ព្រះអង្គ ឡឹង រាជា មានព្រះជន្ម២៥វស្សា សព្វថ្ងៃ ព្រះអង្គស្នាក់នៅ វត្តសែនទាវ ភូមិ រលួស ឃុំក្រាំងអំបិល ស្រុក សំរោងទង ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ ព្រះអង្គបានបញ្ចប់ការសិក្សា ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ផ្នែកនីតិសាស្ដ្រ នៃសកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ដ្រ និងវិទ្យាសាស្ដ្រសេដ្ឋកិច្ច។

បច្ចុប្បន្ន ព្រះអង្គ ជាស្ថាបនិក និងជាអ្នកកបណ្ដុះបណ្ដាលសិស្ស នៅបណ្ណាល័យមួយក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ។
កត្តាជំរុញ ឱ្យមានការបង្កើតបណ្ណាល័យនេះឡើង ក្នុងគោលបំណងបីយ៉ាង ទី១) ជាការដឹងគុណ និងតបគុណចំពោះពុទ្ធសាសនា។ ទី២) ចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍ធនធានមនុស្សក្នុងមូលដ្ឋាន ឱ្យមានទម្លាប់អានសិក្សាស្រាវជ្រាវ។ ទី៣) ផ្ដល់លទ្ធ ភាពដល់បរិស័ទ សិស្សានុសិស្ស មានឪកាសគ្រប់គ្រាន់ទទួលបានការអប់រំ ដោយមិនគិតថ្លៃ។

ព្រះអង្គ ជាកូនពៅនិងកំព្រាឳពុកក្នុងចំណោមបងប្អូន៦នាក់ បានរៀបរាប់ថា ផលលំបាក ទីមួយគឺខ្វះខាតធមធានមនុស្សចូលរួមធ្វើកិច្ចការដោយស្ម័គ្រចិត្ត [ព្រោះតំបន់នៅឆ្ងាយពីទីក្រុង] ពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រងចំនួនអ្នកចូលអាន និងអ្នកមកសិក្សារៀនសូត្រ ទីពីរគឺខ្វះខាតការសហការណ៍ និងឩបត្ថមថវិការទ្រទ្រង់។

ព្រះអង្គបន្តថា «តម្លៃនៃការបង្កើតបណ្ណាល័យ គឺមិនគ្រាន់តែបើកឱ្យមានសៀវភៅក្នុងទូបុណ្ណោះទេ តែវាជាទីកន្លែងសិក្សាស្រាវវជ្រាវមួយ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាល់[…]ដើម្បីផ្ដល់ឪកាសដល់យុវសិស្សនៅទីនេះ បានពង្រឹងចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន តាមរយ:ការបណ្ដុះបណ្ដាល ពីលោកគ្រូអ្នកគ្រូ ក្នុងបណ្ណាល័យ និងតាមរយ:ស្វ័យសិក្សាដោយខ្លួនឯងក្នុងបណ្ណាល័យនេះផងដែរ»។

ព្រះអង្គមានសង្ឃដីការថា៖ «កត្តាអប់រំ ប្រព័ន្ធអប់រំ នៅតាមបណ្ដាគ្រិះស្ថានសិក្សាខ្លះ នូវតែជាបញ្ហាក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាល ជំរុញ លើកទឹកចិត្តការអានដល់សិស្សានុសិស្ស បើទោះបីជាមានបណ្ណាល័យក្នុងសាលាកក៏ដោយ[…]កត្តាបុគ្គលមិនយល់ដឹងពីប្រយោជន៍នៃការស្រាវជ្រាវ តែចំណាយពេលច្រើនលើការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ដូចជាការកម្សាន្តក្នុង តិកតុក និងហ្វេសប៊ុកជាដើម»។
បណ្ណាល័យនេះ ព្រះអង្គបានបើកដំណើការមានរយ:ពេល២ឆ្នាំហើយ គិតចាប់ពី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១មក បន្តដល់បច្ចុប្បន្ន។

ព្រះអង្គបានបញ្ជាក់ថា៖ «មូលហេតុមួយចំនួនដែលយុវជនខ្មែរ មិនសូវជាស្រឡាញ់ចូលចិត្តអានសៀវភៅ គឺមកពីកត្តាសង្គម ការរស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមិនមានការអប់រំ និងការអាន។ ទន្ទឹមនេះ នៅតំបន់ខ្លះខ្សត់ខ្សោយ ដូច្នេះការយល់ដឹងរបស់ពលរដ្ឋមិនសូវទូលំទូលាយ»។

ព្រះអង្គសំណូមពរថា៖ ខ្ញុំព្រះករុណា អាត្មាភាពនៅតែលើកទឹកចិត្តដល់យុវជនប្រុសស្រី ឱ្យខិតខំប្រឹងប្រែងរៀនសូត្រ ព្រមទាំងស្រវាស្រទេញអាន ស្រាវជ្រាវឱ្យបានច្រើន ដើម្បីពង្រឹងចំណេះជំនាញសម្ថភាពឱ្យកាន់តែល្អប្រសើរ។ ត្រូវចាំ ប្រទេសមួយដែលអាចរីកចម្រើនទៅបាន គឺត្រូវការប្រជាជនដែលមានសមត្ថភាពជំនាញពិតប្រាកដ ពិសេសគឺបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអាននេះឯង។

អ្នកគ្រូ បុណ្យ ធារី មកពីភូមិពុកឬស្សី ឃុំពុកឬស្សី ស្រុកខ្សាច់កណ្ដាល ខេត្តកណ្ដាល សព្វថ្ងៃមានតួនាទីជាគ្រូបង្រៀន ហើយក៏ជានិស្សិតកំពុងសិក្សា នៅសាកលវិទ្យាល័យ ខែមរ:ឆ្នាំទី៣ បានយល់ថា ការអានសៀវភៅ ករុណាគិតថា មានសារ:សំខាន់។

អ្នកគ្រូបន្ត «ដោយសារតែ យើងអានសៀវភៅ យើងអាចស្វែងយល់ទាំងចំណេះដឹងទូទៅ ទាំងចំណេះដឹងទាក់ទងនិងការសិក្សា ឬមួយក៏ទាក់ទងជាមួយនិងការងារ ហើយនៅពេលដែលយើងអានសៀវភៅ យើងនិងទទួលបានគំនិតថ្មីៗ នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍ ការគិតរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍនូវសកម្មភាពនៃការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ខ្លួនបន្ថែមទៀតដែរ»។

អ្នកគ្រូធារីបន្តថា បណ្ណាល័យ គឺជាកន្លែងដ៏ល្អ សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវរបស់យុវជន។ អ្នកគ្រូបានលើកឡើងថា ដោយសារតែ ធម្មតានៅពេលដែលយុវជនគាត់ត្រូវការរៀនសូត្រ ត្រូវការស្រាវជ្រាវ ចង់ស្វែងយល់អ្វីមួយ នៅពេលដែលមានបណ្ណាល័យ ហើយជាប្រភពដែលអាចផ្ដល់ព័ត៌មានទៅកាន់គាត់ អញ្ចឹងក៏ជាផ្នែកមួយងាយស្រួលសម្រាប់គាត់ ហើយគាត់កាន់តែមានអារម្មណ៏ថាស្រឡាញ់ទៅលើការអាន ចង់ស្រាវជ្រាវ ចង់ចេះ ចង់ដឹងបន្ថែមទៀតដែរ។

អ្នកគ្រូបញ្ជាក់ថា៖ មានលក្ខណ្ឌច្រើដែលថា ប្រជាជនខ្មែរមិនសូវចូលចិត្តទៅលើការអានសៀវភៅ អាចនិយាយបានថា តាមពិតទៅដោយសារយើងដឹងហើយ តាមប្រវត្តិសាស្ដ្រ ប្រទេសយើងក៏ទើបតែរួចផុតពីសង្រ្គាមកន្លងប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមកនិងទេ អញ្ចឹងមានន័យថា ការវិវឌ្ឍន៍ ការរីកចម្រើន ប្រទេសយើងគឺស្ថិតនៅក្នុង ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ អញ្ចឹងទៅពាក់ព័ន្ធ ការរៀន ការសិក្សា គឺអត់អាចថា ត្រូវតែល្អបានដូចជាប្រទេសដែលគេអភិវឌ្ឍន៍ហើយទេ វិលត្រឡបមកវិញទៅលើការអានសៀវភៅក៏ដូចគ្នាដែរ។

យើងឃើញថាមាន ប្រជាជនភាគតិចដែរ ដែលគាត់ចូលចិត្តអានសៀវភៅ ហើយភាគច្រើន គឺគាត់អត់ទាន់បានយកពេលវេលារបស់គាត់អានសៀវភៅទេ ដោយសារតែគាត់មិនបានស្វែងយល់ស៊ីជម្រៅថា សៀវភៅនិងអាចជួយទៅកាន់គាត់បែបណាខ្លះ ពេលខ្លះទៅដោយសារតែទម្លាប់ ពីមួយទៅមួយគិតថា ការអាននិងមិនសូវសំខាន់សម្រាប់គាត់ អញ្ចឹងទៅក៏ធ្វើឱ្យគាត់ចាប់ផ្ដើមគិតាថា គាត់អត់ចាំបាច់អានសៀវភៅក៏បានដែរ។

អ្នកគ្រូធារីបន្ថែមថា៖ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋងាកមកចាប់អារម្មណ៍ទៅលើការអានសៀវភៅ គឺដូចជាសូម្បីតែការងារខាងថ្នាក់លើផ្សេងៗ ដូចជាគេមានការរៀបចំទិវាអំណាន ឬទិវាផ្សេងៗពាក់ព័ន្ធជាមួយការអាននិង គឺសុទ្ធសឹងតែជម្រុញលើកទឹកចិត្ត ពាក់ព័ន្ធជាមួយការអាន មួយទៀតគឺផ្ដើមចេញពីយើងម្នាក់ៗទាំងអស់គ្នា ដែលនាំគ្នាបង្កើតរូបភាពនៃការអានសៀវភៅ ហើយក៏ចូលរួមនូវការផ្សប់ផ្សាយ ចូលរួមនូវការនិយាយពី អត្ថប្រយោជន៍នៃការអានសៀវភៅនិង ឱ្យបានទូលំទូលាយ បែបនេះទៅមហាជន នៅពេលដែលគាត់យល់ថា គាត់ធ្វើរឿងនិងទៅមានប្រយោជន៍បែបណាសម្រាប់គាត់ គាត់និងចាប់ផ្ដើមសាកល្បងនូវក្នុងកការធ្វើរឿងនិងបន្ថែមទៀតដែរ។

អ្នកគ្រូសំណូមពរថា៖ ចូលយើងម្នាក់ៗ គួរតែប្រើប្រាស់ពេលវេលាដ៏មានតម្លៃរបស់ខ្លួន ទៅធ្វើរឿងដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ខ្លួនឯង ជាក់ស្ដែងដូចជាពាក់ព័ន្ធជាមួយនិងការអានសៀវភៅនិង គឺជារឿងមួយដែលមានប្រយោជន៍ ហើយជារឿងមួយដែលអាចជួយអភិវឌ្ឍន៍ខ្លួនយើងបានដែរ។

ពេលខ្លះយើងសឹងតែថា អត់មើលឃើញនូវចំណុចមួយនិងទេ តាមពិតទៅការអភិវឌ្ឍ គឺមានច្រើនទម្រង់ ច្រើនរូបភាពណាស់ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលយើងសាកល្បងផ្ដល់ឪកាសឱ្យខ្លួនឯងបានអានសៀវភៅ បានស្វ័យសិក្សារៀនសូត្រខ្លួនឯង នោះយើងនិងដឹងថា សកត្តានុពលនៅក្នុងខ្លួនរបស់យើងម្នាក់ៗ យើងអាចធ្វើរឿងផ្សេងៗជាច្រើនបាន អញ្ចឹងជាចុងក្រោយ សំណូមពរថា ធ្វើមិចយើងចំណាយពេលឱ្យមានតម្លៃ ហើយចូលរួមនៃការអានសៀវភៅទាំងអស់គ្នា៕

លោកជាអ្នកសម្តែង និងជាអ្នកពោលម្នាក់នៅក្នុងក្រុម ក្រោយមកទៀតលោកបន្តចាប់អាជីពជាអ្នកចម្លាក់ស្បែកសម្រាប់លក់ជាវត្ថុអនុស្សាវវីយ៍នៅផ្ទះ ក្នុងខេត្តសៀមរាប។

សំឡេងញញួរលាន់ឮមិនដាច់ ដំប៉ះគ្នាជាមួយនឹងដែកដាប់លើស្បែកគោ ហាក់បង្ហាញអំពីទេពកោសល្យ និងសកម្មភាពផ្សព្វផ្សាយ បណ្តាលចិត្តអោយភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិ ចាប់អារម្មណ៍និងចង់ឈ្វេងយល់អំពីមរតកវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃទាំងនេះឱ្យបានគង់វង្សនៅយូរអង្វែង។

លោកអេ ចាន់តង បានផ្តល់បទសម្ភាសន៍ដល់Newsroom Cambodia ថា សូមឱ្យសាធារណៈជនព្យាយាមឈ្វេងយល់ ផ្សព្វផ្សាយ គាំពារ អភិរក្ស និងលើកស្ទួយសិល្បៈបុរាណខ្មែរ ដែលបន្សល់ពីបុព្វបុរសតាំងពីបរមបុរាណមកដើម្បីចូលរួមផ្សព្វផ្សាយ និងរួមចំណែកអភិរក្សឱ្យបានគង់វង្សបន្តទៀត។

លោកចាន់តងថា ទាំងភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិ និង អន្តរជាតិ មិនគួរមើលរំលង សិល្បៈ ចម្លាក់ ស្បែក ដែល ជាសិល្បៈដ៏ល្អឯកមួយនេះឡើយ ព្រោះថាក្រៅពីការដាក់តាំងលម្អវា គឺជាការលើកស្ទួយនៃ ការងារហត្ថកម្មរបស់ខ្មែរ ដែលបង្ហាញអោយឃើញថានេះជាតម្លៃបែបខ្មែរ។ លោកថាបរទេសតម្លៃ វប្បធម៌ធ្វើដោយដៃ បរទេសគេអោយតម្លៃណាស់ឃើញ យើងអង្គុយឆ្លាក់ដោយដៃ។

លោកថា៖ «ឃើញយើងធ្វើស្អាតអញ្ចឹង មិនគួរឱ្យជឿថាយើងឆ្លាក់នឹងដៃ គាត់អត់ចង់ទិញទេ គាត់ទិញអាប្រេប្រោធ្វើដោយកូនក្មេងវិញ ព្រោះគាត់គិតថាយើងធ្វើនឹងម៉ាស៊ីន តែកាលណាធ្វើអោយគាត់មើលទៅគាត់ចងចាំ មិនគួរណាយើងធ្វើបាន អញ្ចឹងគេអោយតម្លៃយើងខ្ពស់»។

លោកបន្តទៀតថា ល្ខោនស្បែក ជាដំបូងបង្អស់ គឺជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពមួយរបស់ខ្មែរដែលមានតាំង ពីមុនសម័យអង្គរ មកម្ល៉េះ និង ជាសិល្បៈ បុរាណ មួយបែបដែលមានដើមកំណើតឡើងតាមរយៈជនជាតិខ្មែរ ។

លោកថា៖« ពីដើមអត់មានកុនទូរទស្សន៍ដូចសម័យឥឡូវនេះទេ អោយតែមានកម្មវិធីបុណ្យធំៗ យើងលេងនៅកម្មវិធីដូចជាចម្រើនព្រះជន្មស្តេច ឬ បុណ្យសពព្រះចៅអធិការ ហើយនិងបុណ្យជាតិផ្សេងៗ អោយតែមានកម្មវិធីបុណ្យអីយើងក៏ចាប់ផ្តើមយកល្ខោនស្បែកហ្នឹងទៅលេងហ្នឹងហៅដូចថាកុនខ្មែរសម័យពីដើមអត្តសញ្ញាណយើងហើយមានប្រភពតាំងពីដើមមកដូចរឿងរាមកេរិ៍្តដែលមានចម្លាក់ជាប់នឹងជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត»។

លោកលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នល្ខោនបុរាណនេះ ត្រូវបានគេយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ ព្រមបានដាក់បញ្ចូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិផងដែរ។

លោកថា៖ «ជាសិល្បៈល្ខោននិងជាចម្លាក់មួយបែបដែលមានក្បូរក្បាច់យ៉ាងល្អវិចិត្រដែលបានបង្កប់អត្តន័យយ៉ាងរស់រវើកអំពីវប្បធម៌ សិល្បៈ និងអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្មែរ ល្ខោនស្បែក ត្រូវបានអង្គការយូណេស្គូ ដាក់បញ្ជូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់មនុស្សជាតិរបស់ជនជាតិខ្មែរ»។

លោក ញឹម សេរី រតនាលើកឡើងថា ផលលំបាកមួយរយៈពេលនេះគឺផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជាធំ ព្រោះអីយើងប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច […] សាលាលីត ថឺផ្តើមពី ៥ ឡើងរហូត៨០នាក់ ដល់មានកូវីដទើបថយចំនួន ហើយរហូតមកដល់ក្រោយកូវីដនេះនៅសល់តែ២៨នាក់ទេ ដោយសារតែលទ្ធភាពរបស់យើងពុំអាចទៅរួច។

លោកបន្តថា៖« ផលលំបាកដោយសារកន្លែងយើងជាកន្លែងឯកជន […] ចឹងយើងរំពឹងទៅលើការលក់ដូរ ដល់ពេលមានបញ្ហាប៉ះពាល់នៅតំបន់សៀមរាបនេះ ពេលណាអត់មានភ្ញៀវទេសចរណ៍ គឺយើងមានប៉ះពាល់ជាមួយសេដ្ឋកិច្ច ដល់ពេលសេដ្ឋកិច្ចយើងទៅគឺថាចំណូលអត់មានចូល ដល់ចំណូលអត់មានចូលយើងមានតែចំណាយ អញ្ចឹងអ្វីដែលយើងចំណាយទ្រទ្រង់បានត្រឹមតែមួយឆ្នាំ»។

លោកបញ្ជាក់ថា រូបចម្លាក់ដែលធ្វើដោយស្បែកត្រូវបានយកទៅប្រើក្នុងល្ខោនស្បែកដើម្បីសម្តែងអប់រំបែបប្រពៃណីរបស់ខ្មែរ មានតាំងតែពីសតវត្សទី១មក តែហាក់មិនសូវមានច្រើនដូចចម្លាក់ថ្ម ឬចម្លាក់ឈើឡើយ។ម្យ៉ាងទៀតការប្រកបមុខរបរនេះនាំឱ្យលោកទទួលបានកិត្តិយស និងមោទកភាព។

លោកថា៖« ល្ខោនស្បែក គឺមានលក្ខណៈជាភស្តុតាងតាមប្រាសាទប្រហែលជាអាចជានៅក្នុងសតវត្សទី១ ហើយក៏យើងបន្តមកទៀតមក ដោយសារចេញលក្ខណៈរាមកេរិ៍្ត សាច់រឿងរាមកេរិ៍្ត ពីដើម គឺយើងមិនទាន់មានជាលក្ខណៈសម្លៀកបំពាក់ជារាមក្តេរិ៍ទេ តែប្រហែលជាយើងមានជាល្ខោនស្បែកតូច ល្ខោនស្បែកតូចនោះគឺយើងកាត់ជារាងស្បែកធ្វើចលនា មានមាត់មានកទៅ ដើម្បីថាសិល្បៈវាជាការអប់រំរួមគ្នានៃការកម្សាន្តតែវាជាលក្ខណៈអប់រំដូចជាល្ខោនស្បែក»។

លោកបញ្ជាក់ថា៖« ទូទាំងប្រទេសមានតែ១៦កន្លែង មិនដូចថ្មឬឈើមានរាប់រយកន្លែង អញ្ចឹងទៅខ្ញុំបានបង្កើតជាសាលារៀនហើយក៏ចាប់ផ្តើមមានកិត្តិយស ថាយើងពីមុនធ្លាប់គេមិនអោយតម្លៃ ជាក្មេងរើសអេតចាយ ជាក្មេងអត់ម៉ែឪមិនដែលមានគេយកចិត្តទុកដាក់អោយតម្លៃ នៅពេលដែលយើងក្លាយជាគ្រូបង្រៀនគេ គេសំពះយើង គេអោនលំទោន គេអោយតម្លៃយើង អញ្ចឹងក៏មានមោទកភាពមួយថា យើងសប្បាយចិត្ត »។

លោកថា ពីមុនសម្បូរតែបរទេស តែឥឡូវមានខ្មែរអោយតម្លៃខ្លះៗដែរ ដូចថាយើងចូលរួមពន្យល់អំពីការងាររបស់យើងនៅសាលារបស់យើងថាវាប៉ះពាល់ ហើយទៅគាត់ក៏លើកតម្លៃអោយ យើងក៏ស្នើសុំទៅគាត់ថាអាចចែករំលែកខ្លះមកខាងយើងជួយជាវជួយទិញ ដើម្បីយើងបានលុយហ្នឹងយកមកធ្វើជាធនធានសម្រាប់ថែរក្សារបស់ហ្នឹងបន្តទៅទៀត បើសិនយើងស្រឡាញ់ចេញតែពីបេះដូង ចេញតែពីពាក្យសម្តី យើងមិនអាចទិញបាយញុំាបានទេ អញ្ចឹងហើយការចែករំលែកហ្នឹងគឺចិត្តក៏ចង់បាន ថវិកាក៏ចង់បាន។

លោកថា៖«ឧទារហណ៍ថាគាត់ជួយទិញជួយជាវតាំងបង្ហាញទៅគេនឹងឃើញការតុបតែងបានស្អាតគេហ្នឹងជួយជាវហ្នឹងទៅ អ្នកដែលទ្រទ្រង់ផ្នែកវប្បធម៌សិល្បៈហ្នឹងក៏យើងអាចនឹងមានទឹកចិត្តបន្តទៅទៀត តែបើធ្វើរួចយកទុកចោល ធ្វើរួចស្តុកចោលហើយខាតបង់ទិញស្បែក ចំណាយពេលវេលាអត់មានគេអោយតម្លៃ អ្នកសិល្បៈករហ្នឹង នឹងត្រូវអស់ទឹកចិត្តនៅថ្ងៃណាមួយ»។

លោកថា គ្រប់រឿងទាំងអស់ ទាំងការសម្តែង ស្បែកតូច ស្បែកធំ ស្បែកពណ៌ហ្នឹងគឺអោយនិយមន័យមកគឺចង់ពន្យល់មនុស្សថា ភាវៈអាក្រក់គឺមិនដែលជោគជ័យគឺតែងតែបរាជ័យទោះបីអ្នកឈ្នះតែថ្ងៃក្រោយអ្នកគង់នឹងបរាជ័យ តែបើភាវៈល្អគឺបានន័យថាក្លិនផ្កាដែលក្រអូបគឺនៅក្រអូបរហូតហើយ ស្អុយគឺនៅតែស្អុយរហូតហើយ មិនអាចក្រអូបទៅជាស្អុយបានទេ អញ្ចឹងហើយសាច់រឿងហ្នឹងលក្ខណៈគឺដូចយើងអប់រំអញ្ចឹង សម្រាប់អោយយល់ដឹងពីតម្លៃខ្លួនឯងយល់ដឹងពីជីវិតរស់នៅអោយមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ រស់របៀបមិច ធ្វើរបៀបមិចនៅក្នុងសង្គម។

លោកមានប្រសាសន៍ថា៖« ពីដើមយើងអត់មានកុនទេមានតែល្ខោនស្បែក អញ្ចឹងគាត់លេងជាល្ខោននឹងឡើងមកដើម្បីពន្យល់អប់រំប្រជាជន មនុស្សអោយរៀនធ្វើអំពើល្អ រៀនចេះស្គាល់អំពីតម្លៃខ្លួនឯងយ៉ាងណាៗ គឺយើងលើកជាសាច់រឿង ដូចជាអ្នកខ្លះគាត់លេងប្រជល់ក្របី ប្រជល់មាន់ ប្រជល់គោចឹងទៅ[…] ចង់ឈ្នះចង់ចាញ់ធម្មតា អត់មានការលោភលន់អត់មានការឈ្លោះគ្នាអញ្ចឹង ក៏យើងមានតួតាដូនចាស់ ដូចលោកមុន្នីឥសី ឬក៏សមត្ថកិច្ចណាមួយ លោកមកពន្យល់ថាកុំធ្វើទង្វើអញ្ចឹងវាមិនល្អទេ»។

លោកថា សូមឱ្យមហាជន សហគ្រាស ក្រុមហ៊ុនផ្នែកទេសចរណ៍ចូលរួមគាំទ្រ និងឱ្យតម្លៃ តាមរយៈជួយចែករំលែកក្នុងការផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីអោយបរទេសគាត់បានយល់អំពីសិល្បៈវប្បធម៌របស់យើងផង។

លោកថា៖« យើងអាចមានចំណូលចូលមកក្នុងប្រទេសរបស់យើងក៏ដូចជាគេជួយទិញជួយជាវសិល្បៈរបស់យើងទៅដើម្បីចែករំលែកនូវសិល្បៈហ្នឹងទៅអោយក្រៅប្រទេសគេបានស្គាល់អំពីអ្វីទៅដែលហៅថាសិល្បៈបេតិកភណ្ឌស្រុកខ្មែរយើង ដែលយើងចូលជាបេតិកភណ្ឌដែរហើយ»។

លោកថា៖ «ទី២ ចំណូលហ្នឹងអាចទ្រទ្រង់ដល់សិល្បៈករ ក៏ដូចជាជនក្រីក្រដែលគាត់ចាប់របរ មុខជំនាញខាងសិល្បៈស្បែកគ្នាបានបន្តរហូតដល់ថាមិនអាចបោះបង់ចោល បើសិនជាអត់មានទម្រង់នៃការផ្សព្វផ្សាយផ្តល់តម្លៃ។

ពេលផ្សព្វផ្សាយសិល្បៈករឬក៏អ្នកចម្លាក់មានទឹកចិត្តខំប្រឹងរៀនសូត្រ ហើយថាអ្វីដែលយើងខំប្រឹងប្រែងហ្នឹងវាមិនអាសារបង់ទេ វានឹងបន្តទៅទៀត ហើយបើអាចចូលរួមចំណែកគឺថាហ្នឹងឯង គឺថាខ្ញុំចង់អោយគាត់ជួយផ្សព្វផ្សាយអោយបានច្រើនគឺដើម្បីអោយទូលំទូលាយដូចនៅបរទេសអញ្ចឹងដែរ នៅប្រទេសជិតខាងយើងមានការផ្សព្វផ្សាយល្អ ។

ចំពោះលោក ឆប ដែលកំពុងអង្គុយដាប់រូប មានមាឌដំបង អាយុ៤០ឆ្នាំ អាសយដ្ឋានបច្ចុប្បន្នរស់នៅ ភូមិឃ្មៀន សង្កាត់គោកចក ក្រុងសៀមរាបខេត្តសៀមរាប ដោយសព្វថ្ងៃនេះលោកជាអាជីវករលក់ចម្លាក់ ស្បែកបានបញ្ជាក់ថា ចំពោះចម្លាក់ស្បែកបើទោះបីជាមានទម្រង់ក្បាច់ឬលំនាំឆ្លាក់តាមបែបរឿងព្រេងពីបុរាណក៏ពិតមែនប៉ុន្តែនៅតែអាចឆ្លាក់តម្រូវតាមចិត្តរបស់អ្នកទិញបានដូចគ្នា។

ចម្លាក់ស្បែកដែលគេនិយមហៅថាចម្លាក់ស្បែកគោជាសិល្បៈមួយដែលកើតចេញពីរបាំបុរាណល្ខោនស្បែករបស់ខ្មែរ ដែលល្ខោនស្បែកនេះដែរមាន២ទម្រង់គឺ ល្ខោនស្បែកធំ និង ល្ខោនស្បែកតូច។

លោកប្រកបមុខរបរនេះបានជាច្រើនឆ្នាំណាស់ហើយដោយលោកដើរលក់ចម្លាក់ស្បែកនេះនៅតាមប្រាសាទនានាក្នុងខេត្តសៀមរាបតែដោយសារបញ្ហាការរីករាលដាលនៃជម្ងឺឆ្លងទើបធ្វើអោយរូបលោកមិនអាចបន្តប្រកបមុខរបរនៅតាមប្រាសាទដូចកាលពីមុន។

លោកថា៖«កាលកូវីដចូលមកអត់អាចទៅលក់ណាបានទេបិទឈឹងប្រដោយគឺនៅតែផ្ទះនិយាយទៅអត់មានបានទៅលក់នៅណាទេពេលកូវីដនេះ មកដល់ឥឡូវនេះលក់បានគ្រាន់តែវាមិនដូចពីមុន»។

លោក សាន ផល្លា អគ្គនាយករងបច្ចេកទេសនៃក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ បានប្រាប់មកខាង Newsroom Cambodia ថាទីតាំងចម្លាក់ល្ខោនស្បែក ដែលសំខាន់ៗមានចំនួនពីរទីតាំងធំៗ គឺនៅភ្នំពេញនិងនៅខេត្តសៀមរាប។

លោកបានបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីចក្ខុវិស័យរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ក្នុងការអភិរក្សចម្លាក់ស្បែកថា៖«ក្រសួងជួយជ្រោមជ្រែង ការអភិរក្ស ជួយផ្ដល់ឱ្យមានការសម្ដែង ជួយអ្វីដែលក្រសួងអាចជួយទៅបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយ […] ជួយឱ្យគាត់មានការសម្ដែងញឹកញាប់ជួយឱ្យគាត់មានជាប្រាក់បៀវត្ស ជួយឱ្យគាត់មានម៉ោងបង្រៀន ជួយដល់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ នេះហើយជាយន្តការដែលការពារនិងអភិរក្សចម្លាក់ស្បែក»៕

ព្រះអង្គនន់ រិទ្ធី ព្រះជន្ម២៤វស្សា ជាកូនបងក្នុងចំណោមបងប្អូន៣នាក់ បានរៀបរាប់ថា បានចូលមកសាងផ្នួសសិក្សារៀនសូត្រ ពីផ្លូវលោកផ្លូវធម៌ ក៏មានឪកាសចូលរួម សកម្មភាពសង្គម ធ្វើការស្ម័គ្រចិត្ត អប់រំយុវជនតាមបណ្ដាខេត្ត ផ្សប់ផ្សាយពុទ្ធសាសនា និងការអប់រំសីលធម៌សង្គម។

ព្រះភិក្ខុ រិទ្ធី នៅភូមិស្វាយអង្គ ឃុំស្វាយអង្គ ស្រុកស្វាយជ្រុំ ខេត្តស្វាយរៀង ព្រះអង្គជានិស្សិតកំពុងបញ្ចប់ ថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ នៅសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រ។ បច្ចុប្បន្ន គង់នៅវត្តថាន់ រាជធានីភ្នំពេញ និងជាគ្រូបង្រៀន ថ្នាក់បណ្ដុះគុណធម៌ និងមគ្គទេសក៍ នៅសាលាបញ្ញាសាស្ដ្រអន្តរជាតិ។ ទន្ទឹមនេះ ព្រះអង្គគឺជា អតីតគ្រូបង្វឹកឆ្នើម នៅកម្មវិធី ជជែកដេញដោល យុវជនថ្នាក់ជាតិ នៅក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា។

ព្រះអង្គបន្តថា «ក្នុងនាមជានិស្សិតបញ្ចប់មុខជំនាញ ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងជាគ្រូបង្រៀនវិទ្យាល័យម្នាក់ គឺមិនអាចខានបានទេ ចំពោះការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដូចជាការផ្ដោតទៅលើការអាន កាលណាបើយើងអត់មានការអានទេ គឺពិបាកនៅក្នុងការរលាស់ខ្លួន ពីភាពអវិជ្ជា ពិបាកនៅក្នុងការបញ្ចប់មុខជំនាញ ពីព្រោះមុខជំនាញនិងត្រូវការអាន ស្រាវជ្រាវច្រើន ជាគ្រូបង្រៀនក៏ត្រូវការអាន ស្រាវជ្រាវច្រើន បើអត់ចេះ បើអត់អាន អត់ដឹង ក៏អត់អាចទៅបង្រៀនសិស្សបានដែរ»។

ព្រះអង្គបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំករុណាគិតថា សៀវភៅមានសារ:សំខាន់ណាស់ ជាពិសេសការអាន រិតតែមានសារ:សំខាន់ដល់ថ្នាក់ ជីវិតប្រសិនជាអត់មានការអាន គឺអត់មានអត្ថន័យទាល់តែសោះ ព្រោះមនុស្សម្នាក់ៗ កើតមកពីភាពងងឹត កើតមកជាមនុស្សជាតិនេះ ដើម្បីឱ្យមានភាពភ្លឺស្វាង មើលពិភពលោកនេះក្នុងភាពវិជ្ជមាន ទាមទាឱ្យមានការអាន សិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយការអាននេះ ជាពន្លឺនៃបញ្ញា ជាផ្នែកមួយនៃពុទ្ធិរបស់មនុស្ស តាមរយ:ការអាន និងស្រាវជ្រាវ»

ព្រះអង្គបន្តថា «ប្រាកដណាស់ បណ្ណាល័យជាឃ្លាំង សម្រាប់ផ្ទុកទិន្នន័យ ផ្ទុកនូវការអប់រំ ចំណេះដឹង ក៏ដូជាខួរក្បាលរបស់បញ្ញវន្ត អាចនិយាយបានថា បណ្ណាល័យគឺជាឃ្លាំងនៃចំណេះដឹង ហើយបណ្ណាល័យនេះ គឺជាកន្លែងសម្រាប់ស្រាវជ្រាវដ៏សំខាន់ណាស់សម្រាប់យុវជន យុវជនដែលអាចមានការសិក្សារៀនសូត្រ គឺចេញពីបណ្ណាល័យ»។

ព្រះអង្គលើកឡើងថា៖ បណ្ណាល័យនេះ ខ្ញុំករុណាមិនចង់សំដៅទៅលើ បណ្ណាល័យ ដែលយើងធ្វើតែនៅតាមកន្លែងទើបហៅថាបណ្ណាល័យទេ ប៉ុន្តែកន្លែងដែលមានការអាន មិនថាតៀមការហ្វេ ឬម្លប់ឈើ ឱ្យតែបរិយាកាសល្អដល់ការអាន យើងអាចឱ្យនិយមន័យថា ជាបណ្ណាល័យ កន្លែងដែលមានបរិយាកាសបែបនោះ គឺជាកន្លែងផ្ដល់នូវធនធានដ៏សំខាន់ណាស់សម្រាប់យុវជន បើយុវជនគ្រប់រូបចាប់កាន់សៀវភៅមកអាន ចាត់ទុកសៀវភៅគឺជាទិន្នន័យដ៏សំខាន់ដែលត្រូវបញ្ចូលនូវក្នុងខួរក្បាលរបស់ពួកគេ»។

ព្រះអង្គបញ្ជាក់ថា៖ តាមការសង្កេតមើល ប្រជាជនខ្មែរមិនមែនពួកគាត់មិនចូលចិត្តអានសៀវភៅទេ មួយរយ:ក្រោយនេះ ឃើញពួកគាត់មានការចាប់អារម្មណ៍អានសៀវភៅច្រើន យុវជនមានការស្រឡាញ់សៀវភៅច្រើនជាងមុន យុវជនចាប់ផ្ដើមអានច្រើជាងមុន យុវជនឱ្យតម្លៃគឺច្រើនជាងមុន ប៉ុន្តែបើធៀបទៅនិងកន្លងមក បើយើងធៀបទៅនិងយុវជន ប្រជាជនខ្មែរទៅនិងជនជាតិបរទេស ដូចជាប៉ែកអឺរ៉ុប យើងនៅមានកម្រិត ព្រោះប្រទេសគេចូលចិត្តអានច្រើនជាងយើងបានគេរីកចម្រើ ជឿនលឿនមុនយើង ដូចជាបច្ចុប្បន្ននេះជាដើម។

ព្រះអង្គថា៖ មូលហេតុដែលសំខាន់យើងអាចមើលឃើញថា ហេតុអ្វីបានជាពួកគាត់មិនសូវចូលចិត្តអានសៀវភៅ? បញ្ហាទី១ មកពីគាត់មិនយល់អំពីតម្លៃនៃការអាន រឿងទី២ មកពីកត្តាជះឥទ្ធីពលទៅដល់ពួកគាត់ កត្តាសេពគប់មិត្តភ័ក្រ ក៏ដូចជាបរិយាកាសសង្គម បានជះឥទ្ធិពលឱ្យគាត់ធ្វើជាមនុស្សដែលមិនសូវចូលចិត្តអាន ដោយសារតែគាត់ចូលចិត្តដើជាមួយមនុស្ស ដែលមិនចូលចិត្តអាន បរិយាកាសសង្គមរបស់គាត់ ជាបរិយាកាសដែល មិនផ្ដល់អំណោយទានទៅដល់ការអាន ឱ្យតម្លែទៅលើការអាន ហើយមូលហេតុមួយទៀត ដោយសារតែគាត់ជាមនុស្សដែលពុំទាន់ឈោងចាប់យកឪកាសនូវក្នុងការអាន និងមានភាពស៊ីជម្រៅ មានន័យថាអាចកត្តាមកពី លត្ថភាពពួកគាត់ ជាកូនដែលមកពីជនបទ ខ្វះខាត មិនមែនជាបរិយាកាសនៃការអប់រំ ខ្វះនូវការអប់រំ និងមិនសូវមានឪកាសនៅក្នុងការចូលសាលា និងក៏ជះឥទ្ធិពលមួយធ្វើឱ្យគាត់បាត់បង់ឪកាសនូវក្នុងការអានដែរ។

ព្រះអង្គលើកឡើងថា៖ ប្រាកដណាស់ យុវជនមិនមែនត្រឹមតែគួរអានសៀវភៅទេ គឺត្រូវតែអានសៀវភៅតែម្ដង ព្រោះយុវជនគឺជាកម្លាំងចលការសំខាន់ណាស់ នៅក្នុងការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៏សង្គម យុវជនគឺជាសរសរទ្រូងរបស់ប្រទេសជាតិ បើយុវជនចោលម្សៀត មិនអានសៀវភៅ មិនចាប់កាន់សៀវភៅយកមកអាន តើឱ្យជាតិទៅពឹងអ្វី។

ព្រះអង្គបន្ថែមថា៖ «មានកត្តាជាច្រើន អាចជម្រុញឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរ ឬយុវជនចាប់អារម្មន៍ងាកមករកការអាន ទីមួយគឺយើងផ្ដល់តម្លៃទៅលើសៀវភៅ មានន័យថាធ្វើឱ្យគាត់មើលឃើញពីសៀវភៅមួយក្បាលមានតម្លៃស្មើនិងអាយុជីវិត ឬមានតម្លៃស្មើនិងខួរក្បាលរបស់គាត់មួយ ទើបពួគគាត់អាចចាប់កាន់សៀវភៅយកមកអាន យល់ថាការអានមានតម្លៃសម្រាប់គាត់ ទីពីរយើងត្រូវលើកកម្ពស់ការអាននៅកម្ពុជា សព្វថ្ងៃឃើញមានធ្វើច្រើន ដូចជាការតាំងពិព័ណ៌សៀវភៅ និងបុកហ្វែរប្រម៉ូតលើកឡើងពី អត្ថប្រយោជន៍នៃការអាន តាមរយ:អ្នកនិពន្ធ[…]ការអានមានន័យថា ប៉ាជ្រាបកត្តាយល់ដឹងទាក់ទងទៅនិងគុណតម្លៃនៃការអានសៀវភៅ តាំងពីសាលារៀន តាំងពីថ្នាក់តូចៗ ឱ្យគាត់ចាប់អារម្មណ៍នូវក្នុងការអានសៀវភៅ[…]កត្តាមួយទៀតផ្ដើមចេញពីខ្លួនយើង មានតែយើងធ្វើជាគំរូសម្រាប់យុវជន និងសង្គមទាំងមូល ដោយទៅណាមកណាយើងកាន់សៀវភៅតាមខ្លួនជានិច្ច មិនភ្លេចបណ្ណាល័យ ឬទៅដល់ណាក៏មិនភ្លេចការអានសៀវភៅ និងស្រាវជ្រាវទេ»។

ព្រះអង្គសំណូមពរថា៖ ខ្ញុំករុណាសូមឱ្យយុវជន និងពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប សូមងាកមកឱ្យតម្លៃទៅលើការអាន មើលសៀវភៅជាជាងអង្គុយមើលហ្វេសប៊ុក ឬក៏ទូរស័ព្ទ ទើបយើងអាចបណ្ដុះភាពខ្លាំង ក្នុងនាមយើងជាយុវជន បានធ្វើឱ្យសង្គមយើងខ្លាំង សង្គមមួយដែលខ្លាំង គឺជាសង្គមដែលពោរពេញទៅដោយការអាន សង្គមមួយដែលខ្លាំង គឺជាសង្គមដែលពោរពេញទៅដោយសកត្ដានុពលយុវជន យុវជនដែលខ្លាំង គឺជាយុវជនដែលកើតចេញពីយុវជននូវការអាន ការអានដែលខ្លាំង គឺជាការអាននូវសៀវភៅការអានខួរក្បាលរបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ ឈើខ្លឹមផ្ទះមាំ យុវជនខ្លឹម គឺជាយុវជនដែលខ្លាំងនូវក្នុងការអាន៕

លោកអ៊ីវ ហ្គោនស្ស៊ាឡេស ជាតំណាងមកពីក្រុម Google បានស្នើសុំទៅកាន់កម្មធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត គ.ជ.ប ក្នុងការបង្កើតក្រុមការងារទំនាក់ទំនងគ្នារវាងគ.ជ.ប និង Google ប្រចាំនៅកម្ពុជាដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងព័ត៌មានខុសច្បាប់ឲ្យបានទាន់ពេលវេលា។ នេះបើតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់គ.ជ.ប ចុះថ្ងៃទី២៥ មេសា។

ចំពោះការ បង្កើតក្រុមការងារទំនាក់ទំនងគ្នារវាងគ.ជ.ប និង Google លោក ហង្ស ពុទ្ធា សមាជិក គ.ជ.ប និងជាអ្នកនាំពាក្យគ.ជ.ប បានបញ្ជាក់ថា លោកនឹងរាយការណ៍ទៅគ.ជ.ប ដើម្បីពិនិត្យសម្រេច។

បើតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដដែល លោក ហង្ស ពុទ្ធា ក៏បានស្នើឱ្យក្រុមហ៊ុន Google សហការលើការងារចំនួនបីចំណុច។ ដែលទី១ គ.ជ.ប បានស្នើឱ្យ Google ផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកទីតាំងបោះឆ្នោតលើប្រព័ន្ធ Google ឲ្យកាន់តែប្រសើរ។ ទី២ គ.ជ.ប ចង់ឱ្យ Google ជួយទប់ស្កាត់ការលួចទិន្នន័យព័ត៌មានដោយខុសច្បាប់។

ចំណែកចំណុចចុងក្រោយ គ.ជ.ប បានស្នើឱ្យក្រុមហ៊ុន Google ដកចេញនូវខ្លឹមសារព័ត៌មានដែលបំពាន និងប៉ះពាល់ដល់ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា ចេញពីគេហទំព័រ YouTube។

មុនក្រុមហ៊ុន Google ស្នើគ.ជ.ប ក្នុងការទប់ស្កាត់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងព័ត៌មានមិនពិត លោក អ៊ីវ ហ្គោនស្ស៊ាឡេស ក៏បានជួបជាមួយក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍រួចមកហើយ៕

ការដាក់ញត្ដិនេះធ្វើឡើងនាព្រឹកថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ ដែលត្រូវនឹងខួប១១ឆ្នាំ នៃឃាតកម្ម សម្លាប់លោក ឈុត វុទ្ធីសកម្មជនការពារព្រៃឈើ។ លោកត្រូវបានខ្មាន់កាំភ្លើងបាញ់សម្លាប់ខណៈពេលដែលរូបលោក និងអ្នកសារព័ត៌មានពីរនាក់ទៀត កំពុងបំពេញបេសកកម្មចុះទៅយកព័ត៌មាននៅជិតតំបន់ព្រៃការពារក្នុងខេត្តកោះកុង ជាកន្លែងដែលលោកបានជីកកកាយអំពីសំណុំរឿងកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើខុសច្បាប់ ដែលមានទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និតនឹងមន្ត្រីយោធាពាក់ព័ន្ធនឹងការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនី ព្រមទាំងជាតំបន់ដែលសង្ស័យថាមានការចម្រាញ់វល្លិរមៀតខុសច្បាប់។

ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល សកម្មជនសង្គម និងបរិស្ថាន បង្ហាញការខកចិត្តជាមួយនឹងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធដែលមិនទាន់ស្វែងរកឃើញជននៅពីក្រោយការរៀបចំឱ្យមានការបាញ់សម្លាប់សកម្មជនព្រៃឈើល្បីល្បាញមួយរូបគឺលោក ឈុត វុទ្ធី ដែលបានកើតឡើងកាលពី១១ឆ្នាំមុននៅក្នុងខេត្តកោះកុង៕

លោក សាន់ ម៉ាឡា ដែលជាសកម្មជនបរិស្ថាន នៅថ្ងៃទី២៧ មេសានេះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា «មរណភាពរបស់លោក ឈុត វុទ្ធី មិនមែនជាកត្តាបណ្ដាលឱ្យអ្នកការពារព្រៃឈើជាយុវជន ឬសហគមន៍មូលដ្ឋានហ្នឹង មានការបាក់ទឹកចិត្តភ័យខ្លាច លែងហ៊ានបន្ដសកម្មភាពតទៅទៀតទេ។»

សកម្មជនបរិស្ថានរូបនេះបានបន្ដថា អំពើអយុត្តិធម៌ និងឃាតកម្មលើកលោក ឈុត វុទ្ធី ជាកត្តាជំរុញចិត្តប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់ឱ្យខិតខំដើម្បីការពារធនធានធម្មជាតិដែលកំពុងសេសសល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លោក សាន់ ម៉ាឡា បន្ថែមថា មរណៈភាពរបស់ ឈុត វុទ្ធី កាន់តែបង្កើនសណ្ដានចិត្តឱ្យពលរដ្ឋទាំងអស់គ្នាឱ្យធ្វើការវែកមុខ និងបកអាក្រាតអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់នៅក្នុងជំនួញដែលយកធនធានធម្មជាតិដើម្បីទៅរកស៊ីបង្កើតភាពមានបានរបស់ពួកគេផងដែរ។

គួររំឭកផងដែរថា លោកឈុត វុទ្ធី ជាអតីតសកម្មជនការពារព្រៃឈើម្នាក់ ត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅខេត្តកោះ កុង កាលពីថ្ងៃទី ២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០១២ នៅពេលដែលលោកចុះស៊ើបអង្កេតនិងថតរូបសកម្មភាពបទល្មើសព្រៃឈើខុសច្បាប់នៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវាញជាមួយអ្នកសារព័ត៌មានពីររូបរបស់កាសែត The Cambodia Daily។

ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល សកម្មជនសង្គម និងបរិស្ថាន បានបង្ហាញការខកចិត្តជាមួយនឹងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធដែលមិនទាន់ស្វែងរកឃើញជននៅពីក្រោយការរៀបចំឱ្យមានការបាញ់សម្លាប់សកម្មជនព្រៃឈើ លោក ឈុត វុទ្ធី ដែលបានកើតឡើងកាលពី១១ឆ្នាំមុននៅក្នុងខេត្តកោះកុង។ នេះបើតាមសមាគមសម្ព័ន្ធសហគមន៍កសិករកម្ពុជា៕

ពលរដ្ឋ ដែលធ្វើដំណើរនៅលើផ្លូវលំ ក្នុងឃុំស្វាយយា អ្នកខ្លះត្រូវប្រើក្រមា ឬម៉ាសដើម្បីបិទបាំងមុខការពារដីហុយ នៅពេលជិះម៉ូតូរលាក់ ឮសូរប្រាវៗ។ ពលរដ្ឋរស់នៅស្រុកស្វាយជ្រុំខេត្ដស្វាយរៀងស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួយជួសជុលផ្លូវលំមួយខ្សែ ដែលពិបាកក្នុងការធ្វើដំណើរខ្លាំង។

លោក សាយ វល្លិ៍ កំពុងអង្គុយនៅលើតុថ្មនៅខាងមុខផ្ទះក្រោមម្លប់ជ្រៃបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាផ្លូវលំមួយខ្សែ នេះធ្វើបានល្អប្រហែល២ឆ្នាំ ហើយខូចទៅវិញ។លោកថាផ្លូវខូចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិស្សសាលាទៅរៀន ខែវស្សាវាពិបាកធ្វើដំណើរមានកន្លុកកន្លៀតល្បាប់ផង។

បុរសវ័យ៧២រូបនេះបានប្រាប់ទៀតថា ផ្លូវ ដែលខូចគឺបណ្ដាលមកពីឡានដឹកដីមានចំនួនច្រើន លោកថាកន្លងមកមេភូមិ ធ្លាប់បានហាមឃាត់ក្រុមឡានដឹកដីដែរ តែក្រុមឈ្មួញដឹកដីទាំងនោះបានទៅសុំមេឃុំ តែមេឃុំឱ្យដឹកបន្តទៀតដល់ខូចផ្លូវ មេឃុំមកបន្ទោសមេភូមិ។

មេឃុំអនុញ្ញាតឱ្យដឹក១០ជើងតែក្រុមឈ្មួញដឹក១២០ទៅ១៣០ជើង រឿងអីមិនខូចផ្លូវ លោកប្រាប់ថាមេឃុំមិនដែលចុះមកហាមឃាត់ដោយផ្ទាល់នោះទេ បើមានក្រុមឡានដឹកដីគ្រាន់តែតេមកមេភូមិឱ្យហាមឃាត់តែប៉ុណ្ណោះ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ពិបាកចាស់ៗធ្វើដំណើរទៅវត្ត ហើយនិងសិស្សសាលាគ្នាពិបាកទៅមក[…] ដល់ចឹងខែភ្លៀងពិបាករអិល។ ខែប្រាំងវាគ្រាន់តែហុយទ្រលោម ប៉ះពាល់ទាំងសិស្ស និយាយរួមទៅប្រជាពលរដ្ឋទូទៅតែម្ដង»។

ផ្លូវដែលខូចពិបាកធ្វើដំណើរនេះមាន៣ភូមិគឺភូមិស្វាយយា ភូមិស្វាយជំរៅ និងភូមិមហាសួន។ លោកថាកន្លងមកពលរដ្ឋធ្លាប់បានស្នើឱ្យអាជ្ញាធរជួសជុលផ្លូវដែលខូចដែរ តែអាជ្ញាធរគាត់ថាកុំភ័យចាំគេធ្វើ លោកថាបើបានផ្លូវល្អមានភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «វាស្រួលទាំងប្រជាពលរដ្ឋ ស្រួលទាំងសិស្ស ស្រួលធ្វើដំណើរទៅមក ដឹកទំនិញលក់ដូរអីហ្នឹង វាបានសុវត្ថិភាព។ ខ្ញុំចង់សំណូមពរថាឱ្យអស់លោកជួយធ្វើផ្លូវហ្នឹងឱ្យបានស្អាតមិនដល់ថាកៅស៊ូ ឱ្យតែបានម៉ាស្រួលដល់ប្រជាពលរដ្ឋធ្វើដំណើររកស៊ីចង់បានតែប៉ុណ្ណឹង។ ចង់បានខ្សាច់ភ្នំស្រួលជាង»។

ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតលោកសៅ សុភុន អាយុ៦៧ បានប្រាប់Newsroom Cambodiaថា ការលំបាករបស់ប្រជាជនមានច្រើន បើក្មេងសិស្សសាលាទៅរៀនវិញ នៅខែវស្សា ជិះកងវាងផ្លូវល្បាប់ ដីឥដ្ឋជាប់កង់ ហើយបើមនុស្សចាស់វិញប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវដង្ហើមជិះកង់មិនកើត។ បើខែប្រាំងវិញ ផ្លូវគឺហុយហ្មងពិបាកបងប្អូនធ្វើដំណើរ ហើយផ្លូវនេះអត់រាបស្មើ គឺផ្លូវមានរលកមានរលាក់ មានគន្លុកមានគន្លៀត ពិបាកគេចណាស់សូម្បីម៉ូតូកង់មិនចង់ហ៊ានជិះផងលោកថាផ្លូវ ដែលលំបាកមានប្រវែងជាង២គីឡូម៉ែត។

លោកលើកឡើងថា៖ «ពីភូមិមហាសួន ឡើងទៅស្វាយយាប្រហែលជា២គីឡូជាង។ កន្លងមកគឺមេឃុំហើយនិង[មេ]ភូមិសុំប្រជាជនក្នុងមួយគ្រួសារហ្នឹង ដូចជា៤ម៉ឺន បាទ៤ម៉ឺនគឺដាក់ថ្មខ្សាច់ផេះ ដាក់បានតែមួយប្រាំង ដល់ខែវស្សាឡើងបាត់អស់ គឺភើត ទៅតាមជើងឡានផង ផាត់តាមខ្យល់ទៀតពេលហ្នឹងផ្លូវខូច»។

លោកថាប្រជាជនមិនហ៊ានសួរនាំទៅកាន់អាជ្ញាធរនោះទេខ្លាចខុស ព្រោះយើងសួរនាំទៅដេញដោលដាក់គ្នា ដល់ចឹងគ្មានបានសួរនោះទេ លោកប្រាប់ថាមូលហេតុដែលនាំឱ្យផ្លូវខូចគឺបណ្ដាលមកពីឡានដឹកដីលើសទម្ងន់ ហើយឡានធ្វើដំណើរតាក់ស៊ីដឹកម៉ូយផង ។លោកប្រាប់ថានៅរដូវវស្សាពេលមានសមាជិកគ្រួសារឈឺ ឬត្រូវទៅឆ្លងទន្លេត្រូវទៅមន្ទីរពេទ្យឡានពេទ្យមកយកមិនបានទេត្រូវតែសែង។

លោកបន្ថែមថា៖ «ឡាន[ពេទ្យ]ចូលមិនរួចទេជាប់ជើង មានតែសែង គ្រួសារចេះតែសែងនាំគ្នាជូនទៅដល់មន្ទីរពេទ្យទៅ។មុនបោះឆ្នោតមេឃុំថាធ្វើឱ្យ ឥឡូវបោះសភាហ្នឹង គ្រាន់តែថាទៀត សន្យាថាធ្វើតែមិនទាន់ធ្វើ។ ផ្លូវពិបាកហ្នឹងរាប់ឆ្នាំណាស់ដូចគ្មានបានផ្លូវស្រួលផង ប៉ុណ្ណឹងថាស្រួលណាស់ បើពីមុនមកអត់រួចទេ កុំថាតែខែវស្សានិងខែប្រាំង។ ថាតែធ្វើៗហ្នឹង ប្រហែលជា២ដងហើយនៅតែមិនធ្វើ»។

ពលរដ្ឋម្នាក់ទៀតលោកសុខ សំអឿន អាយុ៥២ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ខែប្រាំងដីហុយ នៅរដូវវស្សាល្បាប់ស្អិតទៅណាមកណាមិនកើត ជាប់ម៉ូតូហើយប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នករស់នៅតាមបណ្ដោយផ្លូវ និងចំណាយពេលវេលាច្រើននៅពេលធ្វើដំណើរទៅធ្វើការ។

លោកលើកឡើងថា៖ «តាមផ្លូវអីវាពិបាកហ្មងខែភ្លៀងខែរលឹមវាជាប់ដី សុទ្ធតែល្បាប់ ជាប់ឡានភ្លៀងទៅជិះម៉ូតូមិនកើត។ ទៅ [មន្ទីរពេទ្យ] ទាំងពិបាកស្រណុកចេះតែទៅហើយ បើយើងមានអាសន្នហើយ យើងត្រូវធ្វើម៉េច។ វាពិបាកការធ្វើដំណើរ ពេលភ្លៀងរលឹមពិបាកអារឿងជាប់ស្អិតម៉ូតូ»។

មេភូមិមហាសួនលោក វ៉ា យ៉ន បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាបើតាមដំណឹងដែលមេឃុំប្រាប់លោកថា ផ្លូវនឹងត្រូវធ្វើនៅមុនពេលបោះឆ្នោត ហើយត្រូវធ្វើចំនួន២ផ្លូវខ្សែ។ខ្សែទី១ចាប់ពីវត្តបឹងរ៉ៃដល់ថ្នល់កែងអង្គរសខេត្ដព្រៃវែង ខ្សែទី២គឺនៅក្នុងភូមិ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ផ្លូវទី១ គឺពីខាងមុខវត្តបឹងរ៉ៃរហូតដល់ថ្នល់កែងអង្គរសផ្លូវទី២គឺផ្លូវក្នុង ភូមិស្វាយយាឆ្លងកាត់ភូមិស្វាយជុំរៅ ភូមិមហាសួន ឡើងទៅភូមិអង្គរស»។

នៅខាងមុខភោជនីយដ្ឋាននីមួយៗមានមនុស្សប្រុសស្រីចំនួន២ទៅ៥នាក់ឈររង់ចាំចាប់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវទេសចរដែលបានមកលេងឆ្នេរកែប។

នៅពេលមានឡានឬម៉ូតូភ្ញៀវមកដល់ម្ដងៗមានអ្នកខ្លះបក់ដៃអ្នកខ្លះរត់ទៅចាប់ដៃម៉ូតូ កាក់ឡានភ្ញៀវមានភាពរញ៉េរញ៉ៃនៅលើដងផ្លូវ មើលទៅហាក់គ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់ទាល់តែសោះ។ ភ្ញៀវទេសចរមកលេងនៅឆ្នេរកែបស្នើឱ្យអាជ្ញាធរណែនាំអប់រំអាជីវករដែលរកស៊ីលក់ម្ហូបអាហាររត់ចាប់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវពាសពេញផ្លូវឱ្យរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់។

ពាក់អាវយឺតដៃវែងពាក់មួកពណ៌ខ្មៅដៃម្ខាងពរកូនប្រុសតូចមានអាយុជាង២ឆ្នាំដៃម្ខាងទៀតកាន់ដៃកូនប្រុសម្នាក់ទៀតដើរលេងនៅម្ដុំរូបសំណាក់ស្រីស លោក ណូ រីយ៉ា រស់នៅខេត្ដកំពត បានមកលេងនៅខេត្ដកែបជាលក្ខណៈគ្រួសារ។

បុរស់វ័យ៣៧ឆ្នាំរូបនេះបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា អាជីវករដែរលក់ម្ហូបអាហារនៅឆ្នេរកែបមានភាពរញ៉េរញ៉ៃមិនដូចអ្នកលក់នៅតំបន់ផ្សេងៗ លោកមើលឃើញថាអាជីវករខេត្ដព្រះសីហនុ កំពត កោះកុង ឬនៅរមណីយដ្ឋានផ្សេងៗមិនមានអ្នករត់ចាប់ភ្ញៀវរញ៉េរញ៉ៃពេញផ្លូវដូចនៅឆ្នេរកែបនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ « ខ្ញុំយល់ថាមិនល្អមើលទេបើគាត់មានកន្លែងមានហាងអីត្រឹមត្រូវយើងចូលស្ម័គ្រចិត្ដ ចូលហាងណាចូលហាងហ្នឹងហ្មង។ចាប់តាមផ្លូវ ប្រសេកប្រសាច[ខុស]ច្បាប់ចរាចរណ៍ »។

លោក សូ ម៉ុង អាយុ៧២ឆ្នាំ ប្រកបមុខរបរជាអ្នកថតរូបនៅតំបន់ឆ្នេរកែបមើលឃើញថា ការហៅភ្ញៀវរបស់អាជីវករលក់ដូរតាមតំបន់ឆ្នេរកែបគឺមិនល្អទេ អ្នកខ្លះគ្រាន់តែឃើញឡានភ្ញៀវឈប់ភ្លាមអូសដៃទៅអង្គុយលើកន្ទេលរួចគិតលុយ៤ម៉ឺន។ លោកថា ការចាប់ភ្ញៀវគឺមានផលប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់អារម្មណ៍ភ្ញៀវ ធ្វើឱ្យភ្ញៀវខ្លះខឹង ព្រោះភ្ញៀវទើបតែមកដល់មិនទាន់បានដកដង្ហើមស្រួលបួលផងមានអ្នកលក់មកទាញដៃទាញជើងហើយភ្ញៀវខ្លះមិនមានលុយគ្រប់គ្រាន់នោះទេ។

លោកបន្តថាកន្លងមកការហៅភ្ញៀវបានធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ដល់អ្នកធ្វើដំណើរតាមដងផ្លូវ លោកថាកន្លងមកអាជ្ញាធរធ្លាប់បានណែនាំអបរំច្រើនដងមកហើយដល់អាជីវករប៉ុន្តែមិនមានអ្នកអនុវត្តតាមនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ «អាជ្ញាធរ[អនុវត្តច្បាប់]ធូរពេកដោយចាប់ហើយស្តីពីរបីម៉ាត់រួចស្អែកឡើងគឺមកទៀត បើចាប់បានគួរតែមានវិធានការដាក់ទោសត្រឹម១០ថ្ងៃ បើ១០ថ្ងៃក្រោយមកធ្វើទៀតត្រូវរំសាយអាជីវកម្មចោល តែអាជ្ញាធរមិនធ្វើអញ្ចឹងទេគឺធ្វើលេងសើចៗដូច្នេះទើបអាជីវករមួយចំនួនមិនខ្លាច»។

ភ្ញៀវទេសចរម្នាក់មកពីខេត្តកំពតថ្លែងសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ បានប្រាប់ Newsroom Cambodiaថា អ្នកស្រីមកលេងនៅឆ្នេរកែបនេះច្រើនដងហើយ ប៉ុន្តែការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់នៅទីនេះមិនទាន់ល្អនោះទេ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំមិនសប្បាយចិត្តនោះទេ នៅពេលដែលអ្នកលក់មកស្ទាក់ចាប់ភ្ញៀវចឹង ខ្ញុំទៅកំពង់សោមអត់មានចឹងទេ ឡានអាចបើកទៅដាក់ជិតកន្លែងលេងទឹក អាចក្រាលកន្ទេលហូបបាយហូបអីបាន មិនចាំបាច់ចូលកញ្ចុះទេ បើយើងមិនចង់គ្មានអ្នកមកទាញអីទេ គេគ្រាន់ហៅធម្មតា បើយើងមិនចូលក៏ស្រេចចិត្ត។ការលក់ដូរនៅនេះមើលទៅរញ៉េរញ៉ៃ អត់រៀបរយ ហើយឆ្នេរអត់សូវស្អាត មានសម្រាមទៀត ខ្ញុំមកនេះអត់ដែលចូលហូបអីទេ ដាំបាយដាក់មកពីផ្ទះរហូតហ្នឹង»។

លោក ញ៉ែត ផល អាយុ៤៨ឆ្នាំ រស់នៅភូមិអូរក្រសារ ឃុំអូក្រសារ ស្រុកដំណាក់ចង្អើរ ខេត្តកែប ដែលជាអ្នកលក់ដូរតាមរទេះនៅឆ្នេរកែប លោកបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាការហៅឡានម៉ូតូភ្ញៀវ របស់អាជីវករដើម្បីឱ្យភ្ញៀវចូលមកហូបម្ហូបអាហារនៅកន្លែងរបស់ខ្លួន ពីសំណាក់អាជីរករមួយចំនួនមិនល្អ បើសិនជាអាចកាត់បន្ថយបានគឺល្អណាស់ លោកមិនយល់់ស្របចំពោះអាជីវករដើរកាក់ឡានម៉ូតូភ្ញៀវនោះទេ។

នៅពេលដែលលោកឃើញសកម្មភាពបែបនេះលោកមិនអាចទទួលយកបានទេ ព្រោះជាខ្មែរដូចគ្នា ជាពិសេសភ្ញៀវដែលបានមកលេង ទាំងយើងទាំងគេគឺមិនសប្បាយចិត្តឡើយ លោកថាបញ្ហានេះបានកើតមានយូរមកហើយនៅខេត្ដកែបនេះ។ នៅតំបន់ផ្សេងមិនមានអាជីវកររត់ចាប់ភ្ញៀវដូចនៅឆ្នេរកែបទេ ដូចជាកំពង់សោមនិងទឹកឈូ។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំមិនអាចទទួលយកបានទេ យើងខ្មែរដូចគ្នានិយាយស្តាប់គ្នាបានភ្ញៀវ[បរទេស]ម៉េចចេះស្តាប់ ខ្ញុំគិតថាទោះបីក្នុងចិត្តគាត់ក៏មិនអាចទទួលយកបានដូចតែគ្នាហ្នឹង»។ លោកថា ទង្វើបែបនេះធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរជាតិអន្តរជាតិមានការថយចុះនៅពេលឃើញ សកម្មភាពមិនល្អបែបនេះ។

លោក ខេង សេងហុង ជានិស្សិតផ្នែក IT នៅរាជធានីភ្នំពេញបានធ្វើដំណើរកម្សាន្តមកខេត្តកែបថ្ងៃចុងសប្តាហ៍ បានថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ចំពោះអ្នកលក់ដែលមានកាយវិការទាញឬក៏អូសភ្ញៀវហើយជាពិសេសគឺឈរលើផ្លូវតែម្តងវាធ្វើឱ្យមានការកកស្ទះចរាចរណ៍ហើយក៏អាចបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកធ្វើដំណើរនិយាយរួមគឺពិបាកភ្នែកមើលតែម្តង។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ការអូសឬក៏ទាញភ្ញៀវទេសចរគឺជាភាសាគ្មានសំឡេងប៉ុន្តែវាក៏អាចបញ្ជាក់ថាជាការមិនសមរម្យ»។

លោកថា លោកសប្បាយចិត្តនៅពេលឃើញអាជីវករចេះលក់ដូរដើម្បីចិញ្ចឹមខ្លួនឯង ប៉ុន្តែបញ្ហាវិបត្តិមួយទៀតនោះគឺភ្ញៀវភាគច្រើនគឺមិនសប្បាយចិត្តនៅពេលឃើញសកម្មភាពដូចជាការអូសទាញស្ទាក់ភ្ញៀវចូលហាងរបស់គាត់។ ភ្ញៀវពិបាកទទួលយកនៅពេលដែលឃើញទិដ្ឋភាពមួយពិបាកភ្នែកមើល និងធ្វើឱ្យខូចទម្រង់ទ្រង់ទ្រាយរបស់ឆ្នេរកែបជាឆ្នេរមួយដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរខ្លាំង។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំអត់សប្បាយចិត្តនៅពេលគាត់មកស្ទាក់នៅពេលដែលយើងកំពុងធ្វើដំណើរ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើដំណើរកំពុងភ្លឹកមើលទេសភាព មើលផ្លូវ មើលសមុទ្រ មើលភ្ញៀវទេសចរដើរជាដើម ប្រសិនបើមិនចាប់អារម្មណ៍ទៅមើលអ្នករត់មកហៅមកស្ទាក់ទាញភ្ញៀវទេនោះនឹងមានគ្រោះថ្នាក់»។

លោកសំណូមពរឱ្យអាជ្ញាធរជួយសម្រួលហើយចាត់វិធានការដល់អ្នកលក់ដូរតាមឆ្នេរកែបមួយចំនួនដែលមានសកម្មភាពមិនសមរម្យក្នុងការអូសទាញភ្ញៀវដូចជាឈរកណ្តាលទ្រូងផ្លូវកាក់ភ្ញៀវចូលហាងជាដើម។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំគិតថាប្រសិនបើអាជីវករនៅតែបន្តសកម្មភាពបែបនេះវាអាចនឹងធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសជាតិ-អន្តរជាតិធ្លាក់ចុះមកកម្សាន្តខេត្តកែប»។

លោក ខេង យ័ន អភិបាលក្រុងកែបបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាបញ្ហានេះរដ្ឋបាលក្រុងកែបធ្លាប់បានអញ្ជើញអាជីវករមកអប់រំណែនាំបានចំនួន២ទៅ៣ដងរួចមកហើយដើម្បីឱ្យអាជីវករបញ្ឈប់ការហៅភ្ញៀវប្រសេចប្រសាចតាមផ្លូវ។ ប៉ុន្តែនៅមានអាជីវករមួយចំនួនតូចនៅតែមិនបានចូលរួមនៅតែបន្តហៅភ្ញៀវដដែលតែមានចំនួនតិចតួចជាងមុន។

លោកថា ពីមុនមានអាជីវករទាំងនោះចេញមកហៅភ្ញៀវដល់លើផ្លូវប៉ុន្តែឥឡូវអាជីវករទាំងនោះចេញមកហៅភ្ញៀវហួសតែតូប លក់របស់ខ្លូនបន្តិចប៉ុណ្ណោះ។

លោកបន្តថា៖ ការឈានជើងចេញហៅបែបនេះគឺជាទម្លាប់របស់អាជីវករ បញ្ហាទាំងនេះរដ្ឋបាលក្រុងកែបនឹងអប់រំអាជីវករបន្ថែមទៀតដើម្បីឱ្យអាជីវករផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់បន្តិចម្ដងៗ។ តែយ៉ាងណាលោកថាការផ្លាស់ប្ដូរទម្លាប់មនុស្សដែលធ្វើបែបនេះយូរឆ្នាំមកហើយគឺពិបាកណាស់ ប៉ុន្តែអាជ្ញាធរនៅតែបន្តអប់រំរហូតធ្វើឱ្យអាជីវករមានការផ្លាស់ប្តូរដោយមិនដឹងខ្លូន លោកក៏សុំឱ្យភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់មានការយោគយល់ផងដែរ។

លោកលើកឡើងថា៖ « ពាក់ពន្ធ័នឹងចំណាត់ការអាជ្ញាធរបន្តពង្រឹងការអប់រំផ្សព្វផ្សាយឱ្យគាត់យល់ដឹងអំពីគោលការ[…] បើសិនជាគាត់នៅតែបន្តភាពអាណាធិបតេយ្យ[…] ផលប៉ះពាល់គឺនៅលើបងប្អូនអាជីវករទាំងអស់ហ្នឹងទេ ធ្វើឱ្យភ្ញៀវទេសចរគាត់អត់មកលេង ហើយឥឡូវតំបន់ទេសចរណ៍ថ្មីៗច្រើនណាស់ហើយល្អៗច្រើនណាស់ យើងហ្នឹងបន្តណែនាំគាត់[…]នៅតែរឿងពីរទេ ទីមួយគឺតម្លៃ[ម្ហូបអាហា]ទីពីរគឺរឿងហៅភ្ញៀវធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍ភ្ញៀវ»។

ដោយឡែកលោក អំ សំអាត នាយកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ ថ្លែងប្រាប់ Newsroom Cambodia លោកយល់ឃើញថា គួរតែមានការរៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ឱ្យបានត្រឹមត្រួវជាពិសសអាជ្ញាធរត្រូវតែមានការណែនាំដល់អាជីវករឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់រក្សានូវសុជីវធម៌។

លោកថា ការប្រកបមុខរបររបស់អាជីវករគឺជារឿងមួយហើយក៏ប៉ុន្តែយើងត្រូវប្រកាន់ភ្ជាប់នូវគុណធម៌សណ្តាប់ធ្នាប់ចៀសវាងធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យប៉ះពាល់ភ្ញៀវទេសចរ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ការប៉ះពាល់ដល់ភ្ញៀវការចាប់ប្រទាញប្រទុងគឺប៉ះពាល់ដល់សណ្តាប់ធ្នាប់មិនល្អ ប៉ះពាល់ដល់សីលធម៌ ហើយវាប៉ះពាល់ដល់ការកម្សាន្តរបស់ភ្ញៀវមានអារម្មណ៍អាក់អន់ស្រពោនចិត្តជួនកាលអាចរងគ្រោះថ្នាក់ជាដើម»៕

ខាងក្រោមនេះជាកិច្ចសម្ភាសរវាង Newsroom Cambodia ជាមួយលោក កន សាវាង្ស។

តើលោកយល់ឃើញយ៉ាងណា ចំពោះបរិយាកាសនយោបាយកម្ពុជា?

អ្វីដែលខ្ញុំតាមដានមកដល់ពេលនេះ ខ្ញុំមើលឃើញថាបរិយាកាសនយោបាយហាក់ដូចមានបញ្ហាច្រើនដែលមិនទាន់បានល្អប្រសើរ។ យើងឃើញហើយថាថ្មីៗនេះ មានការប្តឹងផ្តល់ រួមទាំងការហៅអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្សេងៗទៀត អំពីបញ្ហានៃការដំណើរបញ្ចេញមតិជារួមយើងឃើញថាបរិយាកាសនយោបាយមិនទាន់មានផលល្អប្រសើរទេ រួមទាំងការប្រកួតប្រជែងរបស់គណបក្សនយោបាយដូចគ្នា។

តើលោកយល់ឃើញយ៉ាងណាចំពោះដំណើរការបោះឆ្នោតខែកក្កដាខាងមុខនេះ?

សម្រាប់ការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំ គ្រប់គណបក្សនយោបាយមានពេលវេលានៅសល់វែងក្រោយពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២២ ប៉ុន្តែនៅពេលនេះយើងមិនទាន់ឃើញច្បាស់លាស់នៃការចូលរួមរបស់គណបក្សនយោបាយក្នុងទម្រង់បែបណានៅឡើយទេ។

ក្រោយពីគណបក្សសង្រ្គោះជាតិត្រូវបានរំលាយពីឆាកនយោបាយ រហូតដល់ឆ្នាំ២០២២ មានគណបក្សថ្មីមួយកើតឡើងគឺ គណបក្សភ្លើងទៀន ដែលជាអតីតកែមកពីគណបក្សសមរង្ស៊ីហ្នឹង យើងឃើញថាការគាំទ្ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋមានចំនួនច្រើន បើធៀបជាមួយនឹងគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល(ផ្សេងទៀត) ហើយអាចថាជាគណបក្សដៃគូប្រកួតប្រជែងនឹងគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។

យើងមើលអំពីស្ថានភាពវិញឃើញថា ទាំងសកម្មជន និងពលរដ្ឋថ្នាក់លើថ្នាក់ក្រោមក៏ដោយដែលគាំទ្រ គណបក្សនេះ ហាក់មានការភ័យខ្លាចតាមរយៈបណ្តឹង និងការបញ្ចេញមតិផ្សេងៗការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខនេះស្ថានភាពនៅតែមិនទាន់មានភាពប្រសើរនៅឡើយទេ បើសិនជាកម្រិតត្រឹមតែប៉ុណ្ណេះអាចទៅរួច តែបើរឹតបន្តឹងជាងនេះ
ទៀតប៉ះពាល់ហើយ ត្រង់ថាប៉ះពាល់កម្រិតណា អាស្រ័យលើសិក្សាបន្ថែមនៅពេលក្រោយទៀត។

តើការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខនេះមានវត្តមានអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ និងអន្តរជាតិចូលរួមសង្កេតការណ៍ ដែរឬទេ?

មកដល់ពេលនេះអង្គការCOMFRELបានជួបជាមួយអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏ដូចជាម្ចាស់ជំនួយផ្សេងៗឃើញថា បានសម្តែងការចាប់អារម្មណ៍ក៏ប៉ុន្តែមិនមាន ស្ថានទូត ឬម្ចាស់ជំនួយណាមួយដែលចេញថាទទួលផ្តល់ការឧបត្ថម្ភ ទៅលើដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនោះទេ ភាគច្រើននៅក្នុងគម្រោងរបស់ពួកគេភាគច្រើនទាក់ទងនិងការអភិវឌ្ឃ ឬឯអង្គការថ្នាក់តំបន់ អង្គការអន្តរជាតិក៏មិនឃើញមានអង្គការណាមួយ បង្ហាញថានឹងដាក់អ្នកសង្កេតការណ៍បោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ២០២៣ខាងមុខនេះឡើយ។

សម្រាប់អង្គការសង្គមស៊ីវិលមកដល់ពេលនេះក៏ដូចគ្នាដែរ យើងកំពុងតែធ្វើការតាមដានស្ថានភាព និងបរិយាកាសនយោបាយ ដូចខ្ញុំជម្រាបខាងដើមថាវាមិនទាន់ល្អប្រសើរនៅឡើយទេ ជាពិសេសតាមរយៈការប្តឹងផ្តល់គ្នា ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការអ្វីផ្សេងៗ វាសុទ្ធសឹងតែជាបរិយាកាសមួយដែលពិបាក។

គណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលក៏មានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ឬលើកឡើងថាមិនចូលរួមក្នុងពេលខាងមុខបើសិនជាស្ថានភាពវិវត្តទៅមុខទៀត ចឹងសម្រាប់ចំណុចនេះយើងអាចមើលរយៈពេលក្នុងការចុះបញ្ជីឈ្មោះបោះឆ្នោតរបស់គណបក្សនយោបាយ ថាតើមានគណបក្សនយោបាយ អង្គការជាតិ អន្តរជាតិ ក៏ដូចជាអង្គទូតណាខ្លះចូលរួម ។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយសម្រាប់COMFREL វិញបានចូលរួមរួចជាស្រេចទៅហើយ គឺថាបានចូលរួមក្នុងដំណើរការនីមួយៗ ឧទាហណ៍ដូចករណី ការចុះឈ្នោះបោះឆ្នោត ដំណើការនៃការជ្រើសរើសគណៈកម្មាការរាជធានីខេត្តរៀបចំការចោះឆ្នោត និងដំណើរការផ្សេងៗទៀត ក៏ប៉ុន្តែសកម្មភាពក្នុងថ្ងៃបោះឆ្នោត យើងមិនទាន់បានសម្រេចចិត្តទេ ការសម្រេចចិត្តចូលរួមប៉ុនណា ធ្វើការវាយតម្លៃឬធ្វើសកម្មភាពបែបម៉េចយើងមិនទាន់បានសម្រេចជាមូលមតិក្នុងចំណោមអង្គការសង្គមស៊ីវិលក្នុងស្រុក។

តើធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីឱ្យការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី និងយុត្តិធម៌?

គោលការណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិថា្នក់តំបន់ ជាពិសេសថ្នាក់ជាតិមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដូចជាច្បាប់ផ្សេងៗទៀតគឺថាមាន៨ចំណុច ជាចំណុចសំខាន់ណាស់ ដូចជាស្តង់ដាដែលពិភពលោកគេប្រើប្រាស់ សំខាន់ជាងគេគឺរឿងបរិយាកាសនយោបាយ គឺត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចឱ្យអ្នកចូលរួមដំណើរការនៃការបោះឆ្នោត ទាំងអ្នកគាំទ្រ ទាំងដៃគូប្រកួតប្រជែងចូលរួមគ្មានភាពភ័យខ្លាច គឺការចូលរួមដោយគ្មានការបដិសេដទៅលើក្រុមណាមួយ។

គណបក្សកាន់អំណាច អង្គរៀបចំការបោះឆ្នោត គឺថាមិនមានការបដិសេដទេត្រូវឱ្យមានការចូលរួមនិងធានាឱ្យមានដំណើរការនៃការចូលរួមនេះទីពីរទាក់ទងនឹងដំណើការនៃការពិនិត្យមើលផ្លូវច្បាប់ដូចជា ច្បាប់បោះឆ្នោត ច្បាប់គណបក្សនយោបាយ យើងឃើញហើយថាច្បាប់ទាំងនេះមិនទាន់បានកែទម្រង់នៅឡើយទេ។

ក្រោយពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៨មក យើងឃើញថាច្បាប់មានចំណុចពីរសំខាន់ ១ មិនត្រូវបានរក្សាតំណាងជាប់ឆ្នោតឱ្យបានអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញរបស់ពួកគេទេ ជាពិសេសគឺការបែងចែកអំណាច គឺការបែងចែកអាសនៈទៅឱ្យគណបក្សនយោបាយផ្សេងទៀតដែលប្រជាពលរដ្ឋមិនបានបោះឆ្នោតជូនជារឿងមួយសំខាន់ រឿងច្បាប់គណបក្សនយោបាយឈានដល់ការរំលាយផ្សេងៗនិង ទាំងនេះជាចំណុចប្រទាំងប្រទើសគ្នាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។

សមាសភាពនៃគណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត គេហៅថាអង្គបោះឆ្នោត យើងឃើញហើយថាអង្គបោះឆ្នោត មានសមាសភាពបួនបួនមួយ ប៉ុន្តែត្រូវការសមតុល្យគ្នារវាងសមាសភាពនៃតំណាងរាស្រ្តក្នុងសភាមែនទែនទៅសព្វថ្ងៃវាមានចម្រុះនៅក្នុងគណៈកម្មាការពិតមែន ប៉ុន្តែមិនមានសមាសភាពគណបក្សនយោបាយចម្រុះពហុបក្សនៅក្នុងសភាទេ។

មានការចោទសួរពាក់ព័ន្ធលើទម្រង់ ទាក់ទងបណ្តឹងមានការលើកឡើងរហូតដល់ថ្មីៗនេះ ក្នុងអាណតិ្តនេះមានលើកឡើងការប្តឹងផ្តល់របស់គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតទៅអ្នកដែលរិះគន់ មិនមែនដៃគូប្រកួតប្រជែង
ប្តឹងទៅអ្នករៀបចំទេ ទៅជាអ្នករៀបចំប្តឹងទៅអ្នកប្រកួតប្រជែង មានចំណុចជាច្រើនទៀតតែសូមមិនបន្តទេ នេះជាដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតក្នុងពេលខាងមុខ។

ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយមិនភ្លេចរឿងមួយគឺ ការចូលរួមរបស់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ការចូលរួមរបស់មន្រ្តីរាជការកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ហើយនិងមន្រ្តីតុលាការ ដែលអ្នកទាំងអស់នេះគឺជាសមាសភាពមួយសំខាន់ដែលធានាក្នុងការចូលរួមឱ្យបានប្រសើរ។

ផ្ទុយទៅវិញច្បាប់បោះឆ្នោតបានបើកផ្លូវឱ្យអ្នកទាំងអស់គ្នាចូលរួម នៅក្នុងដំណើរការនៃការគាំទ្រគណបក្សនយោបាយ នៅពេលឃោសនាម្តងៗមានទាំងក្រឡាបញ្ជី មានទាំងគណអភិបាលខេត្តចូលរួមឃោសនាឱ្យគណបក្សនយោបាយមួយ កន្លែងខ្លះមន្ទីរអីហ្នឹងសឹងតែរកមនុស្សធ្វើការថែមទៀតកន្លែងខ្លះ នេះហើយជាចំណុចដែលដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនិងមានចំណុចចន្លោះប្រហោង ខ្វះខាតនៅក្នុងដំណើរ។

ការប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី និងយុត្តិធម៍ ដូចនេះវាមិនទាន់ចូលស្តង់ដាទេ ប៉ុន្តែបើសួរថាកន្លងមកមានរឿងនេះកើតឡើងទេ មានប៉ុន្តែយ៉ាងហោចណាស់ជាចំណុចមួយដែលអាចទទួលយកបានគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ នេះគឺជារឿងដែលអាចគិតថាដោយសេរីនិងយុត្តិធម៍បែបហ្នឹង។

តើលោកមានអនុសាសន៍អ្វីជុំវិញការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខនេះ?

រឿងសំខាន់ជាងគេគឺភាគីនៃការប្រកួតប្រជែង ធ្វើយ៉ាងណាក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ ស្ថាប័នគ.ជ.ប ក៏ដោយត្រូវតែពិនិត្យមើលនូវការរៀបចំរបស់ខ្លួនធ្វើម៉េច ដែលចាត់ទុកថាជាការចាស់ទុំមួយ រៀបចំធ្វើម៉េចឱ្យគ្រប់ភាគីនៃការប្រកួតប្រជែង ព្យាយាមពន្យល់ដល់ពួកគេដើម្បីឱ្យគេមានលទ្ធិភាពក្នុងការចូលរួមដោយពេញលេញ។

អ្នកនយោបាយធ្វើម៉េចឱ្យមានលក្ខណៈចាស់ទុំ និយាយអំពីគោលនយោបាយ ទាំងគណបក្សកាន់អំណាច និងគណបក្សប្រឆាំងជាជាងការលើកយកអំពីបុគ្គលដែលធ្វើឱ្យមានការមិនសប្បាយចិត្តលើកដំណើរការដែលឈានដល់ការប្តឹងផ្តល់៕

រសៀលថ្ងៃត្រង់ អ្នកស្រីអ៊ឹម សាម៉ុល មានវ័យ៦៣ឆ្នាំ ស្បែកជ្រួញសម្បុលខ្មៅ មានជំងឺប្រចាំកាយ ព្រមទាំងមានបន្ទុកចិញ្ចឹមចៅស្រីវ័យ៦ឆ្នាំ មានជីវភាពក្រខ្សត់ អត់ឃ្លាន និងអស់សង្ឃឹមខ្លាំងដែលមិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌។

អង្គុយដោយទឹកមុខក្រៀមក្រំលាយឡំទឹកភ្នែក អ្នកស្រីអ៊ឹម សាម៉ុល ជាមួយចៅស្រីផ្តល់បទសម្ភាសដល់ Newsroom Cambodia នៅលើគ្រែក្នុងរោងតូចមួយ ដែលមានដំបូលប្រក់ស័ង្កសីចាស់ៗ ជញ្ជាំងបាំងដោយកន្ទេល និងក្រណាត់រយេករយោក ហាក់បង្ហាញពីទុក្ខលំបាកខ្លាំងក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់។

ពលរដ្ឋនៅ ឃុំស្វាយយា ស្រុកស្វាយជ្រុំ ខេត្ដស្វាយរៀងចោទអាជ្ញាធរថា ការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌ ឬប័ណ្ណក្រីក្រមិនមានតម្លាភាព ចំពោះពលរដ្ឋដែលក្រលំបាកពិតប្រាកដមិនទទួលបាន ប៉ុន្តែបានតែអ្នកដែលមានជីវភាពធូរធារ ឬសាច់ញាតិមេភូមិ មេឃុំទៅវិញ។

អ្នកស្រី អ៊ឹម សាម៉ុល ហៅម៉ៅថា អ្នកស្រីស្នើសុំដល់ថ្នាក់ដឹកនាំទាំងអស់ដែលពាក់ព័ន្ធផ្តល់ប័ណ្ណសមធម៌(ប័ណ្ណក្រីក្រ)ដល់អ្នកស្រី ព្រោះអ្នកស្រីខ្វះខាតខ្លាំង ការរស់នៅរាល់ថ្ងៃគឺបានអ្នកជិតខាងជួយផ្ដល់ជាអង្ករគ្រាន់បរិភោគ អ្នកស្រីរំពឹងថាបើសិនជាទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌ជីវភាពរបស់អ្នកស្រីប្រាកដជាប្រសើរជាងសព្វថ្ងៃ។

អ្នកស្រីសំណូមពរ៖ «ខ្ញុំស្នើរទៅដល់ថ្នាក់ដឹកនាំដែលមានប័ណ្ណសមធម៌ ចង់សូមឱ្យជួយជាស្អីក៏ដោយ ជាថវិកាតិចតួចក៏ដោយ ក្នុងមួយខែៗ គ្រាន់ដោះទាល់ ពេលដែលខ្វះខាត ពេលខ្លះរកតែទឹកផឹកគ្មានផង»។
អ្នកស្រីបន្តថា៖ « ខ្ញុំមិនប្រកបរបរធ្វើអ្វីទេ ព្រោះខ្ញុំឈឺផង[…]បើសិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌មែន ប្រហែលជាប្រសើរជាងហ្នឹងហើយក៏ស្រួលជាងហ្នឹងដែរកូនអើយ ដូចជាខ្វះខាតប្រហុកអំបិលគេជួយចឹងយើង បានលុយកាក់ខ្លះទិញ ដូចអង្ករហូបបានទិញហូបចឹងទៅណាកូនអើយ»។

អ្នកស្រីបានបន្ថែមថា អ្នកស្រីមិនហ៊ានទៅសុំប័ណ្ណសមធម៌ពីមេឃុំនោះទេ ព្រោះខ្លាចត្រូវបានអាជ្ញាធរស្ដីបន្ទោសបែបនេះបន្ថែមទៀត អ្នកស្រីធ្លាប់ទៅសុំប័ណ្ណសមធម៌ ស្រាប់តែមេភូមិឆ្លើយតបគំរោះគំរើយ ធ្វើឱ្យអ្នកស្រីពិបាកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង។

អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា៖ «ខ្ញុំអត់ដែលបានទៅសុំដល់មេឃុំទេ បើសុំមេភូមិឆ្លើយអញ្ចឹងមិនហ៊ានអត់ហ៊ានទៅទៀតខ្លាចឆ្លើយអញ្ចឹងពិបាកក្នុងចិត្ដណាស់»។

អ្នកស្រី សឿន អាយុ៧៦ឆ្នាំស្គមសម្បុរសណ្តែកបាយ ភ្នែកមើលមិនឃើញច្បាស់ ពិបាកក្នុងការប្រកបកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ ថាការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌នេះគឺមានភាពរើសអើង ផ្ដល់ឱ្យតែអ្នកជាប់ខ្សែស្រឡាយសាច់ញាតិមេភូមិមេឃុំ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ « ខ្ញុំយល់ឃើញថាគេរើសអើង គេឱ្យតែបងប្អូនគេចឹងទាល់តែត្រូវជាសាច់ញាតិបងប្អូនប្រធានភូមិគេបាន ខ្លះគេមានជាងខ្ញុំគេនៅបាន[ប័ណ្ណសមធម៌]ដែរ»។

អ្នកស្រីថា ប្រសិនបើបានប័ណ្ណសមធម៌អាចជួយដោះស្រាយបានច្រើនក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាទៅព្យាបាលជំងឺនៅមន្ទីរពេទ្យមិនអស់ប្រាក់ មានប្រាក់ខ្លះសម្រាប់ទិញថ្នាំព្យាបាលជំងឺប្រចាំថ្ងៃ និងអាចជួយដោះស្រាយជីវភាពប្រចាំថ្ងៃផងដែរ។ អាជ្ញាធរធ្លាប់បានសួរនាំដែរ តែមិនទទួលបានដំណោះស្រាយអ្វីឡើយ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «កន្លងមកមានអាជ្ញាធរធ្លាប់បានមកសួរនាំដែរហើយក៏បាត់ស្ងាត់ទៅវិញទៅ […]ខ្ញុំស្នើសុំឱ្យរដ្ឋាភិបាលជួយខ្ញុំផងព្រោះខ្ញុំក្រីក្រមិនមានបងប្អូនទេ»។

អ្នកស្រី នាង ចន្ទ័ អាយុ៦២ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីធ្លាប់ទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌(ប័ណ្ណក្រីក្រ)នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ប៉ុន្តែមិនទទួលបានលុយនោះទេ ក្រោយមកអ្នកស្រីទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌មួយទៀត ក៏លែងបើកលុយបានទៅវិញ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២០មកប័ណ្ណបើកលុយលែងបានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយមិនដឹងមូលហេតុអ្វីទាំងអស់។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ « បើកបានតែប៉ុន្មានខែហ្នឹង ស្រាប់តែបើកលែងបាន យើងក៏លែងទៅបើកទៅយើងមិនដឹងទៅតវ៉ានៅឯណា ខ្ញុំនៅតែម្នាក់ឯងមិនដឹងទៅណាមកណា»។

លោក សុខ សំអន មេឃុំស្វាយយា Newsroom Cambodia ព្យាយាមទាក់ទងជាច្រើនលើកច្រើនសា តាមគ្រប់មធ្យោបាយ តែលោកមិនអាចឆ្លើយតបបាន លោកប្រាប់ថាជាប់រវល់។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសង្គមកិច្ច លោក តូច ចាន់នី ប្រាប់Newsroom Cambodiaថា បញ្ហានេះ ទៅសួរប្រធានមន្ទីរសង្គមកិច្ចខេត្ដស្វាយរៀងទៅ ថាមូលហេតុអ្វីមានការដកប័ណ្ណហ្នឹងវិញ។

ប្រធានមន្ទីរសង្គមកិច្ចខេត្ដស្វាយរៀងលោក ប៉ែន សុវណ្ណី បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថា ការផ្ដល់ប័ណ្ណ ឬធ្វើប័ណ្ណសមធម៌នេះមិនមែនខាងមន្ទីរ ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវនោះទេ ព្រោះខាងមន្ទីរខេត្តទទួលខុសត្រូវតែរឿងបើកលុយឧបត្ថម្ភតែណ្ណោះ។

អ្នកដែលធ្វើប័ណ្ណក្រីក្រជួនពលរដ្ឋ គឺក្រសួងផែនការ និងមន្ទីរផែនការធ្វើការជាមួយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ។ ការផ្ដល់ប័ណ្ណសមធម៌នេះ ត្រូវឆ្លងកាត់ការសម្ភាសន៍ការដាក់ពិន្ទុត្រឹមត្រូវទើបអាចទទួលបាន ។

លោកលើកឡើងថា៖« ចំពោះពលរដ្ឋដែលមានប័ណ្ណហើយបើកលុយមិនបានត្រូវជូនដំណឹងទៅដល់មន្រ្ដីឃុំ ដែលទទួលខុសត្រូវលើកម្មវិធីឧបត្ថម្ភសាច់ប្រាក់ មិនអាចនៅស្ងៀមបាននោះទេ បើប័ណ្ណនៅមានសុពលភាពអាចបើកលុយបាន លើកលែងតែប័ណ្ណដែលផុតកំណត់ ឬអស់សុពលភាព»។

លោកបន្ថែម៖ « ខ្លាចតែ[ប័ណ្ណក្រីក្រ]គាត់ហួសសុពលភាព បានឱ្យគាត់ទៅជួបឃុំសង្កាត់ទៅ ដើម្បីឃុំសង្កាត់គេជម្រាបមកស្ថាប័នពាក់ពន្ធ័ ខាងខ្ញុំមិនដឹងប័ណ្ណដូចម្ដេចផង បើសិនប័ណ្ណនៅមានសុពលភាពបើកបានអាហ្នឹងគេដោះស្រាយ»។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងផែនការ លោក ស្រី តា បានថ្លែងថា ការគិតដូចគាត់ គ្រាន់តែជាអារម្មណ៍មួយដែលរបស់គាត់ រដ្ឋាភិបាលផ្តល់ជូនប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដោយមិនប្រកាន់វណ្ណៈ ពណ៌សម្បុរ ឬនិន្នាការនយោបាយឡើយ ដោយផ្តល់ជូនគ្រួសារក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះពិតប្រាកដ។ ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ ហើយរាជរដ្ឋាភិបាលនឹងដកប័ណ្ណសមធម៌ ពីពួកគាត់វិញ ប្រសិនជាបានរកឃើញថា ជីវភាពរបស់ពួកគាត់បានប្រសើរឡើងវិញហើយ។

លោកបញ្ជាក់ថា៖«ចំនុចនេះប្រសិនជាគាត់បានដឹងថា មានគ្រួសារមានជីវភាពធូរធារ មានប័ណ្ណសមធម៌នេះ សូមគាត់ជួយរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរភូមិ ឃុំ ឬ មន្ទីរផែនការរាជធានី ខេត្ត ឬ មកក្រសួងផែនការផ្ទាល់ តាមរយៈPage Facebook ក្រសួងផែនការ ឬខ្ញុំក៏បាន ដើម្បីក្រុមការងារចុះទៅពិនិត្យផ្ទាល់ វាយតម្លៃ តាមស្ថានភាពជាក់ស្តែង ដកប័ណ្ណសមធម៌នេះមក»។

លោកថា៖« កន្លងមកក្រសួងផែនការ ក៏បានដកប័ណ្ណសមធម៌នេះ ពីគ្រួសារដែលមានជីវភាពប្រសើរឡើងវិញ ជាច្រើនម៉ឺនគ្រួសារហើយដែរ»។

លោកបញ្ជាក់ថា ក្នុងករណីពលរដ្ឋកំពុងជួបវិបត្តិ ធ្លាក់ចូលភាពក្រក្រី ពលរដ្ឋត្រូវស្នើទៅតាមរយៈភូមិ ឃុំ ឬរាយការណ៍ទៅក្រសួងផែនការក្នុងករណីខាងភូមិឃុំមានការយឺតយ៉ាវ។

លោករំលេចផងដែរថា៖«ប្រសិនជាគាត់គិតថាគ្រួសារគាត់កំពុងជួបវិបត្តិ ឬធ្លាក់ចូលភាពក្រីក្រ សូមឱ្យគាត់ដាក់ពាក្យស្នើប័ណ្ណសមធម៌ នៅតាមភូមិ ឃុំ ដែលគាត់រស់នៅ ប្រសិនជាមានការយឺតយ៉ាវ អាចរាយការណ៍ផ្ទាល់មកក្រសួងផែនការ ដើម្បីចាត់ក្រុមការងារចុះពិនិត្យស្ថានភាពគាត់ជាក់ស្តែង និងផ្តល់ប័ណ្ណសមធម៌ជូន»។

លោក អំ សំអាត នាយករងទទួលបន្ទុកកម្មវិធីឃ្លាំមើលនៃអង្គការលីកាដូបញ្ជាក់ថា ប័ណ្ណសមធម៌ និងជំនួយឧបត្ថម្ភសង្គមមានពីរនេះខុសគ្នា ជំនួយឧបត្ថម្ភសង្គមមានកំណត់រយៈពេល តែប័ណ្ណសមធម៌មានរយៈពេលអាចយូរជាង។ គោលការណ៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល មិនមានការរើសអើងទេ គឺមានប័ណ្ណសមធម៌ត្រូវទទួលបានការវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ មិនមាននិន្នាការនយោបាយ បក្សពួកនិយមទេ តែប្រសិនបើមានការប្រកាន់បក្សពួកត្រូវតែរាយកាណ៍ទៅអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ។កន្លងមកអាជ្ញាធរធ្លាប់មានចំណាត់ការលើមន្រ្តីម្នាក់នៅ ទឹកខ្មៅរឿងកិបកេងប្រាក់ឧបត្ថម្ភជូនពលរដ្ឋម្តងរួចមកហើយ។

លោកបន្តថា ក្នុងករណីពលរដ្ឋដែលក្រីក្រតែមិនទទួលបានប័ណ្ណសមធម៌ ឬបានហើយតែបើកមិនបាន ដោយមិនដឹងមូលហេតុ ពលរដ្ឋត្រូវទៅជួបអាជ្ញាធរដែលមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការពិនិត្យ និងដោះស្រាយ គឺអាជ្ញាធរឃុំជាអ្នកវាយតម្លៃ និងផ្តល់ប័ណ្ណទាំងអស់ហ្នឹងដល់ពលរដ្ឋ ប្រសិនបើពលរដ្ឋមិនទទួលបានទេ ត្រូវតែទាមទារ ឬក៏តវ៉ានៅឃុំដើម្បីឱ្យគណៈកម្មាការពិនិត្យ និងវាយតម្លៃ។ ក្នុងករណីមិនបានទៀត អាចទៅប្តឹងដល់ស្រុកបន្តទៀត។

លោក អំ សំអាតលើកឡើងថា៖«កាលមុននៅតាខ្មៅ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពីបទពុករលួយ ពីព្រោះបានកិបកេងលុយកាក់ដែលឧបត្ថម្ភទៅប្រជាពលរដ្ឋក្រីក្រនេះដែរ ដូច្នេះបញ្ហាទាំងនេះដើម្បីជៀសវាងការរិះគន់បញ្ហានេះបន្តទៀត ទាល់តែមានការស្រាវជ្រាវអោយច្បាស់លាស់លើរឿងទាំងអស់ហ្នឹង ដើម្បីកុំឱ្យការផ្តល់ជំនួយសង្គម ឬប័ណ្ណសមធម៌ខុសគោលដៅ ឬខុសមនុស្សដែលមានជីវភាពធូរធារបែរជាបានប័ណ្ណ»។

អ្នកស្រី អឹម សាម៉ុល និយាយទាំងអួលដើមករខ្សឹមខ្សឹល ដៃពីកាន់ហោប៉ៅអាវរៀបរាប់ថា៖« ក្មួយអើយ អ៊ំនិយាយត្រង់ក្នុងហោប៉ៅអ៊ំមួយរយលុយខ្មែរក៏គ្មានផង ក្មួយ! ខ្ញុំស្បត់ឱ្យងាប់តែមួយរយលុយខ្មែរគ្មានផង ចៅលាដៃសុំប្រាំរយទិញទឹកផឹក [អ្នកស្រីឆ្លើយ]ថាកូនអើយផឹកទឹកពាងទៅ»៕

យោងតាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយមចេញនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ បានបញ្ជាក់ថា ដោយស្ថានភាពបែបនេះនឹងធ្វើឱ្យតំបន់ទំនាបកណ្តាល ដែលផ្នែកមួយចំនួននៃបណ្តារាជធានី-ខេត្ត អាចមានភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងកម្រិតពីខ្សោយទៅមធ្យម និងអាចបង្គួរនៅផ្នែកខ្លះលាយឡំទៅដោយផ្គរ រន្ទះ និងខ្យល់កន្រ្តាក់។

ដោយឡែកតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់មាត់សមុទ្រ អាចមានភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងកម្រិតពីខ្សោយទៅមធ្យមលាយឡំទៅដោយផ្គរ រន្ទះ និងខ្យល់កន្រ្តាក់។ហើយនៅថ្ងៃខ្លះ ក៏នឹងអាចកើតមាននូវសម្ពាធទាបកម្តៅ(Thermal Low) ផងដែរ៕

របាយការណ៍បញ្ជាក់ថា នៅថ្ងៃទី១ នៃបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើតមានចំនួន ៦លើកស្លាប់មនុស្ស២នាក់ របួស១២នាក់។ ថ្ងៃទី២ គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើតឡើង ២០លើកស្លាប់ ៧នាក់ និងរបួស៤៨នាក់។
ចំណែកថ្ងៃទី៣នៃបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍កើតឡើង ១៧លើកស្លាប់ ៩នាក់ និងរបួសធ្ងន់ស្រាល ១៧នាក់។
គួរបញ្ជាក់ថា គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ទាំង៤៣ករណី មានការថយចុះចំនួន៤ករណី បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២២ ដែលមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ចំនួន៤៧ករណី។

ដោយឡែកបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌក្នុងរយៈបីថ្ងៃនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរឆ្នាំ២០២៣នេះ មាន៣៩ករណី ដោយឃាត់ខ្លួនបានចំនួន៣៧នាក់។

សូមជម្រាបថា មូលហេតុដែលនាំឲ្យគ្រោះថ្នាក់រួមមាន ល្បឿន មិនគោរពសិទ្ធិ មិនប្រកាន់ស្តាំ ប្រជែងគ្រោះថ្នាក់ បត់គ្រោះថ្នាក់ និងស្រវឹង៕

នៅថ្ងៃពុធ ទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ នេះពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លីចំនួន ១៥០នាក់មកពីស្រុកចំនួន២គឺ ស្រុកតំបែរ និងស្រុកមេមត់ ខេត្ដត្បូងឃ្មុំបាននាំគ្នាមកជួបជុំគ្នានៅខាងមុខសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំដើម្បីលើកទឹកចិត្ដដល់ដំណាងរបស់ខ្លូនពីនាក់ដែលត្រូវបានតុលាការកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺពាក់ពន្ធ័រឿងទៅកាន់កាប់ដីកេរ្តិ៍ដូនតារបស់ខ្លួននៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម។

អ្នកស្រីអ៊ូច នឿន អាយុ៣៨ឆ្នាំរស់នៅភូមិចាន់មូល ឃុំចាន់មូល ស្រុកមេមត់ ខេត្ដត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលអ្នកស្រីឡើងមកជួបជុំគ្នានៅខាងមុខសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំនៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីគាំទ្រនឹងលើកទឹកចិត្ដតំណាងដែលត្រូវបានតុលាការកោះហៅឱ្យចូលបំភ្លឺ ហើយមួយវិញទៀតខ្លាចមានការកៀបសង្កត់ឬចាប់ខ្លួនទៅលើតំណាងរបស់ខ្លួន។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំព្រួយបារម្ភខ្លាចគាត់ទៅតែឯងគេកៀបសង្កត់ចោទប្រកាន់អ្វីម្យ៉ាង ដីៗយើងទាំងអស់គ្នាដល់មានបញ្ហា បញ្ហាតែគាត់ខ្លាចគេកៀបសង្កត់សព្វបែបយ៉ាងម្លោះហើយយើងនាំគ្នាមកលើកទឹកចិត្ដទាំងអស់គ្នាមក»។

លោកផុន សុផល អាយុ៣៣ឆ្នាំ ជាតំណាងពលរដ្ឋ រស់នៅភូមិក្រវៀនជើង ឃុំជាំក្រវៀន ស្រុកមេមត់ ខេត្តត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់ Newsroom Cambodiaថាតុលាការបានដាក់ការសង្ស័យដល់រូបលោកគ្រាន់តែដើម្បីបំបាក់ស្មារតីអ្នកតវ៉ារឿងដីធ្លីទេ លោកថាកន្លងមកអ្នកដែលមានបញ្ហាដីធ្លីត្រូវបានគេចោទប្រកាន់តាមប្រព័ន្ធតុលាការនិងដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋឈប់តវ៉ារឿងដីធ្លី។

លោកលើកឡើងថា៖ «កន្លងមកអ្នកដែលមានបញ្ហាដីធ្លីត្រូវបានគេចោទប្រកាន់តាមប្រព័ន្ធតុលាការហ្នឹង ដើម្បីឱ្យពួកគាត់ឈប់តវ៉ារឿងដីធ្លី។ ប្រសិនបើមិនមានដំណោះស្រាយខ្ញុំនៅតែបន្តក្នុងការដាក់លិខិតស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរដែលពាក់ព័ន្ធពីបញ្ហាដីធ្លីរហូតមានដំណោះស្រាយ»។

លោកស៊ុន សូ ដែលជាតំណាងប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបានតុលាកោះហៅឱ្យទៅបំភ្លឺបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាតុលាការចោទលោកថាបានទៅកាន់កាប់ទន្រ្ទៀនដីព្រៃរបស់រដ្ឋ លោកប្រាប់ថាដីដែលលោកចូលទៅកាន់កាប់នោះជាដីកេរ្ដិ៍ម៉ែឳយាយតារបស់លោកដែលបានកាន់កាប់ធ្វើស្រែចំការតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩។

លោកលើកឡើងថា៖ «ដីនេះជាដីកេរ្តិ៍ ម៉ែ ឳ យាយតាខ្ញុំ ដូច្នេះខ្ញុំធ្វើហើយ រឿងកាប់ឆ្ការខ្ញុំមានតែម៉ាស៊ីនកាត់ស្មៅ ជាម៉ាស៊ីនតូចហើយនឹងកាប់បន្តិចបន្តួច បើថាខ្ញុំកាប់ដីរដ្ឋគឺគ្មានទេ ព្រោះដីនេះជាដីដែលខ្ញុំធ្លាប់ធ្វើពីមុនមកតាម យាយ តាខ្ញុំ ម៉ែ ឳខ្ញុំ»។

លោកប្រាប់ថាពលរដ្ឋដែលបានដាក់ពាក្យស្នើសុំកាន់កាប់ដីវិញមានចំនួន២១គ្រួសារហើយពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះមានច្រើនគ្រួសារណាស់ប៉ុន្តែអ្នកខ្លះមិនបានដាក់ពាក្យស្នើសុំនោះទេព្រោះខ្លាចអាជ្ញាធរគំរាមកំហែងមានមេភូមិមានប៉ូលីសរដ្ឋបាលគំរាមកំហែងម្ចាស់ដីថាទៅតវ៉ាប្រយ័ត្នគេចាប់ដាក់គុកធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្លះអត់ហ៊ានទទៅដាក់ពាក្យស្នើសុំ។

លោកបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំគិតថាហៅហ្នឹងពិតជាគំរាមកំហែងបំភ័យមិនឱ្យប្រជាជនងើបតវ៉ាទៅថ្ងៃក្រោយទៀត»។
លោក សូ សុវិទ្យា តំណាងអយ្យការអមសាលាដំបូងខេត្ដត្បូងឃ្មុំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការកោះហៅតំណាងពលរដ្ឋមកឆ្លើយបំភ្លឺនេះគឺករណីពលរដ្ឋចូលទៅកាន់កាប់ដីព្រៃរបស់រដ្ឋ។​ លោកលើកឡើងថា៖ « គាត់ចូលទៅកាន់កាប់ដីព្រៃរបស់រដ្ឋ»។

លោក វណ្ណ សូផាត មន្រ្ដីសម្របសម្រួលផ្នែកធុរកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាករណីនេះគឺអាស្រ័យទៅលើកបញ្ចីសារពើពន្ធ័របស់រដ្ឋាភិបាលឬរបស់អាជ្ញាធរបញ្ជាក់ថាជាដីសារធារណៈរបស់រដ្ឋឬជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ លោកថាបើដីនោះជារបស់ពលរដ្ឋដែលបានកាន់កាប់តាំងពីដូនតាមកត្រូវតែមានការស៊ើបអង្កេតឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាជាងប្រើប្រាស់ប្រពន្ធតុលាការ។

លោកមើលឃើញថាបច្ចប្បន្នពលរដ្ឋមានការរងគ្រោះច្រើនណាស់ លោកថាជាពិសេសតុលាការមុនធ្វើការចោទប្រកាន់មកលើប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមានការស៊ើបអង្កេតឱ្យបានច្បាស់លាស់ឯករាជឱ្យមានតម្លាភាព លោកថាតុលាការមិនត្រូវមើលតែរបាយការណ៍របស់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាននោះទេ។

លោកថាអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមួយចំនួនមានពាក់ពន្ធ័ជាមួយផលប្រយោជន៍ លោកថាកន្លងមកធ្លាប់មានអាជ្ញាធរបណ្ដេញពលរដ្ឋចេញទាំងបង្ខំ រួចហើយយកដីនោះទៅឱ្យអ្នកមានអំណាចឬចែកគ្នាពុះជាដីឡូលក់ចែកគ្នាជាដើម។

លោកលើកឡើងថា៖ «បើពិតជាដីរបស់រដ្ឋមែនត្រូវមានបញ្ជីសារពើពន្ធ័បញ្ជាក់ច្បាស់លាស់មានអនុក្រឹតថាដីហ្នឹងជាដីតំបន់ការពារឬជាដីតំបន់សារធារណៈរបស់រដ្ឋ ចឹងបើប្រជាពលរដ្ឋកាន់កាប់យូរមកហើយធ្វើស្រែចំការអាស្រ័យផលលើហ្នឹង ទួសបីជាដីសារធារណៈរបស់រដ្ឋក៏ដោយ ក៏រដ្ឋអាចមានសិទ្ធក្នុងការធ្វើអនុប្រយោគដើម្បីបំឡែងឱ្យទៅជាដីឯកជនរបស់រដ្ឋហ្នឹងផ្ដល់ជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធឱ្យពួកគាត់កាន់កាប់បន្តទៀត[…]រដ្ឋគួរតែពិចារណាដើម្បីពិនិត្យឱ្យបានច្បាស់លាស់។ ជៀសវាងប្រើប្រពន្ធ័តុលាការទៅបំបាក់ទឹកចិត្ដប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយទៅលើបញ្ហាដីធ្លីរបស់គាត់ យើងដឹងហើយថាពលរដ្ឋខ្មែរភាគច្រើនពឹងពាក់ទៅលើដីស្រែ»។

ពលរដ្ឋបានសំណូមពរដលអង្គការទាំងអស់ទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនិងក្នុងរដ្ឋាភិបាលជួយដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីឱ្យពលរដ្ឋឱ្យបានឆាប់រហ័ស ពីព្រោះពលរដ្ឋដែលរស់នៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនពិបាកយូរឆ្នាំមកហើយដែលយួនធ្វើបាបដេញបាញ់បាត់បង់ដីធ្លី។ ពលរដ្ឋរំពឹថារដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជួយជម្រុញដោះស្រាយឱ្យពលរដ្ឋឱ្យបានលឿន៕

យោងតាមលើកឡើងពីនាយករដ្ឋមន្រ្តី ថ្លែងក្នុងក្នុងពិធីសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការអគារសម្ភព ស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណនៃមន្ទីរពេទ្យកុមារជាតិ រាជធានីភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ ថា ដើមខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០២៣ កម្ពុជាបាននាំចេញអង្ករបានចំនួនជាង ៣៦ម៉ឺនតោន ដែលគិតជាទឹកប្រាក់មានចំនួនជាង ២៨,៨៣លានដុល្លារសហរដ្ឋអាម៉េរិក ទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិចំនួន ៣៤គោលដៅ ក្នុងនោះ អង្ករកម្ពុជាបាននាំចេញទៅប្រទេសចិន និងហុងកុង ចំនួន ៤១%។

លោកបន្ថែមថា ក្នុងរយៈពេល៤ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ប្រទេសចិនបាននាំមុខគេក្នុងការបញ្ជាទិញអង្កររពីកម្ពុជាខណៈសហគមន៍អឺរ៉ុបដែលធ្លាប់តែនាំមុខគេ លើការទិញអង្កររពីកម្ពុជាកាលពីពេលកន្លងមក។

លោក ហ៊ុន សែន បន្តថា ចំពោះស្វាយចន្ទីវិញ កម្ពុជាអាចនឹងក្លាយជាប្រទេសដែលផលិតស្វាយចន្ទីច្រើនបំផុតលើពិភពលោកនាពេលអនាគត ខណៈបច្ចុប្បន្នកម្ពុជាបាននាំមុខប្រទេសកូឌីវ័រលើការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិរួចទៅហើយ។
លោកបញ្ជាក់ថា៖ «អង្ករខ្មែរកំពុងចេញទៅយ៉ាងតិច៧៣ប្រទេស អ្នជាមួយគ្នានោះដែរ ស្វាយចន្ទីរបស់យើងក៏កំពុងចេញទៅតាមទីផ្សារនានា ដែលគេស្គាល់ខ្មែរតាមរយៈស្វាយចន្ទីដែរ»។

លោកបន្ថែមថា នៅមានផលិតផលផ្សេងទៀតដែលគេស្គាល់ខ្មែរតាមរយៈផលិតផល ម្រេចកំពតនិងម្រេចរតនគិរីជាដើម ខណៈម្រេចជាផលិតផលកសិ-ឧស្សាហកម្មដ៏សំខាន់មួយ ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលបានចាត់បញ្ចូលក្នុងកន្សោមអាទិភាពនៃផលិតផលមានសក្តានុពល អាចចូលរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ផ្តល់ការងារបង្កើនប្រាក់ចំណូល និងកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ៕

កាលពីថ្ងៃសុក្រ ទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ ក្រសួងបរិស្ថានចេញសេចក្តីជូនដំណឹងស្តីពីការប្រឡងប្រណាំង ភូមិ ឃុំ សង្កាត់មានសុវត្ថិភាពក្នុងក្របខណ្ឌលក្ខណសម្បត្តិទី៦ គឺ មានអនាម័យ មានសោភ័ណ្ឌភាពល្អ និងបរិស្ថានល្អ ក្នុងគោលបំណងគាំទ្រ និងអនុវត្តគោលនយោបាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ ភូមិ ឃុំ សង្កាត់ ដែលអនុវត្តបានល្អតាមគោលនយោបាយខាងលើ។

ក្រសួងបានបន្ថែមថា អភិបាលនៃគណៈអភិបាល ក្រុង ស្រុកខណ្ឌ អាចជ្រើសរើសបេក្ខភាព ឃុំ សង្កាត់ ដែលមានសមត្ថភាព ជួយការពារថែរក្សាធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថានបានល្អ ជាពិសេសបានជួយបញ្ជ្រាបការយល់ដឹងដល់ពលរដ្ឋអំពីអនាម័យ ក្នុងដំបន់ប្រកបដោយភាពជោគជ័យ រួចបញ្ជូនទៅ នាយកដ្ឋានរង្វាន់និងលើកទឹកចិត្ត នៃនាយកដ្ឋានចំណេះដឹងនិងព័ត៌មាន ក្រសួងបរិស្ថាន៕

កាលពីថ្ងៃទី១៩ មេសា ឆ្នាំ២០២៣ ក្រសួងសុខាភិបាលបានចេញសេចក្តីជូនដំណឹងដល់សាធារណជន និងអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ អំពីការរៀបចំផែនការសង្រ្គោះបន្ទាន់ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍(Sea Games)ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី០៥ ដល់ទី១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣។ ដើម្បីការពារសុខសុវត្ថិភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលបានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នោះដោយឥតគិតថ្លៃនៅពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតតេជោ និងទីកន្លែងប្រកួតសំខាន់ៗមួយចំនួនទៀតនៅរាជធានីភ្នំពេញ ខេត្តសៀមរាប ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្តកំពត និងខេត្តកែប។

តាមប្រភពដដែលបញ្ជាក់ថាទីតាំងដែលនឹងផ្តល់សេវាសង្រ្គោះដោយឥតគិតថ្លៃរួមមាន មន្ទីរពេទ្យជាតិចំនួន០៧ ក្នុងនោះមានមន្ទីរពេទ្យតេជោសន្ដិភាព មន្ទីរពេទ្យកាល់ម៉ែត មន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិនព្រះកុសុមះ មន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពខ្មែរ-សូវៀត មន្ទីរពេទ្យព្រះអង្គឌួង និងមជ្ឍមណ្ឌជាតិគាំពារមាតា និងទារក។សម្រាប់មន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្តមានចំនួន០៤ មាន ខេត្តសៀមរាម ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្តកំពត និងខេត្តកែប ។

ក្រសួងបានបន្ថែមថាក្នុងករណីបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋមានបញ្ហាសុខភាព អាចស្វែងរកសេវាសុខភាព និងសង្គ្រោះបន្ទាន់ដោយឥតគិតថ្លៃនៅតាមទីតាំងដូចមានខាងលើ និងភ្ជាប់មកជាមួយតារាងកំណត់ទីតាំង(QR CODE) ប្រភេទរថយន្តគិលានសង្គ្រោះ ឈ្មោះមន្រ្តីបុគ្គលិកទទួលខុសត្រូវ និងលេខទូរស័ព្ទតាមទីតាំងនីមួយៗ។ ក្រសួងសុខាភិបាលនឹងធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទីតាំងផ្ដល់សេវាសុខភាព និងសង្គ្រោះបន្ទាន់តាមស្ថានភាពជាក់ស្ដែង ក្រសួងសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថា បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋនឹងចូលរួមសហការណ៍ជាមួយសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់៕

លោកនុត សុខុម អនុប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) បានបញ្ជាក់ថា៖ «ការដាក់ពាក្យសុំចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត និងបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះ ត្រូវធ្វើនៅ គ.ជ.ប។ ប្រធានគណបក្សនយោបាយ ឬតំណាងដែលបានទទួលការផ្ទេរសិទ្ធិជាលាយលក្ខណ៍អក្សរពីប្រធានគណបក្សនយោបាយ ត្រូវចុះហត្ថលេខាលើពាក្យសុំចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត និងបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈោ្មះ ដើម្បីដាក់ជូន គ.ជ.ប ពិនិត្យ និងសម្រេច។» នេះបើតាមសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់គ.ជ.ប។

អនុប្រធានគ.ជ.បរូបនេះតាមរយៈសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដដែលបានលើកឡើងពីលទ្ធភាពនៃការបណ្ដឹងតវ៉ា និងដោះស្រាយបណ្ដឹងពីសំណាក់គណបក្សនយោបាយ ទាក់ទងនឹងការចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត និងបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះ ដោយបានកំណត់ពេល ៥ថ្ងៃបន្ទាប់ពីគ.ជ.ប បដិសេធ។

លោក នុត សុខុម បានបន្តថា យ៉ាងតិចក្នុងរយៈពេល ៣០ថ្ងៃមុនការបោះឆ្នោតមកដល់ គ.ជ.ប នឹងបិទផ្សាយបញ្ជីឈ្មោះគណបក្យនយោបាយទាំងអស់ដែលបានចុះឈ្មោះ ព្រមទាំងបញ្ជីរឈ្មោះបក្ខជនឈរឈ្មោះផ្លូវការនៅតាមមណ្ឌលបោះឆ្នោតនៅទូទាំងប្រទេស។

លោក នុត សុខុម ក៏បានជម្រាបជូនដល់ភាគីពាក់ព័ន្ធផងដែរអំពីនីតិវិធីនៃការចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយឈរឈោ្មះបោះឆ្នោត និងបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះអំពីភាពមានសិទ្ធិឈរឈោ្មះជាបេក្ខជន និងភាពគ្មានសិទ្ធិឈរឈ្មោះជាបេក្ខជន។ លោកបានលើកឡើងថា៖ «ការដាក់ពាក្យសុំច្បាប់ឈប់ពិសេស ឬលាចាកសិក្ខាបទ សម្រាប់មន្ត្រីរាជការស៊ីវិល មន្ត្រីតុលាការ កងកម្លាំងនគរបាលជាតិ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ សមាជិកឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃអង្គចៅក្រម និងបព្វជិតសាសនា ដែលមានបំណងឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ ត្រូវដាក់ពាក្យសុំច្បាប់ឈប់ពិសេស ឬលាចាកសិក្ខាបទ រហូតដល់ថ្ងៃប្រកាសលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជាស្ថាពរ។»

ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៧ នឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ខាងមុខនេះ៕

អ្នកស្រីឈុំ អន រស់នៅសង្កាត់សំរោងត្បូង ខណ្ឌព្រែកព្នៅបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលគាត់មិនចង់ទៅកន្លែងថ្មី គឺដោយសារនៅទីនោះមិនមានកន្លែងប្រកបមុខរបចិញ្ចឹមជីវិតបានដូចនៅកន្លែងរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះ។ គាត់បានលើកឡើងថារាល់ថ្ងៃនៅក្នុងផ្ទះគាត់មានកូនចៅរស់នៅចំនួន ០៥គ្រូសារ។

អ្នកស្រីថាកន្លែងដែលអាជ្ញាធរដោះដូរឱ្យទៅនៅនោះគឺដីមានទំហំតូចជាងដីដែលគាត់ រស់នៅសព្វថ្ងៃហើយមិនអាចប្រកបមុខរបបានគឺបានត្រឹមតែរស់នៅហើយនៅទីនោះមានចំងាយឆ្ងាយពីសាលារៀន គាត់ប្រាប់ថារាល់ថ្ងៃគាត់ចិញ្ចឹមចៅកំព្រាចំនួន០៥នាក់ដែលនៅតូចៗ។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ « រស់នៅកន្លែងហ្នឹងគ្រាន់បានទៅរើសលៀសរើសខ្យងចៅៗចេញពីរៀនមករើសបាន១គីឡូ ២គីឡូ បេះត្រកួន បេះឈូក គ្រាន់[លក់] បានលុយទៅរៀនផង បើយើងទៅនៅអីណា អីណីនោះទៅរកស៊ីអីបាន ដូចខ្ញុំចាស់ចឹងទៅរកអីបាននៅនេះទៅជិតសាលាបានចៅៗទៅរៀនសព្វថ្ងៃនៅនុងសាលាឆ្ងាយយើងគ្មានម៉ូតូណាជិះបានទៅរៀនហ្នឹងគេ»។

អ្នកស្រីប្រាប់ថាគាត់រស់នៅទីនេះតាំងតែពីឆ្នាំ១៩៩៣ក្រោយបោះឆ្នោះតរួចគាត់ថាពលរដ្ឋដែលរស់នៅសព្វថ្ងៃនេះនៅមានចំនួន៧៩ខ្នងផ្ទះមានទំហំដីជាង ៣ហិតា។ គាត់ថាដីដែលគាត់រស់នៅសព្វថ្ងៃមានទំហំទទឹង៥ម៉ែត បណ្ដោយ១០០ម៉ែត ហើយដីដែលអាជ្ញាធរដូរឱ្យមានទទឹង ៤ម៉ែតកន្លះ បណ្ដោយ ១៨ម៉ែតកន្លះ។

អ្នកស្រីបន្តថា៖ «ក្បាល៤ម៉ែតកន្លះ បណ្ដោយ១៨ម៉ែតកន្លះ តើគ្រួសារខ្ញុំរស់នៅបានដែរអីគ្រួសារខ្ញុំវាច្រើនសុំរស់នៅហ្នឹងកន្លែងហ្នឹងតែម្ដងសុំអត់ចេញទៅកន្លែងណាទេ។ពីមុនបានកូននេសាទត្រីបានឥឡូវពិបាកខ្លាំង រស់នៅទឹកដីកន្លែងហ្នឹងពិបាកមែនប៉ុន្តែស្រនុកយើងរកមុខរបប។ឱ្យយើងទៅនៅ អីនុងមិនដឹងផ្លូវណាលក់ដូនៅកន្លែងនុង មិនដឹងបឹងនៅណានៅកន្លងហ្នឹងគ្រាន់មានបឹងនៅតិចតួច»។

លោកប៉ន ពៅ អាយុ៣៧ឆ្នាំ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាលោកចេញមកតវ៉ានៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីឱ្យអាជ្ញាធរជាពិសេសលោកអភិបាលខណ្ឌព្រែកព្នៅជួយចេញប្លង់កម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងសៀវភៅស្នាក់នៅ ឬសៀវភៅគ្រួសារ លោកថារាល់ថ្ងៃនេះលោករស់នៅដូចជនអន្តោប្រវេសន៍ចឹង លោកប្រាប់ថាដីដែលលោករស់សព្វថ្ងៃទោះបីកាត់ចំណីផ្លូវហើយ ក៏លោកអាចថយទៅខាងក្រោយបានទៀត។

លោកថាការដូទៅកន្លែងថ្មីក៏លោកចង់ទៅដែរមិនមែនថាមិនចង់ដូនោះទេតែដោយសារដូទៅកន្លែងថ្មីមិនមានមុខរបបអ្វីសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតបានលោកថានៅកន្លែងដែលលោករស់នៅរាល់ថ្ងៃលោកអាចរករបបផ្សេងៗបានខ្លះតែទៅនៅកន្លែងថ្មីមិនអាចរកអ្វីបានទាំងអស់តែយ៉ាងណាលោកនៅតែលោកចង់បានការអភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែង ជាជាងដូរទៅកន្លែងថ្មី។

លោកលើកឡើងថា៖ «មិនថាមិនចង់ដោះដូនោះទេ ប្អូនស្រលាញ់[ការដោះដូរ]ដែរដោយសារនៅនេះប្អូនរកមុខរបបនៅផ្ទះខ្លួនឯងបាន មិនមែនថាប្អូនមិនចង់ដោះដូទេដោះដូតែនៅនេះយើងរកបានខ្លះបើយើងទៅនោះវាដាច់មិនដឹងរកអ្វីបាន មួយទៀតចង់អភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែងផ្ទះយើងនៅស្រាប់។ដីដែលអាជ្ញាធរដូឱ្យមានទំហំតូចជាងដីដែលខ្ញុំរស់នៅរាល់ថ្ងៃហើយមានតម្លៃថោកជាង»។

អ្នកស្រីប្រាក់ សុភាព តំណាងសហគមន៍សំរោង ភូមិសំរោងត្បូង សង្កាត់សំរោងត្បូង ខណ្ឌព្រែកព្នៅ រាជធានីភ្នំពេញ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍រស់នៅតាំងពីឆ្នាំ៩០ គឺមុនអនុក្រឹត្យដែលបានចេញ ពួកយើងសុំសិទ្ធិអភិវឌ្ឍន៍នៅនឹងកន្លែងឱ្យដូចអស់លោកមន្រ្តីដែលទទួលបានដីសម្បទានពីលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ដែរ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «បឹងបីពាន់ហិចតាជាងលោកអភិវឌ្ឍចុះ យើងអត់ហាមឃាត់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទេ តែយើងសុំតែសិទ្ធិរស់នៅរបស់ពួកយើង ហើយដីពួកយើងនេះ គឺមិនប៉ះដីអនុក្រឹត្យផ្ទៃបឹងតាមោកទេ យើងរស់នៅតាំងពីឆ្នាំកៅ[១៩៩០] ៩០ យើងរស់នៅមុនអនុក្រឹត្យផ្ទៃបឹងចេញ២០១៦»។

អ្នកស្រីថាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍មិនទទួលយកគោលនយោបាយដោះដូររបស់អាជ្ញាធរឱ្យយើងដោះដូរទៅនៅដីដែលអាជ្ញាធរថាល្អនឹងទេ ដីផ្ទះពួកយើងនេះជាដីអត់ល្អ ដូចនេះពួកយើងសូមនៅលើដីអត់ល្អរបស់ពួកយើងអត់ចង់ទៅនៅដីដែលល្អ ដែលអាជ្ញាធរជ្រើសរើសឱ្យពួកយើងទេ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ « ដីដែលល្អអត់អាចប្រកបអាជីវកម្មរស់នៅបានទេ ហើយសំណង់មិនរឹងមាំទៀត។ បើសិនមិនឱ្យយើងរស់នៅសូមទិញយើងតាមតម្លៃទីផ្សារ សូមដោះស្រាយតម្លៃសមស្រប តម្លៃសមរម្យហ្នឹងពួកយើងទទួលយកគោលនយោបាយដោះដូរ»។

អ្នកស្រីថាដីរបស់ពលរដ្ឋសរុបប្រហែល៥ហិចតា ហើយពលរដ្ឋមានចំនួន២៥០គ្រួសារ ១០៨ខ្នងផ្ទះ ហើយឥឡូវនេះមានអ្នកខ្លះដោះដូរអ្នកខ្លះលក់អស់ចំនួន៣១ខ្នងផ្ទះ ឥឡូវនៅសល់៧៩ខ្នងផ្ទះហើយនៅក្នុងមួយផ្ទះមានបីគ្រួសារ ឬប្រាំគ្រួសារ ។

លោក វណ្ណ សូផាត មន្រ្ដីសម្របសម្រួលផ្នែកធុរកិច្ច និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិមួយរយភាគរយ មានសិទ្ធិពេញច្បាប់ក្នុងការ ទាមទារឱ្យមានដំណោះស្រាយ ហើយជាពិសេសគឺការទាមទារឱ្យមានការភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែង។

លោកថាមូលហេតុដែលពលរដ្ឋមិនចង់ដូទៅកន្លែងថ្មីដោយសារដីដែលគាត់ត្រូវទទួលហ្នឹងបានមានទំហំតូចជាងហើយវាមានតម្លៃក៏ថោកជាងទីផ្សារ។

លោកលើកឡើងថា៖ « បើតាមខ្ញុំដឹងសំណង់ដែលធ្វើឱ្យពួកគាត់ហ្នឹងក៏អត់មានភាពរឹងមាំដែរ ជួនកាលទៅមានខ្យល់ឬមួយក៏មានបញ្ហាតិចតួចគឺថារលំវាអត់មានភាពរឹងមាំ គ្មានរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រាន់ទេទី១ ហើយទី២ទាក់ទងនឹងតម្លៃទីផ្សារ ឃើញថាបច្ចុប្បន្ននេះនៅម្តុំបឹងតាមោក ពិសេសនៅម្តុំដែលពួកគាត់រស់នៅគឺថាមានតម្លៃថ្លៃ»។

លោកមើលឃើញថាការសងសំណងឱ្យពលរដ្ឋមានតម្លៃថោកជាងតម្លៃដីដែលពលរដ្ឋកាន់កាប់ឆ្ងាយណាស់ចឹងពលរដ្ឋមិនអាចទទួលយកបានទេ លោកថាកន្លងមករដ្ឋាភិបាលគាត់ធ្លាប់បានដោះស្រាយឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៅនឹងកន្លែងដែរបើតាមច្បាប់។

លោកបន្តែមថា៖ «រដ្ឋធម្មនុញ ច្បាប់ភូមិបាល ច្បាប់អស្សាមិករណ៍ សុទ្ធតែបានចែងយ៉ាងច្បាស់ម្ចាស់អចលនទ្រព្យ ត្រូវទទួលបានសំណង សមរម្យដោយយុត្តិធម៌ តាមតម្លៃទីផ្សារ អាចទទួលយកបាន ចឹងការបណ្តេញពួកគាត់ចេញ ហើយបង្ខំពួកគាត់ឱ្យទទួលយក ទីតាំងដែលតូចជាងគាត់ ឬមិនសមរម្យ ហើយតម្លៃសំណង មិនសមទៅតាមទីផ្សារ ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធ ទាមទារ ឱ្យមានដំណោះស្រាយទទួលយកបាននិងយុត្តិធម៌»។

តំបន់បឹងតាមោក ឬ បឹងកប់ស្រូវ មានផ្ទៃដីសរុប៣ ២៣៩ហិកតា ជាអាងស្ដុកទឹកកខ្វក់ និងរំដោះទឹកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ ហើយបឹងមួយនេះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចេញអនុក្រឹត្យកាលពីដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៦ ដោយកំណត់យកបឹងធម្មជាតិមួយនេះជាសម្បតិ្តសាធារណៈរបស់រដ្ឋ។

បើយោងតាមអនុក្រឹត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលបានចេញជាបន្តបន្ទាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ ដល់ចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ ផ្ទៃបឹងតាមោក សរុបជាង២ ០០០ហិកតាហើយត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកាត់ឬដោះដូរទៅឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋ ក្រុមហ៊ុនឯកជន និងបុគ្គលឯកជនមួយចំនួនដែលគេដឹងថាជាអ្នកមានលុយមានអំណាច សម្រាប់សាងសង់អគារ និងហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធផ្សេងៗ ព្រមទាំងធ្វើជាកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន ជាដើម៕

ពលរដ្ឋជាង ១០០០នាក់តំណាងឱ្យពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លីចំនួន ៤២០៦គ្រួសារមកពីខេត្ដចំនួន ០៤បាននាំគ្នាឡើងមកភ្នំពេញដើម្បីដាក់ញត្តិ និងតាមដានញត្តិដែលបានដាក់ពីមុននៅខុទ្ទកាល័យលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្រសួងរៀបចំដែនដីនគរូបនីយកម្ម និងសំណង និងសហភាពអឺរ៉ុប(EU) ដើម្បីជំរុញឱ្យមានដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លី។

ពលរដ្ឋដែលឡើងមកនោះរួមមានខេត្ដកោះកុង កំពង់ស្ពឺ សៀមរាប បន្ទាយមានជ័យ នៅក្នុងនោះមានសហគមន៍ចំនួន ០៧រួមមាន សហគមន៍អង្គធំ សហគមន៍ភ្នំក្រោម សហគមន៍ឃ្លាំងទឹក៧៨ សហគមន៍តាពេន សហគមន៍ស្គន សហគមន៍ស្នាសង្គ្រាម និងសហគមន៍ត្រពាំងសេះ ដែលមានជម្លោះដីធ្លីជាមួយអ្នកមានអំណាចមានលុយ។

អ្នកស្រីឥន ផល អាយុ៦៣ឆ្នាំរស់នៅភូមិសែនជ័យ ឃុំកន្ទួត ស្រុកស្វាយលើ ខេត្ដសៀមរាប បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអាជ្ញាធរ ភូមិរហូតដល់អាជ្ញាធរថ្នាក់ខេត្ដ បានដកយកដីរបស់គាត់ យកទៅដាក់បញ្ចូលជាដីរបស់សហគមន៍។ គាត់ថាដីរបស់គាត់មានឯកសារ សលាកបត្រព័ត៌មានចាប់តាំងតែពីឆ្នាំ២០០២។

អ្នកស្រីបានប្រាប់ថាដីរបស់គាត់មានដាំដំណាំដូចជាដំឡូង ស្វាយ និងរស់នៅកាន់កាប់ ហើយគាត់ថាអាជ្ញាធរមានមេភូមិ មេឃុំ ស្រុក ខេត្ដ បានចុះមកដកដីគាត់ និងពលរដ្ឋដ៏ទៃទៀតចំនួន ១២គ្រួសារយកទៅដាក់ជាដីសហគមន៍នៅឆ្នាំ២០២១នេះទេ។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ផលលំបាកពីរឿងធ្វើស្រែ ធ្វើចំការពេលអ៊ំភ្ជួរទៅ ទាល់តែអ៊ំបង់លុយទៅឱ្យលោកសហគមន៍ហ្នឹង លោកទាហានទាល់តែខ្ញុំឱ្យលុយទៅគេបានគេឱ្យខ្ញុំភ្ជួរ»។

អ្នកស្រីមុំ សុភី អាយុ៤៤ឆ្នាំរស់នៅភូមិពាមរស់ ឃុំរស្មីសាមគ្គី ស្រុកឱរ៉ាល់ ខេត្ដកំពង់ស្ពឺ ជាតំណាងឱ្យពលរដ្ឋសហគមន៍រស្មីសាមគ្គី បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីឡើងមកនេះគឺដោយសារបាត់បង់ដីធ្លីដោយសារតែក្រុមហ៊ុនរបស់លោកឧកញ៉ាម្នាក់ដែល បានរំលោភយកតាំងតែពីឆ្នាំ២០១១មករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ នៅមិនទាន់មានដំណោះស្រាយនោះទេ។

អ្នកស្រីថាពលរដ្ឋដែលមានជម្លោះដីធ្លីជាមួយក្រុមហ៊ុននៅក្នុងខេត្ដកំពង់ស្ពឺមានចំនួន ១១៩៧គ្រួសារដែលមានឈ្មោះប្តឹងឡើងមកក្រសួង។

អ្នកស្រីបានលើកឡើងថា៖ «ថ្ងៃហ្នឹងខ្ញុំដាក់[ញត្តិ]បីស្ថាប័នទីមួយខ្ញុំដាក់ទៅក្រសួងមហាផ្ទៃ ទីពីខ្ញុំដាក់ទៅ EU (សហភាពអឺរ៉ុប) ទីបីខ្ញុំដាក់ទៅក្រសួងដែនដី»។

តែយ៉ាងណាអ្នកស្រីនៅតែមានសង្ឃឹមថានៅមុនការបោះឆ្នោតខាងមុខនេះ អាជ្ញាធរនឹងស្តារមុខមាត់កិត្តិយសគាត់ឡើងវិញតាមរយៈរកដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋ អ្នកស្រីថាបើសិនជាមិនមានដំណោះស្រាយជូនពលរដ្ឋទេ ពលរដ្ឋនៅតែបន្ត តវ៉ានៅតាមក្រសួងពាក់ពន្ធ័ដដែល។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ពួកខ្ញុំនឹងតស៊ូមតិបន្តទៀត ដេកត្រាំត្រើយនៅមុខក្រសួងដើម្បីឱ្យក្រសួងដោះស្រាយជូន ពលរដ្ឋវិញដើម្បីស្តារ ជីវភាព។ ជួបផលលំបាកយ៉ាងខ្លាំង ទីមួយគ្មានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ គ្មានដីសម្រាប់បង្កបង្កើនផល ទីពីរចំណាកស្រុក ទីបីដែលខ្លាំងបំផុត ទំនាស់ជាមួយអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋានដូចសត្រូវផ្តាច់ពូជ មិនមែនជាខ្មែរចឹង ថ្ងៃហ្នឹងខ្ញុំមកក្រសួងដែនដី ពួកគាត់ [អាជ្ញាធរ ] ស្ទាក់ខ្ញុំឡើងបីកន្លែង ស្ទាក់ហើយពួកខ្ញុំដើរប្រហែលជាង១០គីឡូ[ម៉ែត ] បានខ្ញុំមានឡានជិះខ្ញុំដើរកាត់ព្រៃដើម្បីវាងពួកគាត់ព្រោះមិនចង់មានទំនាស់»។

អ្នកស្រីខ្មៅ វ៉ែន អាយុ៣៧ រស់នៅភូមិប្រលាន ឃុំកណ្ដោល ស្រុកបុទុមសាគរ ខេត្ដកោះកុង ជាតំណាងសហគមមន៍ភូមិប្រលានបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាអ្នកស្រីឡើងមកភ្នំពេញនៅថ្ងៃនេះគឺដើម្បីមកដាក់ញត្តិតាមដានញត្តិ និងជំរុញឱ្យលោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដី ហ៊ុន សែន ជួយរកដំណោះស្រាយទំនាស់ដីធ្លីជូនពលរដ្ឋនៅសហគមន៍របស់អ្នកស្រីដែលបានបាត់បង់ដីជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ។

អ្នកស្រីលើកឡើងថា៖ «ពួកខ្ញុំបាត់បង់[ដី]ជាយូរឆ្នាំមកហើយតវ៉ាយូរឆ្នាំដែរតវ៉ាតាំងពីឆ្នាំ២០១៦មកម្លេះ តែអត់មានដំណោះស្រាយឱ្យពួកខ្ញុំសោះឥឡូវដើរចុះដើរឡើងអត់មានលុយមានកាក់ទេ»។

អ្នកស្រីប្រាប់ថានៅថ្ងៃដែលពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ញត្តិត្រូវបានអាជ្ញាធរឃាត់ឡានមិនឱ្យឡានដឹកពលរដ្ឋឡើងមកដាក់ញត្តិ ពលរដ្ឋនាំគ្នាចុះពីលើឡាននាំគ្នាដើរមកដល់ពេជ្រនិលទើបបានឡានជិះវិញ។

អ្នកស្រីបន្ថែមថា៖ «ខ្ញុំនៅបន្តតវ៉ាដីធ្លីរហូតខ្ញុំអត់ចុះចាញ់ទេព្រោះពួកខ្ញុំបាត់បង់ពិតប្រាកដ»។

មន្រ្ដីខុទ្ទកាល័យរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្រ្ដីហ៊ុន សែន លោកគង់ ចំរើន បានប្រាប់Newsroom Cambodia នៅកន្លែងទទួលញត្តិថាលោកមិនអាចឆ្លើយតបបានទេដោយសាតែការទទួលយកញត្តិនេះនៅមិនទាន់អស់ទេ។

អ្នកនាំពាក្យក្រសួងមហាផ្ទៃលោកខៀវ សុភ័គ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាលោកនៅមិនទាន់បានឃើញញត្តិនោះទេ។

លោកលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំអត់ទាន់ឃើញញត្តិផង»។

បុរសម្នាក់ដែលបានចេញពីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបបនីយកម្ម និងសំណង់ មកទទួលយកញត្តិពីតំណាងប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់នៅខាងមុខក្រសួង ហើយបាននិយាយប្រាប់ឱ្យពលរដ្ឋត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ហើយនៅថ្ងៃទី៧ ខែមេសាឆ្នាំ២០២៣ ឱ្យតំណាងពលរដ្ឋឡើងមកទទួលលទ្ធផលការឆ្លើយតបពីខាងក្រសួងវិញ។

លោកលើកឡើងថា៖ «សូមបងប្អូនត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញហើយនៅថ្ងៃទី៧ ឱ្យតំណាងរបស់បងប្អូនពី ឬបីនាក់ឡើងមកយកលទ្ធផលពីខាងក្រសួង»។

Newsroom Cambodia មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីស្ថានទូតសហភាពអឺរ៉ុប (EU)បានទេនៅថ្ងែព្រហស្បតិ៍នេះបានទេដោយផ្ញើសំណួរតាមអ៊ីម៉ែលមិនមានការឆ្លើយតប។

លោកញ៉ិល ភាព មន្រ្ដីជាន់ខ្ពស់ផ្នែកសម្របសម្រួល សហគមន៍ នៃសមាគមសម្ព័ន្ធសហគមន៍កសិករកម្ពុជា បានប្រាប់Newsroom Cambodiaថាចំពោះបញ្ហាពលរដ្ឋដែលឡើងមកតវ៉ាថ្នាក់ជាតិក្នុងថ្ងៃនេះដែលមានវិវាទជាមួយលោកឧកញ៉ា ដែលជាបុគ្គលអ្នកមានអំណាចនៅជួររាជរដ្ឋាភិបាល ហើយគាត់ជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាមួយរូប។

លោកលើកឡើងថា៖ «នៅក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ និងខេត្តកោះកុងមានករណីមួយចំនួនត្រូវបានដោះស្រាយរួចហើយ ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដែលមកទីនេះនៅពុំទាន់មានដំណោះស្រាយទេ មួយទៀត ក៏មានសហគមន៍មួយចំនួនទៀតមកនេះគឺស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយវិវាទជាមួយនឹងក្រុមទាហានដែលរំលោភយកដីអភិរក្សរបស់សហគមន៍ និងមានឧកញ៉ា ផ្កាយពីរ…រំលោភយកដីរបស់ពួកគាត់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦-២០០៧»។

លោកមើលឃើញថាការទទួលញត្តិឬចាត់ឱ្យមន្ត្រីទទួលញត្តិមើលទៅដូចលេងបាយឡុក បាយឡ មើលទៅអត់ល្អមើលទេ ប៉ុន្តែអ្វីដែលពលរដ្ឋមកនេះគឺចង់ដាក់ញត្តិ ហើយបើគេទទួលញត្តិរបស់ពលរដ្ឋហើយត្រូវតែដោះស្រាយជូនពលរដ្ឋ តែយ៉ាងណាលោកសង្ឃឹមថាខាងរដ្ឋាភិបាលក៏ដូចជាមន្រ្តីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ នឹងមានវិធានការណាមួយនៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទដីធ្លីនេះ។

លោកថាបើសិនមិនមានដំណោះស្រាយសមរម្យទេ ចរន្តនៃការតស៊ូមតិគឺមិនអាចបញ្ចប់បានទេនៅតែបន្តរហូត ប្រជាពលរដ្ឋដែលនៅទីនេះ គឺគាត់មិនចង់មកទេទីក្រុងភ្នំពេញ ពួកគាត់មានកូនតូច មានមនុស្សចាស់ជរា ហើយឡើងមកតាំងពីយប់ មូលហេតុដែលពួកគាត់មកគឺពួកគាត់ជាជនរងគ្រោះពិតប្រាកដ បើមិនមែនជាជនរងគ្រោះពិតប្រាកដទេពួកគាត់មិនមកទេ។

លោកថាអាជ្ញាធរគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ពីមូលដ្ឋានដល់ថ្នាក់ជាតិគួរឈប់ចោទប្រកាន់ពលរដ្ឋខ្លួនឯងថាជាក្រុមបក្សប្រឆាំង បដិវត្តន៍ពណ៌ ជាក្រុមជ្រុលនិយម ឬក៏ឈ្លើងសង្គមធ្វើឱ្យខូចខាតសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សារធារណៈ ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរ គឺជាបទចោទយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរណាស់មកលើប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង ហើយក្នុងនាមយើងជាអាជ្ញាធរជាម៉ែជាឪ។

លោកថានៅពេលដែលអាជ្ញាធរឃើញសកម្មភាពពលរដ្ឋមកដាក់ញត្តិ ត្រូវតែរួសរាន់ទៅទទួលយកញត្តិហើយត្រូវធ្វើកិច្ចអន្តរាគមន៍យ៉ាងណាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះរបស់ពួកគាត់ឱ្យបានឆាប់ចប់ ហើយបើទទួលយកទៅហើយអត់បានដោះស្រាយក៏គ្មានប្រយោជន៍អ្វីដែរ។

លោកបន្ថែមថា៖ «កុំគិតថាការទទួលញត្តិហើយរួចខ្លួនមិនដោះស្រាយក៏បានឱ្យតែបានទទួលញត្តិគឺពួកគាត់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញហើយ បើទទួលញត្តិហើយមិនបានអន្តរាគមន៍ដោះស្រាយទេ ចរន្តតស៊ូមតិនៅតែបន្តមានទោះបីរបត់នយោបាយថ្ងៃខាងមុខមានការបោះឆ្នោត២០២៣ ខែ៧ ហ្នឹងប្តូរនាយករដ្ឋមន្រ្តី ឬក៏គណបក្សណាជាប់ឆ្នោតក៏ដោយគឺការតស៊ូរបស់គាត់គឺបន្តចឹង ដ៏រាបណាកអត់មានដំណោះស្រាយដីធ្លី»៕

នៅព្រឹកថ្ងៃសុក្រ ទី៣១ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ យុវជនចំនួន១០នាក់នាំគ្នាំហែញ្ញាត្តិចេញពីហាងការហ្វេមួយកន្លែងនៅខាងមុខមន្ទីពេទ្យកាល់ម៉ែតទៅក្រសួងព័ត៌មានដើម្បីឱ្យក្រសួងពិចារណាឡើងវិញចំពោះការបិទស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យកន្លងមកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លោកស្វាយ សំណាង ជាអតីតសមាជិកយុវជនខ្មែរថាវរៈបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការដាក់ញ្ញាត្តិនេះគឺដើម្បីឱ្យក្រសួងព័ត៌មានពិនិត្យមើលឡើងវិញចំពោះក្រសួងបានលុបអាជ្ញាប័ណ្ណរបស់ VOD និងសារព័ត៌មានផ្សេងទៀតដែលរដ្ឋាភិបាលបានបិទកន្លងមក។

លោកថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានវិជ្ជាជីវៈមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហើយសារព័ត៌មានឯករាជ្យដើរតួយ៉ាងសំខាន់ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដី អាជ្ញាធរ ផ្សាយពីទុក្ខលំបាករបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះដីធ្លីនិងបញ្ហាផ្សេងៗដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។

លោកលើកឡើងថា៖ « យើងមើលឃើញថាប្រទេសកម្ពុជារបស់យើងមានស្ថាប័នសារព័ត៌មានច្រើនណាស់[…]សារព័ត៌មានមួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសមិនមានតម្លាភាព មិនមានឯករាជ្យ។ សារព័ត៌មានដែលរដ្ឋាភិបាលបានលុបអាជ្ញាប័ណ្ណកន្លងទៅសុទ្ធសឹងតែសារព័ត៌មានដែលបានផ្សព្វផ្សាយពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដីអាជ្ញាធរ រឿងអំពើពុករលួយ រឿងកេងប្រវ័ញ្ចន៍សារព័ត៌មានទាំងអស់នោះផ្សព្វផ្សាយឱ្យពលរដ្ឋបានដឹង»។

លោកថានៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលបានបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យទាំងអស់នោះធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលខ្លូនឯងលែងបានដឹងព័ត៌មានពីភាពអសកម្មរបស់មន្រ្ដីអាជ្ញាធរ លោកថារដ្ឋាភិបាលបើចង់ដឹកនាំប្រទេសឱ្យមានប្រជាធិបតេយ្យមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្សមាននិតិរដ្ឋត្រឹមត្រូវលុះត្រាតែមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យធ្វើជាកញ្ចក់ឆ្លុះបង្ហាញពីភាពអសកម្មរបស់សង្គមដើម្បីឱ្យរដ្ឋាភិបាលបានដឹង។

លោកបន្ថែមថា៖ « ខ្ញុំយល់ឃើញថាការដាក់ញ្ញាត្តិនេះត្រឹមត្រូវការបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យខ្ញុំមិនសប្បាយចិត្ដទេ កន្លងទៅខ្ញុំចង់ដឹងអីផ្សេងៗគឺខ្ញុំតែងតែតាមដានសារព័ត៌មានទាំងអស់ហ្នឹង រដ្ឋាភិបាលបានបិទស្ថាប័នទាំងអស់ហ្នឹងគឺហាក់បីដូចជាខ្ញុំរស់នៅក្នុងសង្គមមួយគឺអត់បានយល់ដឹងពីស្ថានសង្គមហ្នឹង»។

លោក កែ ចំរើន ជាប្រធានក្លឹបយុវជនបៃតងបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាមូលហេតុដែលលោកចង់ឱ្យក្រសួងព័ត៌មានបើកដំណើរកាឡើងវិញចំពោះស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យដោយសារឆ្នាំនេះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោត។

លោកលើកឡើងថា៖ «នៅក្នុងឆ្នាំនេះយើងមានព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោតចឹងយើងចង់ឱ្យមានវត្តមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យឬក៏មានVODហ្នឹងដើម្បីឱ្យគាត់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានពីការបោះឆ្នោតទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋាន»។
លោកថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាកាន់លិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យលោកថាការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំជ្រើសរើសដំណាងរាស្រ្ដប្រជាពលរដ្ឋគាត់ត្រូវមានព័ត៌មានពេញលេញដើម្បីគាត់ទៅបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបានមេដឹកនាំត្រឹមត្រូវ។

លោកប្រាប់ថារាល់ថ្ងៃនេះពលរដ្ឋដែលរស់នៅភ្នំពេញងាយស្រួលរកព័ត៌មានជាងអ្នកដែលរស់តាមទីជាន់បទជាពិសេសព័ត៌មានឯករាជ្យគ្រប់ជ្រុងជ្រោយលោកថាភាគច្រើនដែលពលរដ្ឋតាមដាននោះគឺគាត់ទទួលបានតាមរយៈហ្វេសប៊ុកដែលជាព័ត៌មានមិនជាផ្លូវការ។

លោកបន្តថា៖ « ចឹងបើសិនមានស្ថាប័នសារព័ត៌មាន[ឯករាជ្យ ]គឺគាត់ទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយព្រោះដោយសា សារព័ត៌មានឯករាជ្យសរសេរអ្វីដែលជាការពិត»។

កញ្ញា អាន ស្រីអូន ជានិស្សិតរៀននៅRUPPឆ្នាំទី៣ បានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាការដែលកញ្ញាមកចូលរួមដាក់ញ្ញាត្តិនៅថ្ងៃនេះចង់ឱ្យក្រសួងពិចារណាឡើងវិញទាក់ទង់នឹងការបិទសារព័ត៌មានឯករាជ្យ។កញ្ញាមើលឃើញថាសារព័ត៌មានមួយចំនួនដែលនៅតែបន្តបើករាល់ថ្ងៃនេះគឺមិនសូវហានផ្សព្វផ្សាយពីបញ្ហា នយោបាយ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើបញ្ហាពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លីទេ កញ្ញាថាសារព័ត៌មានឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ណាស់នៅពេលដែលមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យកញ្ញាទទួលបានព័ត៌មានដែលពិតប្រាកដអត់លំអៀង។

កញ្ញាលើកឡើងថា៖ « ចឹងហើយបានចង់ឱ្យមានសារព័ត៌មានឯករាជ្យដើម្បីឱ្យយើងទទួលបានព័ត៌មានមួយដែលវាគ្រប់ជ្រុងជ្រោយទាំងអស់វាមិនមែនផ្សព្វផ្សាយតែម៉ាដុំៗ»។

លោក វ៉ែន រតនា អនុប្រធាននាយកដ្ឋានរដ្ឋបាលក្រសួងព័ត៌មានចេញមកទទួលញ្ញាត្តិបានប្រាប់Newsroom Cambodia ថាក្រោយពីរលោកទទួលយកញ្ញាត្តិនេះហើយលោកនឹងឆ្លងទៅរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងព័ត៌មាន។
លោកលើកឡើងថា៖ «ខ្ញុំឆ្លងទៅឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីបើឯកឧត្ដមគាត់មានប្រសាសន៍យ៉ាងម៉ិចអីយ៉ាងម៉ិចខ្ញុំផ្ដល់ឱ្យខាងស្នើសុំវិញ»៕