The river turns golden at sunset, and in the quieter stretches, away from the buzz of passing long-tail boats, Irrawaddy dolphins splash in the twilight.

Known as Mekong dolphins, the critically endangered Irrawady make their home in a 90-kilometer stretch of the river between Kratie town and the Laos border. Less than 100 remain, say experts, with around half the population believed to live in the waters around Kratie.

In the days before Covid, a community of businesses thrived on the tourists who came to see them, but since the country reopened in late 2021, travelers have yet to return.

“Sales are not good,” said Chhnang Salen, a 65-year-old fish vendor at the Kampi Rapids, a popular departure point for riverboat tours. “Due to the economic crisis, tourists do not travel anymore.”

Kampi Village, about 15 kilometers north of Kratie town, is ground zero for dolphin spotting, and the area is occasionally busy on long weekends and national holidays. Most other times, business is slow.

“The Kampi Rapids is only a stop,” Chhnang Salen said. “People don’t stay long before they take a boat to see the dolphins or continue on to Ratanakiri or Phnom Penh.”

Vendors have talked with local authorities about building more overwater huts to accommodate more visitors, yet so far, no decision has been made.

“There is only one place to visit,” said Sun Hean, a 77-year-old Kampi vendor. “If they do not let us build, how can we get more visitors?”

Vendors at Kampi are pressing the government to address a number of challenges, like limited transportation options to the area, poor roads and a lack of marketing.

Severia Bel, a 30-year-old journalist from Lithuania, recently visited Kampi and found preparing for the trip such a struggle that she considered not going.

“When I was looking into coming to Cambodia, there were some places I couldn’t find bus tickets online,” she said. “If you’re planning to go — and maybe you don’t know what you’re doing or you’re a bit nervous like me because I’m a woman traveling alone — you’re like, ‘Oh, what happens if I go somewhere and then there’s no transport.'” 

Compared to Cambodia’s larger neighbors, like Thailand and Vietnam, the transportation sector is still largely underdeveloped, said Chhay Sivlin, president of the Cambodian Tourism Association.

“Only a few big companies can afford to invest in digitalization,” she said.

The local tourism department is doing all it can with limited resources, said Chan Sokunthy, director of the Kratie Provincial Department of Tourism. The department offers vendors regular training and has increased the number of tourist destinations in the province.

“We are always working on it,” he said. Kratie now has more than 20 official tourist spots, including the Kampi rapids, Koh Trong and Koh Promcharey.

“The extra destinations help to extend visits,” he said. “At least they stay one night.”

Even so, many tourism businesses in the area are barely hanging on. Chhay Sivlin, from the Tourism Association, urged the government to make good on promises of financial support for the industry, otherwise, one of the country’s top tourism draws could wither away.

“Even in Siem Reap, most financing has yet to reach the private sector,” she said. “The loans have not yet arrived, or the conditions for lending are too strict. There seems to be nothing to facilitate and encourage the private sector.”

លោកនិយាយ​ថា៖ «ពីមុនយើងធ្លាប់តែចេញចូល​ស្រេច​តែ​ចិត្ត ដល់​ពេល​ក្រោយ​មក​ក្រម​បរិស្ថាន​គេ​ហ្នឹង​គេ​មុន​នឹង​ធ្វើ ឱ្យយើងប្រាប់ឱ្យ​គេបើសិនជាធ្វើខុសអី ផាកពិន័យច្រើនទៀតលុយច្រើន» ។​

ក្រម​បរិស្ថាន​ត្រូវ​បាន​សភា​អនុម័ត​កាលពី​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​២០២៣​​។ ក្រម​នេះ​បាន​កំណត់​​អំពី​វិធាន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ត្រូវ​គោរព ​និង​ប្រតិបត្តិតាម​ក្នុង​ការ​ពង្រឹង​ ធ្វើ​ទំនើប​កម្ម​ ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​សង្គតិ​ភាព​ និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រសើរ​ឡើង​នូវ​ការ​គ្រប់​គ្រង​លើ​កិច្ច​គាំពារ​បរិស្ថាន​ ការ​អភិរក្ស​ និង​ស្តារ​ឡើង​វិញ​នូវ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ ជីវៈ​ចម្រុះ​ មុខ​ងារ​ប្រព័ន្ធ​អេកូ​ឡូស៊ី​ ដើម្បី​ការ​រស់​នៅ​ និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រកប​ដោយ​ចីរភាព​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា។​

ក្រោយ​ការ​ប្រកាស​អនុម័ត ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ដែ​ល​​កំពុង​អាស្រ័យ​ផល​ដោយសារ​ព្រៃឈើ​ដូចជា​លោក យ៉ាត ត៉ាយ អះអាងថា ក្រម​នេះ​ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិដើមភាគតិច ទាំងការរស់នៅ ការ​ប្រកប​​របរចិញ្ចឹមជីវិត លែង​​មានសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី និង​សិទ្ធិ​អាស្រ័យផល​លើ​ធម្មជាតិ និងព្រៃឈើ ដែលជាការព្រួយបារម្ភបាត់បង់អត្ត​​សញ្ញាណតាំងពីដូនតារបស់ពួកគេ។

អ្នកស្រី ផ្លឹក ភីរំ តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចបានលើកឡើងថា ​ក្រម​បរិស្ថាន និង​ធនធាន​​ធម្មជាតិ ដាក់បញ្ចូលជនជាតិដើមភាគតិចជាសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ក្លាយ​ជា​ជនរងគ្រោះផ្នែកដីធ្លី និងជាការរំលោភសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។

អ្នកស្រីបន្ត៖ «ក្រមបរិស្ថានហ្នឹងកំពុងតែដកហូតសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច និង​ដកហូត​ដីធ្លី​វប្បធម៌​ប្រពៃណី​​ជនជាតិដើ​មភាគតិច»។

អ្នកស្រីថា គោលបំណងនៃក្រមបរិស្ថានិងធនធានធម្មជាតិមិនមែនដើម្បីស្តារ និងអភិវឌ្ឍព្រៃ​ឈើ​ប្រក​ប​​ដោយចីរភាព​នោះ​​ទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺជាការដកហូតសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច។ អ្នកស្រីបន្ថែម​ថា អាជ្ញាធរ​ដែនដីកំពុងតែ​រិតត្បិតមិនឱ្យ​ជនជាតិដើមភាគតិចនៅខេត្តមណ្ឌលគិរីស្រុកកែវសីម៉ា ស្រុក​អូរាំង និងស្រុកពេជ្រាដា ប្រកបរបរធ្វើស្រែលើដីស្រែចំការរបស់ពួកគេផ្ទាល់។​

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «គេមិនឱ្យយើងកាប់ចំការថ្មី ហេតុអ្វីបានគេមិនឱ្យយើងកាប់ចំការថ្មី អាហ្នឹង​ការគិត​របស់​គេ​ថាយើងជនជាតិដើមភាគតិចជាអ្នកបំផ្លាញ គេមិន​បាន​គិត​ទៅ​លើ​ក្រុមហ៊ុន​ធំៗ​ទេ​ដែល​កំពុង​តែ​បំផ្លាញ​ ឬ​ជាជនជាតិ​ផ្សេងទៀត​ដែល​គេ​មក​រស់នៅ​ ដែល​គេ​មិនមែន​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច គេកំពុងតែបំផ្លាញតែគេមើល​មិន​ឃើញ ឧកញ៉ាធំៗដែលកំពុងតែហ៊ុំព័ទ្ធដីរបស់រដ្ឋ រដ្ឋា​ភិបាល​គេមើលមិនឃើញទេ គេមើលឃើញជនជាតិ​ដើមភាគតិច​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក​ កាប់​ចំការ​តែ​មួយហិចតា ពីរហិចតាទេ»។​

កាលពីថ្ងៃទី​១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ តំណាងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ១៨៩នាក់ បាន​ចេញ​សេចក្តី​ថ្លែងការណ៍​រួម​មួយ ​ដោយ​លើកឡើង​ថា​​​ ​​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​ទទួល​រង​​​អំពើ​អយុត្តិធម៌​ជា​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ដែល​បណ្ដាល​មក​ពី​ការ​ធ្វើ ឬ​ការ​បង្កើត​ក្រម​បរិស្ថាន និង​ធនធានធម្មជាតិ ច្បាប់​ផ្សេងៗ និង​លិខិត​បទដ្ឋាន​គ​តិយុត្ត​ដែលនឹងដកហូត​សិទ្ធិដីធ្លី តំបន់ប្រពៃណី វប្បធម៌ ជំនឿសាសនា តំបន់​​អាស្រ័យ​ផល អនុផល និងធនធានរបស់ខ្លួនស្ថិតនៅជុំវិញសហគមន៍ខ្លួន ដែល​រារាំង ឬ​កាត់​បន្ថយ​​សិទ្ធិ​ប្រើប្រាស់ ជាពិសេសសិទ្ធិអភិវឌ្ឍន៍ អភិរក្សមរតកវប្បធម៌ និង​ផល​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​​តាម​តម្រូវការ។

ចំណែកលោក ស្រូន ចាន់ រស់នៅភូមិជាមួយគ្នានេះ​លើកឡើងថា ក្រមបរិស្ថាន ​និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ធ្វើ​ឱ្យប៉ះ​ពាល់​ដល់​សិទ្ធិដីធ្លី និង​ជាការលុបបំបាត់ការធ្វើចំការវិលជុំ និងការអាស្រ័យ​ផលទៅ​លើ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​របស់ជនជាតិដើមភាគតិច និង​ធ្វើឱ្យជនជាតិដើមភាគតិចប្រឈម​ការចំណាក​ស្រុក​ និងជំពាក់បំណុលដោយសារគ្មានការងារធ្វើប្រសិនបើពួកគាត់​មិនបានធ្វើចំការវិលជុំ។

លោកបន្តថា៖ «បញ្ហាដូចជាយើងបាត់បង់ដីធ្លី យើង​បាត់បង់​ស្រែ​ចំការ​របស់យើង និង​ធ្វើ​ឱ្យ​បងប្អូន​យើង​រស់នៅ​ពិបាក​ អាចនឹងប្រឈមមុខទៅថ្ងៃអនាគតខ្លាំងមែ​នទេន» ។​

ដូចគ្នានេះដែរលោក ច្រូត ផ្លើត ជនជាតិដើមភាគតិចពូនង អាយុ៤៣ឆ្នាំ ក៏បាន​យល់ស្រប​ដែរថា សេចក្តីព្រាង​ច្បាប់ថ្មីស្តីពីក្រមបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​រស់នៅ​ ការប្រកបមុខរបរ ​​អត្តសញ្ញាណ ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ជនជាតិដើមភាគតិច និង​ការអាស្រ័យ​ផល​ពី​ធនធាន​ធម្មជាតិ។​

លោក ថាញ់ ហ៊ីម អាយុ៥០ឆ្នាំ ជាប្រធានភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី បានបា្រប់ Newsroom ​Cambodia ថា​ នៅ​តំបន់​របស់​លោក ឃើញមានគេអនុវត្ត​ក្រម​បរិស្ថាន​នេះ​បណ្ដើរៗ ដោយ​ពលរដ្ឋ​មិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទំនៀមទម្លាប់ទៅស៊ីឈ្នួល ឬចំណាក​ស្រុករកការងារធ្វើបានទេ។ លោក​បន្ត​ថា ពលរដ្ឋជាជនជាតិដើមភាគតិច​ចូលចិត្តរបៀបរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះ មិនចង់កែប្រែនោះទេ បើទោះបីជា​អាជ្ញាធ​រថា មុខរបរនេះហួសសម័យក៏​ដោយ​។​

លោកថ្លែងថា៖ «ក្រមនេះវាហួសហេតុពេក ពលរដ្ឋ​យល់ស្រប​ដែល​ខាង​បរិស្ថាន​មិន​ដក​ហូត​ចម្ការ​ចាស់ ​ប៉ុន្តែពលរដ្ឋបារម្ភខ្លាចមិនមែនយកទៅអភិរក្ស យកទៅដាក់នៅក្រុមហ៊ុនវិញ។ បើយក​ទៅ​អភិរក្ស ពលរដ្ឋឯក​ភាព ប៉ុន្តែបើយកទៅដាក់នៅក្រុមហ៊ុន ពលរដ្ឋនឹងក្រោកឡើងតវ៉ាទាំងអស់គ្នា »។​

សម្រាប់លោក ក្លាង ផូល អាយុ៤៧ឆ្នាំ ជាគណៈកម្មការភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី ទទូច​ឱ្យមានការបែងចែកដីឱ្យបានច្បាស់ និងចេញបញ្ជីដីសមូហភាព ដីអភិរក្សផ្សេងៗឱ្យបានឆាប់។

លោកថ្លែងថា៖ «ឥឡូវនេះ ដីយើងធ្លាប់អាស្រ័យផល ដាំស្រូវដាំដំឡូង ដីបងប្អូន​ធ្លាប់​ដាំកា​ហ្វេ​ដាំ​កៅស៊ូដើ​ម្បី​​លក់​អស់ហើយ គេឈប់ឱ្យដាំហើយ។ គេឱ្យយើងទៅស៊ីឈ្នួលគេ ស៊ីឈ្នួលក្រុមហ៊ុនវិញ  គេថាឱ្យយើងរស់​ឱ្យដូចគេដូចឯង »។

ចំណែកលោក ងេះ ណាំ ជាពលរដ្ឋក្នុងភូមិពូលុ ស្ថិតក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី​លើកឡើង​ថា  លោកធ្លា​ប់​ឮ​ពី​​ក្រមបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែលោកមិនយល់ពីខ្លឹមសារនោះឡើយ។ លោកស្នើ​សុំឱ្យ​អ្នកពាក់ព័ន្ធ ស្វែង​រកទីផ្សារជូនកសិករជាជនជាតិដើមភាគតិច ​ជាជាង​បង្កើត​លក្ខខណ្ឌ​ជាច្រើន​មក​រារាំង​ពួក​គាត់។​

លោករៀបរាប់ថា៖ «គាត់កៀបសិទ្ធិជនជាតិដើមភាគតិច យើង​រស់នៅ​មិនមែន​នៅ​ភពក្រៅ​ផ្សេង​ឯណា។ រស់​នៅក្រោមរដ្ឋទាំងអស់។ យើងមិនដឹងច្បាប់យ៉ាងម៉េចៗទេ ប៉ុន្តែមានរាស្ត្របានមានរដ្ឋ។ បើ​ឳពុក​ធ្វើអ៊ីចឹង កូន​នឹងស្លាប់។ បើគាត់ចង់អភិវឌ្ឍទៅមុខ តែអត់មានរីកទៅមុខផងហ្នឹង។ កៀប​យើង ជាន់យើងរហូត សូមរាជរដ្ឋា​ភិបាលជួយគិតផង»។

បើតាម​​ជំរឿនក្នុងឆ្នាំ២០១៣​ ចំនួនជនជាតិដើមភាគតិចមានប្រមាណ ១៨៣.៨៣១នាក់ ស្មើនឹង ១.២៥% ក្នុងនោះមានស្ត្រីជាជនជាតិដើមភាគតិចប្រមាណ ៥១.១% ដោយមាន ២០ខេត្ត/ក្រុង និង ២២អំបូរ។

លោក រស់ សុដ្ឋា នាយក ប្រតិបត្តិ នៃ អង្គការសម្ព័ន្ធភាពការពារ សិទ្ធិមនុស្ស ហៅកាត់ថា CHRAC លើក​ឡើងថា បើតាមដែលលោកធ្លាប់ដឹងកន្លងមកក្រមបរិស្ថានជាទិ​សដៅមួយរបស់​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​ធានាឱ្យមាន​និរន្តភាពព្រៃឈើ និងលើកកម្ពស់គោលនយោបាយបៃតង។

លោកថ្លែងថា៖ «ប៉ុន្តែយើងត្រូវមើលច្បាប់ហ្នឹង រដ្ឋបង្កើត​ច្បាប់​ឡើង​គឺ​ត្រូវ​អនុលោម​ទៅ​តាម​ច្បាប់​អន្តរជា​តិ​ក៏​​ជាកាតព្វកិច្ចរបស់រដ្ឋភាគី ដែល​រដ្ឋភាគី​គឺ​ត្រូវ​ទទួល​បាន​គេ​ហៅថា​សច្ចាប័នទៅលើ​ច្បាប់​អស់​ទាំង​ហ្នឹង​ហើយ» ។

លោកបានលើកឡើងបន្ថែមពីសិទ្ធិរបស់បងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិចថា ពួកគាត់​មាន​សិទ្ធិ​កំណត់​អនាគត​​របស់ខ្លួន ការគ្រប់គ្រងសហគមន៍របស់គាត់ និងមិនត្រូវមើលរំលងពួកគាត់ឡើយ។​

លោកថ្លែងទៀតថា៖ «ជនជាតិដើមភាគតិចពេលមានទាន់មានក្រមនេះវាមានបញ្ហារួចទៅហើយ ដូចថាក្រុម​ហ៊ុនមានអំណាចគាត់​ចេះ​តែ​រំខាន​ដល់​ជីវភាព​សហគមន៍​វប្បធម៌​រប​ស់គាត់ ប្រពៃណី ទំនៀម​ទម្លាប់» ។​

​ក្រម​បរិស្ថាន​ និង​ធនធាន​ធម្មជាតិ ក៏​​មាន​ចែង​អំពី​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​លើ​ការ​គ្រប់គ្រង​គ្រោះ​មហន្ត​រាយ ​ការ​បង្ក​ការ​ខូច​ខាត​ដល់​បរិស្ថាន ​ការ​បង់​ថ្លៃ​បំពុល​បរិស្ថាន ​ការ​ហាម​ឃាត់​ការ​បោះ​ចោល​ និង​ការ​ដុត​សំរាម​ សំណល់​រឹង​នៅ​ទីប្រជុំជន​ ការ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ការ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ថង់​បា្លស្ទិក ​ការ​បំពុល​ក្នុង​ដែន​ទឹក​ ការ​បំពុល​ខ្យល់​ សំឡេង ​និង​ រំញ័រ ​និង​ការ​គ្រប់​គ្រង​វត្ថុ​ប្រើ​ប្រាស់​ដែល​បង្ក​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ផ្សេង​ទៀត​ ដូច​ជាសំណល់​អាគុយ ​និង​សំណល់​ថ្មពិល។​

Newsroom Cambodia បានទៅដល់មន្ទីរបរិស្ថានខេត្តមណ្ឌលគិរី​កាល​ពី​​ថ្ងៃទី៦មិថុនា ២០២៤ ដើម្បី​សុំ​​​សម្ភាសន៍ លោក ឆៅ ប៊ុនធឿន ប្រធានមន្ទីរបរិសា្ថនខេត្ត ប៉ុន្តែ​ដោយ​លោក​មាន​ការរវល់​មិន​បាន​ជួប។ នៅថ្ងៃ​ដដែលលោក បានឆ្លើយប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ដោយសារ​តែ​លោក​មិន​ទាន់​បាន​មើល​ក្រម​នេះ​អស់លោកមិនអាចឆ្លើយបាន។

លោកថា៖ «ក្រមចេញហើយវាមិនអាចបកស្រាយបានទេតាមក្រមមាត្រាគេថាម៉េចគឺអញ្ចឹង មិនអាច​បក​ស្រាយ​មិនអាចពន្យល់បានទេ ព្រោះអីអាចផ្ទុយនឹងក្រមសម្រាប់ការឆ្លើយរបស់ខ្ញុំ»។

លោក ខ្វៃ អាទិត្យា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថានបានឆ្លើយតបកិច្ចសម្ភាសន៍មកកាន់ Newsroom Cambodia ​ថាក្រមបរិស្ថានគឺជាសមិទ្ធផលរួមកើតចេញពីការប្តេជ្ញាចិត្ត ទាំងរដ្ឋាភិបាល និង​អ្នក​ពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីឧត្តម​ប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនកម្ពុជាជាធំ និងជាពិសេសបាន​ពិគ្រោះ​យោបល់​កម្រិត​ជំនាញ​បច្ចេកទេស និង​កម្រិតនយោបាយជាមួយក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដៃគូអភិវឌ្ឍ វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋ។ ​

លោកបានលើកឡើងថា៖ «ក្រមបរិស្ថាន យើងបើកទូលាយចំពោះមនុស្សគ្រប់។ នៅមាត្រា១២ នៃ​ក្រម​បរិស្ថាន​​បានលើកឡើងពីសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ដែល​បាន​លើក​ឡើង​ពី​សិទ្ធិ​មនុស្សទូទៅ រាប់ទាំងបងប្អូនជនជាតិដើមភាគតិច»។​

លោកលើកឡើងទៀតថា៖ «ត្រង់ជំពូកទី៦ មាត្រា៣៦៨ ដល់៣៧៤ បានលើកឡើង​ផង​ដែរ​ពី​ការចូលរួម​​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ត្រង់មាត្រាទាំងអស់នេះ បានលើកឡើងពីសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ ដែល​បាន​ចូលរួម សិទ្ធិការ​ប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ  ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ  ការបង្កើត​សហគមន៍​តំបន់​ការពារ​ធម្មជាតិ​ជាដើម» ។

បើតាម​លោក​ ខ្វៃ អាទិត្យា សហគមន៍មូលដ្ឋានសំដៅដល់សហគមន៍ដែលជាជនជាតិ​ដើមភាគតិច ឬមិនមែនជា ដែលរស់នៅលើទីតាំងណាមួយជាក់លាក់ ហើយបានបង្កើត ឬចងក្រង ឬមិនបាន​ចងក្រងជាសហគមន៍តំបន់ការពារធម្មជាតិ សហគមន៍ព្រៃឈើ ឬសហគមន៍​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​កំណត់​ដោយ​​ច្បាប់។ ក្រមបរិស្ថាននៅទីនេះ មិនប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិ ឬ​បាត់បង់​ការទទួល​ស្គាល់​បុគ្គល​ណាមួយ​ឡើយ​ គឺរក្សា​នៅដដែល។

ត្រឡប់មកកាន់អ្នកស្រី ប្លង់ ញ៉េន ជាជនជាតិដើមភាគតិចពូនង រស់នៅភូមិពូឆប់ ខេត្តមណ្ឌលគិរី​​វិញ ​អ្នកស្រីនៅតែមានក្ដីព្រួយបារម្ភទៅលើដីសហគមន៍របស់គាត់ ដោយខ្លាច​មាន​ក្រុមហ៊ុន​មាន​អំណាច​មក​បំពា​ន។ អ្នកស្រីក៏បានសំណូមពរឲថ្នាក់ដឹកនាំជួយចាត់ចែងដីណាសម្រាប់ការពារ ដីណាសម្រាប់ឱ្យពួកគាត់រស់​នៅឱ្យ​បានត្រឹមត្រូវផងដែរ។

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ចឹងទៅសូមថ្នាក់ដឹកនាំសម្ដេច ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យ​គាត់​ដោះស្រាយ​ឱ្យ​ពួកខ្ញុំជា​ជាតិ​ដើម​ភាគ​​តិ​ចហ្នឹង កន្លែងណាដីតំបន់ការពារ ចឹងកន្លែងណាឱ្យដីពួកខ្ញុំរស់នៅ»៕​

ក្នុងទឹកមុខមិនសូវស្រស់ស្រាយ ស្របពេល​ដែល​ស្ថានភាព​លក់ដូរ​មិនសូវ​ដាច់​ អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន អាយុ៦៥ឆ្នាំ ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី លើកឡើង​​ថា​ ការលក់ដូរនៅតំបន់រមណីយដ្ឋានជួរ​ទន្លេមេគង្គ-កាំពី មិនសូវមានមនុស្សដូចមុនទេ។​

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖ «ការលក់ដូរមិនសូវមានមនុស្សទេ មានតែមុនចូលឆ្នាំមកតិចតួចលក់បានខ្លះៗ សម្រាប់​ទំនិញ​មិនជាថ្លៃទេទៅកន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ គ្រាន់តែ​នៅ​ទីនេះ​សេដ្ឋកិច្ច​ម្នាក់ៗ​ត្អូញ​ថា​គ្មាន​លុយ​ អ៊ីចឹងគ្នាមិនសូវមកដើរលេងទេ។ កន្លែងនេះ​ភាគច្រើន​អ្នក​ភ្នំពេញ​ឧស្សាហ៍​មក​ញ៉ាំបា​យ​ មិនថា​អ្នក​ទៅ​មណ្ឌលគិរី ឬរតនៈគិរី ហើយគេចូលទៅជិះទូកមើលផ្សោតហើយក៏ទៅៗ [ភ្នំពេញ]»។

អង្គុយលក់អន្សមអាំងក្រោមដើមឈើធំមួយ មានសភាពស្ងាត់កណ្តាលសហគមន៍កាំពី អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន វ័យ៧៧ឆ្នាំ និយាយ​ថា​ ក្នុង​មួយ​រយៈចុងក្រោយ​នេះ អ្នកស្រី​លក់​ដូរ​​មិន​សូវ​ដាច់ ដោយសារ​ខ្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​បែបកម្សាន្ត​សម្រាប់​​ភ្ញៀវទេសចរណ៍។​

អ្នកស្រីនិយាយ​ថា៖ «មានតែកន្លែងលេង បើគេអត់ឱ្យយើងធ្វើ​រោងនៅ​ទន្លេគេមានអីលេង? បើយើង​ធ្វើ​កញ្ចុះ​នៅ​តាម​មាត់​ច្រាំង មានអីគេអង្គុយលេង»។

ទោះបីតំបន់ទេសចរណ៍​តាម​ដង​ទន្លេ​មេគង្គទាំង​នេះនៅជិត​​​ក្រុង​ក្រចេះ​ក៏ដោយ​ ប៉ុន្តែ​កង្វះ​កន្លែង​អង្គុយ​​កម្សាន្ត តម្លៃម្ហូបអាហារ​ និង​កង្វះ​​ការផ្សព្វផ្សាយ បណ្តាល​ឱ្យមិនសូវមាន​​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​​​​​​មក​កម្សាន្ត​ច្រើន​ ក្រៅតែពីអំឡុងពេល​បុណ្យជាតិ​សំខាន់​ៗ។ កង្វះ​ភ្ញៀវទេសចរ​ ធ្វើ​ឱ្យ​អាជីវករ​លក់ដូរ​ដូចជាអ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន និង​អ្នកស្រី ស៊ុន ហ៊ាន ត្រូវ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ជីវភាព។​​

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះយល់ឃើញមិនខុសគ្នាដែរថា ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ភាគច្រើន ចុះទូកមើលផ្សោតនៅអន្លង់កាំពី ហើយក៏ធ្វើដំណើរហួសចេញទៅ។ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​រយៈពេល​ថ្មីៗ​កន្លង​មក​នេះ ស្ថានភាពទេសចរណ៍មានភាពប្រសើរឡើង ដោយ​ខេត្ត​​​​ក្រចេះ​មាន​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ផ្សេងទៀតច្រើនជាង២០កន្លែង ដូចជារមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី កោះទ្រូង កោះព្រហ្មចារីយ៍​ជាដើម។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «បើអ៊ឹចឹង ដូចជាជួយឱ្យភ្ញៀវគាត់ស្នាក់នៅកាន់យូរ អាចពន្យារ​​ពេលនៃ​ការស្នាក់​របស់​ភ្ញៀវកាន់តែយូរ។ អ៊ីចឹងយ៉ាងហោចយើងទទួលបានភ្ញៀវគាត់ស្នាក់ហ្នឹង យ៉ាង​តិ​ច​១​យប់​អី​ដែរ»។

តាមកញ្ញា អ៊ឹម រចនា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមប្រព័ន្ធតេឡាក្រាមថា​ ផ្សោតទន្លេមេគង្គមានចំនួនប្រហាក់ប្រហែល ៩០ ក្បាល​ក្នុង​អន្លង់​កាំពី​ខេត្ត​ក្រចេះ និងខេត្តស្ទឹងត្រែង។ កញ្ញា​ថា ចំនួន​ផ្សោត​នេះ​ក៏​នៅ​តែ​បន្ត​កើន​ឡើង​ក្នុង​រយៈពេល​២​ឆ្នាំ​ចុងក្រោយ។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងព័ត៌មាន ដែលចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបញ្ជាក់ថាអន្លង់ផ្សោតកាំពីដែលបង្កើតឡើងកាលពីចុងឆ្នាំ១៩៩៩នោះ ជាអន្លង់​មួយធំ​ជាង​គេ​ក្នុង​ចំណោម​អន្លង់ ៥ផ្សេងទៀតក្នុងខេត្តក្រចេះ។ អន្លង់កាំពីនេះ មានផ្សោតប្រមាណជាង ៣៩-៤០​ក្បាល។

តម្លៃអាហារថ្លៃ​

ស្ថិតលើផ្លូវ​ខេត្ត​លេខ ៣៧៧ នៅចម្ងាយ​ប្រមាណជា​១​គីឡូម៉ែតពី​អន្លង់ផ្សោតកាំពី ជា​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី។ រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី មានប្រជុំកោះតូចៗ ឆ្នេរខ្សាច់ និងជ្រលងទឹកហូរ។ ភ្ញៀវនិយមមកកម្សាន្តទីនេះ នារដូវប្រាំង គឺចាប់ពីខែមករា ដល់ខែឧសភា ពិសេសនៅរដូវបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ និងបុណ្យចូលឆ្នាំ ចិន-វៀតណាម។ នេះបើយោងគេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋបាលខេត្តក្រចេះ។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករម្នាក់នៅរមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពីដដែល លើកឡើងថា តម្លៃទំនិញ ម្ហូបអាហារ និងសេវាកម្មផ្សេងៗក្នុងរមណីយដ្ឋាននេះមានតម្លៃសមរម្យទៅ តាមទីផ្សារ។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ម្ហូបអាហារដូចមិនថ្លៃទេ ត្រីគេទិញមកហ្នឹង វាមិន​ចំណេញ​កប់​ក្តោង​ណាស់​ណា​ទេ ល្មម ប្រាំម៉ឺនហ្នឹង គឺតម្លៃសមល្មមហើយ កន្លែងណាក៏អ៊ីចឹងដែរ ភ្ញៀវ​ខ្លះ​គាត់​ថា​គាត់​ដើរ​លេង​គ្រប់​ខេត្ត​ដូច​តែ​គ្នាទេ [តម្លៃ]»។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជាប្រាប់ Newsroom Cambodia តាមបណ្តាញ​​សង្គម​តេឡេក្រាម​ថា បើធៀប​តម្លៃ​អាហារ​ក្នុង​ស្តង់​ដារ​ហាង​អាហារ​ដូចគ្នា​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ជិត​ខាង​នោះ យើងឃើញថាតម្លៃអាហារក្នុងស្រុកមានតម្លៃថ្លៃជាងបន្តិចមែន។

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ជាក់ស្តែងយើងមើលឃើញហើយ មូលហេតុដែលថ្លៃដើមថ្លៃហ្នឹង គឺ​ដោយសារ​តែ​ការដឹក​​ជញ្ជូនរបស់យើងនឹងវាថ្លៃ ហើយសេវាកម្មនានាហ្នឹងក៏ថ្លៃទៀត»។

លោក ចាន់ សុគន្ធី ប្រធានមន្ទីរទេសចរណ៍ខេត្តក្រចេះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា កន្លង​មកមន្ទីរបានចុះអប់រំដល់អាជីវករតាមសារាចររបស់ក្រសួងពីតម្លៃ សេវាកម្ម និងអនាម័យសុខភាព ជាពិសេសអំឡុងពេលជិតដល់ពិធីបុណ្យធំៗ​។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ពិសេសនៅពេលដល់កម្មវិធីបុណ្យឈប់សម្រាកធំៗ ចូលឆ្នាំចិន ឆ្នាំខ្មែរ ភ្ជុំអីហ្នឹង គឺយើងតែងតែចុះធ្វើការហ្នឹង។ ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនធំហើយបានចូលរួម នៅ​តែ​មួយ​ចំនួន​តូច​ទេ​ដែល​មិន​បាន​ចូលរួម»។

យោងតាមអត្ថបទចុះផ្សាយដោយ RFA កាលពីឆ្នាំ២០១៦ ភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្ត​នៅ​រមណីយដ្ឋាន​ទឹក​ជួរ​ទន្លេ​មេគង្គ-កាំពី ខេត្តក្រចេះ ក៏ធ្លាប់ត្អូញត្អែរពីតម្លៃម្ហូបអាហារនេះដែរ។

ក្រោយត្រឡប់ពីការទស្សនាសត្វផ្សោតមេគង្គវិញ អ្នកនាង Severia Bel វ័យ៣០ឆ្នាំ ជនជាតិ​លីទុយអានី (Lithuania) ដែល​​បច្ចុប្បន្ន​ជាអ្នកកាសែតនៅ​ចក្រភពអង់គ្លេសប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ការចាយវាយនៅតាមកន្លែងកម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះគឺមានតម្លៃសមរម្យ។ អ្នកនាង​អាចទទួលយកបាន​ដោយសារតម្លៃ និងការចាយវាយអាចខុសគ្នាទៅតាមប្រទេសនីមួយៗ។ អ្នកនាងបន្ថែមថា អ្នកនាងមិនទាន់ត្រូវគេកេងចំណេញទេតាំងពីមកដល់កម្ពុជា។

អ្នកនាងបញ្ជាក់ក្នុងន័យដើមជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា ៖ «ខ្ញុំគិត​ថា​តម្លៃ​ចាយ​វាយ មានភាពសមរម្យ។ ទោះបីជាវាពិបាកកំណត់ថាតម្លៃប៉ុន្មានសមរម្យ ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​ផ្សេង​គ្នា​មាន​តម្លៃ​ការ​ចាយវាយខុសគ្នា»។

កង្វះ​ការផ្សព្វផ្សាយ និង​ព័ត៌មានពីការធ្វើដំណើរ

កំពុងតែលេងទឹកហូរយឺតៗត្រឹមស្មងជើងអមជាមួយតន្ត្រី​ឮតិចៗ កំដរ​បរិយាកាសយ៉ា​ង​សប្បាយ​ជាមួយ​នឹង​មិត្តភ័ក្រ្ត​៤នាក់​លើកោះ​ព្រហ្មចារីយ៍  ដែលត្រូវធ្វើដំណើរពីអន្លង់ផ្សោតកាំពី តាមទួក​ប្រហែលជា៣០​នាទីពីអន្លង់ផ្សោតកាំពីនោះ លោក សឿន ពិសិដ្ឋ វ័យ២៣ឆ្នាំ ជាជំនួយ​ការ​ហិរញ្ញវុត្ថុ​ប្រចាំ​ឃុំសំ​បុក​ ស្រុកចិត្របុរី ខេត្តក្រចេះ និងជាភ្ញៀវទេសចរ​មកកម្សាន្តនាចុងសបា្តហ៍ប្រាប់​ថា បញ្ហា​កង្វះ​ការ​ផ្ស​ព្វផ្សាយពី​តំបន់ទេសចរណ៍​ក្នុងខេត្ត​ក្រចេះ​ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​មិន​សូវ​មាន​ភ្ញៀវទេស​ចរ​​មក​កម្សាន្ត​។

លោកលើកឡើងថា៖ «អ៊ីចឹងខ្ញុំសូមឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទាំងអស់មកជួយផ្សព្វផ្សាយ [ពីតំបន់​ទេសចរណ៍​អន្ល​ង់ផ្សោតកាំពីនេះ]»។

លោកបន្តថាក្រោយ​មាន​ «បុណ្យភូមិ​មាន​ជើង» ​អំឡុងពេល​ចូលឆ្នាំខ្មែរ​​ លោក​សង្កេតឃើញថា​ ​ភ្ញៀវ​ទេសចរកើនឡើង រួមទាំងការផ្សព្វផ្សាយនៅ​តាមបណ្តាញ​សង្គមមានចំនួនច្រើនជាងមុន ។

លោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគមទេសចរណ៍កម្ពុជា​លើកឡើង​ដែរ​ថា ទោះបីជា​មាន​ទិន្នន័យ​​ពី​កន្លែង​កម្សាន្តក្នុងខេត្តក្រចេះលើប្រព័ន្ធអនឡាញក៏ដោយ តែពេលខ្លះ​ទិន្នន័យ​នោះ​ចាស់​ពេក​មិ​នបា​ន​ធ្វើ​បច្ចុប្បន្នភាព ឬបង្ហោះឡើងវិញ ដែល​ជាមូល​ហេតុ​​ពិបាក​រក​ទិន្នន័យ​ពី​តំបន់​ទេសចរណ៍​​ក្នុង​ខេត្ត​នេះ។

បើតាម​របាយការណ៍ចំនួនអ្នកទេសចរ​របស់ក្រសួងទេសចរណ៍សម្រាប់ខេត្តក្រចេះ​ នាថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ​ខ្មែរ​ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ មានចំនួនទេសចរណ៍សរុបប្រមាណជា ៥១ ០៥២នាក់ តែឆ្នាំ២០២៣ មាន​ចំនួន​ត្រឹម​តែ ៦ ១៥២នាក់។

អ្នកនាង Severia Bel ជាភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសបន្តថា ព័ត៌មាន​ពីក​ន្លែង​ទេសចរណ៍​នៅ​កម្ពុជា​លើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺ​ណិត​មាន​ភាព​ប្រសើរជាងមុន ប៉ុន្តែសម្រាប់ការធ្វើដំណើរទៅកាន់ខេត្តមួយចំនួន អ្នកនាងជួបផលវិបាកក្នុងការកក់សំបុត្រឡានក្រុង ឬវិធីសាស្ត្រ​ធ្វើ​ដំណើរ​ផ្សេងទៀត​លើ​ប្រព័ន្ធ​អ៊ិនធឺណិត។

អ្នកនាងបន្ថែមថា ទោះបីជាក់ស្តែងមិនពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរក្នុងកម្ពុជា ប៉ុន្តែ​វា​ជំរុញ​ឱ្យ​អ្នកផ្សេង​ទៀត​មាន​ភាពស្ទាក់ស្ទើរ​ក្នុងការធ្វើដំណើរមកកម្ពុជា ជាពិសេសការធ្វើដំណើរម្នាក់ឯង​។

អ្នកនាងបានលើកឡើងជាភាសាអង់គ្លេស និងប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរថា៖ «ពេលខ្ញុំចង់​មក​លេង​កម្ពុជា កន្លែងខ្លះខ្ញុំមិនអាចស្វែងឡានក្រុងបានលើប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត ប៉ុន្តែពេលខ្ញុំមកដល់ជាក់ស្តែង វាមិនដូចការគិតទេ។ វាមានភាពងាយស្រួល ក៏ប៉ុន្តែបើគ្មានព័ត៌មានលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតទេ ព្រោះ​អាច​បង្ក​ការភ័យព្រួយសម្រាប់អ្នកដំណើរដែរ»។

យោងតាមគេហទំព័រផ្លូវការរបស់ BOOKMEBUS.com ដែល​ជាគេហ​ទំព័រ​ផ្លូវ​សម្រាប់​កក់​សំបុត្រ​ឡាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ក្នុងប្រទេស​កម្ពុជាបង្ហាញ​ថា ការរើសការធ្វើដំណើរពីភ្នំពេញទៅក្រចេះ មាន​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នកដំណើរ៣ដែល​អាច​កក់សំបុត្រឡានបានតាមប្រព័ន្ធអ៊ិនធឺណិត​បាន​​។

លោក តុប សុភ័ក្រ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងទេសចរណ៍ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ក្រសួង​បាន​បង្កើត​ឱ្យ​មាន​រថយន្ត​ផ្សេងៗ​សម្រាប់​ដឹក​អ្នក​ទេសចរណ៍​ក្នុង​ការដើរ​លេង​តាម​ខេត្ត​នីមួយៗ​នៅ​កម្ពុជា។ លោក​ថា ក្រុមហ៊ុនឯកជននីមួយៗគឺសុទ្ធតែមាន App (កម្មវិធី)ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយ​ក្រុមហ៊ុន​ដឹក​អ្នក​ដំណើរ​ក្នុង​ស្រុកមានចំនួនច្រើន គ្មានអី្វដែលគួរបារម្ភនោះទេ​។

លោកថ្លែងថា៖ «ចំពោះការរៀបចំ​ក្នុងការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ព័ត៌មាន​ហ្នឹង ​យើង [ក្រសួង] ក៏​អនុវត្ត​របៀប​នេះ [កក់តាម App] វា​ក៏​ជាឌីជីថលដែរ ព្រោះអ្នកទេសចរណ៍គាត់អាចឆែកបាន។ យើងមាន​ព័ត៌មាន​ទូលំទូលាយ​ពិតមែន តែយើង​មិន​មែន​ប្រមូល​ផ្តុំ​នៅ​ក្នុង​ដុំ​អីតែមួយ ឯ​ព័ត៌មាន​របស់​យើង​គឺ​ទូលំ​ទូលាយ ការធ្វើដំណើរយើងឆែកក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត គឺឃើញមានហូរហែ»។

តាមលោកស្រីឆាយ ស៊ីវលីន ប្រធានសមាគម​ទេសចរណ៍កម្ពុជាវិញយល់ឃើញថា ការលក់​សំបុត្រ​ឡាន​តាម​កម្មវីធី ឬប្រព័ន្ធអនឡាញរបស់ក្រុមហ៊ុនដឹកអ្នកដំណើរក្នុងស្រុកនៅមានកម្រិតនៅឡើយ ដូច្នេះភ្ញៀវទេសចរ ពិបាកក្នុងការស្វែងរកសំបុត្រ ជាពិសេសមិនដូចនៅក្រៅប្រទេស។

លោកស្រីលើកឡើងថា៖ «បើសួរថាគ្រាប់គ្រាន់ហើយនៅ? មិនទាន់គ្រាប់គ្រាន់ទេ ដោយសារ​តែ​ក្រុមហ៊ុន​តិច​នៅ​ឡើយទេ មានតែក្រុមហ៊ុនធំៗប៉ុន្មានក្រុមហ៊ុន ដែល​គាត់​មាន​លទ្ធភាព​ក្នុង​ការវិនិយោគ​ទៅ​លើ Digitalization (ប្រព័ន្ធឌីជីថល)ហ្នឹង»។

ជំនួយពីរដ្ឋាភិបាលលើវិស័យទេសចរណ៍

ខេត្តក្រចេះ ស្ថិតនៅភាគឦសាននៃកម្ពុជា មានចម្ងាយ ៣៤០គម ពីរាជធានី​ភ្នំពេញ​តាម​ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៧ ឆ្លងកាត់ស្រុកស្នួល ចម្ងាយ ២៥០គម ពីរាជធានីភ្នំពេញតាមផ្លូវជាតិលេខ៧៣ ឆ្លង​កាត់​តាម​ស្រុកតំបែរ និងស្រុកឆ្លូង និងចម្ងាយ ២២០គម តាមផ្លូវទឹកទន្លេមេគង្គ។

យោង​តាមការចេញផ្សាយរបស់ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូននៅថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ គម្រោងលើកកម្រិតគុណភាព និងជួសជុលថែទាំផ្លូវសំខាន់០២ខែ្ស ផ្លូវខេត្តលេខ ៣៧៧ និង ៣៧៧A មានប្រវែងសរុបជិត ៤៩គ.ម ក្នុងខេត្តក្រចេះ សម្រេចបាន ២២% នៅ​ត្រឹម​ខែ​មករា ឆ្នាំ២០២៤។

សម្រាប់អ្នកស្រី ឈ្នាង សាលេន ជាអាជីវករលក់ណែមត្រីនៅ​រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ ចង់ឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាលជួយរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់រមណីយដ្ឋានទឹកជួរទន្លេមេគង្គ-កាំពី​ឱ្យមា​នភាព​ងាយស្រួយ​ដើម្បី​បង្កើន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​នៅតំបន់នេះ។

បើតាមលោកស្រី ឆាយ ស៊ីវលីន ជាប្រធានសមាគមន៍ទេសចរណ៍កម្ពុជាលើកឡើងថា ក្នុង​ស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះនេះ រដ្ឋាភិបាលគួរតែមានវិធានការណ៍​ជួយវិស័យឯកជន ដែល​ជា​អ្នករងផលប៉ះពាល់ មិនត្រឹមតែខេត្តសៀមរាបប៉ុណ្ណោះទេ ខេត្តផ្សេងៗទៀតដូចជាក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងជាដើម។ អ្នកស្រី​ថា រដ្ឋាភិបាលគួរបញ្ចេញហិរញ្ញប្បទាន ដើម្បី​វិស័យ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្នុង​ខេត្ត​មួយ​ចំនួន​ដើម្បីអាចស្រោចស្រង់អាជីវកម្មរបស់ពួកគេ​ ទើបអាច​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរបាន។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «សូម្បីតែ​ខេត្តសៀមរាប​ដែល​យើង​គិត​ថា​រាជរដ្ឋាភិបាល​មាន​ឆន្ទៈ​ក្នុងការ​ជួយ​ខេត្ត​សៀមរាប​នូវ​វិស័យ​​ទេសចរណ៍ ហើយ ប៉ុន្តែ​ជាក់ស្តែង​ហិរញ្ញប្បទាន​ហ្នឹង​ក៏​មិនទាន់​បាន​ដល់​វិស័យ​ឯកជ​ន​ដែរ។ ដោយ​ហេតុ​ថា​ការកម្ចី​មិនទាន់​មក​ដល់​វា​មាន​លក្ខខណ្ឌ​ក្នុង​ការធ្វើ​កម្ចី​តឹងតែង​ពេក មើល​ទៅគ្មានអ្វីសម្របសម្រួល និងលើកទឹកចិត្តដល់វិស័យឯកជនសោះ»។

អ្នកស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា​ សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​កម្ម​ការីនី​រោង​ចក្រ​ក្នុង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ ដែល​​បាន​ប្រើ​​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​​អស់​​៥​ឆ្នាំមកហើយ​​។ អ្នក​ស្រី​ត្អូញ​ថាមន្ទីរ​ពេទ្យ​​​ដៃគូ​របស់​ប.ស.ស​មួយចំនួន​ដែល​អ្នកស្រី​ធ្លាប់​ទៅ​ មិន​សូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​មកលើ​ខ្លួន​ទេ ​និង​បញ្ចេញ​អាក្បកិរិយា​មិនសមរម្យ​ផងដែរ​។​ ​

អ្នកស្រី​ថ្លែងប្រាប់​ Newsroom Cambodiaថា​៖ «ពេលពួក​​ខ្ញុំ​ទៅមន្ទី​ពេទ្យ​គឺ​ពួក​គាត់​មិន​យកចិត្ត​ទុក​ដាក់​ទេហើយ​យក​ទុក​ចោល​អ៊ីចឹង​ទៅ​ និយាយ​រួមគឺ​ពិបាក​។ ពេល​ទៅ​ពេទ្យ​អត់​មាន​អ្នក​ណា​មក​មើល​ ការ​ដាក់​ថ្នាំ​និង​ដាក់​សេរ៉ូម​អី​តែង​តែ​ទុក​ពួក​យើង​ចោល​អ៊ីចឹង​។​ ទាល់​តែ​យើង​មាន​ការ​ងារ​ដែល​ត្រូវ​តវ៉ា​ជាមួយ​ពួក​គាត់​ច្រើន​អ៊ីចឹង​ទៅ​បាន​គាត់​ឆ្លៀត​មក​មើល​យើង»។

អ្នក​ស្រី សង្គេត​​​ឃើញ​ថា​​ អ្នកចំណាយលុយពីហោប៉ៅផ្ទាល់ខ្លួន​មាន​ឥទ្ធិ​ពល ​និង​ទទួល​បាន​សេវា​ល្អ​​ជាង​អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់​សេវា​ប.ស.ស។​

អ្នកស្រី វ៉ាន់​ ផាន់ណា ជាម្នាក់ក្នុងចំណោមកម្មករនិយោជិត​យ៉ាងហោចណាស់៦៦​ម៉ឺន​នាក់​នៅ​កម្ពុជា​ ជាប្រទេសដែល​មាន​រោងចក្រ​សហគ្រាស​ចំនួនប្រមាណជាង៩ពាន់​កន្លែង។ នេះបើតាម​តួលេខ​ក្រសួង​​​​ការងារ និង​បណ្តុះបណ្តាល​វិជ្ជាជីវៈ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣។

ថ្វីត្បិតតែច្បាប់ស្តីពីរបបសន្តិសង្គមកំណត់ថា​កម្មករទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍នានាពីមន្ទីរពេទ្យដៃគូ ក៏​ប៉ុន្តែ​មិនមែនគ្រប់កម្មករទាំងអស់ដែលប្រើប្រាស់ប័ណ្ណប.ស.ស សុទ្ធតែ​ទទួល​​បាន​ផល​ប្រយោជន៍ពេញលេញ​ដោយគ្មានបញ្ហាប្រឈមនោះទេ។ សង្គមស៊ីវិល និង​កម្មករ​កម្មការនី​ស្នើឱ្យ​​រាជរដ្ឋាភិបាលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមលើសមាជិកប្រើប្រាស់ប័ណ្ណប.ស.ស និង​សំណូមពរ​​ឱ្យ​​ពេទ្យដែលជាដៃគូយកចិត្កដាក់ស្មើៗគ្នាចំពោះអ្នកប្រើប្រាស់សេវាប.ស.ស និងអ្នកប្រើលុយផ្ទាល់ខ្លួន។

អ្នកស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា រៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍ខ្លួនថាពេលខ្លះទាល់តែមាន​ខាង​សហជីព​ជួយ​សម្របសម្រួល​ ​ទើប​​ខាង​ពេទ្យ​មក​អើ​ពើ​ជាមួយ​ពួក​គាត់​។​ អ្នកស្រី​បាន​សំណូម​ពរ​ឱ្យ​រាជរដ្ឋា​ភិបាល​និង​ស្ថាប័ន​ប.ស.ស ​ផ្តល់​សេវា​ឱ្យ​កម្ម​ករកម្មការិនី​ឱ្យ​បានល្អ។ នេះក៏ដោយសារកម្មករ​បានចូលរួមបង់សេវារាល់​ខែ ​ទោះជាពួកគេទៅ ឬមិនទៅ​​ទទួលសេវាជាប្រចាំ​ក៏ដោយ​។

អ្នកស្រី​​សង្ឃឹម​ថា​ពេទ្យ​នៅ​បម្រើ​ការងារ​តាម​ស្ថាប័ន​នានាមិន​រើស​អើង​កម្មករ​រោង​ចក្រ​ពេលទៅ​ទទួល​សេវា​ផ្សេងៗ​នៅ​មន្ទីពេទ្យ​ដៃគូ ​​និង​ព្យាបាល​ដោយ​ស្មើ​ភាព​គ្នា​ទាំងចំពោះ​អ្នក​ប្រើប័ណ្ណ​ប.ស.ស ​និង​អ្នក​ប្រើ​លុយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន។

អ្នក​ស្រី​ វ៉ាន់​ ផាន់ណា​ នៅ​តែ​សង្ឃឹម​ថា​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​នឹង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ស្តាប់​​ និងឆ្លើយ​តបទៅនឹង​បញ្ហា​របស់​កម្មករ​និយោជិត​ ហើយអ្នក​ស្រី​​ចង់​ឃើញការសន្យានានាដែល​ក្រសួងធ្លាប់ផ្តល់ឲ្យ​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត ​និង​ចេញ​ជា​ផ្លែ​ផ្កា​នាពេលឆាប់ៗខាងមុខ​។

ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកស្រី​ក៏កត់​សម្គាល់​​​​ឃើញ​ពី​ភាពប្រសើរជាបន្តបន្ទាប់ និងផល​ប្រយោជន៍​កាន់តែទូលាយជាងមុន​ បើទោះ​ជា​​​នៅ​មានការរើសអើង​ខ្លះៗ​មកលើ​ក្រុម​កម្មករនៅឡើយ។​

អ្នក​ស្រី​ សុខ​ សាវ៉េត មាន​អាយុ​៣២​ឆ្នាំ​ សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​កម្ម​ការីនី​រោង​ចក្រ​ក្នុង​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​បទពិសោធន៍​​ប្រើ​ប្រាស់​សេវា​កម្មប.ស.ស មាន​ទាំង​ល្អ​ និង​រកាំរកោះ ហើយការទិញថ្នាំ​ប្រើ​ប្រាស់ខ្លះត្រូវចំណាយលុយផ្ទាល់ខ្លួន​។​ អ្នកស្រីបន្តថា ពេល​ខ្លះទៀតគ្រូពេទ្យមួយចំនួនក៏មានប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តីគំរោះគំរើយ ជាពិសេសនៅពេលមមាញឹកខ្លាំង។

អ្នកស្រី​ថ្លែង​ថា​៖ «ដោយ​ពេទ្យ​ដែរ​ ពេទ្យ​ខ្លះ​រាង​ស្រួល​ជាមួយ​យើង​ ពេទ្យ​ខ្លះ​រាង​សម្តី​អត់​សូវ​ស្រួល​ជាមួយ​យើង​ដែរ​អ៊ីចឹង​ទៅ​ មិន​ទាំង​អស់​គ្នា​។ ពេទ្យ​ខ្លះ​គេ​ស្តី​ឱ្យ​យើង​ដែរ​ មិន​ល្អ​ទាំង​អស់​ទេ​ ទ្រាំ​ទៅ​ធ្វើ​ម៉េចវា​​មិន​អស់​លុយ​»។

ចំណែក អ្នកស្រី ប៉ូច វណ្ណា មាន​អាយុ​​៥៣ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃជា​កម្មការនី​រោង​ចក្រ​នៅ សង្កាត់កាកាប នៃខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ពីបទពិសោធន៍វិជ្ជមានចំពោះការ​​​ប្រើ​ប្រាស់​​ប័ណ្ណប.ស.សអស់​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​​កន្លង​​មកហើយ​។ អ្នកស្រីថា ប័ណ្ណប.ស.ស​​បាន​ជួយ​សម្រាល​បន្ទុក ​ចំណាយ​​ថ្លៃថ្នាំពេទ្យ​​​​ ​និងអត្ថប្រយោជន៍​ផ្សេងៗ​ទៀត។

​អ្នកស្រី​​រំឮក​ពីការលំបាកមុនពេលខ្លួន​មាន​ប័ណ្ណ​ប.ស.សយ៉ាងដូច្នេះ៖ «ខ្ញុំ​បាន​ប្រើ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០០៧​​ វា​មាន​ផល​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ពេល​អ្នក​ជំងឺ​ឈឺ​ទៅ​ពេទ្យ​អត់​អស់​លុយ ​ហើយ​គេ​ពិនិត្យ​យើង​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​​ដាក់ទាំង​អស់​​ដែល​អត់​មាន​រើស​អើង​ថា​អ្នក​មាន​ប័ណ្ណ​ក្រី​ក្រប.ស.ស ​និង​​អ្នក​មាន​លុយ​ទេ​គឺ​មើល​ស្មើៗ​គ្នា»។

ទោះ​បី​ជា​កម្មករ​កម្មការនី​មួយ​ចំនួន​ដែល Newsroom​បានជួបសម្ភាស​​លើក​ឡើង​ពី​អត្ថប្រយោជន៍​ និងបញ្ហាប្រឈម​នៃប័ណ្ណ​ប.ស.សយ៉ាងណា ​​​ក៏ប៉ុន្តែ​ប្រធាន​សហព័ន្ធ​សហជីព​កម្ពុជា​ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ​ មើល​ឃើញ​ពី​គម្លាត​រវាង​កម្មករ​កម្មការនី​​ប្រើ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​ និងអ្នក​​ប្រើ​លុយ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​។ ​ប្រធាន​សហព័ន្ធ​សហជីពរូបនេះថា ​រាជរដ្ឋាភិបាល​គួរ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ជាអាទិភាពចំពោះសុខមាលភាព និងការព្យាបាលរបស់អ្នកជម្ងឺ ជាពិសេស​មិនគួរតម្រូវឲ្យកម្មករបង់ប្រាក់ជាមុន មុនពេលព្យាបាលនោះទេ។

អ្នកស្រី​ពន្យល់បន្ថែមថា កម្មករក៏មានការលំបាក​ទទួល​បាន​សំបុត្រ​ពេទ្យ ឬការអនុញ្ញាតិ​ឲ្យ​សម្រាក​នៅមន្ទីរពេទ្យដែលជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដើម្បីបានច្បាប់សម្រាកពីការងារថែមទៀតផង។

​យ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ ទទួលស្គាល់​អត្ថ​ប្រយោន៍​នៃ​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​មាន​បី​ចំណុច​សំខាន់​ៗ​ ជាអាទ៍​ការ​ផ្តល់​ការ​ថែ​ទាំ​សុខ​ភាព​ របប​ហានិភ័យ​ការងារ និងរបប​សោធន​និវត្តន៍​។ ហើយជាពិសេសនោះ អ្នកស្រី​ យ៉ាង សុភ័ណ្ឌ កោតសរសើរពី​ភាពប្រសើរ​ឡើង​ចំពោះ​​កម្មករ​និយោជិក​​ជា​ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ដោយសារពួកគេអាច​​​ទទួល​បាន​ការ​ចាក់​វ៉ាក់​សាំង​តាំង​ពី​​គាត់​ចាប់​ផ្តើម​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ​រហូត​ដល់កូន​​គាត់សម្រាល ព្រមទាំងទទួលបាន​ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ​៤០ម៉ឺន​រៀល​ពី​រដ្ឋផងដែរ។

អ្នកស្រី​លើក​ឡើង​ថា៖ «នៅពេល​ដែល​កម្ម​ករ​គាត់​ឈឺ​គាត់​អី​អ៊ីចឹង​ទៅ​គាត់​ទៅ​ទទួល​សេវា​រ៉ាប់​រង​ផ្នែក​ព្យាបាល​ហ្នឹង​ពី​មន្ទី​ពេទ្យ​សាធារណៈ​របស់​រដ្ឋ​ឬក៏​មន្ទី​ពេទ្យ​ដៃ​គូរ​របស់​រដ្ឋ​។ នៅពេល​កម្មករ​គាត់​គ្រោះ​ថ្នាក់​​​គឺ​គាត់​នយោជិក​ហ្នឹង​គាត់​មាន​សិទ្ធិទៅ​ទទួល​សេវា​កម្មពី​ពេទ្យ​ដូច​គ្នា​ដែរ​ហើយ​មួយ​ទៀត​ពាក់​ព័ន្ធ​ជាមួយ​ថ្មីៗហ្នឹង​ គឺ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រកាស​ឱ្យ​យើង​បាន​របប​សោធន​និវត្តន៍​​»។

ច្បាប់​ស្តី​ពី​របប​សន្តិសុខ​សង្គម ដែលត្រូវបានដាក់ឲ្យប្រើកាលពីឆ្នាំ២០១៩នេះ បង្កើតឡើង​ដើម្បី​ធានាឲ្យមានសមធម៌ និង​ដើម្បី​លើក​ក​​ម្ពស់​សុខុមាលភាព និងជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងនោះគិតទាំង ប្រាក់សោធន ផ្នែកថែទាំ​សុខភាព ផ្នែកហានិភ័យការងារ និងផ្នែកនិកម្មភាព​ការងារនានា។ បេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម(ប.ស.ស) គឺជាគ្រឹះស្ថានសាធារណៈ​រដ្ឋបាល​ដែលផ្តល់ការធានាសន្តិសុខប្រាក់ចំណូលជាមូលដ្ឋានរបស់កម្មករនិយោជិត ដើម្បីរួមចំណែក​កាត់​បន្ថយភាពក្រីក្រនិងលើកកម្ពស់ស្ថេរភាពសង្គម។

លោក​ ហេង​ សុផាន់ណារិទ្ធ​ អគ្គ​នាយក​រង​បេឡា​ជាតិ​សន្តិសុខ​សង្គម​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​ចំនួន​កម្មករ​និយោជិត​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​ប័ណ្ណ​ប.ស.ស​​មាន​ទាំង​កម្មករ​និយោជិត​ឯក​ជន ​និង​វិស័យ​វាយនភ័ណ្ឌ។ ហើយប័ណ្ណ​សមាជិកនេះ ផ្តល់​អត្ថប្រយោជន៍ដល់ទាំង​បុគ្គល​ក្នុង​វិស័យ​សាធារណៈ ​បុគ្គល​វិស័យ​ឯកជន បុគ្គលស្វ័យនិយោជន៍ [សំដៅដល់បុគ្គលដែល​ប្រកបការ ងារ ឬមុខរបរ រកប្រាក់ចំណូលដោយខ្លួនឯង] ​និងអ្នកក្នុង​បន្ទុកគ្រួសារ​សមាជិក ប.ស.ស.។ អត្ថប្រយោជន៍ទាំងនេះក៏គ្របដណ្តប់លើគ្រោះថ្នាក់ការងារនានា ដែល​នឹងរួម​ចំណែកលើក​កម្ពស់​សុវត្ថិភាព​និង​សុខភាព​នៅ​កន្លែង​ការងារតាម​រយៈការ​ផ្តល់​ជូនអត្ថ​ប្រយោជន៍​ដល់សមាជិក។

លោក​បន្តថា​៖ «គឺមាន​​សេវា​ព្យាបាល​និងថែទាំវេជ្ជសាស្រ្ត ប្រាក់​បំណាច់​សម្រាប់​ការបាត់​បង់សមត្ថភាព​ការងារបណ្តោះ​អាសន្ន វិភាជន៍សម្រាប់ការបាត់បង់សមត្ថភាព​ការងារ​អចិន្ត្រៃយ៍​ធនលាភ​សម្រាប់​ការបាត់បង់​សមត្ថភាពការងារ​អចិន្ត្រៃយ៍ សេវាស្តារនីតិសម្បទា វិភាជន៍បូជាសព និងធនលាភឧត្តរជីវីអី​ជាដើម»​។

គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ បេឡា​ជាតិសន្តិ​សុខសង្គម​នៃក្រសួង​ការងារ​និង​បណ្តុះ​បណ្តាល​​វិជ្ជាជីវៈ​មានសមាជិក ២លាន ១៥ម៉ឺននាក់ មាន​កម្មករនិយោជិត​​ក្នុងវិស័យ​ឯកជន​ប្រមាណ ១លាន ៥០ម៉ឺននាក់។ ដោយ​ឡែកបើ​គិតតែ​វិស័យវាយនភ័ណ្ឌ​កាត់ដេរ ផលិត​ផល​ស្បែកជើង​ ផលិតផល​ធ្វើដំណើរនិងកាបូប មានសរុបចំនួនជាង៨១ម៉ឺននាក់៕

លោកបន្តប្រាប់ដោយកំពុងសម្លឹងមើលទៅកាន់ចំការម្រេច​របស់លោកថា​៖ ​«សណ្ឋានដីដាំដុះ​ចាប់​ផ្ដើម​អស់​ម្ដងបន្តិចៗ​ ផលិតផលដែលប្រមូលបានធ្វើខុសទីផ្សារដែលគេចង់​បាន​ ចំណែកឯទំហំ ពណ៌​វិញ​មិនចំគោលដៅ ជាពិសេសគ្មានតុល្យភាពក្នុងការចំណាយ។ ម្រេចប្រមាណ១៧ម៉ឺនគុម្ព ត្រូវបានបំផ្លាញដោយអាកាសធាតុ និង​ចំការ​ជាច្រើន​កន្លែង​ត្រូវ​បោះបង់​ចោល​ មូលហេតុ​ខ្វះ​ការគ្រប់គ្រង»។

ម្រេចកំពត​ត្រូវ​បាន​​​ចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ នៅឆ្នាំ២០០៨ ហើយ​​ចុះបញ្ជីសម្គាល់ម៉ាកម្រេចកំពត​​នៅ​ក្រសួង​ពាណិជ្ជកម្មនៅថ្ងៃទី២​ មេសា​ ឆ្នាំ២០១០។ ហើយនៅ​ឆ្នាំ​២០១៦ ម្រេចកំពត​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់ដោយសហភាពអ៊ឺរ៉ុប។​

កាលពីឆ្នាំ២០០៨នៃការចាប់ផ្ដើមបង្កើតសមាគមម្រេច ទីផ្សារ និងទិន្នផលកើនឡើងជាលំដាប់​ដោយសារ​សមាគម​ចំណាយតិច ប្រមូល​ផលបានច្រើន មានការ​ចុះកុងត្រា​ជា​ពាណិជ្ជករ​ក្រៅ​ប្រទេស មានបចេ្ចសថែទាំដំណាំ និង​​មានប្រភពទឹកផ្គត់ផ្គង់គ្រប់គ្រាន់។ ប៉ុន្តែ​ចាប់តាំង​ពីមាន​វិបត្តិ​កូវីដ១៩ ទីផ្សារ​ម្រេច​ជួប​បញ្ហាប្រ​ឈមជាច្រើ​ន ហើយរហូត​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ទីផ្សារ និង​ទិន្នផល​ម្រេច​កាន់តែ​​ថយ​ដោយសារ​បញ្ហា​អាកាសធាតុ រហូតធ្វើ​ឱ្យ​កសិករ​ទាំង​ខ្នាត​តូច​ និង​មធ្យមមួយចំនួន​សម្រេច​ចិត្ត​បោះបង់​ផ្ទៃដីដាំដំណាំជាច្រើនហិកតា។

លោក ងួន ឡាយ បន្ថែម​ថា បច្ចុប្បន្នសមាគមលើកកម្ពស់ម្រេចកំពតមាន៣៨០គ្រួសារ និង​ផ្ទៃដី​២៤០ហិចតា។ លោក​ថា កសិ​ករ​​ដែលដាំម្រេចនៅកំពតប្រមាណ៣០-៤០គ្រួសារ បាន​បោះបង់​អាជីវកម្ម​របស់​ពួកគេ​ដោយសារ​ ​ប្រឈម​​នឹងទីផ្សារ បរិស្ថាន អាកាសធាតុ និង​គ្មាន​ទឹក​ផ្គត់ផ្គង់​ដំណាំ។

លោកបន្ថែម​ថា៖ «កសិករតូចៗក៏ងាប់ កសិករធំៗក៏ងាប់ចឹងហា ហើយ​តែងាប់​ម្រេច​ដឹង​តែ​បោះបង់​ចោល​ហើយ ព្រោះឥ​ឡូវមិនដូចពីមុនទេ កាលឆ្នាំ២០១០-២០១៣​ ​អ្នកវិនិយោគ​គេ​ចូល​មក​វិនិយោគ​ដើម្បី​ពង្រីង​ផ្ទៃ​ដី​បង្កើត​ទិន្នផល​ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារ តែមកដល់ពេលឥឡូវនេះ ការពង្រឹង​ក៏គ្មា​ន​លទ្ធភាព​ពង្រឹង កុំថា​ឡើយពង្រឹងតែពង្រីកក៏គ្មានលទ្ធភាពពង្រីកដែរ»។

សមាគម​លើកកម្ពស់ម្រេចកំពតមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិអង្គរជ័យ ឃុំ​ដំណាក់​កន្ទួត​ខាងត្បូង ស្រុក​កំពង់​ត្រាច ខេត្តកំពត។ សមាគមនេះ គឺជា​គម្រោង​នាំមុខ​ការការពារ​ការសម្គាល់​ភូមិសាស្រ្ត​ទំនិញ​របស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម សហ​ការជាមួយក្រសួង ឧបត្ថម្ភ​ដោយ​ភ្នាក់ងារ​បារាំង​សម្រាប់​ការអភិវឌ្ឍ ក្នុងគោលបំណង​ការពារ និងផ្សព្វផ្សាយម្រេចកំពត។

របាយការណ៍របស់​សមាគមលើកម្ពស់ម្រេចកំពតបង្ហាញ​ថា​ ម្រេច​កំពតត្រូវ​​បាន​នាំចេ​ញ​ចំនួន​១០៣​តោនក្នុងឆ្នាំ២០២៣។ បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២២ ថយចុះចំនួន១១ភាគរយ។

លោកស្រី លី ឃ្លាំង ជាម្ចាស់ចំការម្រេច​ម្នាក់​ទៀត​​បានប្រាប់ញូវស៍រូមខេមបូឌាថា លោក​ស្រី​បាន​ដាំម្រេច​អស់​រយៈពេល​ជាង​១០ឆ្នាំមក​ហើយ ក្នុង​ទំហំ​៤ហិចតា ដោយ​មួយឆ្នាំ​ប្រមូលផលម្ដង។

លោកស្រី​ប្រាប់ថា៖ «តម្លៃទីផ្សារឡើងចុះអត់ទៀង ជួនណាឈ្មួញមកទិញបាន១ម៉ឺនជាង ឬ២ម៉ឺន បើយើង​នាំចេញខ្លួន​ឯងបាន១០$ និង​ទុក​លក់​ឱ្យ​ជន​បរទេស​ខ្លះដែ​ល​មក​ដល់​ចំការ​ផ្ទាល់​ បាន​១៥$​ដែរ»។

លោកស្រីបន្ថែមទៀតថា ឆ្នាំទៅប្រមូលបានជាង១តោន ប៉ុន្តែឆ្នាំនេះ​អត់​បាន​​ដោយសារ​អាកាសធាតុ​រាំង​ស្ងួត​ពេក។

អ្នកស្រី ទូច ផែ អាជីវករលក់ម្រេចនៅខេត្តកំពត ​​ប្រាប់​ញូវស៍រូមខេមបូឌា​​ថា ម្រេច​ពេលខ្លះ​លក់​ដាច់​ច្រើន ពេលខ្លះ​លក់​អត់ដាច់។ អ្នកស្រី​ថា ​ម្រេចខ្ចីក្នុង១ថ្ងៃលក់បាន១០គីឡូ ហើយ​សម្រា​ប់​ម្រេច​ទុំ​ពេលណាមា​នជនបរទេសមកលក់ដាច់បានច្រើន។

អ្នកស្រីប្រាប់ថា៖ «ម្រេចឆ្នាំនឹងឡើងថ្លៃតម្លៃនាំចូល ម្រេចស ៣ម៉ឺន ម្រេចក្រហម៣ម៉ឺនជាង តម្លៃ​លក់​ចេញ​វិញ​បាន​៦ម៉ឺន ឬ៦ម៉ឺនជាង បើទិញចូល២ម៉ឺន លក់វិញបាន៣-៤ម៉ឺន។ វាមិនទៀង»។

អ្នកស្រីបន្តថាប្រសិនបើតម្លៃនាំចូលចុះថយជាងមុនបន្តិចដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការលក់ចេញហើយក៏ចង់ឱ្យទីផ្សារម្រេចកំពតមានការរីកចម្រើនជាងមុនផងដែរ។

កញ្ញា អៀង លីលី អាជីវករនៅផ្សារសាមគ្គីទីរួមខេត្តកំពត ដែល​​បានបន្តអាជីពនេះពីម្ដាយ អស់​រយៈពេល​ជាងដប់ឆ្នាំហើយនោះ ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ម្រេច​បច្ចុប្បន្ន​នាំ​ចូល​កំពុ​ង​ឡើង​ថ្លៃ ហើយ​នៅពេ​លដែលតម្លៃម្រេច​ឡើងថ្លៃហួសពេក ពេលខ្លះមិនអាចយកមកលក់បាន។ កញ្ញា​បន្តថា ម្រេចដែល​កញ្ញាលក់​នាំចូលពីចម្ការម្រេចកំពតដែលអ្នកភូមិយក​មក​ចែកចាយ​ដល់​ក្នុង​ផ្សារ។

កញ្ញានិយាយថា៖ «​គេប្រមូលតាមចម្ការគេយកមកលក់ឱ្យយើង អីចឹងគេយកមកលក់ឱ្យយើង យើង​ក៏​អត់​បានទៅទិញ​ដល់ចម្ការគេដែរ។​ គេមកចូលផ្សារ​មួយ​ថង់​បាន​ដប់​គីឡូ​ប្រាំគី​ឡូ​តាម​ហ្នឹង​អីចឹងទៅ»។

កញ្ញាបន្ថែមថា កញ្ញាចង់ឱ្យប្រជាជនទូទៅយល់ថា ម្រេចកំពតមានតម្លៃថ្លៃ ព្រោះវាខុស​ពី​ម្រេច​ខេត្ត​ដទៃ ដោយសារវាមានគុណភាពល្អ និងហិរ។

កញ្ញានិយាយថា៖ «​ចង់ឱ្យគេយល់ថាម្រេចកំពតខុសពីម្រេចកំពង់ចាម ម្រេចរតនគីរីអីចឹង ដោយសារ​​តម្លៃវាខុស​គ្នាពេក ដល់ពេលអ្នកទិញគេឆ្ងល់ថាម៉េចក៏ម្រេចកំពតវាថ្លៃជាងខ្លាំងម្ល៉េះ ដូចខ្ញុំអ្នកលក់ខ្ញុំតែងតែប្រាប់គេ ធម្មតាម្រេចកំពតគឺវាថ្លៃ វាហិរជាងអីចឹងគុណភាពវាល្អជាង»។

កញ្ញាប្រាប់ទៀតថា ចង់ឱ្យម្រេចកំពតមានភាពល្បីល្បាញដោយសារម្រេចកំពតមានគុណភាពល្អ មានគេទទួលស្គាល់ច្រើនទាំងភ្ញៀវជាតិនិងអន្តរជាតិ។

លោក តេង វ៉ាន់ធឿន ប្រធានការិយាល័យមន្ទីរកសិកម្មនៅខេត្តកំពតប្រាប់ថា ម្រេចកំពត​ជាម្រេច​ដែល​ដាំដុះ​ដោយប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ (ជីលាយមកគោ និងអាចម៍​ប្រចៀវ) មាន​ការត្រួត​ពិនិត្យ​សណ្ឋាន​ដី​ប្រកបដោយបច្ចេកទេស ​និងស្តង់ដា ជាពិសេស​បានចុះកិច្ចសន្យាទិញ លក់ រវាង​អ្នក​លក់​ និង​អ្នក​ទិញផងដែរ។

លោកបន្តថា ម្រេចកំពតបាននាំចេញទៅក្រៅប្រទេសចំនួន២០ជាងប្រទេសដែលក្នុង​នោះ​មាន​ម្រេច​ខ្មៅ តម្លៃ ១៥​ដុល្លារ​ក្នុងមួយគីឡូក្រាម ក្រហម ​២៥​ដុល្លារ​ក្នុងមួយគីឡូក្រាម និងស ២៨​ដុល្លារ​ក្នុងមួយគីឡូក្រាម។​ ម្រេច​ដែល​ល្បីល្បាញ​ជាង​គេ​មាន​នៅ​ខេត្ត​កំពត​ ​៤ស្រុក និង​ខេត្ត​កែប​មាន​២ស្រុក។

លោកបន្ថែម​ថា៖ «ទិន្នផលនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤នេះមានការថយចុះដោយសារបញ្ហអាកាសធាតុ​​​។ កាលសម័យកូវីដឆ្នាំ២០១៩-​២០២០ គ្រប់ដំណាំទាំងអស់តែងតែមានផលប៉ះពាល់ ប៉ុន្ដែចំពោះ​ម្រេច​កំពត​​មិនមានផលប៉ះពាល់ទេ ដោយសារមូលហេតុអី ម្រេច​យើង​ពេល​ដាំ​ត្រូវ​មាន​ផលិតកម្ម​ចុះ​កិច្ច​សន្យា​ទិ​ញ​​លក់រវាងសហភាពអ៊ឺរ៉ុប ​និងប្រទេសដទៃ»។

បើតាម​ លោក តេង វ៉ាន់ធឿន ប្រសិនបើកសិករមានបញ្ហាប្រឈម​ ខាងមន្ទីរ​តែងតែ​ចាត់​មន្រ្តី​ជំនាញ ឬ​ការិយាល័យ​ដែលជា​សេនាធិការ​ទៅ​ជួយ​ដោះស្រាយ ព្រមទាំងមាន វ​គ្គ​បណ្ដុះបណ្ដាល​បច្ចេកទេស​ថែទាំ​ដំណាំ​ម្រេចទៅកាន់សហគមន៍​ផង។

ការនាំចេញម្រេចកម្ពុជាគ្រប់ប្រភេទទៅក្រៅប្រទេសក្នុងរយៈពេល៨ខែ ឆ្នាំ២០២៣ ប្រមាណ​ ៥០០០​តោន ថយចុះ​ជាង៣០ភាគរយ បើធៀប​នឹង​៨ខែក្នុងឆ្នាំ២០២២។ នេះបើតាមរបាយការណ៍​របស់​ក្រសួង​កសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ។

ម្ចាស់ចំការម្រេច​ដូច​ជា​លោក ងួន ឡាយ រំពឹង​ថា ​ម្រេច​នឹង​មាន​តម្លៃ​​ថ្លៃ​ជាងមុន​ ហើយស្ថានភាព​​នៃការ​ដាំដុះ​នឹង​បាន​ប្រសើរ​ មុននឹងអ្នកដាំម្រេចសម្រេច​ចិត្ត​ថា​បោះបង់​ដំណាំ​នេះ​នា​ពេល​ខាងមុខ៕​

ការផ្សព្វផ្សាយដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់នេះ បង្កឲ្យមានការពិភាក្សាក្នុងចំណោមសាធារណជនជុំវិញផល​ប៉ះ​ពាល់​​ជាច្រើន​ដែលបង្កឡើងដោយគ្រឿងស្រវឹង ជាអាទ៍បញ្ហាសុខភាព គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខាត​ពេលវេលា ថវិកា និងសុភមង្គលជាដើម។ កាលពីខែមេសាកន្លងទៅ រដ្ឋាភិបាល​សម្រេចបង្កើត​ក្រុម​ការងារគ្រប់គ្រងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងដែលត្រូវបានគេរំពឹងថាជាជំហាន វិជ្ជមាន​មួយ។ ក្រុម​ការងារនេះ​ ទទួលបន្ទុក​កំណត់វិធានការ និង​រៀ​ប​​ចំ​សណ្តាប់ធ្នាប់​នៃការគ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សា​​​យ​ពាណិជ្ជកម្ម​​​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង​តាម​គ្រប់​មធ្យោ​បាយ​ប្រ​ព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​ និងការដាក់​តាំង​ជា​សាធារណៈគ្រប់ទីកន្លែង ដើម្បី​លើ​ក​ក​ម្ព​ស់​សោភណ​ភា​ព និងសុវត្ថិភាពសង្គម។

សាធារណជនដែល Newsroom Cambodia បានជួបសម្ភាសកាលពីខែឧសភាកន្លងទៅ​បង្ហាញ​ការ​សាទរចំពោះការបង្កើត​ក្រុម​ការងារ​ថ្មីនេះ ដោយរំពឹងថាការកាត់បន្ថយ និងរិតត្បិតការ​ផ្សព្វផ្សាយ​គ្រឿ​ងស្រវឹង​អាចហុច​ផល​វិជ្ជមាន​​ដល់ពលរដ្ឋ និងសង្គមកម្ពុជា។ នេះ ក៏ដោយសារក្រុម​ការងារនេះ នឹងត្រួតពិនិត្យ​ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងស្រវឹង ​វាយតម្លៃ ​យុទ្ធសាស្ត្រ​​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម និងតម្រូវ​ឲ្យក្រុមហ៊ុន​មាន​​ទំនួល​ខុសត្រូវខ្ពស់ ដែល​អាច​កាត់​បន្ថយ​ការពិសារ​គ្រឿង​ស្រវឹង ដែលជារឿយៗ​បង្កឲ្យមាន​​គ្រោះថ្នាក់​នានា។ ​ពួកគេក៏បានលើកឡើងស្តីពីផលប៉ះពាល់​ជាច្រើន​​ដែល​បង្ក​ឡើង​ដោយ​គ្រឿង​ស្រវឹង ដូចជាបញ្ហាសុខភាព គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ខាតពេល​វេលា ថវិកា និងសុភមង្គល​ជាដើម។

កំពុងតែដើរទស្សនានៅក្នុងសារមន្ទីរជាតិនាទីក្រុងភ្នំពេញ ដែលមានមនុស្សម្នាកំសាន្តច្រើន លោក​ឌីម ចិត្រា អាយុ១៩ឆ្នាំ និស្សិតឆ្នាំទី១សិ​ក្សា​នៅ​សា​ក​ល​វិ​ទ្យា​ល័​យ​វិ​ទ្យា​សា​ស្ត្រ​​សុខាភិបាល​ត្រេ​ក​អ​រ​​ចំ​ពោះ​សេ​ច​ក្តី​ស​​ម្រេ​ច​រ​បស់​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល លើវិធានការបង្កើ​ត​ក្រុម​ការងារ​​​គ្រប់គ្រង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជ​​កម្ម​​​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង។

លោកនិយាយថា៖​ «រាល់ថ្ងៃគ្រឿងស្រវឹងធ្វើឱ្យយុវជនជំនាន់ក្រោយឈ្លក់វង្វេង បាត់បង់​ប្រ​យោ​​​ជ​ន៍​ក្នុង​ជី​​វិ​តរបស់គាត់ច្រើន ដូចជាខាតពេលវេលា ខាតថវិកា ធ្វើឱ្យគ្រួសារអត់មានសុភមង្គល និង​មា​ន​ច្រើន​ជាងហ្នឹងទៀត»។

លោក ថាន់ ប៊ុនថង អាយុ៣១ឆ្នាំ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងភោជនីយដ្ឋាន​មួ​យ​ក​ន្លែង​នៅ​រា​ជ​ធា​នី​ភ្នំ​​ពេញ​ ពេញចិត្ត និងគាំទ្រ លើសេចក្តីសម្រេចរបស់រដ្ឋាភិបាល ព្រោះលោកសង្កេតឃើញថាគ្រឿងស្រវឹង​ផ្ដល់ផលអវិជ្ជាមានដល់ការសិក្សា សុខភាព និងសង្គម។

​លោកនិយាយថា៖​ «តាមការពិត ការលក់ដូរមានផលប៉ះពាល់ដែរ តែមិនប៉ះពាល់ខ្លាំងទេ ហាងខ្ញុំ​ផ្ដោត​លើភេសជ្ជៈដូចជាកូកាអីចឹង​ មិនប្រាកដថាភ្ញៀវទាំងអស់ញ៉ាំគ្រឿង​ស្រវឹ​ង​ទាំង​អស់​ទេ។

ចំណែកព្រះតេជគុណ ប៉ិច ផាត ព្រះជន្ម ២៣ព្រះវស្សា ជានិស្សិត​កំ​ពុ​ង​សិ​ក្សា​ជំ​នា​ញ​ស្ថាបត្យ​ក​ម្ម​សំណង់​ស៊ីវិល​ នៅសាកលវិទ្យាល័យន័រតុន។ នៅក្នុងបទសម្ភាសជាមួយ Newsroom Cambodia ព្រះតេជគុណ ​មានសេចក្តីសោមនស្សជាខ្លាំង ក្រោយ​ទទួលដំណេឹងពីវត្តមានក្រុមការងារគ្រប់គ្រ​​​​ង​ការផ្សាយពាណិជ្ជ​​កម្ម​ផលិតផលគ្រឿងស្រវឹងនេះ។ ព្រះតេជគុណ រំពឹងឃើញកម្ពុជានឹង​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ជាងមុន។

ព្រះតេជគុណមានសង្ឃដីកាថា៖ «គុណវិបត្តិនៃគ្រឿងស្រវឹង វាអាចប៉ះពាល់ច្រើន ដូចជា​នាំ​ឱ្យ​មា​ន​អំពើ​ហិ​ង្សាក្នុងគ្រួសារ ឬក៏នាំឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ផ្សេងៗបាត់បង់ជីវិតអីចឹង»។

ព្រះតេជគុណសំណូមពរឱ្យទាំងអ្នកលក់ និងក្រុមហ៊ុនផ្សព្វផ្សាយគ្រឿងស្រវឹង គោរពតា​ម​ច្បាប់ ដែ​ល​​រា​ជរដ្ឋាភិបាលបានកំណត់មកនេះ និងចូលរួមកា​ត់​ប​ន្ថ​យ​គ្រឿ​ង​ស្រ​វឹ​ង​​ក្នុ​ង​ស​ង្គ​ម​។

តាមរបាយការណ៍របស់ Wisevoter នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ រកឃើញថា​ក​ម្ពុ​ជា​ឈ​រ​នៅ​លេខរៀងទី៣ ដែល​មា​ន​ប្រ​ជា​ជ​ន​ផឹកស្រាច្រើនជាងគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ​និ​ងឈរ​លេខរៀង​ទី​៣​៦ ​នៅ​ក្នុ​ង​ចំ​ណោ​ម​ប្រទេស​នៅលើពិភពលោក ដែលប្រជាជន​កម្ពុជាម្នាក់​អាចផឹកស្រាបាន ២១.៧លីត្រ។

ការ​សិក្សា​ថ្មី​មួយ​របស់​ក្រុមហ៊ុន​ភេសជ្ជៈ​ជប៉ុន​ឈ្មោះ​ Kirin ​ ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ ​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ ប្រជាជន​កម្ពុជា​សរុប​ទាំង​អស់​បាន​ចំណាយ​ប្រាក់​ប្រមាណ​២,៣​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​ទៅ​លើ​ការ​ពិសា​ស្រាបៀរ ​ដោយ​ម្នាក់ៗ​បាន​ពិសា​ស្រាបៀរ​ប្រមាណ​៧២​លីត្រ​ និង​ចំណាយ​ប្រាក់​ប្រមាណ​១៣៦​ដុល្លារ​ក្នុង​មួយ​ឆ្នាំ។ ​របាយ​ការណ៍​នេះ​បាន​សិក្សា​ក្នុង​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​២០២០-២០២១។

លោកវេជ្ជបណ្ឌិត មុំ គង់ ប្រធានអង្គការចលនាដើម្បីសុខភាព បាន​ប្រាប់ Newsroom​ Cambodia ថា ​ការ​បង្កើត​ក្រុម​ការងារ​នេះគ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ចាប់ផ្តើម​ទេ​ ​ចំណែក​ឯប្រសិទ្ធភាព​អាស្រ័យ​ទៅលទ្ធផល​របស់​ក្រុមការងារ​។ លោកបន្តថា​ ដើម្បីបង្ការ​គ្រោះថ្នាក់​នានា កម្ពុជា​គួរតែបញ្ឈប់ការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម ឬយ៉ាងហោចណាស់កម្រិត​ការផ្សព្វផ្សាយ។

លោកនិយាយថា៖ «តាមពិតទៅដើម្បីបង្ការយុវជន ក៏​ដូចជា​កុមារ​កុំ​អោយ​ធ្លាក់​ខ្លួន​សេពគ្រឿង​ស្រវឹងដែលធ្វើអោយមានបញ្ហាដល់ធនធានមនុស្សជំនាន់ក្រោយ ជាពិសេស​ដើម្បី​បង្ការ​គ្រោះថ្នាក់​​ចរាចរណ៍​ដែល​កើតឡើង​ដោយសារ​អ្នកបើកបរ​ស្រវឹងហ្នឹង​គឺការផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​នឹង​គួរតែ​ហាម​ទាំងស្រុងតែម្ដងគ្រប់មធ្យោបាយទាំងអស់»។

លោកបន្តថា៖ «ក្នុងករណី​ដែលមិនអាច​ហាមឃាត់ការ​ផ្សាយទាំងស្រុងទេ​ យើងគួរហៅថា​កម្រិត​ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​។ មាន​ន័យថា​យើងអនុញ្ញាត​តែការផ្សាយម៉ាកនិងឡួហ្គូ(logo)​របស់​ក្រុមហ៊ុន​បានហើយ មិនអនុញ្ញាតការផ្សាយពាក់ព័ន្ធនឹងការត្រូវរង្វាន់ ឬយកយុវជន យុវនារី តារា មកធ្វើការ​ទាក់ទាញ​កុមារ​នោះទេ»។

យោងតាម​គណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក អត្រា​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​ក្នុង​ឆ្នាំ២០២៣ បាន​កើន​ឡើង ១១ភាគ​រយ ច្រើន​ជាង​ឆ្នាំ២០២២ ដោយ​ចំនួន​គ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍​កើត​ឡើង​ជិត ៤ពាន់​ដង ក្នុង​នោះ​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់ ១.៥៩០នាក់ និង​របួស ៤.៥០០នាក់។

ចំណែករបាយការណ៍ ដែលចេញផ្សាយដោយ​គណៈកម្មាធិការជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក  និង​កម្មវិធី​អភិវឌ្ឍន៍​​សហប្រជាជាតិ (UNDP) ឆ្នាំ២០២៣ ដោយប្រើប្រាស់​ទិន្នន័យបានពីប្រព័ន្ធព័ត៌មានជន​រងគ្រោះ និងគ្រោះថ្នាក់​ចរាចរណ៍ (RCVIS)ឆ្នាំ២០១៩ ឲ្យដឹងថាកម្ពុជាខាតបង់ថវិកាចំនួន ៤៦៦.៨ លានដុល្លារអាមេរិក ដោយក្នុង​ចំណោម​​ការខាតបង់សរុប ៨៨.៨ភាគរយ គឺដោយសារការបាត់បង់​ជីវិត និងការ​បាត់ប្រាក់ចំណូល ដែលជនរងគ្រោះអាចរកបានពេញមួយជីវិត។

បើតាមឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន កិច្ចសហការគ្នា​រ​វា​ងភាគី​រ​ដ្ឋ​ និ​ង​ឯ​ក​ជ​ន មាន​​ភា​ព​​ចាំ​បា​ច់​ដើ​ម្បី​គ្រប់គ្រងសណ្តាប់ធ្នាប់នៃការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម​ផលិតផល​គ្រឿងស្រវឹង។ ​យោ​ង​តាម​កា​រ​ចុះ​ផ្សាយ​​រ​​​ប​ស់​ក្រ​សួ​ង​ព័​ត៌​មា​ន​កា​លពី​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០២៤ កន្លងមក ឯកឧត្តម នេត្រ ភក្ត្រា ថ្លែងយ៉ាងដូច្នេះ៖ «​កា​រ​រួម​គ្នា​គ្រ​ប់​​គ្រ​ង​សណ្តា​​ប់​ធ្នា​ប់​នៃ​​​កា​រ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សា​យ​ពា​ណិ​ជ្ជ​ក​ម្ម​គ្រឿ​ង​ស្រ​វឹ​ង​គឺ​ដើ​ម្បី​ជួ​យ​ទៅ​ដ​ល់​សង្គ​ម​ ​ជួ​យ​ទៅ​ដ​ល់​ក្រុមហ៊ុន​ ជួ​យ​ទៅដ​ល់​ប្រ​ជា​ជ​ន​ក​ម្ពុ​ជា​ដែ​ល​ជា​អ្ន​ក​ប្រើ​ប្រាស់​ផ​លិ​ត​ផ​ល​​,​ ​កា​ត់​ប​ន្ថ​យ​គ្រោះ​ថ្នា​ក់​​​និ​​​ង​​​ប​​ង្កើ​ន​នូ​វ​សុ​ខ​ដុ​ម​នីយ​ក​ម្មក្នុងសង្គម»។

អង្គការសហប្រជាជាតិផ្តួចផ្តើមព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយគឺទិវាសប្ដាហ៍ជាតិសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍ផ្លូវគោក ដែលបានកំណត់យកខែឧសភា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រារព្ធឡើងនៅតាមបណ្តា​ប្រទេសនានា​ទូទាំង​សកល​លោក ដើម្បីជាការក្រើនរំលឹកទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅទូទាំងពិភពលោក ពិសេស​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់លើកកម្ពស់​វិស័យ​សុវត្ថិភាព​ចរាចរណ៍​ផ្លូវគោក។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ក្រសួងសាធារណៈការ និង​ដឹក​ជញ្ជូន​នៅថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។

ការ​ស្ទង់​មតិមួយ​ដែល​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​ក្រសួង​សុខាភិបាល​ និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋាភិបាល​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេង​ទៀត​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ថា ​បុរស​៧​នាក់​ក្នុង​ចំណោម​១០​នាក់ ​ដែល​ស្មើ​ប្រមាណ​៧០% ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង។​ នេះ​បើ​តាម​របាយ​ការណ៍​ស្តីពី​ការ​អង្កេត​ប្រជា​សាស្ត្រ ​និង​សុខភាព​កម្ពុជា​ឆ្នាំ​២០២១-២០២២ ​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៤ ​ខែ​មេសា ​ឆ្នាំ​២០២៣។​ ការ​ស្ទង់​មតិ​បង្ហាញ​ថា​ ក្នុង​មួយ​ខែ ​បុរស​១០% ​ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ​ ឬ​ស្ទើរ​តែ​រាល់​ថ្ងៃ។​ ចំណែក​បុរស ​៦០% ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពី​១ ​ថ្ងៃ​ទៅ​ ៥ ​ថ្ងៃ។ ​ បុរស​១៨% ​ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ ៦ថ្ងៃ​ទៅ​១០ថ្ងៃ ​និង​បុរស​១២%​ ពិសា​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពី​១១​ថ្ងៃ​ទៅ២៤​ថ្ងៃ។

លោក ទេព អស្នារិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លើកឡើងថា កា​រ​ងា​រ​អា​ទិ​ភាព​​​រ​ប​ស់ក្រុ​​ម​កា​រ​ងា​រ​​ ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ផ្សា​យ​ពាណិជ្ជកម្មផលិតផលគ្រឿងស្រវឹង គឺត្រូវ​ពិ​និ​ត្យ​មើ​ល​លើ​វឌ្ឍនភាពនៃការងារ​ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការអនុវត្តសារាចរណ៍ណែ​នាំ​ ក៏​ដូ​ចជា​លិ​ខិ​ត​ប​ទ​ដ្ឋាន​គ​តិ​យុ​ត្តិ​​ផ្សេ​ង​ទៀត ​ដែ​ល​ក្រ​សួង​​ព័​ត៌​មា​ន​បា​ន​ដា​ក់​ចេញ​​​ស​ម្រា​ប់​ការអនុវត្តដោយភាគី​ពាក់ព័ន្ធទាំងអស់។ នេះបើតាម លោក ទេព អស្នារិទ្ធ ផ្តល់បទសម្ភាសដល់ Newsroom Cambodia តាមរយៈប្រព័ន្ធតេលេក្រាម កាលពីថ្ងៃទី​១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤។

លោកបន្តថា៖ «អាទិ​ភា​ព​ដែ​ល​ផ្ដោ​​​តទៅ​លើ​កា​រ​ព​ង្រឹ​ង​កិ​ច្ច​ស​ហ​កា​​រ​​ជា​មួ​យ​ភា​គី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អ​ស់​ទាំ​ង​វិស័យរដ្ឋ និង​ឯ​ក​ជន ​​ដើម្បី​ពង្រឹង​​ប្រ​សិ​ទ្ធភា​ព​ក្នុ​ង​កា​រ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ផ្ស​ព្វ​ផ្សាយផលិត​ផ​ល​​គ្រឿង​ស្រ​វឹ​ង​នៅ​ទូ​ទាំងប្រទេស ហើយ​​​ដោយ​​ក្នុ​ង​នោះគឺ​ក៏​មា​ន​កា​រផ្តោត​លើ​កា​រ​យ​ក​ចិ​ត្ត​ទុ​កដា​​ក់​ទៅ​លើ​កា​រ​រៀ​ប​ចំ​នៃ​លិខិត​បទដ្ឋាន​គតិយុទ្ធ​នានា​ដែលគាំទ្រដល់ការគ្រប់គ្រង និង​កា​រ​ប​ង្កើ​ន​ប្រ​សិ​ទ្ធ​ភា​ព​ក្នុ​ង​កា​រ​អ​នុ​វ​ត្ត​ការ​ងារក្នុង​វិស័យនេះ»។

អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​ព័ត៌មានរូបនេះ ​ក៏បាន​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​គ្រប់​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អស់​ចូលរួម​សហការ​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឱ្យ​ការ​អនុវត្ត​ការងារ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​គ្រប់​គ្រង​ការ​ផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផលិត​ផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ផង​ដែរ។

លោក​ថ្លែង​ថា៖ «[…]​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ចូលរួម​ចំណែក​ក្នុង​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​ផល​វិបាក​ដែល​អាច​កើត​មាន​ឡើង​ចេញ​ពី​ការ​សេព​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង​ភាព​ចាំបាច់​ក្នុង​ការ​ទប់ស្កាត់​ ក៏​ដូចជា​ការ​កាត់​បន្ថយ​ផល​វិបាក​ដែល​អាច​កើត​មាន​ឡើង​។ ហើយ​ត្រូវ​បង្កើន​កិច្ច​សហការ​នៅ​ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ និង ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពាណិជ្ជកម្ម​ផលិតផល​គ្រឿង​ស្រវឹង​ឱ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​តាម​រយៈ​ទាំង​ប្រព័ន្ធ ផ្សព្វ ផ្សាយ​បុរាណ និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ទំនើប»។

ការគ្រប់គ្រងផ្សព្វផ្សាយ និងការប្រើប្រាស់គ្រឿងស្រវឹង ក្រសួងសុខាភិបាល​ និង​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ នៅ​ក​ម្ពុ​ជា​បា​ន​​​រៀ​ប​ចំ​សេ​ច​ក្តី​ព្រា​ង​ច្បា​ប់​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ប្រើ​ប្រា​ស់​គ្រឿ​ង​ស្រវឹ​ង​តាំង​ពីថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ​ឆ្នាំ​២​០​១៥ មកម្ល៉េះ។ បើទោះបីកន្លងហួសទៅជិត១០ឆ្នាំទៅហើយក្តី ​ក៏​ច្បា​ប់​ដ៏​មា​ន​សា​រៈ​សំខា​ន់នេះមិនទាន់ត្រូវបានអនុម័តប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ដើម្បីដោះស្រាយ ​និ​ង​ទ​ប់​ស្កា​ត់​ផ​ល​ប៉ះ​ពា​ល់​ដែលបង្កពីគ្រឿងស្រវឹងក្នុងសង្គមនៅឡើយទេ។

សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​យុវជន​អាយុ​ក្រោម​២១​ឆ្នាំ​ប្រើ​ប្រាស់​គ្រឿង​ស្រវឹង​នោះ​ទេ ​ហើយ​ច្បាប់​នេះ​នឹង​ដាក់​បន្ទុក​ពន្ធ​ខ្ពស់​ទៅ​លើ​គ្រឿង​ស្រវឹង​ និង​រឹត​បន្តឹង​លើ​ការ​បើក​លក់​គ្រឿង​ស្រវឹង​ពេល​យប់​ជា​ដើម។​

អង្គការ និងសមាគមក្រៅរដ្ឋាភិបាលចំនួន២៣ ក៏ធ្លាប់បានដាក់ចេញនូវ​សេចក្តីថ្លែង​ការណ៍​មួយស្តី​ពីការ​ស្នើសុំរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឱ្យពន្លឿនការបង្កើតច្បាប់​ស្តីពីការត្រួត​ពិនិត្យ​ផលិតផលគ្រឿង​ស្រវឹង ដោយយកទីតាំងវត្តសំពៅមាស ដែលស្ថិតក្នុងខណ្ឌ៧មករា រាជធានី​ភ្នំពេញ ជាកន្លែងផ្សព្វផ្សាយ ហើយមានមនុស្សចូលរួមប្រមាណ២០០នាក់ កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤។

តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍នោះ ស្ថាប័នក្រៅរដ្ឋាភិបាលទាំង២៣បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភ​ជុំវិញ​ផល​ប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពមនុស្ស និងសន្តិសុខសង្គម ដោយសារតែភាពសម្បូរ​បែប ​នៃ​គ្រឿង​ស្រវឹង។ ជាពិសេសការកើតឡើងនៃបញ្ហាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដ៏សាហាវ ដែល​​ស្ថា​ប័​ន​ទាំ​ង​​នេះ​ទទូច​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ពន្លឿន​ការ​បង្កើតច្បាប់គ្រប់គ្រងគ្រឿងស្រវឹង ដោយ​ប​ញ្ចូ​ល​កា​រ​ហា​ម​ឃាត់កា​​រ​ផ្សា​យ​ពា​ណិ​ជ្ជកម្ម ការដំឡើងពន្ធ និងការដាក់កម្រិតភាពទូលំទូលាយនៃគ្រឿងស្រវឹង៕

មានសម្បុរស្រអែម សក់រួញអង្គាដីជាមួយនឹងស្នាមញញឹមស្រស់អ្នកនិពន្ធ​វ័យ​៣៣​ឆ្នាំ ដែល​មាន​ស្រុកកំណើត​នៅ​ស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្ដាល ​រៀបរាប់ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា អ្នកស្រី​មានក្ដីស្រមៃចង់ក្លាយជាអ្នកនិពន្ធតាំងពីអាយុ​៩ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែ​កង្វះ​ព័ត៌មាន​ជុំវិញ​ការនិពន្ធ​សៀវភៅ ក្រោយចប់បាក់ឌុបអ្នកស្រីមិនបានចាប់យកជំនាញ​ផ្នែកនេះទេ។​

ដោយមិនបានបោះបង់ចោលក្ដីស្រមៃ អ្នកស្រីថាវរី ចាប់ផ្ដើមនិពន្ធសៀវភៅបែបកុមារ បោះពុម្ពដោយអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមួយនៅរាធានីភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ២០០៩​។ បន្ទាប់ពីផ្អាកមួយរយៈ​​ អ្នកស្រីនិពន្ធ​​សៀវភៅនារីប្រពៃ ឬ A Proper Woman ជាសៀវភៅបែបជីវប្រវត្តិ​ពិត​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៦។​ ក្រោយ​បោះពុម្ព​​​​ជាសាធារណៈ ទទួល​បាន​ការគាំទ្រ​ពី​អ្នក​អាន និង​ត្រូវ​បាន​គេ​អញ្ជើញ​ទៅ​​កម្មវិធី​​ជាច្រើន​នៅ​ក្រៅប្រទេស​។ នេះជាមោទនភាពមួយសម្រាប់អ្នកស្រី។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «A Proper Woman (សៀវភៅ​​នារីប្រពៃ) បកប្រែ​៤​ភាសា ហើយ​មាន​ភាសាខ្មែរ ភាសាអង់គ្លេស ភាសាឆែក និងភាសាបារាំង។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្ញុំជាក្មេងស្រីម្នាក់មកពីតាម ជនបទ អាចឱ្យពិភពលោកស្គាល់ពីខ្មែរយើងតាមរយៈសៀវភៅ​របស់ខ្ញុំ អាចឱ្យ​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀតគេ​ទទួលស្គាល់ស្នាដៃ​ដែលយើងធ្វើ នឹងអាចឱ្យ Publisher (អ្នកបោះពុម្ពផ្សាយ) នៅ​ស្រុក​គេ​ទទួលស្គាល់ហើយសុំសិទ្ធិបកប្រែជាភាសាគេហើយដើម្បីចែកផ្សាយនៅប្រទេសគេ»។

អ្នកស្រីនិពន្ធសៀវភៅប្រភេទបែបជីវប្រវត្តិពិត និងស្វ័យជីវប្រវត្តិ​ ជាប្រលាមលោកបែបខ្សែជីវិត ដក​ស្រង់​ចេញ​ពីបទពិសោធន៍​ផ្ទាល់ខ្លួន​​​របស់​អ្នកស្រី ប្រិយមិត្តអ្នកអាន និងអ្នកជុំវិញខ្លួន។ សៀវភៅ​ទាំង​នោះ​បាន​ជះឥទ្ធិពលវិជ្ជមាន​ដល់​ផ្នត់​គំនិត​អ្នកអាន ជាផ្នែក​មួយក្នុង​ការជំរុញ​ការអាន​ផង​ដែរ។

អ្នកស្រីថ្លែងថា៖​ «ពេលដែលគាត់បានអានសៀវភៅដែលខ្ញុំនិពន្ធនឹងទៅ គាត់មាន​ការលើក​ទឹក​ចិត្ត​ដើម្បីឱ្យគាត់មានកំលាំងចិត្តក្នុងការបន្តក្ដីស្រមៃ ឬការងារដែលគាត់ស្រលាញ់​កុំទាន់បោះ​បង់​ចោលងាយៗ ព្រោះអីខ្ញុំបានសរសេរផ្ដល់គំនិតអប់រំច្រើន ក្នុងនឹងឆ្លុះបញ្ចាំ​ង​ក្នុង​តួអង្គ​ដែល​ខ្ញុំ​បង្កើត»។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ទាក់ទងជាមួយនឹងរូបរាងក៏ដោយ សៀវភៅដែលខ្ញុំនិពន្ធ តួអង្គខ្ញុំអត់ស្អាត Perfect (ល្អឥតខ្ចោះ) ដូចបវរកញ្ញាទេ គឺមានល្អិត មានសក់​ក្រញ៉ាញ់​មានខ្មៅ មានស្អាត មាន​ចម្រុះ​ ឱ្យអ្នកអានឃើញ​ថា មនុស្សយើងអត់ដូចគ្នាទាំងអស់ទេ ហើយ​អត់​មាន​អ្នកណា​គេ​ឥត​ខ្ចោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែអ្វីដែល​គាត់​​មាន​គឺ​ការតាំង​ចិត្ត និង​ការខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​ក្ដី​ស្រមៃ​ខ្លួន​ឯង ហើយ​គោល​បំណង​ខ្ញុំ​ ចង់​ឃើញ​អ្នក​អាន​ពេល​ដែលគា​ត់​បាន​អាន​ស្នាដៃ​នឹង​ទៅ គាត់​អត់​បោះបង់​ចោល​ក្ដី​ស្រមៃខ្លួនឯង»។

អ្នកស្រីថាវរីចំណាយពេលនិពន្ធសៀវភៅនីមួយៗមានចន្លោះរយៈពេល១ឆ្នាំ។​ អំឡុងពេលនិពន្ធ អ្នកស្រី​​​ជួបផលលំបាកច្រើន ពិសេសសៀវភៅដំបូង ត្រូវចំណាយពេលយូរ កែសម្រួលសាច់រឿង បកប្រែ​ជា​ភាសាបរទេស ឯ​បទពិសោធន៍ និងថវិការ​បោះពុម្ព​ផ្យាយ​ក៏​មាន​កម្រិត ពេលនោះ​មិន​សូវ​មាន​​កំណើន​អ្នកអានផង។ ពេលខ្លះត្រូវ​រក​កន្លែង​ស្ងាត់ ដូចជា​តំបន់​ភ្នំ ដើម្បីបំផុស​គំនិត​ក្នុង​ការសរសេរ​​រឿង។ ទោះបី​ជួប​ឧបសគ្គយ៉ាងណា អ្នកស្រី​ដែល​មិន​គិត​ចង់​បោះបង់​ម្ដង​ណា​ឡើយ។

អ្នកស្រីប្រាប់ថា៖​​ «ពេលដែលខ្ញុំមានអារម្មណ៍ពិបាក ខ្ញុំត្រលប់ទៅមើលសារ​ពី​អ្នក​អាន​ដែល​គាត់​ផ្ញើ​មកថាសៀវភៅដែល​គាត់​បានអាន បានផ្លាស់ប្ដូរគាត់យ៉ាងម៉េចខ្លះ អ៊ីចឹង​ខ្ញុំ​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ចំណុច​វិជ្ជមាន​នៃកិច្ចការ​​របស់​ខ្ញុំ ធ្វើឱ្យខ្ញុំមានកម្លាំងបន្តទៅមុខទៀត ហើយមួយទៀតអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនខ្ញុំ​គាត់​គំាទ្រ​ទាំងអស់»។

អ្នកស្រីថាវរី បាន​បញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកគ្រប់គ្រងព័ត៌មានវិទ្យា​ នៅសាធារណរដ្ឋឆែក​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១២។ គ្រួសារជា​ផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ក្នុង​ជីវិតអ្នកស្រី។​ បើ​ទោះបីជា​រវល់​យ៉ាង​ណាក្ដី ក៏​អ្នកស្រី​ផ្ដល់​ពេល​វេលាជា​អាទិភាព​ចម្បងដល់គ្រួសារ។

បន្ទាប់ពីគ្រួសារ អ្នកអានជាផ្នែកមួយក្នុងការជំរុញលើកទឹកចិត្ត​​អ្នកស្រីថាវរី ឱ្យប​ន្ត​អាជីព​ជា​អ្នក​និពន្ធមកដល់សព្វថ្ងៃ។  ដោយមើលឃើញគុណតម្លៃការនិពន្ធសៀវភៅ រួមទាំងអ្នកអានមានការផ្លាស់គំនិតបែបវិជ្ជមាន។

អ្នកស្រីបន្ដថា៖​​ «ម្នាក់នោះ [អ្នកអាន] គាត់ធ្លាប់ផ្ញើសារមកខ្ញុំថាគាត់រក​បញ្ចប់ជីវិត​ខ្លួនឯង ហើយ​តែ​ស្រាប់ តែ​គាត់ចាប់សៀវភៅខ្ញុំអានធ្វើឱ្យគាត់ផ្លាស់ប្តូរគំនិត​ ហើយប្ដូរការ​គិត ចឹង​ទើប​គាត់​មិន​ស្លាប់​ខ្លួន។​ ពេលដែលខ្ញុំអាន ខ្ញុំសឹងតែស្រក់ទឹកភ្នែក។ ខ្ញុំគិតថាអ្វី​ដែល​ខ្ញុំបា​ន​សរសេរ​ពិតជា​បាន​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ជីវិតមនុស្សម្នាក់ អ៊ី​ចឹងការងារខ្ញុំធ្វើសព្វថ្ងៃគឺមានតម្លៃណាស់»។

សៀវភៅដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រីដិតជាប់ក្នុងចិត្ត គឺសៀវភៅកាពីទែនជីវិត រឿងបែបស្វ័យជីវប្រវត្តិ ដែលបាន​ដាក់បញ្ចូលបទពិសោធន៍​ជីវិតការតស៊ូរបស់អ្នកស្រី និងមនុស្ស​ជុំវិញ​ខ្លួន​ក្នុងសាច់រឿងនោះ។ សៀវភៅនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតស៊ូរបស់ក្មេងស្រីម្នាក់ដែលឪពុកមិនបានផ្ដល់តម្លៃក្នុងនាមជាកូនស្រី រងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ប្រែពីការឈឺចាប់ ប្រឹងប្រែងរហូតបានជោគជ័យ។ ហើយ​បច្ចុប្បន្ននេះ អ្នកស្រីកំពុងបន្តសរសេររឿងថ្ងៃថ្មីនៅតែមាន ភាគ៣​​​​។

អ្នកស្រីថាវរី លើកឡើងថា ដើម្បីក្លាយជាអ្នកនិពន្ធ ត្រូវអានសៀវភៅ ស្វែង​យល់ពី​សង្គម​ឱ្យ​បាន​ច្រើន។ ចង់ក្លាយជាអ្នកនិពន្ធ​ព្រោះស្រលាញ់ ចែករំលែក ចំណេះដឹង ទើបទទួលបានជោគជ័យ ។

អ្នកស្រី​ផ្ញើសារ​ដល់​អ្នកដែល​ចង់ក្លាយជា​អ្នកនិពន្ធ​ថា៖​​ «គាត់គួរតែហ៊ានចាប់ផ្ដើមសរសេរ​ពី​អត្ថបទ ឬ​ក៏រឿងខ្លីទៅមុន ហើយ​ព្យាយាម​អាន​ស្នាដៃអ្នកនិពន្ធផ្សេងទៀតឲ្យបានច្រើន រៀន​ពី​របៀប​នៃ​អ្នក​និពន្ធ​ផ្សេង​ទៀត​តែង​និពន្ធ។ ប្រសិនបើ​គិត​ថា​ក្លាយ​ជា​អ្នក​និពន្ធ​នឹង​ក្លាយ​ជាអ្នកមាន នោះ​ក្ដី​ស្រមៃ​របស់​គាត់​នឹង​ទៅ​មុខ​មិន​បាន​ឆ្ងាយឡើយ»៕

The animals provided a way to earn income at a time when money-making opportunities were scarce. The country was just beginning to rebuild. Most schools remained closed, cars were a rare sight, and a barter system based on rice served as the foundation for most common financial exchanges. Her parents worked long hours, spent frugally and saved wisely. 

It was in that environment that Val Kuchphalla was born and raised — and coming of age during those hard-scrabble years instilled in her lifelong lessons on the value of work and money.

Now, as a mother of two, it’s those lessons that she instinctively passes on to her son and daughter.

“We love our children, and we do not regret giving them money,” says the 41-year-old homemaker, who maintains the family’s finances. “But we have our conditions.”

Spreading the Wealth

As a teenager in the 1990s, astute savers like Val Kuchphalla had few financial tools available. Personal computers and the internet were expensive and rare, and phone technology remained years away. She relied on pencil and paper. 

“I developed my own way with handwritten records, operating like a bank account,” she said. “I tracked deposits and withdrawals, just like a traditional bank book, with dates included.”

Today she is a member of the Lady Saving Group, whose members work to improve the financial literacy of women. Like others, Val Kuchphalla began teaching her children the value of money early on.

As her son and daughter reached school age, she offered them financial incentives to earn good grades. “I promised them 40,000 riel if they ranked in the top three of their class,” she said. “For 4th or 5th place, the reward was 20,000 riel.”

Financial Lessons

Few Cambodians learn about money in school, said Tum Tola, a wealth literacy coach, who explained that most people learn about money management from their parents.

Until recently, the national school curriculum included few lessons on personal finance or financial literacy, topics that many parents view as critical — and a push for greater financial education has been growing in recent years.

In some cases, the private sector has stepped in, partnering with the government to bring money-management lessons to students.

In 2019, the Ministry of Education began working with Prudential Insurance. Through a program called Cha-Ching, children as young as 7 learn the basics of money management. While experts have largely praised the program, they say its limited reach means that many students will graduate without the skills needed to make smart money decisions.

“If people do not understand financial literacy, it doesn’t matter how much money they make,” Tum Tola said. “They will not be able to safeguard their assets or make wise use of their money.”

Topics like investing and borrowing can be complicated, even for skilled financial managers, say experts, and in the hands of novices, poor decisions can have dangerous and long-term financial consequences.

In today’s environment, young people must learn to be self-reliant, said Kaing Tongngy, head of communications at the Cambodia Microfinance Association.

“A child with financial knowledge will not be poor,” he said. “They will know how to use money responsibly, to save, to make money as well as invest.”

For Val Kuchphalla, the mother of two, she believes her lessons paid off. As teenagers, her two children saved enough to buy mobile phones and even a motorbike. Her son graduated from the ACLEDA Institute of Business and her daughter is studying accounting.

Even so, she wonders if formal education in personal money management would have given them a stronger financial foundation. As adults, they make smart decisions and spend cautiously, she said, but like many adult children in today’s economy, they still need occasional financial help from their parents.

លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា វ័យ៤១ឆ្នាំ​ និងសា្វមី លោក ហ៊ិន ចំរើន សុទ្ធតែជាក្មេង​កើត​អំឡុង​ និង​ក្រោយ​សម័យ​ខ្មែរ​ក្រហម ដែលជារបបដ៏ខ្មៅងងឹតមួយរបស់កម្ពុជា។ ​ហេតុនេះជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារ​លោកស្រី និងស្វាមីកាលពីកុមារភាព មានការលំបាកច្រើន និងត្រូវគិតគូរការចាយវាយយ៉ាងរិតត្បិត។​

ក្រោយ​សម័យ​សង្គ្រោម​ ឪពុក​ម្តាយ​លោកស្រី ​រស់នៅរួមគ្នាជាមួយ​គ្រួសារដទៃមួយចំនួន​ទៀត ក្នុង​ផ្ទះល្វែងកម្ពស់បីជាន់​មួយ​កន្លែងក្នុងក្រុងភ្នំពេញ។ គ្រួសារអ្នកស្រីរស់នៅជាន់ទី៣នៃផ្ទះល្វែងនេះ។ នៅក្រោមដំបូល​ផ្ទះជាន់ទី៣នេះ ក្រៅពី​ការរស់នៅ​ និងប្រកបរបរ​រកស៊ីផ្សេងៗហើយនោះ ឪពុកម្តាយ​លោកស្រី ក៏បាន​ចិញ្ចឹម​ជ្រូករហូត​ដល់​មាន​ទម្ងន់ជាង​១០០គីឡូក្រាមផងដែរ។ ​ការណ៍នេះ លោកស្រី​សង្កេត​​ឃើញ​ពី​ការខិតខំ​របស់ឪពុកម្តាយ​លោកស្រី ដែលព្យាយាម​សន្សំរហូតដល់អាចសល់​ប្រាក់ខ្លះជួយ​លោកស្រី​ជា​កូនឲ្យបានចូលរៀន និងមាន​ចំណេះដឹង​ជាទុនក្នុងជីវិត បើទោះបីជាអ្នក​ស្រី​មិនបាន​ចប់​ថ្នាក់មធ្យម​សិក្សាទុតិយភូមិក៏ដោយ។

ឪពុក​ម្តាយ ​ឬ​​​អាណាព្យាបាល ដែលគេ​ចាក់ទុកថាជាគ្រូ​ទីមួយ​របស់បុត្រ​ធីតានោះ មាន​តួនាទី​សំខាន់​​ក្នុងការធ្វើជាគំរូល្អ​ដល់កូន ប្រៀនប្រដៅណែនាំកូន ​ជាពិសេសអប់រំ​កូ​​ន​​​ឱ្យ​ចេះ​សន្សំ​ប្រាក់។ នេះជា​ចំណែក​ដ៏សំខាន់ក្នុងការអប់រំកូន ដើម្បី​ឱ្យ​ពួក​គេ​ទទួល​បាន​បំណិន​ជីវិត​អាច​ប្រើបាន​នាពេល​​អនាគត។

លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា រៀនសូត្រពីរបៀបសន្សំប្រាក់ពីឳពុកម្តាយដែលអាចជួយទំនុក​បម្រុង​គ្រួសារបានយ៉ាងល្អ។ ​ លោកស្រី ​រៀបរាប់​​ដោយស្នាមញញឹម​ពី​វីធីសាស្ត្រដែលខ្លួន​ប្រើ ដើម្បី​ឱ្យ​កូន​ៗ​ទាំង​ពីរ​របស់គាត់មានវិន័យក្នុងការ​សន្សំ​ប្រាក់​ តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ប្រាក់លើ​កទឹក​ចិត្ត​នៅពេល​ពូកគេ ទទួល​បាន​លទ្ធផល​ល្អក្នុងការសិក្សាទាំង​ភាសាខ្មែរ និង​ភាសាអង់គ្លេស​។

លោកស្រី​បញ្ជាក់ថា៖ «យើង​ដាក់​ចំណាត់​ថ្នាក់​ លេខ១​ ដល់លេខ៣​ យើងផ្តល់ជូន ១០ដុល្លារ​ ឬ​បួន​ម៉ឺន​រៀល​។ លេខ៤ ឬលេខ៥​ យើង​ឱ្យ ២ម៉ឺន ឬ៥ដុល្លារ»។

ការ«សន្សំប្រាក់» សំដៅដល់ការ​រក្សា​ប្រាក់​មួយ​​ចំណែកក្នុង​ពេលបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីប្រើប្រាស់​នា​ពេលអនាគត។ នេះបើយោងតាម​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក​ផ្លូវការ​​របស់​អិល​អូ​អិល​ស៊ី​ (ខេម​បូ​ឌា) ភី​អិលស៊ី ជា​គ្រឹះស្ថាន​ហិរញ្ញវត្ថុ​នៅ​កម្ពុជា​។

ការសិក្សា​របស់សកលវិទ្យាល័យ Tribhuvan នៅក្នុងប្រទេស​នេបាល់ ស្តីពី «ឥទ្ធិពលរបស់មាតាបិតា និងមិត្តភក្ដិលើឥរិយាបថសន្សំរបស់យុវជន» បង្ហាញថា ការលើកទឹកចិត្ត​របស់​ឳពុក​ម្តាយ​ក្នុងការ​សន្សំ​ប្រាក់មានឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំងទៅ​លើអាកប្បកិរិយានៃការសន្សំរបស់​​យុវជន​។ ការសិក្សានេះ ធ្វើឡើងកាលពីឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងចំណោម​និស្សិតចំនួន​៣៩០​នាក់ដែលកំពុង​សិក្សា​ថ្នាក់​អនុបណិ្ឌត។

យោង​តាមសៀវភៅ អំណាចនៃទម្លាប់ (The Power of Habit) របស់​លោក Charles Duhigg ​បោះ​ផ្សាយ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ បានបញ្ជាក់ថា ការ​ផ្តល់រង្វាន់លើក​ទឹក​ចិត្តនឹង​ជួយ​ឱ្យ​ខួរ​ក្បាល​យើង​បន្ត​សកម្មភាព​​ណាមួយនៅពេល​អនាគត។

សម្រាប់​លោកស្រី វាល់គុជ ផល្លា ប្រាក់រង្វាន់លទ្ធផល​ការសិក្សាល្អនេះ អាចឱ្យ​កូនៗលោកស្រី ទទួល​បាន​ប្រាក់​ជាមធ្យម​ ១៥ ដុល្លារពី​លោកស្រី បន្ថែមពីលើ​ប្រាក់​ឧបត្ថម​ផ្សេង​ទៀត ដែល​កូ​ន​ៗអ្នក​ស្រី​អាចទទួលបាន​ពី​ជីដូនជីតា។ លោកស្រី​លើកឡើងថា ការអនុវត្តបែបនេះគឺជា​មូលដ្ឋាននៃការ​សន្សំរបស់កូនតាំងពី​កុមារភាពមកម្ល៉េះ។ ​

លោកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «អ៊ីចឹង​បើយើង​ អ្នកនិយាយថា ក្មេង​ហ្នឹង​ធ្វើអី រកអី​បានលុយ​ ប្រាកដ​ជា​មាន​សំនួរ​ហ្នឹង មិនថាបង មិនថាគេទេ។ ប៉ុន្តែ​លុយដែលរក​បាន​តាមរយៈគាត់រៀន»។

លោកស្រីបន្ថែមថា​៖ «ចឹង​ការសិក្សា​ហ្នឹង​ក៏កើន​ លុយគាត់​ក៏​កើន ហើយ​គោលបំណង​អនាគត​របស់គាត់​ដែល​ចឹង​បានអីហ្នឹង វាសម្រេច»។

វិធីសាស្រ្ត​អប់រំកូនឱ្យ​សំន្ស​ប្រាក់

លោកស្រី ​វាល់គុជ ផល្លាដដែល គឺជាសមាជិកម្នាក់ក្នុងក្រុម​ Lady Saving Group ផងដែរ។ ក្រុម Lady Saving Group បង្កើតឡើងដើម្បី​ចែករំលែកចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ និងភាពជាអ្នកដឹកនាំ សហគ្រិន​ភាព សិទ្ធសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងគុណភាពជីវិត ចំពោះស្រ្តីក្នុងយុគសម័យថ្មី។

លោកស្រី ​​វាល់គុជ ផល្លា​និយាយ​ដោយ​មោទនភាពពីការសន្សំរបស់កូន​ខ្លួន​ថា ការសន្សំប្រាក់បែបនេះ​ជំរុញ​ឱ្យ​កូន​លោកស្រី​​មាន​លទ្ធភាព​អាច​ទិញសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ខ្លួនតាមក្តីប្រាថ្នា​របស់ពួកគេ ដោយ​ខ្លួនឯង ​ដូចជាកង់​ ឬ​ទូរស័ព្ទ​ជាដើម។ ហើយលោកស្រីគ្រាន់តែជួយបង្គ្រប់ថវិកាខ្លះតែប៉ុណ្ណោះ។​ លោកស្រី​ តែ​ងរំលឹកឲ្យកូនៗ​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ក្នុងការសិក្សា​ និងការសន្សំប្រាក់​។

ដោយសារតែ​កាលពីជាង១០ឆ្នាំមុន ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញវត្ថុនៅកម្ពុជា​ ​នៅមិនសូវ​បើកទូលាយ និងមាន​ជម្រើសច្រើន​ដូចក្នុ​ង​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ ហេតុនេះលោកស្រី​ វាល់គុជ ផល្លា បាន​ប្រើប្រាស់​សៀវភៅ​សរសេរ​​​ធម្មតា គូសវាស​បែង​​ចែកជាតារាង​ ដើម្បី​កំណត់ការ​ចាយ​ និង​តាម​ដាន​ការសន្សំប្រាក់របស់កូនៗ។

លោកស្រី​លើកឡើងថា៖ « អ៊ីចឹង​យើងមានវិធីសាស្ត្រមួយគឺយើងធ្វើសៀវភៅ  សៀវភៅយើងហ្នឹង សៀវភៅសរសេរដៃហ្នឹង យើងធ្វើប្រតិបត្តិការដូចធនាគារអ៊ីចឹង។ យើងធ្វើប្រតិបត្តិការ ចេញចូល​ដកប្រាក់ កាលបរិច្ឆេទអ៊ីចឹងមក គឺដូចសៀវភៅធនាគារអ៊ីចឹង»។

ការ​កត់​ត្រា​ចំណូល​ចំណាយ​របស់​ខ្លួន​ នឹង​ជួយ​ដល់ការ​រៀបគម្រោង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ប្រកបដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​ និង​អាចសម្រេច​គោល​ដៅ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ក្នុង​រយៈពេល​វែង​បាន​ប្រសើរ​។ នេះបើយោង​តាម​វេបសាយ​ផ្លូវការ​ធនាគារ​ Bank Central Asia ឬ (BCA) របស់ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី។

លោក ទុំ តុលា ជានាយក​សិក្សា​ធិការ​ផ្នែក​បំណិន​ជីវិត​ និង​ Leader in Me នៃបណ្តាញ​គ្រឹះស្ថាន​អប់​រំ   វេសឡាញ អេឌ្យូខេសិន ដែលមានកម្មវិធីចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ Money Tree។ កម្មវិធីMoney Tree ទិញសិទ្ធិពី​ប្រទេស​​សិង្ហបុរី ដែលបណ្តុះបណ្តាលឱ្យកុមារចេះសន្សំប្រាក់ វិនិយោគ និងជៀស​ពី​សម្ពាធ​​សម្ភារៈ​និយម។

លោក ទុំ តុលា ឲ្យដឹងថាសាលាភាគច្រើនទាំងនៅកម្ពុជា និង​ក្រៅ​ប្រទេស មិនសូវផ្តោត​សំខាន់​លើ​វិធី​ក្នុងការ​សន្សំប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាទូទៅសិស្ស​ទទួលបាន​​ចំណេះដឹងនេះ​ពីឪពុកម្តាយ​​។ ​លោកសង្កត់​ធ្ងន់ថា បើឪពុកម្តាយ​មានទម្លាប់ខ្ចះខ្ចាយវិញ ឥរិយាបទនេះ​ក៏មានផលអវិជ្ជមាន​ដល់​កូន​ដូចគ្នា។

លោកថ្លែងប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា៖ «បើ​សិន​ជាប្រ​ជាជន​របស់យើង​មិនយល់ដឹងពី​ចំណេះ​ដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុទេ បើទោះបីជា​គាត់​អាចរក​ទ្រព្យសម្បតិ្ត​បាន​ច្រើន​ប៉ុណ្ណា​ក៏ដោយ ក៏គាត់មិនអាច​រក្សានៅ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​របស់គាត់ហ្នឹង​ ហើយក៏មិន​អាចប្រើប្រាស់វាឱ្យ​ត្រូវ​ចំគោលដៅ​»។

លោក ទុំ តុលា លើកឡើង​ថា ឪពុកម្តាយ​ ឬអាណាព្យាបាល​ខ្លះបានឱ្យ​កូនគាត់​ធ្វើកិច្ចការក្នុងផ្ទះ ដូចជាការបោសសំអាតផ្ទះ មើលថែប្អូន​ ជាថ្នូរនឹងប្រាក់​លើកទឹកចិត្ត​​តិចតួចបន្ថែម។

លោក​បន្ថែមថា អាណាព្យាលផ្សេងទៀត ក៏បានយកលទ្ធផលនៃការសិក្សារបស់កូនជាវត្ថុតាង ដើម្បីទទួលបានប្រាក់លើកទឹកចិត្ត​បន្ថែមផងដែរ។

លោកលើកឡើង​ថា៖ «បើសិនជាគាត់ជាប់ក្នុង Top 10 [១០នាក់ដំបូង] ប៉ុន្មាន? Top 5 [៥នាក់ដំបូង]ប៉ុន្មាន? អ៊ីចឹង។ វាជា Motivation tool [វិធីសាស្ត្រលើកទឹកចិត្ត​]មួយ សម្រាប់លើកទឹកចិត្តកូន​ក្នុងការ​ចូលរួមការសន្សំលុយ»។

តាមការ​សិក្សា​ស្តីពី​​ការយ​ល់ដឹ​ង​របស់​កុមារ​អំពីហិរ​​ញ្ញវត្ថុ និង​ជម្រើសរ​បស់ឪ​ពុកម្តាយ​ចំពោះចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីក្នុង​២០២៣​ បាន​សិក្សា​លើសិស្សសាលា​៤១៩​នាក់ ក្នុងវ័យ​៧​ទៅ​១២​ឆ្នាំ​ រកឃើញ​ថា សាលា​រៀន​ និងឪពុកម្តាយឬអាណា​ព្យាបាល​ ដើរតួនាទី​សំខាន់​ការបញ្ច្រាប​ចំណេះ​ដឹងហិរញ្ញវត្ថុ​ដល់ក្មេង​ៗ។

បើតាម​លោក កាំង តុងងី​ អ្នក​នាំពាក្យ​សមាគម​គ្រឹះស្ថាន​មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ​កម្ពុជា ចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ មិនទាន់ជាកម្មវិធីគោលនៅតាមសាលានានាទាំងនៅកម្ពុជា និងក្រៅប្រទេស ហេតុនេះយុវជន​ត្រូវពឹង​ផ្អែកលើខ្លួនឯង ឬ​អាណាព្យាបាល​ជាអ្នកបង្រៀន​។ ជម្រើសមួយក្នុងចំណោមជម្រើស​ផ្សេង​ទៀត​គឺការ​ដាក់​ប្រាក់​សន្សំក្នុ​ងគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុ ដែលលោកាំង តុងងី ថាមានសុវត្ថិភាព និងអាច​ទទួល​​បាន​ការ​​ប្រាក់បន្ថែម។

កញ្ញា​ សេង​ ស្រី​ល័ក្ខ ​ វ័យ​២១​ឆ្នាំ​ ជានិស្សិត​ឆ្នាំទី​៣ នៃសកល​វិទ្យាល័យ​ពាណិជ្ជសាស្ត្រ​អេស៊ី​លីដា។ កញ្ញា​ ទទួលបាន​ប្រាក់ចាយ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​ចន្លោះពី​១២ ០០០​រៀល ទៅ​១៥ ០០០រៀលក្នុង​មួយថ្ងៃ​ទៅតាម​តម្រូវការចាយ​វាយប្រចាំ​ថ្ងៃ​ ដូចជា​ការចាក់សាំង​ម៉ូតូជាដើម។ នៅក្នុងឱកាសបុណ្យទាន ឪពុក​របស់ស្រី​ល័ក្ខ ដែលជាសន្តិសុខ តែងឲ្យស្រី​ល័ក្ខនូវបា្រក់​ឧបត្ថមបន្ថែមដែលគាត់​ទទួលបានពី​ការងារ​ថែមម៉ោង។​​ ក្រៅពីការ​ចំណាយ​ប្រចាំថ្ងៃ ស្រី​ល័ក្ខយកលុយនៅសល់​ទៅសន្សំទុកដោយការ​ញាត់​កូនជ្រូក។

កញ្ញា​ សេង​ ស្រី​ល័ក្ខ លើកឡើងថាម្តាយរបស់​​កញ្ញា បានបាត់​បង់ឪពុក​ម្តាយ​ក្នុង​របបប៉ុលពល។ ម្តាយ​របស់​កញ្ញាត្រូវតស៊ូក្នុងជីវិត ដោយធ្វើការក្នុង​ហាងអាហារ​រហូតក្លាយជាអ្នកបម្រើការក្នុងផ្ទះ​របស់រដ្ឋទូត​មួយ​កន្លែង​ក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានលាឈប់មកប្រកបការងាររកស៊ីផ្ទាល់ខ្លួនវិញ មុនពេលនៃការរីករាលដាលនៃជម្ងឺកូវីដ១៩។

កញ្ញារំលឹកសម្តីរបស់ម្តាយខ្លួនថា៖ «គាត់ថា ចាយ​សល់អី​ដាក់កូន​ជ្រូក​ទៅ តិចច្រើនអី ​គាត់​ថា​ឱ្យ​ដាក់ទៅ»​។

យោងតា​ម​ការស្រាវជ្រាវ​របស់ East-West Center ចេញផ្សាយកាលពី​ខែមករា ឆ្នាំ២០០១ បញ្ជាក់ថា ក្រោយសម័យខ្មែរ​ក្រហម ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​មានប្រាក់ក្នុង​ហោប៉ៅ​ត្រឹមតែ ២៨​ដុល្លារអាមេរិចកក្នុងម្នាក់ (ឬប្រមាណ ១០៦.១៣ ដុល្លារ បើ​គិត​ទាំងអតិផរណាក្នុង២០២៤នេះ) លុយនេះ​មានចរាចរណ៍​ក្នុងទី​ក្រុងតែ​ប៉ុណ្ណោះ។

កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៤​នេះ ធនាគារ​ជាតិ​​កម្ពុជា និង​​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន​ និង​​កីឡា បាន​ចុះ​អនុ​ស្សារ​ណ​អនុវត្ត​គម្រោងបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សាជាតិ ក្រោយស្ថាប័នរដ្ឋ​ទាំង​២នេះ​​ដឹកនាំកិច្ចប្រជុំកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៣។ បច្ចុប្បន្នគម្រោង​ចំណេះដឹងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេល ៣ឆ្នាំនេះ មានចាប់ពីថ្នាក់ទី ៥ដល់​ថ្នាក់ទី​១២។

អ្នកស្រី​ ឃួន​ វិចិ្ឆកា អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​អប់រំ​ យុវជន និង​កីឡា​ បញ្ជាក់ថា កម្មវីធីសិក្សា​មាន​មុខវិជ្ជា គេហវិទ្យា​ ដើម្បីបង្រៀន​សិស្ស​ពី​បញ្ហា​ចំាបាច់​ផ្សេង​ៗសម្រាប់ការរស់នៅ ដែលក្នុងនោះក៏មាន​​ការ​សន្សំ​ប្រាក់ផងដែរ​។

អ្នកស្រី​​បន្ថែមថា៖ «យើង​ក៏​សហការ​ជាមួយដៃគូ​ខាង​ក្រៅ​ ដើម្បី​រៀបចំជា​កម្មវិធីមួយ​ទៀត​ ដែលយើង​ហៅថា ​Cha-Ching (ឆា-ឈីង)»។ លោកស្រី​បន្តថា៖ «ក្រៅពីហ្នឹង​ជាមួយនឹង​ធនាគារជាតិ​កម្ពុជា​ នៅក្នុង​ការរៀប​ចំបន្ថែម​នៅ​កម្មវិធី​ហិរញ្ញវត្ថុ​ផងដែរ»។

កម្មវិធី​ឆា-ឈីង ជាកម្មវិធីអប់រំចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុ​មូលដ្ឋាន ដោយមានគោលដៅ​៤សំខាន់ គឺការរក​ប្រាក់ចំណូល ការសន្សំ ការចំណាយ និងការបរិច្ចាគ ដែលបានចាប់ផ្តើមកាលពីឆ្នាំ២០១៦។​បើយោងតាមគេហទំព័រផ្លូវ​ការ​ Prudence កម្មវិធី ឆា-ឈីង ជាកិច្ចសហការរវាង JA Asia Pacific ​ជាមួយនឹង​ក្រសួង​អប់រំ​នៃប្រទេសមួយចំនួន ​ក្នុង​នោះក៏មាន​កម្ពុជាផង​ដែរ។

មេរៀនជីវិត​អាណាព្យាបាល​ ​បង្រៀនកូនឱ្យសន្សំសំចៃ

ថ្វីបើការរៀបចំទុកដាក់ឲ្យកូនៗចេះសន្សំលុយ និងយល់ដឹងពីចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុមាន សារៈសំខាន់​ក៏ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញលើកឡើងថា ឪពុកម្តាយត្រូវមានតុល្យភាពរវាងការសន្សំសំចៃ និងការចាយ​វាយ​ប្រកបដោយសុខមាភាព មិនអាចភាពកំណាញ់ក្នុងការចាយវាយពេកនោះទេ។

លោក ទុំ តុលា នាយក​សិក្សា​ធិការ​ផ្នែក​បំណិន​ជីវិត​ និង​ Leader in Me នៃបណ្តាញ​គ្រឹះស្ថាន​អប់​រំ   វេសឡាញ អេឌ្យូខេសិន យល់ឃើញថា ផលវិបាកមួយដល់ក្មេង​ពេលអប់រំកូនឱ្យចេះសន្សំ គឺភាពកំណាញ់ក្នុងការចាយវាយ តែសកម្មភាព​នេះ​បង្ហាញថា ពួកគាត់ចេះ​កម្រិ​ត​ចាយ​វាយ​ច្បាស់​លាស់​​។ ប៉ុន្តែលោកយល់ឃើញថា ការអប់រំបែបនេះផ្តល់ផលវិជ្ជមានច្រើនដល់ក្មេងនាពេលអនាគត ជាពិសេសក្មេងទាំងនោះនឹងធំឡើងក្លាយជា​អ្នកមានជីវភាពធូធារនាពេលខាងមុន​។

លោកអះអាងថា៖ «ក្មេងមានចំណេះដឹងហិរញ្ញវត្ថុ គាត់នឹងមិនក្រទេ»។ លោកបន្ថែបថា ៖«ដោយសារតែគាត់ដឹងថា ការប្រើ​​ប្រាស់លុយត្រូវយ៉ាងមិច បានន័យគាត់ចេះសន្សំ គាត់ដឹងថា ​តើធ្វើមិចទើបបានលុយ គាត់ចេះវិនិយោគ គាត់ចេះបើក Business [អាជីវកម្ម] បើ​គាត់​មិនចេះ​ទេ​ គាត់ចូល​ហ៊ុន​ជាមួយ​គេ​អ៊ី​ចឹង​ណា​»។

បើទោះជា លោកស្រី ​ចង់ឃើញ​កូនខ្លួន​​មានការលុតដំ ប៉ុន្តែ​ក៏មិន​តឹង​រឹង​ខ្លាំងពេក​ដូចជំនាន់លោកស្រី​នៅក្មេងនោះ​ទេ ដោយហេតុថា​បរិបទ​សង្គមមានការប្រែប្រួល​។ លោកស្រីថា ខ្លួនគ្រាន់តែមាន​ភាពច្បាស់លាស់​ចំពោះកូនៗក្នុងការដកប្រាក់សន្សំនោះដើម្បីចាយវាយ​ លុះត្រាតែ​ករណី​ចាំបាច់ ឬសំខាន់ខ្លាំង។

លោកស្រី​លើកឡើង​ថា៖ «​ប៉ុន្តែយើងអត់កំហិតឱ្យគាត់ [កូនរបស់លោកស្រី] ធ្វើ​ដូចយើង​សម័យនៅជាកូន​គាត់ [ឪពុកម្តាយលោកស្រី] ទេ ព្រោះនៅពេលយើង​ជាកូនគាត់ រឿងរបស់យើង​ និង​គាត់។ ប៉ុន្តែពេល​យើងជាម្តាយ​កូន​ យើង​អត់យករូបមន្តកំហិត ឬតឹងហ្នឹងទេ យើងព្យាយាមមិនតឹងពេក មិនធូរពេក»។

​ជាលទ្ធ​ផល​នៃការ​អប់រំ​កូ​នឱ្យ​ចេះសន្សំប្រាក់បែបនេះ លោកស្រី​សង្កេត​ឃើញថា កូនៗរបស់អ្នក​ស្រីនៅតែបន្តការ​ចាយ​វាយត្បិតត្បៀត។ ទោះបីជា​កូន​របស់លោកស្រី​ក្លាយជាយុវ​ជន​ហើយ តែលោកស្រី​នៅ​តែផ្តល់​ប្រាក់​ឧបត្ថម្ភ​ដដែល។

ក្តី​រំពឹង​នាពេល​អនាគត​លើចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់កុមារ​​

​លោក ទុំ តុលា ​ចង់ឃើញ​កុមារ​កម្ពុជាមាន​ចំណេះដឹង​ហិរញ្ញវត្ថុ​ដូចនឹង​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​ ដើម្បីឲ្យ​ពួកគេអាចប្រើប្រាស់លុយ​ប្រកប​ដោយ​ប្រសិទ្ធភាព​។ ​

ចំណែកលោកស្រីវាល់គុជ ផល្លា​ ចង់ឃើញ​អាណាព្យាបាល​ ឬឪពុកម្តាយ​ទាំងអស់បង្រៀន​កូនឱ្យ​ចេះ​សន្សំប្រាក់ទៅតាម​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​គ្រួសារ​ខ្លួន។ លោកស្រីបន្ថែមថា កូនៗត្រូវការបំណិនជីវិត​ខ្លះ ដើម្បី​ស្គាល់ពី​តម្លៃ​នៃលុយ។

សម្រាប់កញ្ញា សេង ស្រីល័ក្ខវិញ បើកញ្ញាមានបុត្រនៅថ្ងៃអនាគត កញ្ញាមានគម្រោងសន្សំប្រាក់​មួយកញ្ចប់ដើម្បីទុកផ្គត់ផ្គង់ដល់ការសិក្សារបស់កូនដល់កម្រិតបរិញ្ញាប័ត្រ។

កញ្ញាបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំព្យាយាមបង្កើត Saving [ប្រាក់សន្សំ] សម្រាប់គាត់រៀនក្នុងឆ្នាំណា មួយឆ្នាំប៉ុន្មាន ដើម្បីទុកឱ្យគាត់ទៅរៀន»៕

ពលរដ្ឋដែលមករងចាំយក និង​មក​ធ្វើលិខិត​ថ្កោលទោស​​ខ្លះឈរ និង​ខ្លះទៀតអង្គុយ​​ ដោយមាន​​​ទឹក​មុខ​មិន​សូវ​សប្បាយចិ​ត្ត​ដោយសារ​ការរងចាំ​យូរ ហើយ​ទីកន្លែង​ធ្វើលិខិត​ថ្កោល​ទោស​បណ្តោះ​អាសន្ន​​ដែល​ស្ថិតក្នុង​​សណ្ឋាគារ​កាំបូឌីយ៉ាណា​​​​មាន​ទំហំ​មិន​សូវ​ធំ​ទូលាយ​។

កំពុង​អង្គុយ​រងចាំ​ធ្វើ​លិខិត​ថ្កោលទោសនៅ​នាយកដ្ឋាន​លិខិត​ថ្កោលទោស លោក ម៉ៅ លាភ ​​ជា​មេធាវី​មួយ​រូប​​នៅរាជធានីភ្នំពេញលើកឡើងថា លោកបាន​​​​ស្នើសុំ​លិខិត​ថ្កោល​ទោស​ចំនួន​ពីរ​ដង​រួច​​មក​ហើយ ​ដោយប្រើសេវារហ័សចំនួន១២ថ្ងៃ ​​ដើម្បី​យកទៅ​ប្រកប​របរ​ជា​មេធាវី។ លោក​ថា ដំណើរការ​​ផ្តល់​សេវា​លិខិត​ថ្កោល​ទោស​តាម​ប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​មាន​ភាពយឺតយ៉ាវ​ជាង​ធ្វើ​ដោយ​ផ្ទាល់ ដោយសារ​មន្រ្ដី​ដែល​ពិនិត្យ​ការស្នើសុំ​តាម​ឌីជីថល​មាន​វ័យ​ចាស់​។

និយាយដោយសើចបន្តិច​ផង លោកបន្ថែមថា៖ «និយាយរួម​ទៅ​បើ​ការងារ​របស់​គាត់​ធ្វើ​លឿន​ការងារ​តាមអនឡាញ​លឿន​ជាង​ យើង​គ្រាន់តែ​ម​ក​យក​ឯកសារ​ដែល​តម្រូវ​មាន​សៀវភៅ​គ្រួសារ និង​អត្តសញ្ញាណ​បណ្ណ​ទៀតហើយ បន្ទាប់មកគ្រាន់តែផ្ដិតមេដៃគាត់ពិនិត្យឯកសារម្ដងទៀតហើយ»។

កាលពី​ថ្ងៃទី​៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២៣ ក្រសួង​យុត្តិធម៌​បាន​​ដាក់ឱ្យដំណើរការសេវាព្រឹត្តិបត្រថ្កោលទោស តាមប្រព័ន្ធឌីជីថលដំណាក់កាលទី១ ហើយ​នៅ​ថ្ងៃទី២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ ក្រសួង​បាន​ដាក់​ឱ្យ​ដំណើរ​​ការ​សេវា​នេះ​​ក្នុង​ដំណាក់​កាលទី២ ដើម្បីបង្កើនភាពងាយស្រួល និង​ឆាប់​រហ័ស​បន្ថែម​ទៀត​ដល់​សាធារ​ណៈជន ដោយភ្ជាប់ឯកសារមួយចំនួនតាមអនឡាញ ព្រមទាំង​អាច​ទូទាត់​ប្រាក់​សេវា​តាម​ប្រព័ន្ធ​អេឡិចត្រូនិច​។ ក្រោយ​ការ​ដាក់​ឱ្យ​ប្រើប្រាស់ ​ពលរដ្ឋ​ដែលទទួល​សេវា​នេះ​មួយចំនួន​យល់​ថា​មាន​ភាព​ប្រសើរ ខណៈ​ពលរដ្ឋ​ខ្លះ​ដូចជា​លោក ម៉ៅ លាភ យល់​ថា ​ហាក់​មានភាព​យឺតយ៉ាវ​ជាងមុន។​

លោក ស៊ុន វិសាល បុគ្គលិក​ធនាគារឯកជន​​មួយ​ក​ន្លែង ​នៅរាជធានី​ភ្នំពេ​ញ​ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ​ថា ​កា​រ​​ធ្វើលិ​ខិ​តថ្កោលទោស​តាម​ប្រ​ព័​ន្ធ​ឌី​ជី​ថ​ល​ប្រើ​ពេ​ល​វេ​លា​តិ​ច​ជា​ង ​និង​រហ័ស​ជាង​ការ​មកដាក់ពាក្យស្នើសុំដោយផ្ទាល់។

លោកបន្តថា៖​ «ការធ្វើលិខិត​តា​ម​អ​ន​ឡា​ញ​ចំ​ណេ​ញ​ពេ​ល​ច្រើ​ន​ បើ​សិ​ន​ណា​ស​រ​សេ​រ​​ខុ​ស​យើ​ង​​អា​ច​លុប​សរសេ​រ​សារ​ជា​ថ្មី​បា​ន​។​ ចំ​ពោះ​ផ​ល​លំបាក​ គឺ​វា​មិ​ន​ទា​ន់​គ្រ​ប់​ជ្រុ​ង​ជ្រោ​​យ​មិ​ន​ដឹ​ង​ថា​យើ​ង​ត្រូ​វ​ម​ក​ប​ង់​លុ​យ​ផ្ទាល់ ​ឬក៏មកបញ្ជូនឯកសារច្បាប់ដើមទេត្រូវឱ្យយើងមកកន្លែងផ្ទាល់»។

លោកបន្ថែមទៀតថា ចំពោះ​ម​ន្រ្តី​ដែ​ល​ប​ម្រើ​សេ​វា​លិ​ខិ​ត​ថ្កោ​ល​ទោ​ស​គួ​រ​​ជួ​យ​ផ្តល់​ព័​ត៌​មាន​បន្ថែមនៅ​ក​ន្លែ​ងស្នើសុំលិ​ខិ​ត​ថ្កោ​ល​ទោ​ស​ដល់​​អ្ន​ក​ដែ​ល​ម​ក​ផ្ទា​ល់ ​ដោ​យ​សា​រ​តែ​អ្ន​ក​ដែល​ម​ក​ធ្វើ​ដំបូង​គឺ​ពួកគេ​មិន​សូវដឹង និងសូវយល់អំពីរបៀបសរសេរ​។

កញ្ញា លឹម សមនា និស្សិត​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត​ ដែលកំពុង​រងចាំធ្វើ​លិខិត​ថ្កោទោស​ដែរ​នោះ​​​លើក​ឡើង​ថា ការធ្វើ​លិខិតថ្កោល​​តាម​ប្រព័ន្ធ​ឌីថល​មានភា​ព​ងាយស្រួល និង​រហ័ស​ជាង ប៉ុន្ដែ​ដោយសារ​កញ្ញាមិន​បាន​ដឹង​ក៏​មក​ផ្ទាល់។

កញ្ញាបន្តថា៖ «បើទោះបីជា​ខ្ញុំ​ធ្វើ​លិខិត​ផ្ទាល់​ក៏​ពិតមែន តែ​ខ្ញុំឃើ​ញ​ថា​ការធ្វើលិខិត​តាមប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​មាន​ភាព​​ងាយ​ស្រួល និង​រហ័ស​ជាង ​គឺយើ​ង​គ្រាន់តែយកឯកសារដែលចំបាច់មកជាមួយ​ហើយ​ចាំ​តែ​ខាង​មន្រ្តី​ពិនិត្យ បើត្រឹមត្រូវទាំងអស់គាត់នឹងហៅទៅយកបង្កាន់ដៃ»។

ការធ្វើ​ព្រឹត្តិបត្រថ្កោល​ទោស តម្រូវឱ្យមានទម្រង់​ស្នើ​សុំ​ព្រឹត្តិបត្រថ្កោល​ទោស ប្រវត្តិរូបសង្ខេប​១ សន្លឹក  ស្នាមមេ​ដៃ​សាមីខ្លួ​ន បណ្ណសម្គាល់ខ្លួន សិស្ស និស្សិត (បើនៅរៀន) សេចក្តី​ចម្លង​សំបុត្រ​បញ្ជាក់​កំណើត និង​សៀវភៅ​ស្នាក់នៅ​ច្បាប់ដើម ព្រមទាំងថតចម្លង​មួយ​ច្បាប់​ផ​ង។ ចំពោះ​ជន​បរទេស​ ត្រូវ​ថត​ច​ម្លងលិខិតឆ្លងដែន មានសុពលភាព​១ច្បាប់ និង​ទិដ្ឋាការ​ចូល​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា ១ច្បាប់។

លោក ជួន ហ៊ាន អនុប្រធានការិយាល័យទទួលព្រឹត្តិបត្រថ្កោលទោស និងជនបរទេស ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា ការបង្កើត​និតិវិធី​ស្នើសុំ​ព្រឹត្តិបត្រផ្កោលទោស​តាម​អនឡាញ គឺដើម្បី​ផ្តល់​ភាព​ងាយ​ស្រួល​​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ។​

លោកបន្តថា៖ «កាលពីមុនគាត់មកយកពាក្យ ហើយបំពេញពាក្យ បន្ទាប់មកដាក់ពាក្យ ហើយ​គា​ត់​ឡើ​ង​​ម​ក​​ដក​ អាហ្នឹងវាច្រើនសារអីចឹងហាស។ ដំណាក់កាលទី២នេះ ក្រសួង​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​អាច​ដាក់ពាក្យ បង់លុយ​ពីផ្ទះមក មិនចាំបាច់មកដល់នាយកដ្ឋាននោះទេ ចាំពេលមកដក ចាំ​កាន់​សំបុត្រកំណើតមកដក»។​

លោកបន្ថែម​ថា ក្រសួង​យុត្តិធម៌​បា​ន​ជូ​ន​ដំ​ណឹ​ង​ដ​ល់​ប្រ​ជា​​ព​ល​រ​​ដ្ឋ​ឱ្យ​​ទា​ញ​យ​ក​​កម្មវិធី​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា​ CR-MOJ ពី APP Store សម្រាប់ប្រព័ន្ធ IOS ឬពីPlay store សម្រាប់ប្រព័ន្ធ Android ដោយអនុវត្តតាមការណែនាំ​ក្នុងកម្មវិធី ហើយគាត់អាចដាក់ពាក្យ សរសេរព័ត៌មាន ពាក់ព័ន្ធ​នឹ​ង​ខ្លឹ​ម​សា​​រ​សំ​បុ​ត្រ​កំ​ណើត និងអាប់ឡូតសៀវភៅគ្រួសារ សៀវភៅ​ស្នាក់នៅ។

លោកថា បច្ចុប្បន្ន​ ​ប្រជាពលរដ្ឋ​មិនទាន់​មាន​ការយល់ដឹង​ទៅ​លើ​ការទទួល​សេវា​លើ​ប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​ទាំងអស់​ទេ ដោយសារ​ពលរដ្ឋទទួលសេវានៅនឹងកន្លែងផ្ទាល់ និង​មានតា​ម​ប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​ដំណាក់​កាល​ទី១ផង និងដំណាក់កាលទី២ផង។ លោក​ថា នៅក្នុង App​ មាន​ជម្រើស​ដែល​អាច​ឱ្យ​ប្រជាពលរ​ដ្ឋ​​ដាក់ពាក្យពីផ្ទះមកក៏បាន ឬ​អាចយកឯកសារមកបង់ផ្ទាល់​ក៏បាន។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «នៅក្នុងកម្មវិធីហ្នឹង ប្រសិនបើគាត់បង់លុយពីផ្ទះ គាត់អាចចុចបង់ប្រាក់តាមអេស៊ីលីដា ឬអ៊ីវីសា គាត់អាច Pay (បង់លុយ) បានហើយ។ ប៉ុន្តែមួយជំហានទៀត គាត់ដាក់ពាក្យហើយ ប៉ុន្តែ​គាត់​មក​ផ្ទាល់​ដើម្បី​យ​ក​វិ​ក្ក័​យ​ប​ត្រ​ទៅឱ្យស្ថាប័នគាត់​ប្រើប្រាស់ អញ្ចឹងគាត់ចុចថា Cash [លុយ] នៅ​ពេលហ្នឹង​គេ​ដាក់​ឱ្យ​គាត់​ជា Cash [លុយ​] ហើយ​គា​ត់​អា​ច​ម​ក​ប​​ង់​ផ្ទា​ល់​ បន្ទាប់មកគាត់ Submit [បញ្ជូន]  ធម្មតា ប៉ុន្តែ​គាត់​ត្រូវ​មក​បង់​ផ្ទាល់ និងចាំទទួលយកវិក្ក័យបត្រ»។​

ការធ្វើព្រឹត្តបត្រថ្កោលទោសនៅកម្ពុជា គឺក្នុង​គោលបំណង​​​បញ្ជាក់ភាពស្អាតស្អំ ឬគ្មានទោស ដើម្បី​យក​ទៅប្រើ​ប្រាស់តាមតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ចំណែ​ក​ដំណើរ​ការព្រឹត្តិបត្តិវិញ សម្រាប់​ការបកប្រែព្រឹត្តិបត្រថ្កោលទោសលេខ៣ ជាភាសាបរទេសមានពីរប្រភេទគឺ សេវាធម្មតា និងសេវា​ឆាប់​រហ័ស។ ចំពោះសេវាធម្មតា មានតម្លៃសេវា ៤០,០០០ រៀល ហើយរយៈពេលធ្វើ ២០ថ្ងៃ (ថ្ងៃធ្វើការ) និងសុពលភាពចំនួន ៣ខែ។ ចំណែកសេវាឆាប់រហ័ស មានតម្លៃសេវា ៦០,០០០ រៀល ហើយរយៈពេលធ្វើ ១២ថ្ងៃ (ថ្ងៃធ្វើការ) និងមានសុពលភាពចំនួន ៣ខែ។

លោក យង់ គិមអេង ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្ដិភាព (PDP-Center) ប្រាប់ញូវស៍​ខេមបូឌាតាមរយៈបណ្តាញស​ង្គម​តេឡេក្រាមថា ​​ការធ្វើលិខិត​ថ្កោលទោស​តាម​ប្រព័ន្ធ​ឌីជីថល​ជារឿង​មួយ​សំខាន់​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានភាពងាយស្រួល ឆាប់រហ័ស​ និង​មាន​ការវិវត្ត​រីកចម្រើន​មួយ​ដែល​អាចកាត់បន្ថយ​អំពើពុករលួយ​។

លោកបន្តទៀតថា៖ «អ្វី​ដែល​គួរ​តែ​ធ្វើទន្ទឹមគ្នា​នឹង​ការ​ធ្វើតាម​ប្រព័ន្ធ​អនឡាញ​នេះ​ក៏គួរ​តែ​មាន​ក្រុម​ជំនួយ​ការ​​បច្ចេកទេស​​ដែល​អាចជួយទាន់ពេលវេលាអាចជួយពួកគាត់​ដើម្បី​ឱ្យ​គាត់​អាច​ដំណើរ​ការ​ធ្វើ​​បាន។ ប្រសិនបើ​ឧបមា​ថា​មានប​ញ្ហាកន្លែងណាមាន Hot line ​អាចខលសួរទាន់ពេលវេលា កុំឱ្យមានតែ Hot line ​ប៉ុន្ដែខលអត់បាន»។

លោកបន្ថែម​ថា តាមរយៈសេចក្ដីណែនាំផ្សេងៗ ការខលសួរនាំពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋពេល​​ដែលមានចម្ងល់ ឬជជែកតាមរយៈប្រព័ន្ធឌីជីថលដើម្បី​ទទួល​បាន​នូវ​ព័ត៌មាន​លម្អិត​ជា​ការជា​ល្អ​ប្រសើរ​សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ដែល​មាន​តម្រូវការ​។

លោកបន្ថែមទៀតថា៖ «​ប្រសិនបើក្រសួងយុត្តិធម៌អាចធ្វើបែបនេះបានខ្ញុំគិតថាវាជារឿងមួយល្អ ហើយសង្ឃឹមថា​ទៅ​អនាគត​គឺ​យើង​នឹង​មិនមាន​ភាព​ស្មុគស្មាញ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​លិខិត​ស្នាម ឬ​លិខិត​ថ្កោល​ទោស»៕

ទិវា​អឺរ៉ុប ឬ Europe Day ត្រូវបាន​ប្រារព្ធឡើង​ជារៀងរាល់ឆ្នាំ​ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែឧសភា​ ដើម្បី​​សន្តិភាព និងការ​រួប​រួម​នៃទ្វីប​អឺរ៉ុប។ ទិវានេះ​ជា​ថ្ងៃ​កំណើត​​នៃ​សហភាព​អឺរ៉ុប និង​ជា​​ខួបនៃ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​របស់​​លោក រ៉ូបឺត ស្ហូម៉េន (Robert Schuman ) រដ្ឋមន្រ្តី​ការបរទេសបារាំង​ពី​ការកែទម្រង់កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​នយោបាយ​នៅអឺរ៉ុប ជំរុញ​ឱ្យ​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេសក្នុងទ្វីប​អឺរ៉ុប​មិន​អាច កើតឡើងបាន។ ​​

នៅកម្ពុជា ​សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​ប្រារព្ធ​ទិវា​អឺរ៉ុប​លើកទី​៧៤​នេះ ដើម្បី​​​អបអរ​សារទរ​សន្តិភាព​ សុវត្ថិភាព និងការ​រួប​រួម​គ្នា​នៅអឺរ៉ុប និង​តួនាទីសំខាន់របស់យុវជន ដើម្បីសម្រេចបាន​ការផ្លាស់ប្តូរទៅនឹងបរិស្ថានបៃតង និង​អនាគត​​ប្រកប​ដោយ​​និរន្ត​ភាព​។ ​

​លោក អ៊ីហ្គោរ៍ ឌ្រីសម៉ាន់ (Igor Driesmans) ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហភាព​អឺរ៉ុប​ប្រចាំ​​កម្ពុជា ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា រលកកម្តៅ​នៅ​កម្ពុជា​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែចុង​ក្រោយនេះ ជា​សក្ខីភាព​បញ្ជាក់ថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជារឿងពិត។ លោក​ថា ការប្រែប្រួល​អាកាស​ធាតុ មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់ដល់វិស័យ​កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ច និងប្រជាជន ជាពិសេសលើមនុស្សចាស់ ប៉ុន្តែយុវជនគឺជាអ្នក​ទទួល​ខុសត្រូវ​ និងផ្លាស់ប្តូរអនាគត។  

លោក​និយាយ​ជាភាសាអង់គ្លេស និង​ត្រូវបាន​ប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរ​តាម​ន័យ​ដើម​ថា​៖ «ការ​ផ្តោត​សំខាន់ទៅលើយុវជន ព្រោះពួកគេត្រូវរៀបចំកិច្ចការទាំងនេះ សម្រាប់​រយៈពេល​ហាសិប​ឆ្នាំ ឬចិត​សិប​ឆ្នាំ ឬជាច្រើនឆ្នាំបន្តទៀត។ យុវជនគឺជាភាគីពាក់ព័ន្ធដ៏សំខាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ»។

ក្នុងទិវា​អឺរ៉ុប​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​៩ ខែឧសភា​នេះ​ ក៏​មាន​​​ការ​ចូលរួម​​​ពី​​វាគ្មិន​ដែល​ជា​អ្នក​បង្កើត​មាតិកា​​បែប​បរិស្ថាន គំនូរ​បែប​ឌីជីថល សកម្មជន​សមភាព​យេនឌ័រ និងវាគ្មិនផ្សេងៗទៀតចំនួន​៧រូប ដើម្បី​ពិភាក្សា​លើប្រធានបទស្តីពី «ការលើក​កម្ពស់​ការ​យល់​ដឹងពី​និរន្ត​ភាព​បរិស្ថាន​តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​​មាតិកា»។

សុទ្ធ ពៅសំណាង ជាសកម្មជនសមភាពយេនឌ័រ និងជាវាគ្មិនមួយរូបក្នុងកម្មវិធី បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា គាត់ចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងលើការប្រារព្ធទិវាសហភាពអឺរ៉ុបនេះ ដោយសារ​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅនឹង​បញ្ហា​ប្រែប្រួលអាកាស​ធាតុ​។ សំណាង បន្ថែមថា​ ទោះបីជាសំណាង​ ជាអ្នក​តស៊ូ​មតិ​ទាក់ទងនឹងសិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងសមភាពយេនឌ័រ ប៉ុន្តែ​សំណាង​ក៏​សង្កេត​ឃើញពី​ទំនាក់ទំនង​គ្នា​រវាង​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ និងសមភាព​យេនឌ័រ ដោយសារ​ស្រី្ត និងក្រុមជន​មាន​សំឡេង​តិច​ ជាអ្នក​រង​គ្រោះ​ផ្ទាល់ពីការប្រែប្រួល​អាកាស​ធាតុនេះ​។

សំណាង បន្ថែម​ថា​៖ «អញ្ចឹងខណៈពេលដែលបញ្ហារបស់ស្ត្រីមានច្រើន បញ្ហាអ្នកមាន​សំឡេង​តិច​មានច្រើន ដោយសារតែ Climate Changes [ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ] ប៉ុន្តែ​អ្នក​តំណាង​សំឡេង​របស់ពួកគាត់តិចមែនទែនក្នុងការធ្វើគោលនយោបាយ»។

អ្នកចូលរួម​ទិវាអឺរ៉ុប​​​​បាន​បង្ហាញ​ចំណាប់អារម្មណ៍​​របស់ខ្លួន​លើការ​​ប្រារព្ធ​ទិវា​នេះ មកកាន់ Newsroom Cambodia ដោយក្តីបារម្ភ​ជុំវិញបញ្ហា​បរិស្ថាន និងតួនាទី​យុវជន ដើម្បី​​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​ប្រឈមនេះ​។

លោក​ ម៉ន ពិសិដ្ឋ អាយុ​២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតមកពីវិទ្យាស្ថានសិក្សាអន្តរជាតិ និងគោល​នយោ​បាយ​​​សាធារណៈ បានថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ទិវា​អឺរ៉ុប បាន​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​យុវជន​ ដើម្បីពង្រឹង​ចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងតួនាទី​យុវជន​ក្នុង​ការដោះស្រាយ​បញ្ហា​បរិស្ថាន តាមរយៈ​ស្តង់​នីមួយៗ។

លោក​បន្ថែមថា៖ «យើងក៏មិនគួរភ្លេចដែរថា អ្វីដែលជាទិសដៅចំណុចសំខាន់នោះ គឺជា​ការចូលរួម​របស់យើង​ទាក់ទងជាមួយ​នឹងការពង្រឹ​ង​ចំ​ណេះ​ដឹ​ង​ផ្នែកបរិស្ថាន ជាមួយ​នឹង​ការយល់ដឹង​បន្ថែមទាក់ទងនឹងតួនាទីរបស់យុវជន ថាតើយើងមានតួនាទីអ្វីខ្លះ ក្នុង​ការចូលរួម​ដោះស្រាយ​បញ្ហាបរិស្ថាន?»។

កញ្ញា យៀង ម៉ានិច អាយុ១៨ឆ្នាំ ជានិស្សិតមកពី​​វិទ្យាស្ថានសិក្សាអន្តរជាតិ និងគោល​ន​យោ​បាយ​​សាធារណៈ​បានលើកឡើងថា កញ្ញា​​បាន​ស្វែង​យល់​អំពី​បញ្ហា​អាកាសធាតុ​ ដែល​ជា​បញ្ហា​ទូទៅ​ដែលកំពុងមាន​ការចាប់អារម្មណ៍​​ពីស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ផ្សេងៗ​ទាំងរដ្ឋាភិបាល និង​អង្គការ​ក្រៅ​​រដ្ឋាភិបាល។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «​អ្វីដែលខ្ញុំចាប់អារម្មណ៍ជាងគេ គឺមានការបញ្ចូលក្មេងស្រី ឬស្រ្តី​ឱ្យ​ចូល​រួម​​ក្នុងក​ម្មវិធី​ទាំង​អស់ហ្នឹង តួយ៉ាងដូចជាវាគ្មិនរបស់យើង គឺមានមនុស្ស​ស្រី​ដែល​គា​ត់​ជា​អ្ន​ក​បង្កើត​មាតិកា ជា​សិ​ស្ស​វិទ្យាល័​យ​ វាគឺជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថា ជំរុញ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ខ្លាំង​មែនទែន»។

ព្រះតេជគុណ​ ពក ពន្លឺ ព្រះជន្ម ២៨​វស្សា មានសង្ឃដីកាថា ការផ្តល់ឱកាសឱ្យយុវជនចូលរួម​​ស្វែងយល់​អំពី​​បរិស្ថាន និង​ផ្តល់ឱកាស​ដល់យុវជន​ស្រលាញ់​​បរិស្ថាន​​អាច​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​វិស័យ គំនិត និងការបារម្ភរបស់ពួកគេ​ក្នុង​ទិវា​អឺរ៉ុបនេះ គឺជារឿង​សំខាន់។  

ព្រះតេជគុណបន្ថែមថា៖ «បរិស្ថាននេះកំពុងតែជាប្រធានបទក្តៅមួយ មិនមែន​តែស​ម្រា​ប់​យុវជន​កម្ពុជាទេ គឺទូទាំងសកលលោក។ អញ្ចឹងកាលណា សហភាពអឺរ៉ុបបានផ្តល់​ឱកាស​យុវជ​ន និងយុវជនបានជួបជុំគ្នាជជែកអំពីបរិស្ថាន។ វាជាសញ្ញាមួយថា យុវជន​ក​ម្ពុ​ជាក៏​បា​ន​ខ្វល់ខ្វាយ​អំពីបរិស្ថានផងដែរ»។

យោង​តាម​របាយការណ៍​របស់ធនាគារ​ពិភពលោក ចេញផ្សាយកាលពី​ថ្ងៃទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣នេះ បញ្ជាក់ថា ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុនាំឱ្យកម្ពុជា​ចំណាយ​ទឹក​ប្រាក់៩%​នៃ​ផលិតផល​ក្នុង​ស្រុក​សរុបក្នុង​ឆ្នាំ​២០៥០ ហើយភាពក្រីក្រ​នឹង​កើន​ឡើង​៦%​នា​ឆ្នាំ​២០៤០។

ក្នុង​របាយការណ៍​របស់ធនាគារ​ពិភព​លោក ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​អាកាស​ធាតុ​បង្ក​ហានិភ័យ​ច្រើន​ដល់​ប្រទេស និង​ប្រជាជន​ ហើយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​បញ្ហា​ប្រឈម​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍ​កាន់​តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយ​ទឹក​ជំនន់​នឹង​បង្ក​ការ​ខាត​បង់​កាន់​តែច្រើន​ឡើង​ដល់​រោង​ចក្រ ផ្លូវ​ថ្នល់ ផ្ទះ​សម្បែង និង​សាលារៀន និង​បណ្តាល​ឲ្យ​សេវាកម្ម និង​ខ្សែ​សង្វាក់​ផ្គត់​ផ្គង់​សំខាន់ៗ​ជួប​ភាព​រអាក់​រអួល​។ បម្រែ​បម្រួល​អាកាសធាតុ​ត្រូវ​បាន​ព្យាករណ៍​ថានឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​ទិន្នផលដំណាំ​ និង​ជលផល​ធ្លាក់​ចុះ ​ដែល​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈម​ដល់​សន្តិ​សុខ​ស្បៀង​ និង​អាហារូបត្ថម្ភ សីតុណ្ហភាពកាន់​តែ​ខ្ពស់ និង​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ខ្លាំង​ប៉ះ​ពាល់​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ដល់​សុខភាព ហើយ​ជា​ដើម​ចម​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​កើន​ឡើង​ជំងឺ​ផ្សេងៗ​។

លោក អ៊ីហ្គោរ៍ ឌ្រីសម៉ាន់ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហភាព​អឺរ៉ុប​ប្រចាំ​​កម្ពុជា​​​​​ចង់ឃើញ​យុវជន​ដែល​ ធ្វើសកម្មភាព​ក្នុង​ថ្ងៃនេះ​ តាមរយៈការតស៊ូមតិ បង្កើតវត្ថុ​បំណង និងការច្នៃ​ប្រឌិត ដើម្បី​ដោះស្រាយ​​បញ្ហា​សេដ្ឋកិច្ច ​បរិស្ថាន​ និងគោលដៅ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​បម្រែបប្រួល​អាកាស​ធាតុ ​សម្រាប់​និរន្តភាពនាពេលអនាគត៕​

​​កាល​ពីថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បាន​បង្ហោះសារ​លើ​ទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់​លោកថា លោកនឹង​ផ្តល់​ក្រ​ប​ខ័​​ណ្ឌ​​​​ជូនដល់សាច់ញាតិ​បង្កើតរបស់​យោធិន​ពលី​ទាំង​២០នាក់ ក្នុងឧបទ្ទវហេតុផ្ទុះគ្រាប់ នៅយោធភូមិភាគទី៣ ឱ្យចូលបម្រើ​ក្នុង​ជួរ​កង​យោធពល​ខេមរភូមិន្ទ​ដើម្បីបានបន្តវេនពីឪពុក។  ​

ការបង្ហោះសារ​របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីលោកបានឃើញ​សារបង្ហោះរបស់លោក ជាសំណាង រស្មីសត្យា ជាកូនបង្កើតរបស់វរសេនីយ៍ទោ ជា សំណាង ជាយោធិនដែលបានពលី ក្នុង​ឧបទ្ទវហេតុផ្ទុះគ្រាប់ ដែលស្នើសុំក្របខ័ណ្ឌពីលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដើម្បីបានចូលបម្រើ​ក្នុង​ជួរ​កង​យោធពលខេមរភូមិន្ទ​ ​បន្ត​វេន​​ពីឪពុក។

លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីបញ្ជាក់ថា៖ «​មិនត្រឹមតែសម្រាប់ក្មួយប្រុស រស្មីសត្យា តែម្នាក់ទេ ខ្ញុំនឹងផ្តល់​ក្របខ័ណ្ឌ​ជូនដល់សាច់ញាតិបង្កើត របស់យោធិនពលីទាំង ២០នាក់ (អាចជាកូន ជាចៅ ឬជា​បងប្អូន​​បង្កើត និងអាចជាស្រី ឬជាប្រុសក៏បាន) ដើម្បីអាច​បានចូល​បម្រើក្នុង​ជួរកងទ័ព​បន្តវេន​ពីឳពុក ឬបងប្អូនរបស់គាត់»។​

លោកបណ្ឌិត មាស​​ នី ​អ្នកសិក្សា​ពី​ការ​វិវត្ត​សង្គម​លើកឡើង​​ថា ការបញ្ចូលគ្រួសាររបស់យុទ្ធជនពលី​មកនេះ គឺជា​ការលើកទឹកចិត្ត ប៉ុន្តែ​លោក​ថា រដ្ឋាភិបាលគួរ​គិត​ពី​សមត្ថភាព​និង​​គុណភាព​កងទ័ពទាំងមូល។​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អ្វីដែលខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភ វា [ការផ្តល់ក្របខណ្ឌ] ខ្លាចថារឿងអស់ហ្នឹង វា​ក្លាយ​ជា​ប្រពៃណីមួយធម្មតា ឱ្យតែមានបងប្អូន ឬសាច់ញាតិណាមួយស្លាប់ គឺអ្នកមួយទៀត​អាច​នឹង​ឡើង​ទៅ​ជំនួសបានអ៊ីចឹង»។

លោកបន្ថែមថា ការផ្តល់ក្របខណ្ឌនេះ ​ហាក់​ស្ថិត​​ក្នុងទិដ្ឋភាពនយោបាយ ជាជាង​ទិដ្ឋភាព​តម្រូវការ​ផ្នែក​បច្ចេកទេស ដែល​រួមមាន​ទាំងការបញ្ចូល​មន្ត្រីឱ្យចូលរួម​ជីវភាពនយោបាយ​ក្នុង​គណបក្សកាន់​អំណាច​​កន្លងមក​។

លោកថ្លែងថា៖ «នៅពេលយើងទទួលក្នុងន័យ​នយោបាយ ថាតើវាប៉ះពាល់ដល់កម្រិតស្ថាប័ន​នីមួយៗ​របស់ប្រទេសកម្រិតណា។ ឧទាហរណ៍​ថា មនុស្សដែលយើងបញ្ចូលទៅនឹងថា​តើមាន​សមត្ថភាព​ក្នុងការធ្វើការទៅតាម​តួនាទីដែលខ្លួនឯងទទួលថ្មីដែរឬអត់?»។

ចំណែកលោក អុឹម នរិន្ទ នាយកកម្មវិធីនៃអង្គការតម្លាភាពកម្ពុជា​យល់ឃើញថា ការបញ្ចូលគ្រួសារ​របស់​យោធិនពលី អាចជាការតបស្នង​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​បាន​ពលី​ជីវិត​ ប៉ុន្តែ​លោក​បារម្ភ​ថា​​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​សមត្ថភាព​របស់​នាយ​ទាហាន។​ លោក​ថា រដ្ឋាភិបាល​គួរ​ជួយ​សាច់ញាតិ​ជអ្នកពលី​ជួយក្នុងរូបភាពផ្សេង ដូចជា​​ឧបត្ថម្ភ​ទៅ​​ដល់​​គ្រួសារ ឬដំឡើងគោរមងារ ឬគ្រឿងអស្សរិយស ដែលគេធ្លាប់បានផ្តល់ឱ្យអអ្នកស្លាប់​នាពេលកន្លងមក។​

លោកថ្លែងថា៖ «ប្រសិនជាយើងជ្រើសរើស ដោយមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិ និងគុណសម្បត្តិ​ត្រឹម​ត្រូវ​​​ទេ អាចធ្វើឱ្យសមត្ថភាពរបស់នាយទាហានយើងក៏អាចធ្លាក់ចុះដែរ កាលធ្វើបែបហ្នឹង ប្រសិនបើ​​ប្រតិបត្តិ អនុវត្តន៍ទ្រង់ទ្រាយធំទៅ អញ្ចឹងបានន័យថា យើងជ្រើសរើសមនុស្ស​ដែល​មិនមាន​​ទឹកចិត្ត​ច្បាស់លាស់ ហើយមិនមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទទួលធ្វើកិច្ចការ​ហ្នឹង»។

លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលលើកឡើង​ថា ការ​ផ្តល់​ក្រ​ប​ខ័​​ណ្ឌ​​​​ជូនដល់សាច់ញាតិ​បង្កើតរបស់​យោធិន​ពលី​ទាំង ២០នាក់ គឺជាគុណធម៌របស់ថ្នាក់ដឹកនាំ ដែល​យ​ក​ចិ​ត្ត​ទុ​កដា​ក់​ចំ​ពោះ​គ្រួសារ​យោធិនដែល​​បាន​ពលីជីវិត។ លោក​ថា លោក​សោកស្ដាយ​ចំពោះការ​លើកឡើង​​របស់អ្ន​ក​វិភាគ​​​ណាមួយដែល​លើកឡើងពីការបារម្ភ​ទាំងនោះ។​

លោកថ្លែងប្រាប់​ Newsroom Cambodia តាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​តេឡេក្រោម​ថា៖ «ពាក្យ​ផ្ត​ល់​ក្រ​ប​ខ​ណ្ឌ​ពិសេស​ ទាល់តែក្នុងករណីពិសេស ពិសេសគឺចឹង ដូចដែលយោធិន២០នាក់ហ្នឹង គឺពិសេសហើយ អាហ្នឹងគឺយោង​លើគុណធម៌ ប្រជាពលរដ្ឋទូទាំងប្រទេស គេអបអរសាទរ​ គេកោតសរសើរ​គុណធម៌​សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី ប៉ុន្តែម៉េចក៏មានអ្នកវិភាគអីចេញមកភ្លាវខុសគេអញ្ចឹង»។

លោកបន្ថែមថា នៅពេល​ដែល​ជនណាម្នាក់ចូលជាយោធិនក្នុងក្របខ័ណ្ឌពិសេសអ្វីក៏ដោយ គឺនឹង​ត្រូវ​ទទួលបាន​ការ​ប​ណ្តុះបណ្តាល​ចំណេះជំនាញ ហើយកិច្ចការទាំង​នោះ​ជាសមត្ថកិច្ច​របស់​ក្រសួង​ការពារជាតិ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ប្រសិនបើយោធារបស់កម្ពុជាអត់មានសមត្ថភាពទេ មិនអាចស្វែងរកសន្តិភាព មិនអាចការពារសុខសន្តិភាព សុវត្ថិភាពជូនប្រទេសបានដូចសព្វថ្ងៃទេ សូមឱ្យ​អ្នកវិភាគ​ទាំងអស់​ហ្នឹង យល់ដឹងពីរឿងហ្នឹងផងបាទ»។ 

គួរបញ្ជាក់ថា ឧបទ្ទវហេតុ​ផ្ទុះគ្រាប់នៅទីបញ្ជាការ​​យោធភូមិភាគ​៣ នៅខេត្តកំពង់ស្ពឺ កើត​ឡើង កាល​ពី​ថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ នៅទីបញ្ជាការយោធភូមិភាគទី៣ ក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​​អះអាងថា គឺជា​បញ្ហា​បច្ចេកទេស ដោយសារប្រភេទអាវុធជាតិផ្ទុះចាស់ៗ ខូចគុណភាព រួម​ជាមួយ​អាកាសធាតុ​ក្តៅ។ ក្នុង​ហេតុការណ៍​នោះ ​បាន​បណ្តាល​ឱ្យ​យោធិនចំនួន​២០​នាក់ ​ទទួល​មរណៈភាព៕​

ខាង​ក្រោម​នេះ​ជាបទ​សម្ភាសន៍​​រវាង​លោក ឆេន ផាន ជាអនុ​ប្រធាន​សហគម​ព្រៃឈើ​ក្បាលខ្លា ជាសមាជិក​បណ្ដាញ​ព្រៃឡង់ និងជា​សមាជិក​​តំបន់​អភិរក្ស​បឹងធំ​ជាមួយ​​​​កញ្ញា ជា បញ្ញា សិក្ខាកាម​​​​មកពី​​ញូសន៍រូម​​ខេមបូឌា (Newsroom Cambodia)៖

Q: ជម្រាបសួរលោក!

A: បាទ! ជម្រាបសួរ។​

Q: ជាដំបូង​ខ្ញុំចង់​ដឹងថា តើ​ហេតុអ្វី​​បានជា​លោក​សម្រេចចិត្ត​ ចូលរួម​​ក្នុង​សកម្មភាព​​ការពារ​ព្រៃឈើ?

A: ព្រោះ​ព្រៃឈើ​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​មនុស្ស​គ្រប់គ្នា ហើយ​សម្រាប់​ពួកខ្ញុំ​ជាជនជាតិ​ដើមភាគតិច អាច​អាស្រ័យ​អនុផល​ព្រៃឈើ។ បើយើង​មិនការពារ​ទេ ជនល្មើស​នឹងកាប់​រានទន្រ្ទាន​អស់ព្រៃ ហើយនឹង​មានផល​ប៉ះពាល់​ដល់យើង​ទាំង​អស់គ្នា មាន​ខ្យល់ព្យុះ ទឹកជំនន់ គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត​ជាដើម។

Q: ក្នុងនាម​ជាសកម្មជន​ការពារព្រៃ តើលោក​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​​អ្វីខ្លះ​​ក្នុង​ការ​ការពារ​​ព្រៃឈើ?

A: ខ្ញុំតែងតែ​ចុះល្បាត​ព្រៃ ចុះស៊ើប​អង្កេត ចុះទប់ស្កាត់​បទល្មើស ធ្វើ​ផែនការណ៍​ជាមួយ​បណ្ដាញ ​(បណ្ដាញ​ព្រៃឡង់​ទាំង៤ខេត្ត មានខេត្ត​ព្រះវិហា កំពង់ធំ ស្ទឹងត្រែង និង​ខេត្តក្រចេះ) ដើម្បី​​ចុះស៊ើប​អង្កេត​នៅតាម​តំបន់​ដែល​ជនល្មើស​គេកាប់​បំផ្លាញ។ មានការ​ចូលរួម​ប្រជុំ​ជាមួយ​​បណ្ដាញ​ថ្នាក់ស្រុក ​(បណ្ដាញព្រៃឡង់) ដើម្បី​​រ​ក​ដំណោះ​ស្រាយ​​ទប់ស្កាត់​​បទល្មើស។

Q: តើសកម្មភាព​​ការពារ​ព្រៃឈើ​​ទាំង​នេះ​បាន​ផ្ដល់​ឱកាស ឬភាព​វិជ្ជ​មាន​​អ្វីខ្លះ​​ដល់​​លោក?

A: ខ្ញុំ​បាន​យល់ដឹង​ពីការ​ការពារ​ធនធាន​ធម្មជាតិ អត្ថប្រយោជន៍​នៃព្រៃឈើ យល់ដឹង​ពី​របៀប​ការពារព្រៃ។ ពេល​ចូលរួម​បុណ្យ​ព្រៃ បុណ្យ​បំបួស​ដើមឈើ និងកម្មវិធី​ផ្សេងៗ ធ្វើ​ឱ្យខ្ញុំ​មាន​ឱកាស​​បាន​​បង្កើត​​ទំនាក់​ទំនង និង​​ជួប​ជជែក​​ជាមួយ​​និស្សិត​​មក​ពី​​ភ្នំពេញ និង​បងប្អូន​សហគមន៍​​ផ្សេ​ងៗ ដើម្បី​ដោះដូរ​​យោបល់​​គ្នា។ ហើយ​ខ្ញុំបាន​រៀន ​(ទទួល​បាន​ការបណ្ដុះ​បណ្ដាល) ប្រើអែប (កម្មវិធី​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​) ​ផ្តិត​យក​​រូបភាព​​ដើមឈើ​ឈរ និង​​ត្រូ​វ​បាន​​គេ​កាប់ ថត​យក​បទល្មើសដឹកឈើ ឬគេ​ដឹកសត្វ(សត្វព្រៃ)។ រៀនពី​ការកាត់ត​វីដេអូ សរសេរ​ព័ត៌មាន និង​សរសេរ​របាយការណ៍​អ៊ីចឹងទៅ។

Q: តើលោក​​​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​អ្វីខ្លះ ក្នុង​នាម​ជា​សកម្មជន​ការពារ​ព្រៃឡង់?

A: ពេល​ចុះការពារ​ម្ដងៗ មន្ត្រី​ឧទ្យានុរក្ស​រារាំង​មិនឱ្យ​យើងចូល ​(ព្រៃ) គេតាម ​(ឃ្លាំមើល) ​យើង​​រហូត មិន​ងាយ​​ចូលព្រៃ​​បាន។ ហើយ​អាជ្ញាធរ​នៅភូមិស្រុក​យើង គេ​តាមដាន​យើងដែរ ដើម្បី​យក​​ដំណឹង​​ប្រាប់​​ជនល្មើស​មុន។ ពេល​ចុះល្បាត​ម្ដងៗ សឹងតែ​គ្មាន​ជីវិត​ត្រឡប់​មកផ្ទះ​វិញទេ ព្រោះ​ជនល្មើស​ប្រើ​អាវុធ​កែច្នៃ​តដៃ។ អ្នកជិត​ខាង​ស្អប់​ពួកខ្ញុំ គេ​មិនចូលរួម​ការពារ​ជាមួយ​យើង គេ​គិតតែ​បំផ្លាញ ពេល​យើង​ការពារ​ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់គេ។

ខ្ញុំ​ក៏ធ្លាប់​ត្រូវគេ​វាយ​តប់​ដែរ ពេល​ដើរលេង​បុណ្យ​នៅវត្ត។ គេថា ឱ្យតែ​ឃើញ​ពួក​សហគមន៍​ព្រៃក្បាលខ្លា ឃើញ​អ្នកណា​គេវាយ​អ្នកហ្នឹង។ ពេល​យើង​ប្ដឹងទៅ​អាជ្ញាធរ គេ​អត់ជួយ​ដោះស្រាយ។ ជួប​រឿង​បែបនេះ ខ្ញុំ​មាន​អារម្មណ៍​ភ័យខ្លាច​ណាស់ដែរ។

Q: កត្តា​អ្វី​ដែល​ធ្វើឱ្យ​​លោក​​​នៅតែ​បន្ត​ធ្វើការងារ​នេះ ទាំង​​ដែល​​​លោក​​​រងនូវ​ការគំរាមកំហែង និង​​​ការបំបាក់​ទឹកចិត្ត?

A: ព្រោះខ្ញុំគិតថា ប្រជាជន​គ្រប់រូប​មាន​សិទ្ធិ​ការពារ​ព្រៃឈើទាំ​ងអស់គ្នា មិនមាន​ច្បាប់​ណា​ហាម ឬទៅ​ការពារគេ​ចាប់ដាក់​គុកទេ។ ខ្ញុំមាន​ការជំរុញ​ខ្លះៗពី​គ្រួសារដែរ ហើយក្នុង​ក្រុម​បណ្ដាញ​​មាន​​ការលើក​​ទឹកចិត្ត សាមគ្គីគ្នា​ល្អ ចេះជួយគ្នា​ទៅវិញ​​ទៅមក។

Q: តើលោក​ប្តេជ្ញាចិត្ត​បែបណា​ខ្លះក្នុង​ការបន្ត​សកម្មភាព​ការពារ​ព្រៃឈើ?

A: ខ្ញុំប្ដេជ្ញា​ថា ដរាបណា​ព្រៃឈើ​នៅតែ​មាន ខ្ញុំ​នៅតែ​ការពារ​បន្ត​រហូតដល់​ជីវិត​ខ្ញុំសូន្យ។

Q: ជា​ចុងក្រោយ តើ​លោក​​​មា​ន​អ្វី​​ជាសារ ឬសំណូមពរ​​អ្វីខ្លះ​​ពាក់ព័ន្ធ​​នឹង​ការ​ការពារ​​ព្រៃឈើ​?

A: ខ្ញុំសូម​​សំណូមពរ​​ទៅ​ដល់​​រាជ​​រដ្ឋាភិបាល មន្ត្រី​​ជំនាញ​​ដែល​​ពាក់ព័ន្ធ​​នឹង​​ព្រៃឈើ​ជួយ​ទប់ស្កាត់​ការពារ​ព្រៃឈើ​ឱ្យបាន​គង់វង្ស ព្រោះ​ជាតួនាទី និង​កាតព្វកិច្ច​របស់​ពួកគាត់​ និង​សូមផ្ដាំផ្ញើ​ទៅដល់​យុវជ​នជាទំពាំង​ស្នងឫស្សី​ទាំងអស់គ្នា សូម​ចូលរួម​ការពារ​ព្រៃឈើ។

Q: ចា៎! អរគុណច្រើន។

A: បាទ! អរគុណ៕

ខាង​ក្រោម​​នេះ​គឺ​ជា​កិច្ច​សម្ភាស​រវាង​លោក អុឹង កែវរតនៈ អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមុខងារ និង​ធនធា​ន​​នៃក្រសួងមហាផ្ទៃ​ជាមួយនឹង​លោក ទេព សួគានី​ ជា​សិក្ខាកាម​មកពី​ញូវសន៍រូម​ខេម​បូឌា​​ (Newsroom Cambodia)​​៖

Q: ជម្រាបសួរលោក អុឹង កែវរតនៈ!

A: បាទ ជម្រាបសួរ!

Q: ​ជាដំបូង​ខ្ញុំ​សូម​សួរថា តើអ្វីទៅជាការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយ?

A: ជាដំបូង ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា ពាក្យការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយ សំដៅ​ដល់​ច្រ​ក​ចេ​​ញ​ចូ​ល​តែ​មួយ​នៅ​រដ្ឋបាល​ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ។ បច្ចុប្បន្ននេះ​រា​ជ​រ​ដ្ឋា​ភិ​​បា​ល​បា​ន​ប​ង្កើ​ត​ឱ្យ​មា​ន​យ​ន្ត​កា​រ​ច្រក​​ចេ​ញ​ចូ​ល​តែ​មួ​យ​នៅ​​រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិចំនួន៣ថ្នាក់រដ្ឋបាល ក្នុ​ង​គោ​ល​បំ​ណ​​ង​ប​ង្ក​លក្ខណៈ​ងាយស្រួល និង​ឆ្លើ​យ​​ត​ប​ទា​ន់​ពេល​វេលាទៅនឹងតម្រូវការ និង​សំណូមពរ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ តា​ម​រ​យៈ​កា​រ​ប្រ​មូ​ល​ផ្តុំ​កា​រ​ផ្តល់​សេ​វា​រ​ដ្ឋ​បា​ល​លើ​​វិស័យនានានៅកន្លែងតែមួយ រួមមាន​៖ ១.នៅថ្នាក់​រដ្ឋ​​បា​ល​រាជ​ធានី ខេត្ត បង្កើត​ឱ្យ​មា​ន​អ​ង្គ​​ភា​ព​ច្រ​ក​ចេ​ញ​ចូ​ល​តែមួយ។​ ២.នៅ​ថ្នាក់​រដ្ឋបាលក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ បង្កើតឱ្យមានការិយាល័យច្រកចេញចូលតែមួយ។ ៣.​នៅ​ថ្នា​​ក់ឃុំ សង្កាត់ បង្កើតឱ្យមានយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៅថ្នាក់ឃុំ សង្កាត់។

ជារួមយន្តការ​ទាំងបី​នេះ ទោះបីយើងមានយន្តការដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ថ្នាក់រដ្ឋបាលនីមួយៗ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែ​គោល​បំណង​រួមតែមួយ គឺជា​កន្លែង​ប្រមូលផ្តុំការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលនានា ដែលស្ថិត​ក្នុង​ដែន​សមត្ថ​កិច្ច​​របស់​ខ្លួន ដើម្បីឱ្យ​បង្កភាព​ងាយ​ស្រួល​ជូនប្រជាពលរដ្ឋ មកសាកសួរព័ត៌មាន មក​ទទួល​ពាក្យ​​ស្នើសុំ​ ដាក់ពាក្យសុំសេវា បង់កម្រៃសេវា និង​ផ្តល់​លទ្ធផល​សម្រេច​នៅ​កន្លែង​តែមួយ តាម​​​​នីតិវិធី​​​សាមញ្ញ ប្រកបដោយគុណភាព ប្រសិទ្ធភាព ប្រសិទ្ធផល តម្លាភាព និង​គណនេយ្យភាព។

Q: យើងឃើញ​ថា​ប្រព័ន្ធ​សេវា​ច្រក​ចេញ​ចូលតែមួយ​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ជិត​១០ឆ្នាំ​មកហើយ តើ​នៅមុនពេលមានការបង្កើត​​ប្រព័ន្ធ​សេវា​ច្រក​ចេញ​ចូលតែមួយ​​នេះ ​តើ​​ការ​ផ្តល់​សេវា​សាធារណៈ​​​​​​នាពេល​នោះ យ៉ាងម៉េចដែរ?

A: យើងបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយ​កាលពីឆ្នាំ២០០៥ ដោយ​ រាជ​រដ្ឋាភិបាល​​បានដាក់ឱ្យអនុវត្តសាកល្បងជាដំបូងនៅស្រុកគោលដៅចំនួនពីរ គឺស្រុក​បាត់ដំបង នៃ​ខេត្ត​​​​បាត់ដំបង និងស្រុកសៀមរាប នៃខេត្តសៀមរាប ហើយយើងក៏បានព្យាយាម​ពង្រីក​ជា​ដំណាក់កាលៗ ក្រោមការជួយគាំទ្រទាំង​ថវិកា និងបច្ចេកទេសពីសហភាពអឺរ៉ុប តាមរយៈ​អង្គការខុនរ៉ាដអាឌិនណៅអ៊ែរ និងការជួយគាំទ្រ​ដោយ​ផ្ទាល់​ពីស្រុករ៉ែកស៊ីក​របស់ប្រទេស​​អាល្លឺម៉ង់ និងក្រុងស្បូឡេតូរបស់ប្រទេសអ៊ីតាលី។

ប្រសិនបើយើងមើលទៅលើស្ថានភាពមុនឆ្នាំ២០០៥ នៅពេលប្រជាពលរដ្ឋមានតម្រូវការស្នើសុំ​សេវា បញ្ហាប្រឈមដំបូងគេ ពួកគាត់មិនដឹងថាត្រូវទៅស្នើសុំសេវានៅទីកន្លែងណា? អស់តម្លៃ​ប៉ុន្មាន? រយៈពេលប៉ុន្មានទទួលបានលទ្ធផលសម្រេច? ឧទាហរណ៍ ការបញ្ជាក់សញ្ញាបត្រ​ទី១២ គាត់មិនដឹងថា តើគាត់គួរទៅស្នើសុំបញ្ជាក់នៅសាលាក្រុង ឬនៅទីកន្លែងណា? នៅពេល​ពួកគាត់ដឹងទីកន្លែងស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចដើម្បីស្នើសុំសេវាហើយ នៅពេលទៅដល់មិនមាន​មន្ត្រី​មក​ទទួល​ច្បាស់​លាស់​ទេ​។ ការផ្តល់​ព័ត៌មាន​អំពី​តម្រូវការ​ឯកសារ​ភ្ជាប់​រយៈពេល​នៃ​ការ​ផ្តល់​​សេវា និង​តម្លៃ​សេវា សុ​ទ្ធ​តែ​មិនមាន​ព័ត៌មាន​ច្បាស់​លាស់។

មួយវិញទៀត ​នៅ​ពេល​ដែល​​យើង​ដឹ​ង​ព័ត៌មាន និងបានដាក់ឯកសារស្នើសុំហើយ ពួកគាត់​បា​ត់​ព័​ត៌​មានត្រឹម​ហ្នឹងទៀត មិនដឹងថា​យើងមានវិធីសាស្ត្រណាមួយ​ទៅតាមដាន ឬសាកសួរ​អំពី​ឯកសារ​​របស់​យើងទៅ​ដល់​ទីណានោះទេ ទាល់តែ​យើង​សាកសួរ​តាមរយៈ​ខ្សែរ​បណ្តាញ ឬ​ពេល​​ខ្លះ​សាកសួរ​​តាម​អ្នក​រត់​ការ ហើយព័ត៌មានពេលខ្លះក៏ឱ្យមិនច្បាស់ដែរ។ នៅពេល​ប្រជាពលរដ្ឋ​​បានមកស្នើសុំសេវា យើងមិនមានយន្តការណាមួយ​ដើម្បីស្នើសុំសេវានោះទេ ខ្វះ​ទាំ​ង​ព័ត៌មាន ខ្វះទាំងតម្លាភាព ខ្វះទាំងការឆ្លើយតបទៅលើការស្នើសុំសេវារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

Q: តើការអនុវត្តយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៅកម្ពុជារួមចំណែកលើកកម្ពស់ប្រសិទ្ធភាព​​​ក្នុង​ការផ្តល់​សេវា​សាធារណៈយ៉ាងដូចម្តេច​ខ្លះ​?

A: ការអនុវត្តយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៅកម្ពុជា រួមចំណែក​លើក​កម្ពស់​ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការ​ប្រមូលផ្តុំការ​ផ្តល់សេវារដ្ឋបាលនៅកន្លែងតែមួយ។ តាមរយៈយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៅ​រដ្ឋ​បាលថ្នាក់ក្រោមជាតិនេះ នឹងផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍សំខាន់ៗចំនួន៥ រួមមានដូចជា ៖

១. ពង្រឹង​ការទទួលខុសត្រូវ និងគណនេយ្យភាពរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិក្នុងការ គ្រប់គ្រង ការចាត់ចែង និងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលនានា ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ឆ្លើយ តប​ទាន់​ពេល​វេលា​ទៅ​នឹងតម្រូវការនិងសំណូមពររបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងដែនសមត្ថកិច្ច របស់ខ្លួន ស្របតាមច្បាប់​ស្តីពី​ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ។

២. បង្កលក្ខណៈងាយស្រួល​ដល់​ប្រជាពលរ​ដ្ឋក្នុ​ង​កា​រ​​មក​ស្នើ​សុំ​សេ​វារដ្ឋបាល និងទទួលលទ្ធ​ផល​​​សម្រេចនៅកន្លែងតែមួយ។ តាមរយៈនៃការរៀបចំនូវយន្តការនេះ ប្រជាពលរដ្ឋដែល​មាន​តម្រូវ​ការ​សេវារដ្ឋបាល អាចដាក់​ពាក្យស្នើ​សុំសេវារដ្ឋបាល និងទទួលលទ្ធផលសម្រេច​នៅកន្លែង​តែមួយ បើទោះបី​សេវា​ទាំងនោះ​តម្រូវ​ឱ្យមានការពិនិត្យ និងបញ្ជាក់ ដោយ​អង្គភាព​មាន​សមត្ថកិច្ច​ជាច្រើនក៏ដោយ។ យន្តការច្រក​ចេញ​ចូល​តែមួយនឹងកាត់ បន្ថយនូវការចំណាយ​ពេល​វេលា និង​ថវិកា​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយ​សារ​​​បែបបទ និង នីតិវិធី​នៃការ​ផ្តល់​សេវា​របស់អង្គភាព​នេះ​មានលក្ខណៈសាមញ្ញ ឆាប់រហ័ស និងមាន តម្លាភាព។

៣. ងាយស្រួលធ្វើទំនើបកម្មការផ្តល់សេវារដ្ឋបាលទាំងនោះ​តាមប្រព័ន្ធ​ព័ត៌​មានវិទ្យា ឬប្រព័ន្ធ ស្វ័យ​​ប្រវត្តិកម្ម ដែលធានា​ឱ្យ​កា​រ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​កា​រ​ផ្ត​ល់​សេវាកាន់តែមាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព និង ប្រសិទ្ធផល ព្រមទាំងផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់អ្នកស្នើសុំសេវា អាចដាក់ពាក្យស្នើសុំ សេវា​បាន​គ្រប់ពេល​វេលា និងគ្រប់ទីកន្លែង។

៤. ការ​រៀប​ចំ​ឱ្យ​មា​ន​យ​ន្ត​កា​រ​ច្បា​ស់​លា​​ស់​មួ​យ​សម្រា​ប់​តា​មដាន ត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើ​​កិច្ច​ដំណើ​រកា​រនៃការផ្តល់សេវារដ្ឋបាល និង​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមិនពេញចិត្ត ឬ​មាន​បញ្ហា​ពាក់​ព័ន្ធនឹងការផ្តល់សេវារដ្ឋបាល នៅ​រដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត រដ្ឋបាល ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ និង​រដ្ឋបាល​ឃុំ សង្កាត់។

៥. ពង្រឹង​ប្រសិទ្ធភាព​នៃ​កា​រ​ប្រ​មូល​ចំណូល​ពីការផ្តល់សេវារដ្ឋបាល របស់រដ្ឋបាល​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​​ប្រកប​ដោយ តម្លាភាព និងទប់ស្កាត់​នូវ​អំពើ​ពុករលួយ។

Q: តើ​ការ​បង្កើត​យន្តការ​សេវា​ច្រក​ចេញ​ចូល​មួយ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​រួម​ចំណែក​យ៉ាង​ណា ​ក្នុង​ការ​ជំរុញ​បរិយាកាស​អំណោយផល​សម្រាប់​ការ​វិនិយោគ និង​កំណើន​អាជីវកម្ម?

A: ការ​បង្កើត​យន្តការ​សេវា​ច្រក​ចេញ​ចូល​មួយ គឺជាការប្រមូលផ្តុំ​កា​​រ​ផ្តល់​សេវាមិននៅ​កន្លែង​តែ​មួយ​ កែសម្រួលពាក្យស្នើសុំ តម្រូវការឯកសារភ្ជាប់ឱ្យខ្លី សាមញ្ញ កាត់​ប​ន្ថ​យ​​នី​តិ​វិ​ធី​ស្នើ​សុំ​សេវា​ឱ្យ​ងាយស្រួល មានការបង់កម្រៃសេវា ដែលមានជាក់លាក់ប្រកបដោយតម្លាភាព ផ្តល់​លទ្ធ​ផល​​សម្រេចជូនពួកគាត់បានទាន់ពេលវេលា តាមច្បាប់កំណត់។ នៅ​ពេ​ល​​មា​ន​​គេ​ម​ក​រំ​ខា​ន​ដល់​អា​ជីវកម្ម សេវាកម្មរបស់ពួកគាត់ មានអាជ្ញាធរ មកជួយការពារ នោះចង់មិនចង់ សន្ទុះនៃ​ការ​ស្នើសុំសេវារបស់ម្ចាស់អាជីវកម្ម សេវាកម្មដែលធ្លាប់តែមិនមក​សុំ​ច្បា​ប់​ប្រាកដ​ជាមកសុំ​ច្បាប់​។ ទន្ទឹមនេះ វាក៏ជាកត្តាទាក់ទាញមួយដែលបាន បង្ហាញ​ពី​បរិយា​កាស​ដ៏​ល្អ​នៃ​កា​រ​ស្នើ​សុំ​លិ​ខិ​ត​អ​នុ​ញ្ញា​ត​ផ្សេ​ងៗ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ច ពិនិត្យ ស​ម្រេ​ច​រ​ប​ស់​រ​ដ្ឋ​បា​ល​ថ្នា​ក់​ក្រោ​ម​ជាតិ​នីមួយៗ​ដល់​អ្នកវិនិយោគឱ្យបានឃើញ។ នៅពេល ដែលអ្នកវិនិយោគបានដឹង បានឮ បាន​ឃើញ ទោះជាពួកគាត់មិនសូវមានបំណងចង់បណ្តាក់ទុកក៏​ពួ​ក​គា​ត់​អា​ច​នឹ​ង​ប្រែ​ចិត្ត​បាន ដោយសារតែច្រកចេញចូលតែមួយបានបង្កើតបរិយាកាស ស្នើ​សុំ​សេ​វា​ងា​យ​ស្រួ​ល​ជូន​ពួកគាត់។

Q: តើបច្ចេកវិទ្យាមានតួនាទីអ្វីខ្លះ ក្នុងការសម្រួលដល់ការអនុវត្តប្រព័ន្ធ សេវា​ច្រ​កចេ​ញចូ​ល​តែ​មួយ​នៅកម្ពុជា ហើយតើ​វា​អាច​ប​ង្កើ​នភា​ព​ងា​យ​ស្រួ​ល​ស​ម្រា​ប់​ប្រ​​ជាពលរដ្ឋ និងអាជីវ​ក​ម្ម​ដោយ​របៀបណា?

A: សម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានវិទ្យា គឺជាការកែទម្រង់ដ៏សំខាន់ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅរកការកសាង រដ្ឋាភិបាលឌីជីថល ដូចមានកំណត់នៅក្នុងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលឌីជីថលឆ្នាំ២០២២- ២០៣៥ ក្នុងគោលដៅធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវប្រព័ន្ធតភ្ជាប់ព័ត៌មានវិទ្យាឌីជីថលរវាងក្រសួង ស្ថាប័ន និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដើម្បីលើកកម្ពស់ប្រសិទ្ធភាព សមភាព គុណភាព និងតម្លាភាពនៃ ការបំរើសេវាសាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋ។

សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ​ ពួកគាត់ មានភាពងាយស្រួលដោយអាចដាក់ពាក្យស្នើសុំសេវា របស់​អង្គភាពច្រកចេញចូលតែមួយ រាជធានី ខេត្ត នៅគ្រប់ពេលវេលា និងគ្រប់ទីកន្លែង ដោយ​មិនចាំបាច់ធ្វើ ដំណើរមក​ដាក់​ពាក្យ​ស្នើ​សុំ​សេវា និងបង់កម្រៃសេវា​ដោយផ្ទា​ល់​នៅ​អង្គភាព​ច្រកចេញចូលតែមួយ ឡើយ ដែលចំណុច​នេះ​នឹង​ចូ​ល​រួ​ម​ចំ​ណែ​​​ក​​ស​ន្សំ​ទាំ​ង​ពេ​ល​វេលា​ ទាំងថវិកា ព្រមទាំងកាត់បន្ថយ ហានិភ័យ​នៃ​កា​រ​ធ្វើ​ដំណើរ​ជូនប្រជាពលរដ្ឋផងដែរ។

សម្រាប់ការទូទាត់ថ្លៃសេវារដ្ឋបាល ក្រសួងមហាផ្ទៃ​ក៏បា​ន​ដា​ក់ឱ្យអ​នុវ​ត្ត​ជា​ផ្លូ​វ​ការ​នូ​វ​ប្រព័ន្ធ​ទូទាត់​វិក្កយបត្រ (Payment Hub) សម្រាប់​កា​រ​ទូទា​ត់ក​ម្រៃ​សេវា​នៅអ​ង្គភា​ព​ច្រកចេញ​ចូ​ល​តែមួយ។ ប្រព័ន្ធទូទាត់វិក្កយបត្រ (Payment Hub) ធ្វើឱ្យ​ប្រ​ជា​ព​ល​រ​ដ្ឋ​កា​ន់​តែ​មា​ន​ភា​ព​​ងាយស្រួ​ល​ និង មាន​ជម្រើសកាន់តែច្រើន ក្នុងការទូទាត់កម្រៃ​សេ​វា​ស​​​ម្រា​ប់​​កា​រ​ស្នើ​សុំ​សេ​វា​រដ្ឋបាលនៅអង្គភាព ច្រក​ចេញ​ចូលតែមួយ ដោយប្រជា​ព​ល​រ​ដ្ឋ​អា​ច​ប​ង់​ក​ម្រៃសេ​​វា​តា​ម​រ​យៈ​ប្រព័​ន្ធ ធនាគារ​ដៃគូមួយ​ណា​ក៏បាន ឬបង់ជាសាច់ប្រាក់សុទ្ធដោយផ្ទាល់ក៏បាន។ ប្រព័ន្ធ​ទូ​​ទា​ត់​វិក្កយបត្រក៏បានចូលរួម ចំណែក​​​លុ​ប​បំបាត់អំ​​ពើពុករលួយ និងការទាមទារកម្រៃ​សេវា​ក្រៅ​ផ្លូ​វ​ការ​ផងដែរ។

Q5: តើយុទ្ធសាស្ត្រ និងវិធានការអ្វីខ្លះដែលរាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជាគួរតែអនុវត្ត ដើម្បីធានាឱ្យមាន​ការអនុវត្តប្រកបដោយជោគជ័យ និងនិរន្តភាពនៃយន្តការសេវាច្រកចេញចូលតែមួយ លើ​វិស័យ​ផ្សេងៗ និងកម្រិតរដ្ឋបាល?

A: ដើម្បីឱ្យយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៅរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិអាចអនុវត្តការងារដោយ ជោគជ័យស្របតាមគោលការណ៍ និងនីតិវិធីជាធរមាន មាន​គន្លឹះសំខាន់មួយចំនួនដែលទាមទារ​ឱ្យក្រសួង ស្ថាប័ន រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋ​ត្រូវបន្តចូលរួម និងផ្តល់​កិច្ច​សហការ​គាំទ្រ រួមមាន៖

ក្រសួង ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធត្រូវផ្ទេរសេវារដ្ឋបាលថ្មីៗបន្ថែមទៀតរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិមកអនុវត្ត តាមយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយ និងត្រូវកែសម្រួលបែបបទ និងនីតិវិធី​បច្ចេក​ទេ​ស​ផ្តល់​សេវា តាមវិស័យជំនាញឱ្យភាពសាមញ្ញ ខ្លី ព្រមទាំងផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលជូនថ្នាក់ដឹកនាំ និងមន្ត្រី ជំនាញរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិអំពីបែបបទ តាមវិស័យជំនាញនីមួយៗ និង​នីតិវិធី​បច្ចេកទេស​សម្រាប់​ការផ្តល់សេវា។​

រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិត្រូវប្រមូលផ្តុំគ្រប់ប្រភេទសេវារដ្ឋបាលដែលស្ថិតនៅក្រោមដែនសមត្ថកិច្ច របស់ខ្លួនទាំងអស់ឱ្យមកអនុវត្តតាមយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយ និងត្រូវ​ព​ង្រឹ​ង​ក្រ​ម​សីល​ធ​ម៌​ វិជ្ជាជីវៈ ការទទួលខុសត្រូវ និង​ភា​ព​ស្អា​ត​ស្អំ​រ​ប​ស់​ម​ន្ត្រី​ក្នុ​ង​កា​រ​ផ្ត​ល់សេវារ​​ដ្ឋ​បា​​​ល​ជូន​​ប្រជា​ព​ល​រដ្ឋ។

ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវចូលរួមស្នើសុំសេវារដ្ឋបាលដោយខ្លួន ដោយមិនត្រូវពឹងពាក់អ្នករត់ការ និង​ត្រូវ​ចូលរួមមតិយោបល់កែលម្អ​ចំពោះយន្តការច្រកចេញចូលតែមួយនៃរដ្ឋបាល​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​នីមួយៗ។

Q: អរគុណលោក អុឹង កែវរតនៈ សម្រាប់ការផ្តល់សម្ភាសន៍។

A: បាទ អរគុណ!៕

ខាងក្រោមនេះគឺជាកម្រងរូបភាពនៃសកម្មភាពមុខរបរដាំ និង​លក់បន្លែរបស់អ្នកស្រី ទួន ម៉ើ ៖​

យោងតាមអង្គការលីកាដូបានឲ្យដឹងថា ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះដែលមានសមាសភាព​ចៅក្រមចំនួន០៤រូប​បាន​​ប្រកាស​​សាលដីការបស់ខ្លួនដោយ​​តម្កល់សេចក្ដីសម្រេចផ្តន្ទាទោសពន្ធនាគារលើ កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ និង ជនជាប់ចោទ​ជាច្រើននាក់​ផ្សេងទៀត​។ ទោស​​​ពន្ធនាគារ ​របស់​អ្នកទាំងនោះចន្លោះពី១ឆ្នាំទៅ២ឆ្នាំ។

កញ្ញា ឈឹម សុខន ជាអនុប្រធានសហជីពបានប្រាប់ញូវស៍រូមខេមបូឌាថាការប្រកាសសាលដីការបស់ តុលាការ​​​កំពូលនេះ​ មានភាពអយុត្តិធម៌ជាខ្លាំង តាំងពីសាលាដំបូង សាលា​ឧទ្ធរណ៍ រហូតដល់តុលាការ​កំពូល​នេះ។

កញ្ញាបានថ្លែងថា៖ «ស្រុកខ្មែរយើងវាគ្មានយុត្តិធម៌ ទេកាត់ទោសតាមគ្នាទេ មិនមែនកាត់ទោស យកច្បាប់​មក​ធ្វើ​ជាគោលអីទេកាត់ទោសយកច្បាប់ជាគោលពួកខ្ញុំមិនត្រូវជាប់គុគទេ។ ជាក់ស្ដែងពួកខ្ញុំធ្វើកូតកម្មដើម្បី​ទាម​ទារ​​​​​សិទ្ធិការងាររួមហើយធ្វើទៅតាមនីតិវិធីរបស់ច្បាប់ទៀត»។

កញ្ញាថ្លែងបន្តថា៖ «រូបភាពដែលគាត់កាត់ហ្នឹង ជារូបភាពបំបាក់ស្មារតីអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស បំបាក់ស្មារតី ​សហជីព​ផ្សេងៗថាកុំឲ្យហ៊ានចូលរួមជាមួយការងារសហជីពអី» ។

លោកស្រី ឃ្លាំង សុបិន្ត អគ្គលេខាសហជីពបានប្រាប់ញូវស៍រូមខេមបូឌាថា ពួកគាត់ក៏បានទាយដឹងមុនដែល ប៉ុន្តែនៅមានកូនចិត្តមួយទៀតបន្តរង់ចាំសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលសិន។

លោកស្រីថ្លែងថា៖ «ធាតុពិតពួកខ្ញុំបានដឹងមុនហើយថានឹងមិនមានការទម្លាក់បទចោទនោះទេ ពីព្រោះបើ សិន​​ទម្លាក់បទចោទ​វាដូចជាបង្ហាញ​ថា​ប្រព័ន្ធតុលាការជាន់ទាប និងតុលាការកណ្ដាលហ្នឹងកាត់ក្ដីចេះតែកាត់  ចេះតែចោទគេ ទាំងដែលអត់មានភស្តុតាង ប៉ុន្តែចុងបញ្ចប់យើងមើលឃើញដូចគ្នា។ តុលាការជាន់ទាប តុលាការ​​កណ្ដាល តុលាការកំពូល គឺជាប្រព័ន្ធតែមួយទេ»។

លោក អំ សំអាត នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូមានការ​សោកស្តា​យ​ចំពោះ​សាលដីការបស់តុលាការ​កំពូល ដែលបានតម្កល់សេចក្តីសម្រេចរបស់​សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ និង ​សាលា​ដំបូង​រាជធានីភ្នំពេញ ដែលបានផ្តន្ទាទោសលើថ្នាក់ដឹកនាំ​សហជីព​ណាហ្គា​វើលដ៍ កញ្ញា ឈឹម ស៊ីថរ ដាក់ពន្ធនាគារចំនួន២ឆ្នាំ ពីបទញុះញង់ឱ្យមានភាព​វឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់​សន្តិសុខ​សង្គម​។

លោក អំ សំអាត លើកឡើងថា៖ «ការផ្តន្ទាទោសកញ្ញាឱ្យជាប់ពន្ធនាគារបន្ត ក៏ដូចជាការផ្ត្ទន្ទាទោសអតីត និង​បច្ចុប្បន្នសមាជិក​សហជីព ដូចជាមិនមានផលចំណេញសម្រាប់កម្ពុជាទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺមានការរិះគន់​បន្ថែម​ទៀត​​ពី​សហគមន៍​អន្តរជាតិលើការរំលោភសិទ្ធិសហជីពសិទ្ធិការងារ និងសិទ្ធិមនុស្សលើកករណី។ រឿងដែល​សំខាន់​គឺអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធគួរជំរុញឱ្យមានការដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទការងាររវាងក្រុមហ៊ុនណាហ្កាវើលដ៍ និង​អតីតនិងបុគ្គលិក ដែលបន្តធ្វើកូដកម្មជាង២ឆ្នាំមកនេះ វាជារឿងចាំបាច់ជា ជាងការអនុវត្ត​តាមប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​​ក្នុងការផ្តន្ទាទោសពួកគេទាំងនោះ»។

លោកបន្តថា៖ «ការបរាជ័យក្នុងការដោះស្រាយវិវាទការងារនៃក្រុមហ៊ុនណាហ្គាវើលដ៍ ជាមួយអតីត និង​បុគ្គលិក​ដែលមានវិវាទការងារ ហើយកំពុងធ្វើកូដកម្មរយ:ពេលជាង២ឆ្នាំ ដោយជំនួសមកវិញ​នូវតុលាការ​ផ្តន្ទាទោស​អតីតនិងបច្ចុប្បន្នជាមេដឹកនាំនិងសហជីពទៅវិញ។ ដូច្នេះអាចឱ្យមានការរិះគន់បន្ថែមទៀតពី​សហគមន៍​​អន្តរជាតិ​លើការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ការគំរាមកំហែង ការបំភិតបំភ័យ លើសហជីព សិទ្ធិ​ការងារ ដោយសារ​ករណីនេះ»។

ញូវស៍រូមខេមបូឌា មិនទាន់​អាច​សុំ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​ពី​អ្នកស្រី ម៉ៅ ធីតា អ្នក​នាំពាក្យ​តុលាការ​កំពូល​បាន​នៅ​ឡើយ​ទេត្រឹមថ្ងៃសុក្រនេះ​។

សមាជិកសហជីពណាហ្គាវើលដ៍ បានធ្វើកូដកម្មចាប់តាំងពីចុង​ឆ្នាំ២០២១​ តវ៉ានឹងការបញ្ឈប់​បុគ្គលិក​​​ទ្រង់​ទ្រាយ​​​​ធំនៅអំឡុងពេលការ​​រាលដាលនៃជំងឺកូវីដ១៩​ ដោយមានការបញ្ឈប់ថ្នាក់​ដឹកនាំ  និងសមាជិកជា​ច្រើន​នាក់​​របស់សហជីព។  ចាប់តាំងពីកូដកម្មអហិង្សាដែលចាប់ផ្ដើម​ឡើងនៅឆ្នាំ២០២១ ​កម្មករជាច្រើននាក់​ទទួល​​រង​​ការរំលោភបំពានជាច្រើនពីសំណាក់​អាជ្ញាធរនិងកងសន្តិសុខជា​ច្រើន​នាក់៕

លោក ហេង គីមហុង នាយកប្រតិបត្តិនៃសមាគមបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជា(CYN)ថ្លែងថា សារព័ត៌មាន​បានចួលរួម​ចំណែកផ្សព្វផ្សាយពីបញ្ហាបរិស្ថានដូចជា​ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ​មាស​​ខុសច្បាប់ជាដើម។ លោក ស្នើសុំឱ្យក្រសួងជំរុញ​ឱ្យមន្ត្រីចុះអធិការកិច្ច ដើម្បី​បង្ក្រាបបទល្មើស​ធនធាន​ធម្មជាតិ និងមានយន្តការចំពោះការធ្វេសប្រហែសរបស់មន្ត្រី​ចំពោះ​មុខងារ​ខ្លួន។​

លោកបន្តថា៖«យើងធ្វើការទៅលើបរិស្ថានគ្រាន់យើងចង់ឱ្យមានបរិស្ថានស្អាតរួមគ្នាហើយមានព្រៃឈើមួយប្រកបដោយនិរន្តរភាពយ៉ាងពិតប្រាកដ»។

លោក ហេង គីមហុង បន្តថាអ្នកសារព័ត៌មាន​ឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ក្នុងការជួយអង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​​ដើម្បីរាយការណ៍ព័ត៌មានពីបញ្ហាដែលត្រូវបាន​លាក់កំបាំងពីភ្នែកសាធារណ​ជន។

អ្នកស្រី ទិព្វ ភារុណ ពលរដ្ឋជនជាតិដើមភាគតិចពូនង ខេត្តមណ្ឌលគិរី បានថ្លែងពីបញ្ហាដែល​កើត​ឡើង​ក្នុងសហគមន៍អ្នកស្រីយ៉ាងដូច្នេះ៖ «ចំពោះជនជាតិដើមភាគតិច​ដែលកំពុងមានបញ្ហា​នៅពេល​ដែល​​ក្រសួងបរិស្ថានចាប់ផ្ដើមដកហូតដីដោយមិនបានសិក្សាច្បាស់លាស់។ កន្លង​ទៅយើង​ឃើញ​​ថា​អ្នកដែលកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើធំៗ យើងអត់ទាន់បានឃើញថាក្រសួងដកហូតទេ តែ​ក្រសួង ឬមន្ទីរ​ដែល​កំពុងអនុម័តនោះ ​បានចាប់ជនជាតិដើមភាគ​តិច​ដែល​ក្រីក្រ ​ដែល​គ្នាធ្វើចម្ការ​តិចតួច»។

លោកស្រីបញ្ជាក់ថាជនជាតិដើមភាគតិច ស្រឡាញ់​និងអាចការពារព្រៃឈើបានល្អ​ដោយសារ ជនជាតិ​ដើមភាគតិច បានស្គាល់ភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់​៖ «កន្លែងណាដែលមានជនជាតិដើម​ភាគ​តិច​​យើងឃើញថាកន្លែងនឹងធ្វើស្រែចម្ការមែន​ប៉ុន្តែនៅតែទុកព្រៃឈើជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែ​កន្លែង​ណា​ដែលមានក្រុមហ៊ុន​ឬមានអ្នកជំនាន់ស្រុកមកថ្មីៗគឺកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើជាហូរហែរ»។

យ៉ាងណាក៏ដោយ លោក ខ្វៃ អាទិត្យា អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងបរិស្ថាន​បានបដិសេធចំពោះ​ការលើកឡើងថា​រដ្ឋាភិបាលមានភាពអសកម្មក្នុងការការពារព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។

លោកថ្លែង​ថា៖​ «គ្រប់ខេត្តដែលជាតំបន់ការពារព្រៃឈើរបស់យើង២១កន្លែង  ២១ខេត្តនេះ​យើងបាននិងកំពុងអនុវត្តក្ដៅកគុក»។

បើតាមលោក ខ្វៃ អាទិត្យា អាជ្ញាធរបានបង្រាបបទល្មើសយ៉ាងសកម្ម ក្នុងនោះ​នៅខេត្តពោធិ៍សាត់​អាជ្ញាធរ​បានបញ្ជូនជនល្មើសទៅ​តុលាការចំនួន១៨ករណី ចំណែកឯខេត្តស្ទឹងត្រែង​ក៏បានបញ្ជូន​មនុស្ស១០នាក់ទៅតុលាការផងដែរ៕

នេះគឺជាទិដ្ឋភាពនៃការសម្តែងអាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លងកាល​ពីចុងខែ​មេសា ក្នុងទី​ជនបទដែល​គេ​ស្គាល់​​​ថា​​ជា​​«ផ្ទះល្ខោន​ស្វាយជ្រុំ» នៅក្នុងភូមិស្វាយជ្រំ ​ក្រុង​អរិយក្សត្រ​ ខេត្ត​កណ្តាល មិនឆ្ងាយ​ប៉ុន្មានពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ។ ការសម្តែងនេះជាផ្នែកមួយនៃបេកកម្មរបស់អង្គការសកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ ដើម្បីអភិរក្សនិងលើកកម្ពស់ទម្រង់សិល្បៈបុរាណខ្មែរ។

ថ្វី​ត្បិត​តែ អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ធ្លាប់ជា​សិល្បៈ​ខ្មែរ​មួយ​បែប​ដែល​និយម​ខ្លាំងក្នុងពិធីបុណ្យ​នានា ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ ពលរដ្ឋខ្មែរ ជាពិសេសយុវជនជំនាន់ក្រោយ ​សឹង​តែ​មិនស្គាល់ ឬ​ស្ទើរតែ​ភ្លេច​​នូវ​សិល្បៈ​មួយបែបនេះ។ នេះបើតាមការលើកឡើងរបស់ លោក សួង​ សុភ័ក្រ ជាអ្នកបង្តើត​កម្មវិធី និងនាយក​ប្រតិបត្តិ​នៃ​អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ (Khmer Arts Action)។

លោក សួង​ សុភ័ក្រ​ លើកឡើងថា​ដោយ​មើល​ឃើញ​ថាបច្ចុប្បន្ន​សិល្បៈ​របស់​ខ្មែរ​​មិនសូវ​បានគេ​​ឱ្យ​តម្លៃ​ ហើយ​មិនសូវទទួលបានចំណាប់​អារម្មណ៍​ពី​​ប្រជាជន​កម្ពុជា​នោះ​ទេ។ ហេតុនេះទើបអង្គការសិល្បៈរបស់លោកចាប់​ផ្តើម​ពី​ជំហាន​តូច និងដោយ​សន្សឹមៗ ​មាន​ន័យ​ថាផ្តើមពីការសម្តែង​នៅ​តាម​ជនបទ​​ឱ្យបានទូលំទូលាយ រួចទើបបន្ត​បេសកកម្ម​​ធ្វើ​នៅ​តាម​បណ្តា​ក្រុង ​និង​ជា​លក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​។​ លោក​ចង់​ឃើញ​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​ងាក​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​​និង​លើក​តម្កើង​សិល្បៈ​វប្បធម៌​បុរាណខ្មែរ​​បន្តិចម្តងៗ​ឡើង​វិញ​ ព្រោះ​កូន​ខ្មែរ​​យើង​លែង​​សូវ​ស្គាល់​និង​យកចិត្តទុក​ដាក់​ដូច​សម័យ​មុន​។​

លោកថ្លែង​​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា​៖ «ខ្ញុំ​រក​មធ្យោបាយ​យ៉ាង​ម៉េច​ឱ្យ​ខ្លួនឯង​ចេះ​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ឯង​មុន​សិន​​ ជា​ពិសេស​អ្នកសិល្បៈខ្លួន​ឯងហ្នឹង​តែ​ម្តង​ កុំអាល​ចង់ឱ្យ​គេ​ឱ្យ​តម្លៃយើង​ សំខាន់​​​ក្រុម​អ្នកសិល្បៈ​ចេះ​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្លួន​ឯង​ហើយ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ពី​សហគមន៍​ទៅ​មុន។​ គោល​បំណង​​របស់​ខ្ញុំគឺចង់ចេញពី​សហគមន៍​ទៅ​ជា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​ បើសិន​ខាង​ធំ​គេ​មិនចាប់អារម្មណ៍​ចឹង​ទេ​ មាន​តែ​យើង​ចាប់ផ្តើម​ពី​សហគមន៍​ទៅ​មុន»​។​

លោក​ សួង​ សុភ័ក្រ​ ​សង្ឃឹមថា​នឹង​មាន​ប្រជាជន​ខ្មែរ​យើង​ងាកមក​ចាប់​អារម្មណ៍​វិញ​ ណាមួយ​បើ​មាន​បងប្អូនខ្មែរ​ចូល​រួម​ច្រើន​ ធ្វើឱ្យ​គាត់ជា​អ្នក​ដឹងនាំ​មាន​កម្លាំង​ចិត្ត​បន្តទៅ​មុខ​ទៀត។ បន្ថែម​​​ពីនេះ លោក​ចង់​ឃើញ​អ្នកដែល​ស្រឡាញ់​សិល្បៈ​បុរាណ​មាន​ការងារ​ធ្វើ​ និង​យកអ្វីដែល​ពួក​គាត់​ចេះ​មក​បង្ហាញ​ប្រាប់​ប្រជាជន​ខ្មែរ។

បច្ចុប្បន្ននេះ អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ បានរៀបចំកម្មវិធីសម្តែងទម្រង់សិល្បៈនានាដោយ​ផ្តល់​នូវការ​ចូលរួម​ទស្សនា​ដោយ​​​ឥត​​គិត​ថ្លៃ​។

លោក​ សួង​ សុភ័ក្រ​ ពន្យល់បញ្ជាក់ថា​៖​ «យើង​ដឹង​ស្រាប់​ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច​​ បើយើង​ធ្វើហើយ​គ្មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ទស្សនាហាក់បី​ដូច​ជា​យើង​មិនបានធ្វើ​អ៊ីចឹង​។ ដើម្បី​បញ្រ្ជាប​វិស័យ​ទម្រង់សិល្បៈ​​ដើម​មួយៗ​ឱ្យ​បាន​ទៅ​ដល់​ទាំង​អ្នក​មាន​ធន​ធាន​ទាំង​អ្នក​អត់​ធនធាន​​ក៏គាត់អាច​ចូល​រួម​មើល​បាន​។ ហើយចំពោះ​​អ្នកសិល្បៈ​ក៏បាន​បញ្ចេញ​នូវ​អ្វីដែល​ខ្លួន​បាន​រៀន​បាន​ប្រឹង​ កុំប្រជាជននៅផ្សេង​ហើយ​​អ្នកប្រឹង​រៀន​ខំរៀន​រាប់ឆ្នាំ​តែ​មិនដឹង​លេង​ឱ្យ​នរណា​មើល​​»។

«អាយ៉ៃ» គឺ​ជា​ឈ្មោះ​សិល្បៈប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​មួយបែប ដែលតាម​ឯកសារ​ខ្លះបង្ហាញ​ថាយក​ឈ្មោះ​​តាម​អ្នកចម្រៀង​ម្នាក់​ឈ្មោះ«តាយ៉ៃ»។ «តាយ៉ៃ» កើតនៅ​ឆ្នាំ​១៨៧៨ នៅ​ភូមិ​ឈើ​នាង ឃុំព្រះនិព្វាន ស្រុកគងពិសី ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ។ សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​នេះ ចែក​ចេញ​ជាពីរ​ប្រភេទ អាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​ និង​អាយ៉ៃ​រឿង​។

អាយ៉ៃឆ្លើយឆ្លង ជា​សិល្បៈ​ខ្មែរ​មួយ​បែប​ដែល​និយម​ខ្លាំងក្នុងពិធីបុណ្យ​នានា ដែល​អ្នកច្រៀង​មាន​ភាព​ប៉ិនប្រសប់​ខាង ជើងកាព្យ ចុងជួន សំនួនពាក្យ និងចង្វាក់ភ្លេង។ សិល្បៈប្រភេទ​នេះ​មានបង្កប់​នូវ​ចំណេះដឹង កំប្លែង បទពិសោធន៍ជីវិត លើក​យក​មករ៉ាយរ៉ាប់​ចាប់ជាចម្រៀង​ច្រៀង​បន្តាក់​គ្នារវាង​ភ្លេងនិងចម្រៀង​។ អាយ៉ៃច្រៀងឆ្លើយឆ្លងបង្កើតជា បរិយាកាសដ៏​សប្បាយ​រីករាយ ព្រមទាំងផ្តល់ចំណេះដឹងផងដែរ។​

អាយ៉ៃ​​មិនត្រឹមតែ​ជា​សិល្បៈ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ តែ​ក៏ជាអាជីព​របស់​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​ខ្មែរ​យើង​មួយ​ចំនួន​ផង​ដែរ។ សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​ស្ទើរ​តែ​បាត់​រូប​រាង​ដោយ​សារ​បច្ចុប្បន្ន​ លែង​សូវ​មាន​ការគាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន​​ខ្មែរ ម្យ៉ាងទៀត​ពួក​គាត់​មិនសូវ​​​​ចាប់អារម្មណ៍​និងមិនមានការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ឱ្យ​បាន​ទូលំ​ទូលាយ​។

លោក សុភ័ក្រ សម្តែង​​ការ​​ព្រួយបារម្ភ​ចំពោះ​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរជាពិសេស​អាយ៉ៃ​ឆ្លើយ​ឆ្លង​តែ​ម្តង​ ​លោកខ្លាចតែ​បាត់បង់លែង​មានអ្នក​​សម្តែង ​ហើយ​កូន​ខ្មែរ​យើង​លែង​ស្គាល់ទៀត។ លោក​ថា នេះក៏ដោយសារលែងសូវមានវត្តមាននៃការសម្តែងអាយ៉ៃនេះនៅតាមទូរទស្សន៍ ឬ​បណ្តាញ​​​សង្គម។ ​

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «បើ​កាលពី​​សម័យ​ខ្ញុំ កាល​ខ្ញុំនៅ​តូច​មិនថាមិនមាន​ផ្ទាល់​ទេ​ ក៏​អាច​មាន​នៅតាម​ទូរទស្សន៍​CTNជាដើម​ តែ​ឥឡូវ​ឃើញ​ថា​ស្ងាត់​ចឹង​ខ្ញុំ​បារម្ភ​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​វិស័យហ្នឹង​បើ​យើង​មិនធ្វើ​ទេ​ អ្នកដែល​ចង់​រៀន​អ្នកដែលគាត់​មាន​ដុង​គាត់​ក៏​គាត់​មិនទៅ​រៀន​ ហើយ​អ្នក​ដែល​ស្រឡាញ់​អាហ្នឹង​​ អ្នកដែល​ចង់​ស្គាល់​អាហ្នឹង​ក៏​គាត់​មិនបាន​ស្គាល់​ មុននិង​ក្រោយ​វានឹង​បាត់​​»។

លោក សុភ័ក្រ ថា​វិស័យ​សិល្បៈបុរាណ​ខ្មែរ​ស្ទើរតែ​បាត់​បង់ហើយ មិនដូចកាល​សម័យ​លោក​ធ្លាប់បាន​ឃើញ​ទេ ដូច្នេះលោក សុភ័ក្រ ចង់ឃើញមានការចូលរួម​​ថែ​ទាំងអស់គ្នា ចៀសវាងមានការ​ស្តាយ​ក្រោយ ​ពេល​បាត់​បង់​។

លោក​បន្ថែម​ទៀតថា៖ «ស្ទើ​រតែ​គ្រប់​ទម្រង់​ទាំង​អស់​មិនថា​តែ​អាយ៉ៃ​ទេគឺ​បាត់​បង់ម្តងបន្តិចៗ​ហើយ​ បើកាល​ខ្ញុំ​នៅ​​រៀន​ជំនាន់​៩០ កាល​សម័យ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ខ្ញុំ​ឃើញ​ថា​​ ​អាវិស័យសិល្បៈហ្នឹង​គឹ​វា​​បាន​មាន​សកម្មភាព​ទៅ​តាម​សហគមន៍​ទៅ​តាម​ស្រុក​ភូមិ​តែ​ឥឡូវ​វាអត់ទេ។​​ វាទៅ​ជា​ខាង​​តន្រ្តី​​សម័យ​​ឬមួយ​ពួក​ចម្រៀង​អ៊ីចឹងទៅ​ ខ្ញុំមើល​ឃើញថា​វា​បញ្ច្រាស​ពី​មុន​ ហើយ​កុំចេះ​តែ​ចោទ​គេ​យក​របស់​យើង​ គឺ​មក​ពី​យើង​មិនចេះ​ថែ​អ្វី​ដែល​មាន​ស្រាប់ខ្លួនឯង​។ ដូចថ្ងៃនេះអ៊ីចឹង​ខ្ញុំមិនដឹង​ថា​មាន​ប៉ុន្មាន​នាក់​មកមើល​ទេ​ ខ្ញុំ​ខ្លាច​តែ​ខ្ញុំ​មិនបាន​ធ្វើ​តែ​បើ​បង​ធ្វើ​ហើយ​អត់មាន​អ្នក​មក​មើល​អត់​មាន​អ្នក​មកចូល​រួម​ទៀត​ អាហ្នឹង​ក៏​បង​អស់​ចិត្ត​ដែរ»។

ក្រឡេកមកមើលទស្សនិកជនដែលបានចូលរួមទស្សនាកាល​​ពី​ថ្ងៃទី​២៧ ខែ​មេសា​ ឆ្នាំ​២០២៤ វិញ គេមានលឺសំឡេង​​សើច​តិចៗ ខណ:កំពុង​​​​ទាញ​ទូរស័ព្ទថតហើយ​ញញឹម​​ពេល​ឃើញ​ទស្សនិយភាព​​សម្តែង។ អ្នក​ចូល​រួម​​ខ្លះ​ទៀត​ស្រែក​ហ៊ោ​ព្រម​ទាំង​ទះ​ដៃឮៗ​តាម​ការ​ច្រៀង​អាយ៉ៃ​របស់​តួអង្គ។

អ្នកស្រី​ ចាន់ធា​ មាន​អាយុ​ ៤៣ឆ្នាំ​ រស់នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​​ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​គាត់​​មាន​អារម្មណ៍​រំភើប​ពេល​ឃើញ​ការ​សម្តែង​សិល្បៈ​បុរាណ​ព្រោះ​ជា​លើកទី​១របស់​អ្នកស្រី​។​ អ្នកស្រី​ចង់ឃើញ​ការសម្តែង​នេះ​មាន​ការ​ផ្សាយ​ឱ្យ​ទូលំទូលាយ​ ជា​ពិសេស​ចង់ឱ្យ​ក្មេងៗ​ជំនាន់ក្រោយ​បាន​ឃើញ​និងចូលរួម​ថែរក្សា​។​

អ្នកស្រី​ថ្លែងថា​៖ «ពេល​មើល​ការ​សម្តែងនេះ​ចប់ មានអារម្មណ៍ថា​ភ្លេង​ប្រពៃ​ណី​របស់​ខ្មែរ​ពីរោះ​ស្តាប់ទៅ​ជក់ចិត្ត។​ ខ្ញុំនាំកូន​មកមើល​ដោយ​ចង់ឱ្យ​កូន​ស្គាល់​របៀបម៉េច​ជាអាយ៉ៃ​របៀប​ម៉េច​ជា​ចាប៉ីជា​អីអ៊ីចឹង​ ហើយ​ព្យាយាម​ឱ្យ​គាត់​យល់ពី​ឳបករណ៍​ភ្លេង​ខ្មែរ​ ព្រោះអី​ក្មេងៗ​ឥឡូវ​ភាគច្រើន​គាត់​អត់​ស្គាល់ទេ​ គាត់ស្គាល់តែ​បទ​ចម្រៀង​បទ​អី​សម័យ​អ៊ីចឹង​ទៅ»។

លោក​ មករា​ មាន​អាយុ​២៦​ឆ្នាំ​ នៅ​រាជ​ធានី​ភ្នំពេញ​ជាមន្ត្រីរាជការ​​ ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​​រាល់ពេល​​មើល​សិល្បៈ​បុរាណ​គឺ​មាន​អារម្មណ៍ថា​អស្ចារ្យ​ ជម្រុះ​អស់​ភាព​​តាន​តឹង​ ទុក្ខ​សោក​នានា ​ហើយ​រំភើប​គ្រប់​ពេល​បាន​ឃើញ​ការ​សម្តែង​ម្តងៗ។

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «​អ្វី​ដែល​ទាក់​ចិត្ត​គឺ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដ៏ផូរផង់ វាពិតជាស្រស់​ស្អាត​ហើយ​វា​មើល​ទៅ​គួរ​ឱ្យ​​ចង់​ថែ​រក្សា​ ព្រឺ​រោម​ពេល​មក​មើល​លើកណាក៏​អ៊ីចឹង​ លក្ខណៈ​ថា​ដូច​អី​មួយ​ មាន​អារម្មណ៍​ថា​កំពុង​តែ​មើល​ បើបកទៅ​ក្រោយ​វិញគឺ​ដូច​សម័​យ​បុរាណ​អ៊ីចឹង»។

បើនិយាយពី​​សិល្បៈ​អាយ៉ៃ​មិនត្រឹម​តែ​មិនសូវ​មាន​អ្នកស្គាល់​ប៉ុណ្ណោះទេ​ សូម្បី​អ្នកចូលរួម​ហាត់​រៀន​​ក៏​លែង​សម្បូរ​ដូច​មុន​ទៀត​ដែរ​។ ចំណែក​ប្រាក់​ចំណូលក៏​មិនច្រើន​ដូច​អា​ជីព​ផ្សេង​ទៀត​​ដែរ ភាគ​ច្រើន​អ្នក​ដែល​ចាប់​អាជីព​នេះ​ដោយសារ​តែ​ការ​ស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ​​និង​ចង់​ថែ​រក្សា​កេរដំណែល​ដូន​តា​ប៉ុណ្ណោះ​។ នេះបើតាមការឲ្យដឹងពីក្រុមសិល្បករ។​

លោក​​ ស្មៀន​ ស៊ាវម៉ៅ មាន​អាយុ ៦០ឆ្នាំ​ជាតួអង្គអាយ៉ៃ ​និង​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ។​ លោក​ចាប់​​អាជីព​នេះ​អស់​រយៈពេល​២០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។​ លោក​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​សិល្បៈ​​​​​គឺ​ជា​អត្តសញ្ញាណរបស់​ជាតិ ដែលបាន​ចូល​​រួម​ចំណែក​ថែរក្សា​ប្រពៃណី​វប្បធម៌​ខ្មែរ។

លោក​ថ្លែង​ថា​៖ «​ការ​បម្រើ​ជាតិ​មិនចាំបាច់​ទាល់តែ​បម្រើ​កង​ទ័ព​ បម្រើ​ឬក៏​បំពេញ​ការងារ​ក្រសួង​ស្ថាប័ន​រាជការ​​មន្ត្រី​អី​ទេ​ សិល្បៈ​គឺ​ជា​គ្រឿង​លម្អរបស់ជាតិ​ដែរ។ អ៊ីចឹង​បាន​យើង​​ចាប់​អាជីព​ជា​អ្នក​សិល្បៈ​នេះ​ហាក់​បី​ដូច​ជា​យើង​ជួយ​បម្រើ​ជាតិ​ យក​វប្បធម៌​នៃ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ហ្នឹង។ […] យើង​អាចបម្រើ​អារម្មណ៍មហា​ជន​​​តាម​រយៈ​របាំ​អាយ៉ៃ​»។

លោកបន្តថា​ ទោះ​បាន​ប្រាក់តិច​តូចក៏​លោកនៅ​តែ​បន្ត​អាជីព​នេះទៅ​មុខ​ទៀត ព្រោះ​លោក​រំពឹង​​ថា​ថ្ងៃ​ណា​មួយ​​នឹង​សម្បូរទី​ផ្សារវិញ​ ព្រោះ​វា​ជា​របស់​ដូន​តាបន្សល់ទុក​ឱ្យ​។

លោកថ្លែងថា៖ «យើង​អ្នកសម្តែង​ យើង​ត្រូវ​ជឿជាក់​លើ​ខ្លួន​ឯង។​ អ្វី​ដែល​យើង​មាន​យើង​ត្រូវ​តែ​ខំ​ ជាពិសេស​បើ​យើង​មិន​វិវត្តន៍​ចំណុច​យល់​ដឹង​របស់​យើង​ផ្នែក​អាយ៉ៃហ្នឹង​ឱ្យទាន់​យុគសម័យ​ឥឡូវ​នេះ​ទេ​ ប្រហែលជា​គេ​ឈប់មើល​ឈប់​ជួល​។ អ៊ីចឹង​យើង​ត្រូវ​ដឹង​ពី​តម្រូវ​ការ​របស់​មនុស្ស​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន​ ចេះ​កែ​​ច្នៃ​ឱ្យ​មាន​ល្បឿន​មាន​សម្រស់​ មានពណ៌ឱ្យ​លិច​ត្រដែត​ឡើង​នោះ​មហា​ជន​នឹង​ទទួល​ស្គាល់​»។

គួរ​បញ្ជាក់ផងដែរថា​ អង្គការ​សកម្មភាព​សិល្បៈ​ខ្មែរ (Khmer arts action) តែងតែ​រៀបចំ​កម្មវិធី​សិល្បៈ​បុរាណ​ខ្មែរ ដូចជា​ល្ខោន​ស្បែក​ធំ ស្បែកតូច​ អាយ៉ៃឆ្លើយ​ឆ្លង​​និង​ការ​សម្ដែង​សិល្បៈ​ផ្សេង​​​ទៀត​​នៅ​​សហគមន៍​ល្ខោន​​ស្វាយ​​ជ្រំ​​ ភូមិ​ស្វា​យ​ជ្រំ​​ ឃុំ​ស្វាយ​ជ្រំ ក្រុង​អរិយក្សត្រ​ ខេត្ត​​​កណ្តាល​ ​ធ្វើ​ឡើង​​រៀង​រាល់​ថ្ងៃសៅរ៍​​នៃសប្ដាហ៍​ទី៤ ក្នុង​ខែ​នីមួយៗ៕