កើយដំណោះស្រាយតាមបែបវប្បធម៌ និងប្រពៃណីពួកគេដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ដូចជាដើម្បីការពារទឹកដីដូនតារបស់ពួកគេ។ នេះបើយោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ WCS។

អ្នកស្រី សួត ភានី ប្រធានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងភូមិស្រែល្វី ស្រុកកែវសីមា ខេត្តមណ្ឌលគីរី ដែលបានចូលរួមផ្ទាល់នៅក្នុងថ្ងៃប្រារព្ធពិធីនេះ បានលើកឡើងថា កាលណាយុវជនកាន់តែមានការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិដីធ្លី សហគមន៍នឹងកាន់តែរឹងមាំក្នុងការការពារសិទ្ធិដីធ្លី និងអាចការពារកេរ្តិ៍តំណែលពីដូនតា សម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយផងដែរ។

អ្នកស្រី ស្រួត ភានី បានបន្ថែមថា៖​ «យុវជននៅក្នុងសហគមន៍របស់ខ្ញុំគឺតែងតែមានសកម្មភាពចូលរួមការពារព្រៃឈើ និងសកម្មភាពទាក់ទងនឹងគម្រោងរេដបូក ដែលសកម្មភាពទាំងនេះគឺជាវិធីសាស្រ្តនាំឱ្យពួកគេការពារព្រៃឈើ និងអភិរក្សប្រពៃណីរបស់ជនជាតិយើងឱ្យនៅគង់វង្ស»។

គួររម្លឹកផងដែរថា នៅមានសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចចំនួន៤៥០សហគមន៍ទៀតដែលពុំទាន់ទទួលបានកម្មសិទ្ធិដីសមូហភាពនៅឡើយ។ សមិទ្ធផលសម្រេចបានដោយគម្រោងរេដបូកដែនជម្រកសត្វព្រៃកែវសីមាគឺជាសមិទ្ធផលដំបូងគេបង្អស់ដោយសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចបានទទួលប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី ហើយសកម្មភាពនេះបានបង្ហាញអំពីតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការពង្រីកសិទ្ធិទាំងនេះបន្ថែមទៀតនៅពេលដែលយើងគោរពឱ្យតម្លៃ និងរក្សាសិទ្ធិទាំងនេះ គឺយើងបានគាំទ្រសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចដើម្បីបង្កើតតំបន់មួយដែលធម្មជាតិ និងមនុស្សរីកចម្រើនជាមួយគ្នា។ នេះបើយោងតាមខ្លឹមសារដើមរបស់សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ WCS ដដែល៕

លោកសាស្ត្រាចារ្យ Jose Mora មកពីសកលវិទ្យាល័យ American University of Phnom Penh បានឱ្យដឹងថាអាស៊ានបានចាប់កំណើតឡើង មានប្រទេសប្រាំចូលរួមដំបូងគេក្នុងការបង្កើតសមាគមអាស៊ាននេះឡើង មានប្រទេស ឥណ្ឌូណេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន សិង្ហបុរី និងថៃ បន្ទាប់មកកម្ពុជាចូលជាសមាជិកចុងក្រោយគេនៅឆ្នាំ ១៩៩៩។

ការបង្កើតសមាគមនេះឡើងដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រឆាំងគ្នារវាងក្រុមប្រទេសដែលមានមនោគមន៍ បែបកុម្មយនិស្ត និងប្រទេសដែលមានមនោគមន៍បែបសេរី ទោះបីជាការប្រកាន់នូវមនោគមន៍ខុសគ្នា តែអ្នកដំណាងរបស់ប្រទេសនីមួយៗបានជជែកគ្នាដើម្បីសម្រេចបាននូវការបង្កើត សណ្ដាប់ធ្នាប់ក្នុងតំបន់ និងសុខសន្តិភាពក្នុងតំបន់ សម្រាប់សមាជិកទាំងអស់។

សម្រាប់អាស៊ានមិនអាចការពារព្រំដែនរបស់ប្រទេសដែលជាសមាជិកនោះបានទេ តែអាស៊ានអាចត្រឹមតែទទួលស្គាល់ដែនដីរបស់ប្រទេសជាសមាជិកនីមួយៗនោះ ហើយនៅពេលមានបញ្ហានានា ទាក់ទងនឹងបញ្ហាផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេស អាស៊ានគ្មានដែនសមត្ថកិច្ចក្នុងការដោះស្រាយនោះទេ។

តាមការបង្ហាញអំពីការយល់ឃើញរបស់សាស្ត្រាចារ្យ Bradley ពីសកលវិទ្យាល័យ Paragon International University អំពី បរិបទរបស់អាស៊ានពីមុន គឺជាសម្ព័ន្ធរក្សាសន្តិសុខ តែសម្ព័ន្ធមួយនេះបានប្រែខ្លួនបន្តិចម្ដងៗរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ដែលគេស្គាល់ថា សហគមន៍អាស៊ាន។

ហើយមូលហេតុដែលសហគមន៍មួយនេះនៅតែអាចឈរជើងបាន ដោយសារការ ជោគជ័យទៅលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម មានការរីកចម្រើនយ៉ាងទូលំទូលាយ និងការធ្វើសមាហរណកម្មទាំងក្នុង និងក្រៅដំបន់ផងដែរ។

សម្រាប់ ចំណុចសំខាន់៣ ដែលអាស៊ានផ្ដោតលើមាន សេដ្ឋកិច្ច សង្គម គឺមានភាពរីកចម្រើន ល្អប្រសើរ តែយ៉ាងណាមិញសម្រាប់នយោបាយ គឺជាបញ្ហាចោទចំបង។

ជាក់ស្ដែងដូចជម្លោះនៅ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា អាស៊ាននៅតែមិនអាចមានដំណោះស្រាយអ្វីក្នុងការជួយ ដោះស្រាយបញ្ហារបស់ប្រទេសនោះទេ។ មួយវិញទៀត ប្រទេសដែលជាសមាជិកអាស៊ានមានប្រទេសខ្លះមានភាពរីកចម្រើន ហើយខ្លះនៅមានកម្រិតនៅឡើយ នេះជាបញ្ហាប្រឈមផងដែរ។

ហើយនិន្នាការនយោបាយរបស់ប្រទេសនីមួយៗ ក៏មានគម្លាតឆ្ងាយពីគ្នា សមាជិកពាក់កណ្ដាលជា ប្រជាធិបតេយ្យ សិង្ហបុរី ឬម៉ាឡេស៊ី ហើយពាក់កណ្ដាលមិនមែនប្រជាធិបតេយ្យ មានប្រទេសឡាវ ឬវៀតណាម ជាដើម។

ដោយសារតែគម្លាតនៃនយោបាយបែបនេះហើយក៏អាចជាបញ្ហាសម្រាប់អាស៊ានក្នុងការឈរជើងផងដែរ ដោយសារតែគោលការមិនរំលោភកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសសមាជិក និងគោលការឯកភាពរួមរបស់អាស៊ានដែលរារាំងអាស៊ានក្នុងការដើរទៅមុខបានរលូន៕

យោងតាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់មន្ទីរសុខាភិបាលនៃរដ្ឋបាលខេត្តព្រះវិហារ ចេញថ្ងៃទី១០ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ នេះ បានធ្វើការអំពាវនាវដល់សាធារណជនទាំងអស់ សូមកុំបរិភោគរុក្ខជាតិ ឬសត្វល្អិត ដែលយើងមិនស្គាល់ ឬមិនដែលធ្លាប់បានបរិភោគពីមុនមក ព្រោះវាអាចបណ្តាលអោយប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរបស់លោកអ្នកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងអាចឲ្យបាត់បង់អាយុជីវិតបាន។

ជាក់ស្ដែងកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ មានប្រជាពលរដ្ឋពីរនាក់ប្តីប្រពន្ធ រស់នៅក្នុងភូមិស្រអែមត្បូង ឃុំកន្ទួត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ បានសង្ស័យពុលចំណីអាហារ ដោយពួកគាត់ទាំងពីរនាក់ បានបរិភោគសត្វកំភេមខ្មោច ដោយបុរសជាប្តីបរិភោគចំនួនបីក្បាល និងស្ត្រីជាប្រពន្ធបានបរិភោគចំនួនប្រាំក្បាល។ បន្ទាប់ពីពួកគាត់ទាំងពីរនាក់បានបរិភោគរួចប្រមាណជា១០នាទី ពួកគាត់មានអាការៈ រមាស់ ក្អួតចង្អោរ និងមានពងបែកក្នុងមាត់។ ទោះបីពួកគាត់ត្រូវបានខិតខំព្យាបាលដោយក្រុមគ្រូពេទ្យយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពួកគាត់ទាំងពីរនាក់បានបាត់បង់អាយុជីវិតផងដែរ។

គួររំលឹកថា កន្លងមកមន្ទីរសុខាភិបាលក៏បានសង្កេតឃើញប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ដោយសារបរិភោគរុក្ខជាតិដូចជា ផ្សិត ឬក៏សត្វល្អិត ដែលបណ្តាលឲ្យពុលអ្នកខ្លះអាចជួយសង្គ្រោះបាន និងអ្នកខ្លះទៀតមិនអាចជួយសង្គ្រោះបាន។ ដោយស្ត្រីជាប្រពន្ធបានស្លាប់កាលពីថ្ងៃទី៥ និងបុរសជាប្តីបានស្លាប់នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣៕

យោងតាមសេចក្តីប្រកាសចេញនៅថ្ងៃទី០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ថា គម្រោងខាងលើទទួលបានការគាំទ្រពីមូលនិធិ Metis ដែលជាគំនិតផ្ដួចផ្ដើមតែមួយគត់បង្កើតឡើងដោយទីភ្នាក់ងារ AFD នៅឆ្នាំ២០២១ ដើម្បីផ្សាភ្ជាប់សិល្បៈនិងការអភិវឌ្ឃក៏ដូចជាដើម្បីលើកកម្ពស់អត្ថប្រយោជន៍នៃគម្រោងនានាដែលដាក់ឲ្យគម្រោងនេះដំណើរការដោយ AFD។

ជាមួយសមិទ្ធផលយ៉ាងត្រចះត្រចង់នេះ គម្រោងខាងលើនឹងជួយលើកស្ទួយស្នាដៃសិល្បៈទាំងនេះថែមមួយកម្រិតទៀត។ ក្នុងន័យនេះ ពិពរណ៍មួយនឹងត្រូវរៀបចំឡើងនៅក្នុងឱកាសមហោស្រពមួយរយៈពេលនៅកណ្តាលក្រុងបាត់ដំបងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ខាងមុខ។

ក្នុងអំឡុងមហាស្រពនេះ នឹងមានការដាក់បង្ហាញស្នាដៃសិល្បៈចំនួន៥ និងការសម្តែងទស្សនីយភាពសៀកជូនប្រជាពលរដ្ឋទស្សនា។

សេចក្តីប្រកាសដដែលបន្តថា «គម្រោងនេះមានទិសដៅបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងបរិយាប័ន្នរបស់ខេត្តបាត់ដំបងតាមរយៈការលើកស្ទួយតម្លៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប និងភាពរស់រវើកនៃសិល្បៈរបស់ខេត្តមួយនេះ»។

គួររំលឹកផងដែរថា គម្រោងខាងលើបានចាប់ផ្តើមដោយការរៀបចំសិក្ខាសាលាមួយឈ្មោះថា Phare Design Lab នៅខេត្តបាត់ដំបងកាលពី ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ កន្លងទៅ ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់សិស្សសាលាហ្វារពន្លឺសិល្បៈ។

សិក្ខាសាលារយៈពេលមួយសប្ដាហ៍នេះបានជួយបង្កើតឲ្យមានស្នាដៃសិល្បៈចំនួន៧ ដែលត្រូវបានដាក់បង្ហាញនៅក្នុងឧទ្យានស្ថានទូតបារាំង កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងឱកាសខួប៣០ឆ្នាំនៃវត្តមានរបស់ទីភ្នាក់ងារ AFD នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា៕

យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម របស់សមាគមធនាគារនៅកម្ពុជា និងសមាគមមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី ០៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ បានឱ្យដឹងថា សមាគមទាំងពីរមានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងលើករណីចោទប្រកាន់ខាងលើនេះ។

សមាគមបាន និងកំពុងធ្វើការយ៉ាងសស្រាក់សស្រាំលើរបៀបវារៈនៃការផ្តល់កម្ចីប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ និងការដាក់ចេញនៅគោលការណ៍ការពារអ្នកប្រើប្រាស់របស់គ្រឹះស្ថានធនាគារ និងហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា។

ទាក់ទងនឹងករណីចោទប្រកាន់នេះ សមាគមធនាគារនៅកម្ពុជា និងសមាគមនហិវញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា បានស្នើឱ្យគ្រឹះស្ថាននីមួយៗ ដែលមានឈ្មោះនៅក្នុងរបាយការណ៍នោះ ធ្វើការត្រួតពិនិត្យឱ្យបានហ្មត់ចត់លើករណីចោទប្រកាន់ទាំងអស់នោះ។ ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ និងភាពមិនលម្អៀងលើលទ្ធផលនៃការរកឃើញចំពោះបញ្ហានេះ សមាគមយល់ឃើញថាចាំបាច់ និងមានការសើបអង្កេតឯករាជ្យមួយផ្សេងទៀត។

«ប្រើសិនបើពិតជាមានការប្រព្រឹត្តិខុសពីសំណាក់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុដែលជាសមាជិកមែននោះ សមាគមទាំងពីរ នឹងគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងក្លាចំពោះចំណាត់ការវិន័យលើគ្រឹះស្ថានធនាគារ និងមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ រឺបុគ្គលពាក់ព័ន្ធ។ វិធានការដ៏ម៉ឺងមាត់នេះគឺជាការចាំបាច់ ដើម្បីរក្សាកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងទំនុកចិត្តសាធារណជនមកលើប្រព័ន្ធធនាគាររបស់យើង»។

សមាគមធនាគារនៅកម្ពុជា និងសមាគមមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា ក៏បានសំដែងការអរគុណចំពោះការយកចិត្តទុកដាក់ពីសំណាក់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលលើបញ្ហានេះ ហើយសមាគមទាំងពីរសង្ឃឹមថានៅពេលអនាគត យើងនឹងអាចធ្វើការជាមួយគ្នាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍អ្នកប្រើប្រាស់។

សមាគមទាំងពីរនឹងបន្តពិនិត្យមើលលើគោលនយោបាយនៃការវាយតម្លៃឥណទានរបស់គ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុនីមួយៗ និងគោលនយោបាយប្រមូលបំណុល រួមបញ្ចូលទាំងការកែលម្អចាំបាច់ ដើម្បីធានាបាននូវដំណោះស្រាយត្រឹមត្រូវ និងសមស្របដែលអាចទទួលយកបាន ទាំងចំពោះផលប្រយោជន៍របស់អតិថិជន ផលប្រយោជន៍របស់ធនាគារ និងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ៕

យោងតាមសេចក្តីជូនដំណឹងក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ចេញថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា​ ឆ្នាំ២០២៣ អនុក្រឹត្យ​នោះ ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​កាលពី​ថ្ងៃទី​១៦ ខែមីនា ក្នុង​គោលបំណងត្រួតពិនិត្យ តាមដាន​ និង​វាយតម្លៃ​លើ​ផល​ប៉ះពាល់​ចំពោះ​ការប្រកួតប្រជែងដែ​លអាចកើតមាន​ឡើង​តាមរយៈ​ការរួម​បញ្ចូល​គ្នានៃធុរកិច្ច ព្រមទាំង​រារាំង​រាល់​ការរួមបញ្ចូល​គ្នា​នៃ​ធុរកិច្ច​ទាំងឡាយ​ណា​ដែល​មិន​អនុលោម និង​អាច​បំពាន​បទប្បញ្ញត្តិ​ជា​ធរមាន។

សេចក្តី​ជូន​ដំណឹង​ដដែល​បន្ថែម​ថា តាមរយៈអនុក្រឹត្យ​នេះ កាតព្វកិច្ចសំខាន់ៗ​ពាក់ព័ន្ធនឹង​ការ​រួមបញ្ចូលគ្នានៃ​ធុរកិច្ចចំនួន​បី រួមមាន ការជូនដំនឹងជាមុន​អំពីការ​បញ្ចូលគ្នា​នៃធុរកិច្ច ការជូន​ដំណឹង​ជាក្រោយអអំពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃធុរកិច្ច និងការ​ចុះបញ្ជីការ​រួមបញ្ចូលគ្នា​នៃ​ធុរកិច្ច។​

លោក ប៉ែន សុវិជាតិ អគ្គនាយកនៃ​អគ្គនាយកដ្ឋាន​ពាណិជ្ជកម្ម​ប្រាប់​ Newsroom​ Cambodia ​ថា ច្បាប់មួយ​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការប្រកួតប្រជែងអាច​បើក​ទូទាយ​ទីផ្សារ​ឱ្យ​ភាគី​ដែល​មាន​ភារកិច្ច​ដូចគ្នា​មាន​ឱកាស​អាច​ជជែកគ្នា ដើម្បី​ផ្តល់ជាប្រយោជន៍​ដល់​អតិថិជន៕