Cambodia — In past decades, the family of Heur Sophy, 44, made their living with the flow of the seasons in the northern riverlands of landlocked Stung Treng province.

During the rainy months in the Sesan district village of Kamphun, her father and grandfather would farm the rice fields. In the dry season, they turned to fishing, harvesting much of the family’s annual intake of protein from their nets along the river. From her early memories of life on the water, Sophy could remember her relatives easily filling their boat with night-time fishing excursions from the rich natural fishery. 

However, the once-thriving routine of her family and more than 500 other families in Kamphun commune began to change with the construction of the 400-megawatt Lower Sesan II dam, which became operational in December 2018 and altered the river flow and fish habitats. Now, the fishing practices that once sustained entire communities produce only a dwindling, meager catch.

“The water flow has become unpredictable. Fish migration patterns are disrupted, and fish populations have declined,” Sophy said.

Today, Cambodia’s domestic energy mix is largely dominated by hydropower and coal, which respectively account for 46% and 48%  of supply. Meanwhile, solar arrays in the sun-drenched kingdom currently provide just about 5% of the country’s electricity.

However, this mix could be dramatically overhauled in the years to come. According to the kingdom’s master plan for energy development, by 2040 a growing use of solar photovoltaic arrays could produce the largest share of electricity on the national grid at nearly 30% of the country’s electricity. This would also come amidst lower investment in hydro or fossil-fuel-fired power.

Even as falling costs and improving efficiency of solar developments have driven up its feasibility,  bureaucratic hurdles and political reluctance have historically limited its full potential in Cambodia. If the master plan comes to light, it would mean an about-face from current policy that appears to favor large-scale and often controversial hydroelectric projects.

The environmental tradeoffs of energy infrastructure development are perhaps most easily seen in the riverlands of northern Cambodia, where Sophy and other locals have struggled to adapt to the ecological decline caused by damming.

Near the Sesan II dam, where well-connected development groups are considering new proposals for additional major dam sites, families now make the best of what’s left in the natural fishery.

When Sophy was 15, a one-hour boat trip with her father could yield 80 to 90 kilograms of fish. Now, her family has to travel farther and spend twice as much time, only to catch a third of what they used to.

The same decline applies to their rice harvest during the rainy season. Locals and conservationists say the dams trap vital sediments needed for healthy agriculture around the Mekong River.

When she was young, her family’s rice fields along the Mekong river would yield 3 to 4 tonnes per year. It was more than enough for a “good life,” with extra to trade for profit, she said. 

Now, she said, it would be a miracle to get even half of that. The most she can hope for is around half a tonne per year. 

Unharnessed Sunshine

As with most forms of development, energy infrastructure planning depends on cost-benefit analyses. 

“The greatest challenge with large infrastructure projects is finding the right balance between the necessary tradeoffs and avoiding overburdening local communities with negative impacts,” said Courtney Weatherby, deputy director and research analyst at the Mekong-focused Stimson Center.

Rapid economic development and continued industrial growth are projected to quadruple electricity demand in Cambodia by 2040, according to the World Bank. This would require approximately $20 billion in investments to expand generation capacity and the transmission grid. 

As the kingdom faces the need for these more broadly focused upgrades, Weatherby said it would be a good time to drive toward sustainability.

“Cambodia has an opportunity to push for a greener energy future by requesting investment specifically in clean technologies like solar, battery storage, and closed-loop systems of pumped storage hydropower,” she said.

So far, large-scale solar farm development has moved slowly in light of the country’s immense amount of untapped shine. But that picture may be starting to change.

In 2018, Cambodia introduced a solar generation regulation, a new driver for the country’s solar PV system development. Cambodia’s grid-scale solar development started with just a 10 MW pilot in 2017. Today, nine solar power plants are connected to the national grid and are capable of producing up to 444 megawatts (MW), according to the Stimson Center’s Mekong Infrastructure Tracker.

That tracker also reveals 620 MW of capacity is on the way from two solar farms currently under construction, with an additional four installations planned.  

Cambodia is also set to enhance its renewable energy infrastructure with two new storage projects, according to Minister of Mines and Energy Keo Rottanak. Speaking at an August regional ministerial meeting in Jakarta, Rottanak announced the launch of a 2,000 MW battery system next year and a 1,000 MW pumped storage hydro project set for completion by 2028.

This announcement follows Rottanak’s remarks in July, where he highlighted the government’s encouragement of solar energy use, pointing to the reduction of import taxes on solar panels from 35% to zero as a key measure.

Still, experts say more is needed from both hardware and public policy to clear the way for a solar renaissance.

Han Phoumin, senior energy economist for the Economic Research Institute for ASEAN and East Asia (ERIA), said rooftop solar already provides enticing benefits to homes and businesses, especially since the cost of PV modules has dropped dramatically, almost 96% from 2010.

To fully capitalize on that, Phoumin said households should be able to both consume and produce electricity on the grid. That would require EDC to invest in upgrades such as a digitized electricity system with a smart grid to manage weather forecasting and load-demand forecasting, he explained. 

“EDC would need a system that can automatically predict every minute in-and-out energy, a stabilized grid to avoid unexpected blackouts and battery storage to store unused power for later supply,” he said.

The Solar Push Amidst Industrial Growth and Global Sustainability Demands

With all that sun beating down, the vital garment, footwear and travel goods manufacturing sector may be the country’s best vehicle for change. That’s because producers are increasingly eyeing rooftop solar arrays to cut energy costs while meeting sustainability demands from international brands. 

The garment industry plays a significant role in Cambodia’s economic growth and is one of the largest energy consumers. Home to more than 1,300 factories employing about 840,000 workers, most of whom are women, the country’s garment sector contracts with major international fashion brands such as Adidas, Gap, H&M, Marks and Spencer, Nike, Tesco, and UNIQLO. 

Transitioning to solar energy could significantly reduce the carbon footprint of Cambodia’s industrial sectors and align with global sustainability goals. This move will not only free Cambodia from a reliance on high-emission energy sources but also meet the growing demand for cleaner production methods from international buyers in the garment sector.

“Our clients are from European countries, and they demand us to operate with clean energy, “ said So Saveth, a general manager of the Footsteps garment factory in Phnom Penh, which has had an on-grid rooftop solar array since 2018. “From a business perspective, we want both financial and environmental feasibility.”

In Cambodia’s garment sector, wood accounts for about 70% of energy consumption, as revealed in the energy audits of 50 factories conducted during the EU Switch Garment project, which aims to boost competitiveness and reduce environmental impact. Around 300,000 tonnes of wood are burned and used by the garment sector each year in the production to produce heat and steam, producing roughly 368,000 tons of carbon emissions into the atmosphere.

The U.N.’s goal to limit global warming to 1.5°C requires a 45% reduction in emissions by 2030 and net zero by 2050. The global garment sector currently accounts for up to 8% of the world’s greenhouse gas emissions, but experts say the industry’s emissions could rise 49% by 2030 if current practices continue.

For industry players, all of these factors plus external pressure make a transition to sustainable production both necessary and unavoidable, said Ken Loo, the secretary general of the Textile, Apparel, Footwear & Travel Goods Association in Cambodia (TAFTAC), formerly known as the Garment Manufacturers Association in Cambodia.

“We encourage our members to install rooftop solar, claiming it is a way to meet buyers’ demand and their commitment toward 100% renewable energy by 2050,” he said.

“If we meet the criteria from buyers, it means the factories could obtain more orders from buyers,” he added. “On the other hand, if we fail to meet buyer’s demand, the factory could lose the orders.”

Along with speaking directly to industry, Loo said TAFTAC also works with the government to push for better energy policy and make it more convenient when factory members want to install rooftop solar.

In July, TAFTAC joined a coalition of business advocacy groups that beseeched the government to cut fees applied to users of large PV systems, most of which are in the industrial sector. The EAC has not yet shown signs of any willingness to ease these restrictions. 

Heng Kunleang, the government spokesman for the EAC’s overseeing Department of Energy, did not respond to a request for comment. Officials managing the energy sector have said in the past that the capacity charge – a monthly fee applied by PV project size rather than usage – is necessary to keep the grid stable and funded.

“We are trying to convince the government how important it is to have a policy that makes it easier for our members in the garment sector because it is the demand from our buyers,” said Loo. “If we don’t have that, our buyers could leave us, leave Cambodia. Therefore, we need policies that support our sector for this transformation.”  

—

This story was supported by Internews’ Earth Journalism Network through the Strengthening Transparency in Infrastructure Development Through Environmental Reporting in Southeast Asia project.

Socheata Hean is a multimedia journalist in Phnom Penh, Cambodia. Her coverage is mainly on politics, human rights, education, environment, GEDSI, health, cultures, and arts — all of these align with the UN SDGs. These reports have significantly influenced decision-making at various levels, from government bodies to UN agencies and NGOs.

លោកបាននិយាយដូច្នេះថា៖ «ខ្ញុំប្រើទឹកស្រះសម្រាប់ហូបចុក ទឹកអណ្ដូងសម្រាប់ដាំបាយ​ស្លរ»។

លោកគង់ សំបាន ជាប្រជានេសាទម្នាក់ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋដទៃទៀតដែលបានបរិហូបទឹកស្រះនេះនៅឃុំកំពង់់ភ្លុក ស្រុកសូទ្រនិគម ចម្ងាយប្រហែល៣០គីឡូម៉ែត ពីទីរូមខេត្តសៀមរាប ដែលជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏មានប្រជាប្រិយ។

ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានអះអាងថាពួកគាត់ធ្លាប់មានរោគសញ្ញាមួយចំនួនដូចជាចុកពោះបន្តិចបន្តួច ស្បែកស្ងួតហួតហែង ធ្មេញមិនសូវស ខណៈដែលសម្រាប់អ្នកខ្លះ ពួកគាត់ថាបានហូរឡើងសាំហើយ។

ឃុំកំ​ពង់ភ្លុក មានពលរដ្ឋរស់នៅជិត ១ពាន់គ្រួសារ ដែលពួកគាត់ភាគច្រើនប្រកបរបរនេ​សាទត្រី។

អ្នកជំនាញឯកទេសទឹកស្អាត និងអនាម័យនៃអង្គការភ្លែនអន្តរជាតិកម្ពុជា លោកហង់ ហ៊ីប៊ុណ្ណា ផ្តល់ជាយោ​​ប​ល់ថា អាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាតិ គួរតែចុះទៅសិក្សានៅតំបន់នោះឡើងវិញ ហើយរកលទ្ធភាពដោះស្រា​យ ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីបង្ហាញពីទំនួលខុសត្រូវចំពោះបញ្ហានេះ។

លោកបាននិយាយថាយ៉ាងហោចណាស់ ផ្តល់ជាធុងចម្រោះជាដើម ឱ្យពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ជាបណ្តោះអា​ស​ន្ន ក្នុងដំណាក់កាល ដែលរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់មានលទ្ធភាពផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតបាន។

លោ​កបានគូសបញ្ជាក់ថា៖ «ការប្រើប្រាស់ទឹកខ្វះអនាម័យ ងាយប្រឈមនឹង​ជំងឺរាគ ជំងឺផ្លូវដង្ហើម ជំងឺសើរ​ស្បែ​ក ជំងឺភ្នែក ព្រូន និងជំងឺគ្រុនពោះវៀនជាដើម»។

យោងតាមមន្ត្រីអង្គការភ្លែនអន្តរជាតិកម្ពុជាដដែល ខេត្តសៀមរាបមានកុមារអាយុក្រោម ៥ឆ្នាំ កើតជំងឺរាគជាមធ្យម មួយដងក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយវាបង្កឱ្យកុមារខ្វះ​អាហារូបត្ថម្ភកាន់តែខ្ពស់ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ 

លោកវេជ្ជបណ្ឌិតណៅ តូច វិញបានពន្យល់ថា អំឡុងពេលដែលពលរដ្ឋពុំទាន់មានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ ពួកគេគួរតែយកទឹកស្រះ ឬទន្លេនោះ ទៅដាំឱ្យបានឆ្អិនល្អជាមុនសិន មុនយកទៅពិសារ ដើម្បីជៀសវាងកើតជំងឺរាគរូស និងប្រព័ន្ធសេរីរាង្គ។

លោកណៅ តូច បាននិយាយថា៖ «បើមិនដាំទេ គាត់នឹងប្រឈមជំងឺច្រើនណាស់ រាគ ចង្អោរ ក្អួត ឬអ្វីផ្សេងៗទៀត។ ទឹកនឹងអាចមានមេរោគអីណាមួយ បង្កក្នុងនឹងដែរ បើកន្លែងនឹងវាមានពួកអាសេនីច [AS] ពួកភ្លុំ [Pb] ពួកអីអាចធ្វើឱ្យពួកគាត់ខូចប្រព័ន្ធសេរីរាង្គដែរ»។

ត្រឡប់មកប្រជានេសាទ លោកសំបានវិញ គាត់បានអះអាងថាគ្រួសារគាត់ រួមទាំងអ្នកភូមិ ទាន់មិនមានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ទេ។

ដោយបានប្រកបរបរនេសាទនេះជិត២០ឆ្នាំមកហើយ  បុរសអាយុ៣៨ឆ្នាំរូបនេះ មានកូន ៥នាក់ក្នុងបន្ទុក បានរៀបរាប់បន្តថា បើទោះបីគាត់ដឹង​ថា ទឹកដែលគ្រួសារគាត់ កំពុងទ​ទួលទា​នសព្វថ្ងៃ អាចបង្កឱ្យមានជំងឺក៏ដោយ តែគាត់គ្មានជម្រើស ក្រៅពីបង្ខំចិត្តប្រើទឹកនេះទេ ដើម្បីដោះស្រាយជីវភាព។

​ដោយមានការងារជាប្រជាការពារភូមិផង លោកសំបាន ចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលរៀបចំឱ្យមានបណ្តាញទឹកស្អាត ឱ្យពួកគា​ត់​បានប្រើប្រាស់ ដើម្បីកាត់បន្ថយជំងឺផ្សេងៗ ខណៈពួកគាត់កំពុងជួបការលំបាកផ្នែកជីវភាព។ 

លោកបាននិយាយ​ថា៖ «យើងនៅឃុំកំពង់ភ្លុក យើងប្រើប្រាស់ទឹកទន្លេ វាអត់ល្អទេ ហើយមួយទៀត ទឹកលូទឹកអីធ្លា​ក់​ចូលក្នុងទឹកទន្លេ គឺទឹកនឹងអាចមានមេរោគ ប្រើនឹងវាប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ព្រោះយើងរាល់ថ្ងៃយើងប្រើប្រា​ស់ ពេលណាភ្លៀងទៅ វាមានលាមកសត្វវាហូរចូលចឹង ចឹងហើយវាអត់មានអនាម័យល្អទេ»។

ប្រជានេសាទម្នាក់ទៀត អ្នកស្រីជុំ ឡាយ អាយុ៣២ឆ្នាំ បាននិយាយថា ចាប់ពីគាត់ដឹងក្តីមក គ្រួសារគាត់ប្រើប្រាស់ទឹកស្រះរហូតនៅរដូវប្រាំង ហើយពេលខ្លះត្រូវទិញទឹកគេប្រើ ទាំងលំបាកដោយសារតែជីវភាពក្រីក្រ។

អ្នកស្រីបាននិយាយថា៖ «​​ខ្ញុំជួប​ការលំបាកដូចជា ប្រសិនជាខ្ញុំទិញទឹកគឺមានតំលៃ ៣០០០រៀល ក្នុងមួយធុង ប៉ុន្តែពេ​លខ្លះ​​​សូម្បីតែ ៣០០រៀលហ្នឹង​ ក៏ខ្ញុំមិនមានផង»។

ជំទប់ទី១ ឃុំកំពង់ភ្លុក លោកឈន  គុជស៊ាក់ បាននិយាយថា កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២១ មន្ត្រីជំនាញនៅក្រ​សួ​ង​ធនធានទឹក បានចុះមកសិ​ក្សាបញ្ហានេះដែរ ប៉ុន្តែថា ម​ក​ដល់​ពេលនេះ មិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានពីការបង្កើតប្រព័ន្ធទឹកស្អាតនៅតំបន់នេះនៅឡើយទេដោយលោកបានអះអាងថា ប្រហែលដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩។

មន្ត្រីឃុំរូបនេះ បានឃើញយល់ថា បើទោះគ្មានប្រព័ន្ធទឹកស្អាតប្រើប្រាស់ តែពលរដ្ឋនៅតំបន់នោះ មានប្រភពទឹកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃបាន ដូចជា ទឹកទន្លេ និងទឹកស្រះជាដើម ហើយថាប្រជាពលរដ្ឋខ្លះ ក៏មានលទ្ធភាពទិញទឹកបរិសុទ្ធ សម្រាប់បរិភោគ​ផងដែរ។

 តែយ៉ាងណាមន្ត្រីឃុំដដែលអះអាងបាននិយាយថា ប្រជាពលរដ្ឋនៅឃុំនេះ ចន្លោះ​ពី ៨០ទៅ៩០ភាគរយ មានការយល់ដឹងជុំវិញការប្រើប្រាស់ទឹក ដោយមានអនាម័យ ក្នុងចំណោមពលរដ្ឋ ៩៩០ គ្រួសារ ដែលមានសមាជិក ៣ ៨៤១​នាក់។

លោកបាននិយាយថា៖ «ក្នុងនាមរដ្ឋបាលឃុំ យើងក៏ព្យាយាមដោះស្រាយដែរ បញ្ហាខ្វះទឹកស្អាតហ្នឹង​ តាមរយៈទាក់​​ទ​ងក្រសួងធនធានទឹក អង្គការដៃគូរ។ តែជម្រើសដែលយើងមិនទាន់ទទួលបាននោះ គឺ​មិនទាន់មានការឆ្លើ​យតបពិតប្រាកដជាក់លាក់ណាមួយ ប៉ុន្តែគម្រោងយើងសរសេររួចអស់ហើយ»។​

ប្រធានមន្ទីរឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍ ខេត្តសៀមរាប លោកជា វុធឡុង បានមានប្រ​សា​សន៍ថា ខេត្តមិនទាន់មានលទ្ធភាពផ្គត់ផ្គង់ប្រព័ន្ធទឹកស្អាត ទៅដល់តំបន់ជនបទនៅឡើយទេ។

លោកបាននិយាយថា៖ «រដ្ឋអត់ទាន់មានលទ្ធភាពធ្វើទេ ព្រោះរដ្ឋធ្វើតែក្រុងសៀមរាបបំពេញមិនគ្រប់ផង ហើយដល់ពេ លចង់បានទឹកស្អាតប្រើដល់ទីជនបទទាល់យកឯកជនមកជួយ។[…] ព្រោះវិស័យទឹកស្អាតគេវិនិយោគទៅ​រ​បស់ របរសម្ភារៈមិនមែនដើមទុនតិចទេ គឺកន្លះលានទៅមួយលាន[លានដុល្លារ]អី។ អាហ្នឹងខ្នាតតូចផ​ង ដល់ពេលចឹងវាអត់មានអ្នកវិនិយោគធ្វើទេ»។

ប្រធាននាយកដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ទឹកជនបទនៃក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ លោកស្រ៊ិន ពុទ្ធី បានឱ្យដឹងថា បញ្ហាប្រ​ឈ​​មនៃការខ្វះខាតទឹកស្អាតនៅកំពង់ភ្លុកនេះ លោកនឹងទាក់ទងទៅកាន់មន្រ្តីឱ្យចុះពិនិត្យ។

លោ​កបានបញ្ជាក់ថា ការតបណ្ដាញទឹកស្អាតនៅទូទាំងប្រទេសសម្រេចបាន ៧៥,១២ភាគរយ ខណៈជា​ង ​២៤ភាគរយទៀត នៅមិនទាន់តបណ្តាញទឹកស្អាតទៅដល់ទេ។

លោ​កបាននិយាយថា៖ «ចំពោះបញ្ហា និងការប្រឈមនៃការខ្វះខាតទឹកស្អាតប្រើប្រាស់នៅតំបន់កំពង់ភ្លុកនេះ ក្រសួងមិនទាន់ទទួលបានព័ត៌មានទេ។ ខ្ញុំនឹងឱ្យខាងមន្ទីរអភិវឌ្ឍន៍ជនបទចុះពិនិត្យមើល»។

តែយ៉ាងណា លោកពុទ្ធី បានបញ្ជាក់ថា ក្រសួង​បានកំណត់​ត្រឹម ឆ្នាំ២០២៥ ខាងមុខនេះ ពលរដ្ឋកម្ពុជាទាំងអ​ស់នឹងទទួលបានទឹកស្អាតប្រើប្រាស់គ្រប់ៗគ្នា។

របាយការណ៍ អង្គការយូនីសេហ្វ អំឡុងឆ្នាំ២០១៩ បាននិយាយថា ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាម្នាក់ ក្នុងចំណោមបីនាក់ ប្រើប្រាស់ទឹកពីប្រភពដែលពុំត្រូវបានកែលម្អ  ហើយពួកគេមិនបានបែងចែកសំណល់រប​​ស់មនុស្ស ឱ្យនៅដោយឡែកពីមនុស្ស ប្រកប​ដោយអនាម័យនោះឡើយ។

 អង្គការនេះ បានរកឃើញទៀតថា ក្នុងចំណោមសាលាមត្តេយ្យសិក្សាចំនួន១០ មាន​ ៧សាលា ដែលពុំមានបរិក្ខា​​រអនាម័យ  និងទឹកស្អាត ហើយក្នុងចំណោមមណ្ឌលសុខភាព នៅតំបន់ជនបទចំនួនពីរ មានមួយកន្លែង​ដែលពុំមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រើប្រាស់ពេញមួយឆ្នាំ។

បញ្ហានេះ យូនីសេហ្វបានបញ្ជាក់ថា កុមារបន្តជួបបញ្ហាក្រិសក្រិន និងបាត់បង់ជីវិត ដោយសារមូលហេតុពាក់ព័ន្ធ​នឹងទឹ​កស្អា​ត និងអនាម័យ ដែលគេអាចបង្ការជាមុនបាន កន្លែងលាងដៃនៅក្នុងសហគមន៍ និងសាលារៀន​រ​បស់​ពួ​កគេ។ ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ជនបទ ប្រជាពលរដ្ឋមានចំណេះដឹងតិចតួច អំពីសារៈសំខាន់នៃ​អនាម័យ​​ត្រឹមត្រូវ៕

Q: តើអ្វីទៅជាបទល្មើសព្រៃឈើ?​

A: បើ​ជា​ទូទៅ​ បើ​ដឹក​ចេញ​ពី​ព្រៃ​ការពារ​គឺ​ខ្ញុំ​ចាត់​ទុក​ជា​បទ​ល្មើស​ ការ​ដឹក​ចេញ​បើ​មិន​មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ត្រឹមត្រូវ មិន​មាន​លិខិត​ត្រឹម​ត្រូវ​​ ព្រោះអី​ខ្ញុំ​គិត​ថាទោះ​បី​ជា​​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ព្រៃ​ការពារ​ ក៏​ពិត​មែន​ ប៉ុន្តែ​អ្នក​មូលដ្ឋានគាត់​​អាច​មាន​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ស្នើសុំ​ទៅ​អាជ្ញាធរ​ពាក់ព័ន្ធ​ សាង​សង់ជា​ផ្ទះ​មិន​មែន​ជា​បទ​ល្មើស​ទេ​ មាន​ន័យ​ថា​​​គាត់​អាច​ស្នើសុំ​ជា​ផ្ទះ​សម្រាប់​រស់​នៅ​ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​បទ​ល្មើសនោះ​ គឺ​ការ​លួច​កាប់​ឈើ​ហើយដឹក​ឈើ​ចេញ​ពី​ក្នុង​ព្រៃ​យក​ទៅ​លក់​បន្ត ​​នេះ​បទ​ល្មើសព្រៃឈើ។​

Q: តើ​ប្រភេទ​ព្រៃ​ណា​ខ្លះ​ដែល​អាច​ទាញ​យក​អនុ​ផល​ពី​ព្រៃ​ឈើ​បានដោយមិន​ខុស​ច្បាប់​​? ​

A: បាទ​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹងប្រភេទ​ការ​ប្រមូល​ផល​អនុ​ផល​ព្រៃ​ឈើ​ដែល​មិន​ខុស​ច្បាប់​ហ្នឹង​ វា​មាន​ដូច​ជា​ការ​ដងជ័រ​ទឹក​ យើង​ដុត​គល់វា​យក​ជ័រ​ទឹក​មាន​ដូច​ជា​ឈើទាល​អី​ជា​ដើម ​ហ្នឹង​វា​ជាការ​ដក​ហូត​ការប្រមូលផល​ដែល​មិន​ខុស​ច្បាប់​ ហើយ​ទន្ទឹម​ហ្នឹង​មាន​ផ្សេងៗទៀត​ មាន​ដូច​ជា​ការ​ទៅរក​វល្លិ ផ្ដៅ​ ទៅ​បេះ​គុយ​ យក​មក​លក់​អី​ដើម​ហ្នឹង​ វាមិន​មែន​ជា​ការ​ប្រមូល​ផល​ដែល​ខុស​ច្បាប់​ទេ​។

Q: តើលោក​យល់​យ៉ាងណាដែរចំពោះ ស្ថានភាពព្រៃឈើនៅប្រទេសកម្ពុជា?​

A: សម្រាប់​ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា​អំពី​ព្រៃ​ឈើ​នៅ​កម្ពុជា​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​វិ​នាស​សកម្ម​ហ្នឹង​វា​នៅ​តែ​មាន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ហើយ​វា​ជា​ជំងឺ​ដែល​ពិបាក​ព្យាបាល​ណាស់​ប្រសិន​ជា​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ​ ឬ​អ្នក​ដឹក​នាំ​ស្ថាប័ន​ក្រសួង​ដែល​ធ្វើការ​ពាក់​ព័ន្ធ​ហ្នឹង​ដែល​មិន​ប្ដេជ្ញា​ចិត្តក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ទេ​ ខ្ញុំ​មិន​រំពឹង​ថា​ព្រៃ​ឈើ​ដែល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ការ​ពារ​ហ្នឹង​នៅ​សល់​ទេ​ ព្រោះ​អី​យើង​មើលឃើញ​កន្លង​មក​ហ្នឹង​គាត់​តែង​តែ​និយាយ​ថាការ​ពារ​មិន​បាន​មួយ​រយ​ភាគរយ​ទេ​ ផ្ទៃ​ដី​ព្រៃ​ហ្នឹង​វា​ធំ​ធេង​ណាស់​រហូត​ទៅ​ដល់​រាប់​លាន​ហិច​តា ហើយ​ឧទ្យាន​នុរក្ស​ហ្នឹង​មាន​តែ​ប៉ុន្មាន​ពាន់​នាក់​ទេ។​

ខ្ញុំ​មិន​ដឹង​ថា​គាត់​យក​ជា​ហេតុ​ផល​ត្រឹម​ត្រូវ ​ឬក៏​ជាលេស​ដោះ​សារ​ដើម្បី​ច្រាន​ចោល​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ទេ​ ព្រោះ​កន្លង​មក​គាត់​ថា​ឧទ្យាន​នុរក្ស​គាត់​ខិត​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ធ្វើការ​ ខិតខំ​ល្បាត​អី​ជា​ដើម​ហ្នឹង​ ប៉ុន្តែ​វា​មិន​អាច​ទប់​ស្កាត់​បាន​មួយរយ​ភាគរយ​ហ្នឹង​ ដោយ​សារ​តែ​ផ្ទៃ​ដី​ហ្នឹង​វា​ធំ​ធេង​ជា​ដើម​ហ្នឹង​ ដែល​គាត់​ធ្លាប់​លើក​ឡើង​ ហើយ​គាត់​ធ្លាប់​លើក​ឡើង​ថា​ព្រៃ​ឈើ​ស្រុក​ខ្មែរ​ហ្នឹង​មាន​តែ​បទ​ល្មើស​ទ្រង់​ទ្រាយ​តូច​ទេ​។

អ្វី​ដែល​ជា​ការ​គត់​សម្គាល់​ហ្នឹង ​យើង​មិន​ដែល​ឃើញ​ក្រសួងបង្ហាញថា​អ្វី​ទៅទ្រង់​ទ្រាយ​តូច អ្វី​ទៅ​ហៅ​ថា​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ បើ​មែន​ទែន​ទៅ​ដឹក​ចេញ​ពី​តំបន់​ព្រៃ​ដូច​គ្នា​ ទោះ​បី​តូច​ ឬ​ធំ​នៅ​តែ​ជា​បទ​ល្មើសដដែល​​ទេ​ ហើយ​រហូត​មក​ដល់​ថ្ងៃ​​នេះ ​បើ​តាម​សហគមន៍​នៅ​មូល​ដ្ឋាន ​ក៏​នៅ​បន្ត​ឃើញ​មាន​ការ​ដឹក​ចេញ​ពី​តំបន់​ព្រៃ​ការ​ពារ​ដែរ​មាន​ព្រៃ​ឡង់​ ព្រៃ​ព្រះ​រកាអី​ជា​ដើម​ ចឹង​ចង់​មិន​ចង់​ព្រៃ​ឈើ​យើង​អាច​នឹង​នៅ​បាន​ដូច​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ទេ​បាទ​ ហើយ​វា​អាច​ថា​នៅ​ក្នុង​ថ្ងៃ​អនាគតទៅ​ព្រៃ​ហ្នឹង​រិច​រឹល​ទៅ​វា​អាច​ថា​ដក​ព្រៃ​ហ្នឹង​ចេញ​ពី​តំបន់​ការ​ពារ​អ៊ីចឹង​ អាច​ជា​យក​ហេតុផល​ថា​ជា​ព្រៃ​សឹក​រឹច​រឹល​ទៅ​ គេ​អាច​វិនិយោគ​តំបន់​ព្រៃ​ណា​មួយ​ទៅ​ឱ្យ​ក្រុម​ហ៊ុន​ឯក​ជន​អី​ជា​ដើម​ហ្នឹង​។

Q: តើ​កត្តា​អ្វី​ខ្លះ​ដែល​ជា​មូលហេតុ​នៃ​ការ​បាត់​បង់​ព្រៃ នៅ​ប្រទេសកម្ពុជា​?​

A: បើ​មែន​ទែនអាច​ពាក់​ព័ន្ធ​រឿង​សំខាន់​បំផុត​​ខ្ញុំ​អាច​ចាត់​ទុក​ថាមាន​អំ​ពើរ​ពុក​រលួយ​នៅ​ក្នុង​វិស័យ​ព្រៃ​ឈើហ្នឹង​ទី​មួយ​ ហើយ​ទី​ពីរ​អាច​ថា​កត្តា​សេដ្ឋ​កិច្ច​ពលរដ្ឋ​នៅ​មូល​ដ្ឋាន​ក្រី​ក្រ​ដែល​គាត់​អត់​មាន​គំនិត​ថា​ទៅ​រក​ស៊ី​អី​ អ្វី​ដែលគាត់​ធ្វើ​ គឺ​គាត់​ទៅ​កាប់​ព្រៃ​ លក់​ដើម្បី​ជីវភាព​គ្រួសារ​ពួក​គាត់​អី​ជាដើម​ហ្នឹង​ ហើយ​មូល​ហេតុ​ចម្បង​ទៀត​នោះ​គឺ​ពាក់​ព័ន្ធ​ទៅ​នឹងការ​មិន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ និង​ទទួល​បាន​លុយ​កាក់​ពី​ការ​កាប់​ព្រៃ​ឈើ​អី​ហ្នឹង​ជា​មូល​ហេតុ​សំខាន់។​

ហើយ​មួយ​ទៀត​សោតហ្នឹង ​គឺ​ថា​មន្ត្រី​ថ្នាក់​ក្រោម​ហ្នឹង​អត់​មាន​អំណាចគ្រប់​គ្រាន់​ មានន័យ​ថា​គាត់​មិន​មាន​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ចាប់​ជន​ល្មើស​ណា​ដែល​ អាច​មាន​ករណី​ជន​ល្មើស​មាន​ខ្នង​បង្អែក​ជា​មន្រ្តី​រាជ​ការ​ ឬក៏​ជា​ទាហាន​អី​ជា​ដើម​ទៅ។​

Q: តើ​យើង​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​ការ​ធានា​ថា​មិន​មាន​ការ​កាប់​ព្រៃឈើ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់​ត​ទៅ​ទៀត?

A: បើ​យើង​និយាយ​ពី​ប្រទេស​នីតិរដ្ឋ​ មិន​បាច់​ទៅ​ធ្វើ​អី​វែង​ឆ្ងាយ​ទេ​ ឱ្យ​តែ​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ហ្នឹង​មាន​ស្មារតី​ មាន​ឆន្ទៈ​ពិត​ប្រាកដ​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្គាត់​ជា​ចំណុច​មួយ​សំខាន់ ហើយ​មួយ​ទៀត​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ហ្នឹង​ត្រូវ​តែ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱ្យ​សាធារណជន​ហ្នឹង​បាន​ចូល​រួម​ក្នុង​កិច្ច​ការ​ពារ ​បើ​ទោះ​ជា​ច្បាប់​មាន​ចែង​មែន ​ក៏ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​យើងឆ្លងកាត់​​កន្លង​មក​ហ្នឹង​មិន​បាន​មាន​ចែង​ក្នុង​ច្បាប់​ទេ។​

នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ គាត់សរសេរ​​ឱ្យ​សាធារណៈ​ជន​ការពារ ​ក៏ប៉ុន្តែ​នៅពេល​ដែល​សាធារណជន​ចូលរួម​ការ​ពារ​ ក៏ប៉ុន្តែ​នៅ​សាធារណជន អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​អី​ ឬក៏​សហគមន៍​ចូលរួម​ការ​ពារ​គាត់​បែរ​ជា​ហាម​ឃាត់​​ គាត់​ព្យាយាម​រក​ហេតុ​ផល​ដើម្បី​ចុះ​អនុស្សរណៈយោគយល់(MOU) ជាមួយ​ក្រសួង​បរិស្ថានមុន​ទៅ​ល្បាត​ ឬក៏​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ចូល​ព្រៃ​អី​ជា​ដើម​ទៅ ព្រោះ​អី​យើ​ង​មិន​មែន​មិន​ទុក​ចិត្ត​មន្រ្តី​រដ្ឋា​ភិបាល​ទាំងស្រុង​ទេ​ប៉ុន្តែ​អ្វី​​ដែល​ជា​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្ញុំ​ កាល​ណា​ដែល​យើង​ចុះ​​អនុស្សរណៈយោគយល់(MOU) ទៅ​វា​អត់​មាន​អី​ចំណេញ​ទេ​វា​មាន​តែ​ខាតពេល​​នៅ​ក្នុង​ការចុះ​ទៅ​ល្បាត​ទេ​ ការ​ចុះអនុស្សរណៈយោគយល់(MOU)​​​ហ្នឹង​ទៀត​សោត​មិន​ដែល​សាធារណ​ជន​ទៅ​ធ្វើអនុស្សរណៈយោគយល់(MOU)ជាមួយ​ក្រសួង​ទេ​ នេះ​ជា​ហេតុ​ផល​អត់សម​រម្យ​ទេ។

​អ៊ីចឹង​ក្រសួង​ពិចារណា​ឡើង​វិញ​ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បុព្វហេតុ​នៃ​ការ​ពារ​ព្រៃឈើ​ដូច​គ្នា​ ក្រសួង​គួរតែ​បើក​ទូ​លាយ​ឱ្យ​សាធារណ​ជន​ ក៏​ដូច​ជា​សហកគមន៍​មូល​ដ្ឋាន​ឱ្យ​ពួកគាត់​បាន​ចូល​រួម​ចំណែក​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ក្នុង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ធន​ធាន​ធម្មជាតិ​យើង​។​

Q: តើលោក​យល់​ថាស្ថាន​ភាព​​ព្រៃ​ឈើនឹង​មាន​ភាព​ល្អ​ប្រ​សើ​រទេ​ក្នុង​ថ្ងៃ​អនាគត?

A: នា​អនាគត​ យើង​​មិន​អាច​មើល​ឃើញ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​បើ​យើង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​​ ប្រសិន​ជា​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ ​អ្វី​ដែល​រដ្ឋា​ភិបាល​នៅប្រកាន់​ចរិក​ដដែល​ ការ​ធ្វើការ​ដដែល​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ព្រៃ​ឈើ​មិន​ស្ថិតថេរទេ​ នឹង​កាន់​តែ​សឹក​រិចរឹល​បន្ថែម​ទៀត​ ហើយ​ប្រសិន​ជា​គាត់​មាន​ការ​កែ​ប្រែ​មាន​យុត្តិសាស្រ្ត​ថ្មី​ គាត់​មាន​ឆន្ទៈ​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​ពិត​ប្រាកដ​ បំបាត់​នៅ​អំពើរ​ពុករលួយ​ បក្សពួក​និយម​អ៊ី​ចឹង​ជា​ដើម​ ហើយ​បើក​ចិត្ត​ទូ​លាយ​ឱ្យ​សាធារណជន​ចូល​រួម​ ទោះ​បី​ជា​មាន​កាប់​តិច​តួច​បំផុត​ ហ្នឹង​ខ្ញុំ​គិត​ថា​អាច​ទប់​ស្កាត់​បាន​​​ប្រសិន​បើរដ្ឋា​ភិបាល​គាត់​យក​គំនិត​ហ្នឹង​ទៅ​ពិចារណា​។

Q: តើ​លោកមាន​អនុសាន៍បាន​ណា​ដើម្បី​មិន​មាន​បទ​ល្មើស​ព្រៃ​ឈើ​តទៅ​ទៀត?​​

A: ជា​យោបល់​ខ្ញុំ​ ក្នុងនាម​ជា​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​សាមញ្ញ​ ខ្ញុំ​មាន​គំនិត​បែប​សាមញ្ញ​ មាន​តែ​មាន​ការ​បើក​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ចូល​រួម​ការ​ពារ​ហើយ​ហ្នឹង​ ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​ហ្នឹង​មាន​ឆន្ទៈ​ពិតប្រាកដ​ កុំ​ឱ្យ​មាន​អំ​ពើ​ពុក​រលួយ​ក្នុង​វិស័យ​ព្រៃ​ឈើ​ហ្នឹង​ យើង​ការ​ពារ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ ប៉ុន្តែ​ប្រសិន​បើ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ចំនួន​នៅ​តែ​មាន​គំនិត​លោភលន់​ចង់​បាន​តែ​ឯង​ ចង់​បាន​ការ​កេង​ចំណេញ​ពី​តួនាទី​របស់​គាត់​ បើក​ដៃ​ឱ្យ​ឈ្មួញ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ​ ហ្នឹង​វា​បាត់​បង់​ហើយ​។

ហើយ​មួយ​ទៀត​ សាធារណ​ជន​ទាំង​អស់​គ្នា​ ទោះ​បី​ជា​យើង​មិន​មែន​ជា​អ្នក​នៅ​ស្រុក​ព្រៃ​ ក៏​ពិត​មែន​ ប៉ុន្តែ​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​យើ​ង​អត់​មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ដែរ​ដូចទស្សនៈលោក​បណ្ឌិតកែម ឡី​ដែល​គាត់​លើក​ឡើង​ថា​ «បើយើង​មិន​ធ្វើ​អ្វី​សោះ​ក៏​រង​គ្រោះ​ដែរ»​ ហើយ​ពាក្យ​ដែល​គាត់​លើក​ឡើង​ហ្នឹង​មាន​ន័យ​ទូ​លំ​ទូ​លាយ​ណាស់​ ដែល​គ្រប់​ស្ថាន​ការ​ដែល​យើង​អាច​មក​សិក្សា​បាន​ ចំណុច​នេះ​។

ខ្ញុំ​ចង់​រំលេច​ត្រង់​ហ្នឹង​ដែល​ខ្ញុំ​ចង់​និយាយ​ថា​ទោះ​បី​ជា​យើង​នៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុង​ក៏​ដោយ​ យើងមិន​មែន​នៅ​ព្រៃ​ក៏ដោយ ​តែ​ប្រសិន​ជា​នៅ​តំបន់​ព្រៃ ​វា​បាត់​បង់​ព្រៃ​ឈើ​ទៅ ​អ្នក​នៅ​ក្រុង​ក៏​រស់​មិន​បាន​សុខ​ដែរ​ ដោយ​សារ​តែ​អស់​ព្រៃ​ឈើ​ទៅ​ អាកាសធាតុ​ប្រែប្រួល​ វា​អាច​ថា​ខែ​វស្សា​ទៅ​ទឹកជំនន់​ ហើយ​ខែ​ប្រាំង​ទៅ​គ្រោះ​រាំងស្ងួត​អ៊ីចឹង​ជា​ដើម​ វាមិន​មែន​ប៉ះ​ពាល់​តែ​នៅ​ស្រុក​ព្រៃ​ទេ​ អ៊ី​ចឹង​ហើយ​បាន​ជា​ខ្ញុំ​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ថា​ជា​ពិសេស​យុវជន​ជំនាន់​ក្រោយ​​នេះ​ត្រូវ​តែ​ចូល​រួម​ឱ្យបាន​សកម្ម​ដើម្បី​ ទោះ​បី​ជា​មិន​បាន​ចុះ​ទៅ​ព្រៃ​ផ្ទាល់​។

សាធារណជន​ យុវជន​ហ្នឹង​ត្រូវ​តាម​ដាម​តាម​រយៈ​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​តាម​សារព័ត៌មាន​ តាម​រយៈ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​តាម​ប្រព័ន្ធសង្គម​អី​ជា​ដើម​ យើង​ចូល​រួម​​ចែក​រំលែក​គ្នា​share ដើម្បី​ឱ្យ​ដំណឹង​នេះបាន​ទៅ​ដល់​ប្រមុខ​រដ្ឋា​ភិបាល​ឱ្យ​គាត់​បាន​ឃើញ​បាន​ដឹង​ ថា​សាធារណជនក៏បាន​ចូល​រួម​ដឹង​លឺ​ដែរ​អំពី​ការ​បាត់​បង់​ព្រៃឈើ​ហ្នឹង​ កុំឱ្យមាន​ការលើក​ឡើង​ថា​អ្នក​តវ៉ាមួយ​ចំនួន​មក​ដល់​ផ្ទះ​គាត់​អី​ហ្នឹង​ ជំនាន់​ហ្នឹងគាត់​និយាយ​ថា​គាត់​អត់​បាន​ដឹង​អីផង​ អាច​ដឹង​ថា​លើក​មុន​គាត់​អត់​ដឹង​អី​មែន​ ប៉ុន្តែ​ឥឡូវ​ហ្វេស​បុក​វា​មាន​ប្រ​ជា​ប្រិយ​ភាព​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​តាម​ដាន​ច្រើន​ ខ្ញុំ​គិត​ថា​ពេក​គាត់​ចែក​រំលែក​ច្រើន​គាត់​បាន​ឃើញ​បាន​ដឹង​ចឹង​៕

លោក​​ឡាំ​ហុង ​សុន ​ប្រ​ធាន​លេ​ខា​ធិ​ការ​ដ្ឋាន​តំ​បន់​ទឹក​ជំ​នន់ ​និង​គ្រោះ​រាំង​ស្ងួត​​បាន​មាន​ប្រ​សាសន៍​ថា ដោយ​សារ​មាន​ភ្លៀង​ធ្លាក់​ខ្លាំង ​ទំ​នប់​វា​រី​អគ្គិស​នី​នៅ​ទន្លេ​មេ​គង្គ​ក្រោម​ រួម​ទាំង​ទំ​នប់​ទឹក​បាន​បញ្ចេញ​បរិ​មាណ​ទឹក​យ៉ាង​ច្រើន​ក្នុង​កំ​ឡុង​ថ្ងៃ​ទី​២៤-២៥ ខែ​កក្ក​ដា​ ដែល​​បណ្តាល​ឱ្យ​ក​ម្ពស់​ទឹក​ហក់​ឡើង​យ៉ាង​លឿន។

លោកបានបន្ថែមទៀតថាគេមិនទាន់ដឹងច្បាស់ថាតើការកើនឡើងទាំងនេះបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាត ឬយ៉ាងណានោះទេ។

លោកឡាំ​ ហុងសុនបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ការបញ្ចេញទឹកភ្លាមៗពីទំនប់វារីអគ្គិសនីបង្កជាបញ្ហាប្រឈមចំពោះការព្យាករណ៍កម្ពស់ទឹកទន្លេ» ដោយកត់សម្គាល់ថា

គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គបានដំឡើងស្ថានីយជលសាស្ត្រស្វ័យប្រវត្តិចំនួន ៦៧ នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងដៃទន្លេ ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យទឹកភ្លៀង និងកម្រិតទឹក។

នៅប្រទេសកម្ពុជា កំរិតទឹកនៅលាតសន្ធឹងចាប់ពីខេត្តស្ទឹងត្រែង ដល់អ្នកលឿងក្នុងខេត្តព្រៃវែង ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើនឡើង ០,៨៥ម ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា។ក្នុងរយៈពេលប្រាំថ្ងៃបន្ទាប់ កម្រិតត្រូវបានព្យាករណ៍ថានឹងកើនឡើង ២,៦០ម ទៀត៕

យោង​តាម​សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន​របស់​អង្គការ​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​សត្វ​ព្រៃ​ ( Wildlife Alliance Cambodia ) នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​ ​កូន​សត្វ​ខ្លាពពក​​មួយ​ក្បាលនេះ​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ទៅ​សង្គ្រោះ​បន្ទាន់​នៅ​មជ្ឈមណ្ឌល​សង្រ្គោះ​សត្វ​ព្រៃ​ភ្នំ​តា​ម៉ៅ​ ដើម្បី​ព្យាបាល​របួស​ពី​សំណាក់​គ្រូ​ពេទ្យ​ជំនាញ​ផ្នែក​បសុព្យាបាល​។ ទោះ​បី​ជា​ការ​វះកាត់​ប្រព្រឹត្តិ​ទៅ​ដោយ​ជោគ​ជ័យ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារសភាព​ទន់​ខ្សោយ​ខ្លាំង​ ​កូន​សត្វ​កម្រ​នេះ​​បាន​បាត់បង់​ជីវិត​ក្រោយ​ការ​វះ​កាត់​ពីរ​ថ្ងៃ ក្រោយ​ត្រូវបាន​មនុស្ស​ចាប់​ចង​ជើង ក្បាល និង​ថ្គាម​របស់​វា​អស់​រយ:ពេល​ពីរ​ថ្ងៃ​មុន​ពេល​ដែល​មូល​ដ្ឋាន​ប៉ូលីស​បាន​ទៅ​ដល់​។

លោក​និក ម៉ាក ( Nick Marks ) នាយក​កម្មវិធី​សង្គ្រោះ​ និង​ថែទាំ​សត្វ​ព្រៃ​នៃ​អង្គការ​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត​សត្វ​ព្រៃ​កម្ពុជា​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​៖ «អន្ទាក់​សម្លាប់​ ហើយ​អន្ទាក់​រាប់​ពាន់​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ពាស​ពេញ​ព្រៃ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដែល​លទ្ធផល​ចុង​ក្រោយ​នឹង​ក្លាយ​ជា​ព្រៃ​ទទេ​ស្អាត។ ហានិភ័យ​អន្ទាក់​គឺ​ច្បាស់​។ ប្រសិន​បើ​ច្បាប់​តឹង​រឹង​មិន​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​ឆាប់​ទេ​ ព្រៃ​កម្ពុជា​នឹង​គ្មាន​សត្វ​ព្រៃ​នៅ​សល់​ឡើយ​»។

​ការ​លើក​ឡើង​របស់​លោក​និក​ ម៉ាក បានទទួលអ្នក​​ប្រតិកម្ម​ប្រមាណ​ជាង ​១០០០នាក់​ ក្នុង​រយ:ពេល​១០​ម៉ោង​ លើ​សារ​បង្ហោះ​សារនេះ​។

អង្គការ​អភិរក្សសត្វព្រៃ​ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា​​ដែល​ហៅ​កាត់​ថា​ WAC បាន​បញ្ជាក់​ថា​ខ្លួន​ចូលរួម​សហការជាមួយ​ក្រសួង​បរិស្ថាន​ក្នុង​ការ​អំពាវ​នាវ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទាំងអស់​នៅ​កម្ពុជា​ឱ្យ​ឈប់​បរិភោគ​សត្វ​ព្រៃ​តទៅ​ទៀត​។

Newsroom Cambodia មិន​អាច​ទាក់ទ​ង​ទៅ​លោកនេត្រ​ ភក្រា​ អ្នកនាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​បរិស្ថាន​នៅ​រសៀល​ថ្ងៃ​សៅរ៍​នេះ​បាន​ទេ​។

កាលពី​ទិវា​សត្វ​ព្រៃ​ពិភព​លោកថ្ងៃទី​៣ មីនា ឆ្នាំ​២០២០ ក្រសួង​បរិស្ថាន​បាន​អំពាវនាវ​ ប្រជាពលរដ្ឋ​កុំ​បរិភោគ​សាច់សត្វ​ព្រៃ ព្រោះ​មាន​មេរោគ និង​គ្មាន​ការត្រួតពិនិត្យ​ត្រឹមត្រូវ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​មាន​ការប៉ះពាល់​ដល់​សុខភាព​។ ក្នុងនោះ​ក្រោយពី​ការផ្ទុះ​ជំងឺ​កូវីដ​ ១៩ ប្រទេស​ចិន​បាន​អំពាវនាវ​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​កុំ​បរិភោគ​សាច់សត្វ​ព្រៃ និង​កុំ​ជួញដូរ​សត្វព្រៃ​។

គួរ​បញ្ជាក់​ដែល​ថា ​វត្ត​មាន​សត្វ​ខ្លា​ពពក​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ដោយ​ក្រុម​ជំនាញ​របស់​ក្រសួង​បរិស្ថាននៅ​ភូមិ​ភាគ​ឥសាន និរតី និង​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ខណ:ខ្លាពពក​ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុម​ជិត​ផុត​ពូជ​ ​ដែល​ទទួល​រង​នូវ​ការ​គំរាម​គំហែង​តាមរយ:ការ​បរបាញ់ ការ​បាត់បង់​ទី​ជម្រក​ដែល​វា​ធ្លាប់​ស្វែង​រក​ចំណី​ និង​រស់នៅ​ ​ព្រមទាំង​បាន​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​ក្រហម​ សហភាព​អន្តរជាតិ​សម្រាប់​ការ​អភិរក្ស​ធម្មជាតិ (IUCN)​ ​ថា​ជា​ប្រភេទ​សត្វ​ព្រៃ​ងាយ​រង​គ្រោះ​ថ្នាក់​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក​។ នេះ​​យោង​តាម​ក្រសួង​បរិស្ថាន៕ 

ក្រៅពី​ខាង​មុខ​ផ្ទះ​ចម្រុះ​​ដោយ​ដំ​ណាំ​ហូប​ផ្លែ​​​ ក្នុង​ចំការ​ក្បែរ​ផ្ទះ​របស់​អ្នកស្រី ហៀងហី វិញ ដើម​ក្រ​ញូង​​​​កំ​ពុង​ដុះ​បណ្ដាក់​គ្នា​យ៉ាង​ខៀវ​ស្រ​ងាត់។

​​អ្នក​ស្រី​វ័យ​៣២​ឆ្នាំរូប​នេះ​​​ បាន​​ចង្អុល​ទៅ​ចំ​ការ​ក្រ​ញូង​របស់អ្នកស្រី​បណ្តើរ ហើយ​​​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia បណ្តើរ​ថា​​ អ្នកស្រី​​បាន​ចំ​ណាយ​​​រយៈ​ពេល​៤ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ ក្នុង​បទ​ពិ​​សោធ​ន៍​​ដាំ ​និង​មើល​ថែ​ដំ​ណាំ​ក្រ​ញូង​នេះ។ អ្នកស្រី​ថា​ ​ក្រ​ញូង​​​ជា​ប្រ​ភេទ​ដំ​ណាំ​ងាយ​ស្រួល​ដាំ​​ ងាយមើល​ថែ​​​​ជាង​​ដំ​ណាំ​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​។

ក្រញូង​ជា​ប្រភេទ​ឈើ​ប្រណីត និង​និង​មិនសូវ​មាន​អ្នក​ដាំ ហើយ​វា​ចំ​ណាយ​ពេល​យូរ​ក្នុង​ការ​មើល​ថែ​ទាំ​។​ ទោះ​ដំ​ណាំ​នេះ​​​មិ​ន​សូវពេញ​​និយម​សម្រាប់​ទី​ផ្សារ ​​តែ​វា​ជា​ក្ដី​សង្ឃឹម​មួយ​ដែល​ល្អ​សម្រាប់​ប្រ​កប​របរ​​ដែល​មិន​សូវ​ចំ​ណាយ​កំ​លាំង​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ថែ​ទាំ ដូចជា​អ្នក​ស្រី​ សុខ ហៀង​ហី។

អ្នកស្រី ហៀងហី បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ដំ​បូងឡើយ​​អ្នក​ស្រី​គឺ​​ជា​អ្នក​ចំ​ការ​ដាំ​បន្លែ​ ដំ​ណាំ​ហូប​ផ្លែ​ធម្មតា​ ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់​ពី​​​មាន​គំ​និត​ផ្ចុង​​ផ្ដើម​ពី​ប្អូន​ប្រុស​ដែល​ជា​អ្នក​​​​លក់​គ្រឿង​សង្ហា​រឹម​បាន​​ផ្តល់​​គំ​និត​ឱ្យ​ដាំ​​ក្រ​ញូង​ ក៏​សាក​ល្បង​រហូត​ក្លាយ​ជា​របរ​ដែល​សម​គួរ​​​​ក្នុង​ការ​រក​ប្រាក់​កម្រៃ​។ ភាគ​ច្រើន​​​ពូជ​ក្រ​ញូង​នេះ​គឺ​មក​ពី​ថៃ ​និង​វៀត​ណាម​​ ​ហើយ​អ្នក​ស្រី​សព្វ​ថ្ងៃ​យក​ត្រឹម​ពីរ​ប្រ​ភេទ​ប៉ុណ្ណោះ​យក​មក​ដាំ​ គឺ​​មាន​ដូច​ជា​ប្រ​ភេទ​ក្រ​ញូង​ខ្មែរ​ និង​ប្រ​ភេទ​ក្រ​ញូង​ហៃ​ណាន ដោយសារ​​ប្រ​ភេទ​ទាំងពីរ​​នេះ​ ​​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ច្រើន​ពី​សំ​ណាក់​អ្នក​ដាំ​ ពិ​សេស​អតិ​ថិ​ជន​ប្រ​ចាំ​​របស់​អ្នក​ស្រី​។​

អ្នក​​ស្រី​​​ថា៖ «ភាគ​ច្រើន​ភ្ញៀវ​ដែល​មក​ទិញ​គឺ​ទិញ​ម្ដង​ៗរាប់​ពាន់​​ដើម​ដើម្បី​យក​ទៅ​ដាំ។​ ច្រើន​មក​ពី​តំ​បន់​ដែល​មាន​ដី​ចំ​ការ​ធំ​​ៗ​​នៅ​ស្រុក​​​យើង​មាន​នៅ​រតន​​គិ​រី មណ្ឌល​គិ​រី​​​ជា​​ដើម​ ដំ​ណាំ​នេះ​បើ​ដាំ​នៅ​ដី​បែប​តំ​បន់​​ភ្នំ​គឺ​ឆាប់​ទទួល​បាន​ខ្លឹម​តែ​ម្ដង​ ព្រោះ​​វា​ត្រូ​វ​នឹង​ប្រភេទ​ដី​នៅ​តំ​បន់​ភ្នំ​ តែ​សម្រាប់​តំបន់​ដី​ល្បាប់​វា​មិន​សូវ​ជា​​​ឆាប់​ទទួល​បានខ្លឹម​ល្អ​នោះ​ទេ​ កាល​ណា​ដី​ល្អ​ពេក​វា​ឆាប់​ធំ​ពិត​មែន​តែមិន​មានខ្លឹម​ពេញ​ហាប់​នោះ​ឡើយ»​។

ខែ​ដែល​សាក​សម​នឹង​ទទួល​ពូជ​ពី​ស្រុក​ក្រៅ ​គឺ​នៅ​ចន្លោះ​​ខែ​កញ្ញា​ មក​ទល់​ខែ​ធ្នូ ដោយសារ​តែ​ជា​រដូវ​ដែល​មាន​ភ្លៀង​ធា្លក់​គ្រប់​គ្រាន់​អំ​ណោយ​ផល​ជា​ខ្លាំង​ដល់​​ការ​ដាំ​ដុះ​ប្រ​ភេទ​ក្រ​ញូង​។ ទោះ​ជា​មិន​​ពិ​បាក​មើល​ថែ​ដូច​ដំ​ណាំ​ផ្សេងៗ​ក៏​ពិត​​មែន ប៉ុន្តែ​​វា​ទាម​ទារឲ្យ​មាន​ការ​មើល​ថែ​ក្នុង​រយៈ​​ពេល​ដែល​បណ្ដុះដើម្បី​ធា​នា​ថា ​វា​ទទួល​ទិន្នផល​បាន​គ្រប់​ចំ​នួន​។ នេះ​ជា​ការ​លើក​​ឡើង​របស់​អ្នក​ស្រី ហៀងហី។​ ​

អ្នក​ស្រី​បញ្ជាក់​ថា​ ក្រញូង​ទាំង​នេះ​ត្បិត​ថា​ងាយ​ស្រួល​ដាំ​ មិន​ចំ​ណាយ​កំ​លាំង​ច្រើន​​ក្នុង​ការ​មើល​ថែ ​តែ​ប្រ​ភេទ​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​រយៈ​ពេល​ក្នុង​ការ​ដាំ​ដុះ ​និង​លក់​ចេញ​ផ្សេង​គ្នា​ ដោយ​ក្រញូង​ខ្មែរ​វា​​តម្រូវ​​ឱ្យ​​មើលថែ​​រយៈ​ពេល​យូរ​ជាង​ក្រ​ញូង​ហៃ​ណាន។ ក្រ​ញូង​ខ្មែរ​ងាយ​នឹងរង​​ការ​បំ​ផ្លាញពី​សត្វ​ល្អិត​ តែ​តម្លៃ​ថ្លៃ​ជាង​​ក្រញូង​ហៃ​ណាន។

អ្នកស្រី​បន្ថែម​ថា ​ក្រញូង​ទាំងពីរ​ប្រភេទ​អាច​លក់​ចេញ​បាន​​ពេល​វា​មាន​កម្ពស់​ត្រឹម​បួន​តឹក។ ជា​ទូទៅ​ក្រញូងអាយុកាន់តែច្រើន តម្លៃក៏កាន់តែថ្លៃ ហើយ​ក្រញូងដែល​មាន​កម្ពស់​កន្លះ​ម៉ែត្រ​មានតម្លៃ ៦,០០០រៀល សម្រាប់​ក្រញូង​ខ្មែរ ​តម្លៃ​៤,០០០រៀល​ សម្រាប់​ក្រញូង​ហៃ​ណាន​​។​

ដៃម្ខាង​​កំ​ពុង​ដក​ស្មៅ​ចេញ​ពី​កូន​ក្រញូង​ចំ​ណែក​ដៃ​ម្ខាង​ទៀត​លាត​ជូត​ញើស​ចេញ​ពី​ថ្ងាស អ្នកស្រី ហៀងហី ​បាន​រៀប​រាប់​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ពី​របៀប​ដាំក្រញូងថា៖ «ដំបូង​យើងរៀបចំថ្នាល់ឲ្យរៀបរយ ហើយយកគ្រាប់ទៅព្រួសទៅលើថ្នាល ព្រួស​រួចហើយ​យក​ចំបើង​មក​រោយពីលើឱ្យក្រាស់បន្ដិចដើម្បីកុំឱ្យ​ខ្ទាតគ្រាប់ និងការពារកុំឱ្យគ្រាប់ត្រូវថ្ងៃខ្លាំងពេក។ បន្ទាប់​មក​ស្រោចទឹកតាមសភាពដី និងកម្ដៅថ្ងែ កាលណាមេឃថ្ងៃក្ដៅខ្លាំង​ត្រូវ​ស្រោច​ទឹក​មួយ​ពីរដ​ង​ព្រឹក​ល្ងាច តែបើមេឃស្រទុំស្រោចទឹកមួយថ្ងៃម្ដងបានហើយ។ នៅពេល​សំបក​គ្រាប់ក្រ​ញូង​ប្រេះ​បែកមាត់ចាប់​តម្រូវ​ឱ្យបកចំបើងចេញខ្លះដើម្បីឱ្យ​វាទទួលពន្លឺថ្ងៃ តែ​បើ​ទុក​យូរ​ពេក​វា​អាច​នឹង​រលួយគ្រាប់។ ទុករយៈពេល១០ ទៅ២០ថ្ងៃដកកូនក្រញូងសម​ល្មម​ដាក់​កន្ទោង​ដែល​ច្រក​ដី​រួច កុំទុកយូរ​ពេកវាអាចនឹងអន់កូននៅពេលដែលយើងយកទៅស្ទូង»។

អ្នកស្រី ហៀងហី បន្ថែម​ថា​ពី​របៀប​ដាំ​ក្រញូង​ថា៖ «ស្ទូងដំបូងៗ​យើង​ស្រោច​ទឹកពីរ​ទៅ​បីដង​ទៅ​កុំឱ្យ​ស្លោកស្វិត។ រយៈពេល​បួនខែ​ទៅមុខយើង​អាច​ប្រមូល​ផល​បានហើយ ជាពិសេស​ដែល​ធ្លាក់ភ្លៀង​គឺ​យើង​លក់​ចេញ​បានច្រើន​ព្រោះថា​ខែ​ដែល​ចាប់ផ្ដើម​ភ្លៀង​គឺ​ភ្ញៀវ​ត្រូវ​ការដាំ​មិន​ពិបាក​ស្រោច​ទឹក ដាច់ទឹកភ្លៀង​គឺ​វា​លាស់​ស្លឹក​ល្អ ហើយ​ភាគរយ​នៃ​ការដុះ​ក៏​ខ្ពស់សឹ​ង​ថា​១០០​កូន​​មិ​ន​ខូច​​ទាំង​អស់ លើស​ពី​នោះ​ក្រ​ញូង​យើង​អាច​កំ​ណត់​បាន​ថា​វា​មាន​រូប​រាង​ពេញ​លីង​ចាប់​ពី​៧​ឆ្នាំ​ឡើង​ទៅ​​»។

ចាប់​តាំង​ឆ្នាំ​២០១៨មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន ​អ្នក​ស្រី​ សុខ ហៀងហី​ ដាំ​ក្រ​ញូង​ផ្គត់​ផ្គង់ត្រឹម​តែ​ក្នុង​ស្រុក​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ​​ហើយ​នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ដ៏​ធំ​ល្វឹង​ល្វើយ​របស់​អ្នក​ស្រី​មាន​គ្រប​ដណ្ដប់​ដោយ​ក្រ​ញូង​រាប់​ពាន់​ដើម​៕​

លោក​សាន​ ម៉ាឡា ដែល​ជា​សកម្មជន​បរិស្ថាន ​បាន​​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ​កាលពី​ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះថា ពី​ក្តី​ព្រួយបារម្ភ​នៃការអភិវឌ្ឍដោយ​សារ​ការ​​ចាក់​ដី​លុបទន្លេ​ ស្ទឹង​ ព្រែក ​ឬបឹង អាច​ផ្តល់​​ផល​ប៉ះពាល់​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​បរិស្ថាន​ដែលអាច​ធ្វើ​ឱ្យ​ទន្លេ​រួមតូច​នាពេល​អនាគត​ ក៏ដូចជា​បាត់បង់​នូវ​សោភណ្ឌភាព​។

លោកសាន ម៉ាឡាបាន​​បន្ត​ថា ​រាជរដ្ឋាភិបាល​គួរ​ពិចារណា​ពី​និន្នាការណ៍​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​ប្រើ​មធ្យោបាយ​ចាក់​បំពេញ​ដី​ចូល​ក្នុង​ប្រភព​ទឺក​នេះ​ឡើង​វិញ​​។

«ប្រទេស​កម្ពុជាយើង​ត្រឹមចំនួន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ ១៥- ១៦ លាននាក់​ ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​នៅ​មិនទាន់​ដល់​ពេល​ដែល​យើង​ត្រូវ​លុប​ទន្លេ ស្ទឹង​ ឬ​ក៏បឹង​បួរ​ ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍​នោះទេ​ បើ​យើង​នៅ​សេស​សល់​ដី​ទូលាយ​ច្រើន​»។

លោកសាន ម៉ាឡា​ ​បានជំរុញ​ឱ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍតាម​​គំរូដែល​បុព្វបុរស​ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ​​ដែលបាន​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍរាជធានី តាមរយ:ការ​សាងសង់​ប្រព័ន្ធ​ធារាសាស្រ្ត​បាន​ល្អ​​ ដោយ​មាន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​គូរ​ទឹក​ព័ទ្ធជុំវិញ​ប្រាសាទ​ដែល​ជាសសរ​គ្រឹះ​ការពារ​ប្រាសាទ​ឱ្យ​កាន់​តែ​ស្ថិត​ស្ថេរ​យូរអង្វែង ជៀសវាង​ការ​បំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ​ផ្លូវ​ទឹក​បែបនេះ​ដែល​លោកគិត​ថា​មិន​មែន​ជា​គំរូ​ល្អ​នោះទេ​។

លោក​បាន​បញ្ជាក់​ថា​៖ «ដូចដែល​យើង​បាន​ឃើញ​នៅ​តំបន់​អង្គរ​ យើង​ឃើញ​មាន​ការ​ស្ថាបនា​បារាយណ៍ទឹក​ មាន​ទឹក​ព័ន្ធ​ជុំវិញ​ប្រាសាទ​ផ្សេង​ៗ​។ ដូច្នេះ​​ អ្នកអភិវឌ្ឍន៍​នៅ​ក្នុង​សម័យ​ទំនើប​នេះ​ ឬក៏​រដ្ឋាភិបាល​គួរ​តែ​យក​គំរូ​តាម​ដូនតា​របស់​យើង​ដែល​បាន​សាងសង់​សំណង់​ប្រាសាទ​ផ្សេង​ៗ​ ជៀសវាង​ការ​អភិវឌ្ឍដែល​ត្រូវ​ចាក់​លុប​បឹង​ ស្ទឹង​ ឬក៏ទន្លែបែបនេះ​វា​មិនមែន​ជា​គំរូ​ល្អ​នោះទេ​»។

អ្នកស្រី​ចក់​ សុភាព​ ប្រធាន​ប្រតិបត្តិ​នៃ​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា​ បានអំពាវនាវ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​​​ដោះ​ស្រាយ​ដោយ​តម្លាភាព​ គឺ​ត្រូវ​មាន​ការ​​ជូន​ដំណឹង​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋជាមុន​ដើម្បី​ឱ្យ​ពួក​គាត់​បាន​ត្រៀម​លក្ខណ: និង​ផ្តល់​នូវ​សំណង​ដែល​សមស្រប​អាច​ទទួល​យក​បាន​ដល់​សំណាក់​ប្រជាពល​រដ្ឋ​ដែល​រង​ផល​ប៉ះពាល់​នៅ​តំបន់​នោះ​ ដោយ​សារ​គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​នៅដែល​ស្ថិត​នៅ​កោះ​អរិយក្សត្រ​​នេះ​។

លោក​ហែម ឧត្តម​ ជា​អ្នក​ប្រឹក្សា​យោ​បល់​ឯក​រាជ្យ​សម្រាប់​អភិ​បាល​កិច្ច​​ធន​ធាន​ធម្ម​ជាតិ​នៃ​ទន្លេ​មេ​គង្គ​ បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia កាល​ពី​ថ្ងៃ​​ទី១២ ខែកក្កដា​នេះ​ថា សកម្ម​ភាព​ចាក់​ថ្ម ចាក់​ខ្សាច់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទន្លេ​លោក​សង្កេត​ឃើញ​​ថា ជា​បញ្ហា​ចម្បង​សំ​ខាន់​គឺ​តម្លា​ភាព​ ត្រូវ​ការ​ទទួល​ដឹង​ ឮ​នូវ​ព័ត៌​មាន​ដែល​គេ​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​​ចាក់​ដី។

លោក​បានមាន​ប្រ​សាសន៍​ថា៖ «យើង​មិន​អាច​បដិ​សេធ​ចំ​ពោះ​ការ​អភិវឌ្ឍន៍​​បាន​ទេ ហើយ​ជា​ពិ​សេស​ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ យើងរាប់តាំងពីព្រៃឈើ ខ្សាច់ ហើយទន្លេក៏នៅក្នុងហ្នឹងដែរ ប៉ុន្តែយើងត្រូវគិតអពីនិរន្តរភាពនៃការទាញយកធនធានធម្មជាតិប្រើប្រាស់ដូចជាទន្លេ តើយើងប្រើប្រាស់កម្រិតណា»។

លោកបានបន្ថែមថា ការចាក់ខ្សាច់ ចាក់ថ្មចូលទន្លេត្រូវដឹងពីជម្រៅ វិសាលភាព ចំងាយ ទាំងនេះជាចំណុចសំខាន់ ហើយផលប៉ះពាល់ត្រូវតែមានការសិក្សាឱ្យបានច្បាស់លាស់ មិនអាចធ្វើការប៉ាន់ស្មានបានទេ ប៉ះពាល់តែងតែកើតមានតិច ឬច្រើន។

លោក​បានថ្លែង​​ថា៖ «ដើម្បី​ឱ្យ​គម្រោង​នេះ​មាន​ភាព​ប្រ​ក្រ​តី​ ឬ​ល្អ​ប្រ​សើរ យើង​គួរ​តែ​មាន​ព័ត៌​មាន​បក​ស្រាយ​ដើម្បី​ឱ្យ​អស់​ចម្ងល់​​កាល​ណា​ដែល​យើង​មិន​មាន​តម្លា​ភាព​​នៅ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​អ្វី​ដែល​យើង​ធ្វើ​ទេ ការ​សង្ស័យ ការ​រិះ​គន់ ការ​ប៉ាន់​ស្មាន វា​នឹង​មាន​មិច​​អាច​ចៀស​ផុត និង​អាច​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​គម្រោង​ដែល​យើង​កំពុង​នឹង​ធ្វើ គម្រោង​ហ្នឹង​អាច​នាំ​ផល​វិជ្ជ​មាន​ច្រើន​ជាង​អវិ​ជ្ជមាន​ក៏​អាច​ថា​បាន ឬ​មួយ​អវិ​ជ្ជមាន​ច្រើន​ជាង​វិជ្ជ​មាន​ក៏​យើង​ អត់​ដឹង»។

ស្រប​ពេល​មាន​ការ​ចាក់​ថ្ម​ចូល​ទឹក​ទន្លេ​ក្នុងភូមិសាស្រ្ត​អរិយក្សត្រ​ ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​រស់​នៅ​មិន​ឆ្ងាយ​ពី​ទឹក​ទន្លេ​ បាន​បង្ហាញ​ក្តី​ព្រួយ​បារម្ភ​អំពី​ការ​បណ្តេញចេញ​នៅ​ពេល​ខាង​មុខ ខណៈ​ពួកគេ​មិន​មាន​ព័ត៌មាន​អំពី​ការ​អភិវឌ្ឍ​នៅ​ទីនោះ​នៅឡើយ​ទេ។

ប្រជាពលរដ្ឋជាស្រ្តីវ័យ​​ចំណាស់​មួយ​រូប​សុំមិន​បញ្ចេញ​ឈ្មោះ​ ដោយ​ហាក់​មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ផង និង​ស្តាយ​ស្រណោះ​ទទឹម​គ្នា​ផង​បាននិយាយ​​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ​ថា​៖ «ខ្ញុំ​មិន​ដឹង​ជា​អ្វី​ទេ បាន​តែ​នៅ​អញ្ចឹង​  អារម្មណ៍វាចេះ​តែ​មាន​ហើយ​គ្រាន់​តែ​ថា​មិន​ដឹង​ធ្វើ​យ៉ាង​ម៉េច​ ។»

Newsroom Cambodia បាន​ខិត​ខំ​ព្យា​យាម​ទាក់​ទង​ទៅ​លោក​មេ​ឃុំ អរិយ​ក្សត្រ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​០៧ ខែ​កក្កដា​នេះ​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ​ តែមិន​​អាច​សុំ​ការ​បកស្រាយ​លំអិត​ពី​រឿង​នេះ​បានទេ​។

លោកគង់ សោភ័ណ្ឌ អភិបាល​ខេត្ត​កណ្តាល​ បាន​ប្រាប់​សារព័ត៌មាន​ថ្មីៗ​ ថា​ការ​ចាក់​ថ្ម​ចូល​ទឹក​ទន្លេ​ក្នុង​ភូមិសាស្រ្ត​អរិយក្សត្រ ជា​គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​របស់ក្រុមហ៊ុន ឃុន សៀ (Khun Sea Development Group) ដែល​បាន​ជួល​ដី​រដ្ឋ​ចំនួន ៧០ហិកតា ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​តាម​ដង​ទន្លេនេះ​។

ការចាក់​ថ្ម​ ឬចាក់គ្រឹះ​នៅក្នុង​ទន្លេនេះ​ គឺជាការចាប់​ផ្តើម​នៃការ​អភិវឌ្ឍមួយ​ ដោយលោកបាន​បន្ថែម​ថា​ មានការ​សិក្សា​ពី​អ្នកជំនាញ​ផ្នែកបរិស្ថាន​គ្រប់ស្ថាប័ន​រួច​ហើយ ​ដើម្បី​ធានា​មិនឲ្យ​ប៉ះពាល់​លំហូរ​ទឹក​ទន្លេ។ នេះ​បើ​យោង​តាម​ការ​ចុះផ្សាយ​នៅ​ថ្ងៃទី​៧ ខែ​កក្កដា ពី​វិទ្យុ​សម្លេងសហរដ្ឋអាមេរិក​ (VOA)។ ​

តំណាង​ក្រុមហ៊ុន ​គឺលោក​សេង ផេង ​បាន​ប្រាប់​វីអូអេ​នៅ​ថ្ងៃ​ពុធ​នេះ​ថា​ក្រុមហ៊ុន​បាន​ជួលដីរដ្ឋ​ចំនួន​ ៧០​ហិកតា​ រយៈពេល​៥០ឆ្នាំ ដោយបាន​ដោះស្រាយ​រួចរាល់​ហើយ​ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែល​មាន​ផ្ទះ​នៅ​ទីនោះ។ លោក​បញ្ជាក់​ថា​ក្រុមហ៊ុន​នឹង​អភិវឌ្ឍតំបន់​នោះ​ឲ្យ​ដូច​ជា​នៅទីក្រុង​ហុង​កុង ​ដែល​អាច​មើល​ឃើញ​ទឹក​ទន្លេ​នា​ពេល​យប់។ លោក​បន្ថែម​ថា​ក្រុម​ហ៊ុន​នឹង​ស្ថាបនា​សំណង់​នានា ​ដើម្បី​ធានា​ការ​ទប់​ច្រាំង​ទន្លេ​ផងដែរ។

​លោក​នេត្រ ភក្រ្តា​ អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​បរិស្ថាន​ មិនអាច​សុំ​ការ​អធិប្បាយ​បន្ថែម​បាន​ទេ។

គួរ​បញ្ជាក់​ផង​ដែល​ថា អនុក្រឹត្យ​ចុះ​ថ្ងៃ​ទី​១៧ ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​២០២០ ដែល​ចុះហត្ថលេខា​ដោយ​លោក​នាយករដ្ឋ

មន្ត្រីហ៊ុន សែន បានសម្រេចជួលដីកោះមាស ទំហំជាង ៣៤០​​ហិកតា ស្ថិត​ក្នុង​ខណ្ឌ​ច្បារអំពៅ រាជធានី​ភ្នំពេញ ដែលនៅជាប់ស្រុក​ល្វាឯម និង​ស្រុក​កៀនស្វាយ ខេត្ត​កណ្តាល ឱ្យ​ទៅ​ក្រុមហ៊ុន «ឃុន សៀ Import Export» ដើម្បី​ធ្វើ​ការ​អភិវឌ្ឍ​រយៈពេល ៥០​ឆ្នាំ ខណៈដីទំហំ៧០​ហិកតាទៀតក៏ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលជួលឱ្យក្រុមហ៊ុននេះ សម្រាប់អភិវឌ្ឍ​ជាតំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​តាម​ដង​ទន្លេត្រើយខាងកើត ក្បែរគ្នាអភិវឌ្ឍន៍កោះពេជ្រ៕

លោក​ហ៊ុន​ សែន​ នា​យប់​ថ្ងៃអាទិត្យ​ ទី​៤ ខែ​មិថុនានេះ បាន​​សរសេរ​នៅ​​លើ​គេហទំព័រ​ផ្លូវ​ការ​របស់​ខ្លួន​ថា​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​នេះគឺ ​ក្រោយពីមាន​ការពិភាក្សា​ជាមួយ​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​កសិកម្ម។

លោកបានសរសេរដូច្នេះថា៖ «អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ម្ចាស់​យក​ទៅ​ចិញ្ចឹម​វិញ​ក្នុង​លក្ខខណ្ឌ​ម្ចាស់​ត្រូវ​ធ្វើ​ទ្រុង​ឱ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ដើម្បី​ធានា​សុវត្ថិភាព​ទាំង​មនុស្ស​ក្នុង​ផ្ទះ​ និង​អ្នករស់​នៅ​ជិត​ខាង​»។

គួរ​បញ្ជាក់​ថា កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៧ មិថុនា ​រដ្ឋបាល​ព្រៃ​ឈើ និង​ អង្គការ​សម្ព័ន្ធ​មិត្ត សត្វ​ព្រៃ​កម្ពុជា បាន​ដកហូត​យក​សត្វតោ​ឈ្មោល​​រស់​មួយ​ក្បាល​ពី​ជនជាតិ​ចិន​ម្នាក់​ ដែល​បាន​ចិញ្ចឹម​ដោយ​ខុស​ច្បាប់​នៅ​ក្នុង​លំនៅឋាន​របស់​ខ្លួន​ នៅ​ក្នុង​សង្កាត់​បឹង​កេងកង ១ ក្រុង​ភ្នំពេញ ក្រោយ​ដឹង​ដំណើរ​ដើមចម​ថាសត្វ​តោ​នេះ ​ត្រូវ​បាន​បុរស​នេះ​​ទិញ​មក​ចិញ្ចឹម​ក្នុង​តម្លៃ ១ម៉ឺន​ដុល្លារ ក្នុង​មួយ​ក្បាល។

សត្វ​តោ​មួយ​ក្បាល​នេះ ជា​ប្រភេទ​សត្វ​តោ​មក​ពី​តំបន់​អាហ្វ្រិក ដែល​វា​ចូល​ចិត្ត​រស់​នៅ​ក្នុង​វាលស្មៅ។ នេះ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​ពី​​​រដ្ឋបាល​ព្រៃ​ឈើ។

​​អ្នកស្រី​ ចក់​ សុភាព​ នាយកប្រតិបត្តិ​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ប្រចាំកម្ពុជា (CCHR)​ ​បានស្នើ​ឱ្យ​​ដោះ​លែងសកម្មជន​បរិស្ថាន​ដែលកំពុងជាប់ឃុំ បន្ទាប់ពី​រដ្ឋាភិបាល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​សត្វតោ​ត្រឡប់​ទៅ​​ជនជាតិ​ចិន​ចិញ្ចឹម​នៅ​ផ្ទះ​វិញ​​។

​អ្នកស្រី​ ចក់​ សុភាព​ បានបង្ហោះសារ​លើ​គណនី​បណ្តេញ​សង្គម​ហ្វេសប៊ុក​ផ្ទាល់​ខ្លួននៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ​នេះ​​​ ដោយ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​រូបភាព​កាន់​ក្រដាស​ដែល​សរសេរ​ថា «ខ្ញុំ​ស្រឡាញ់​បរិស្ថាន!​ ដោះ​លែង​​» ដោយ​ភ្ជាប់​ជាមួយ​ឈ្មោះ​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ដែល​កំពុង​ជាប់​ឃុំ សុំ​ឱ្យ​ដោះ​លែង​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ ​ជាមួ​យ​សារ​​​សម្តែង​ការ​​ខក​ចិត្ត​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​មិន​ព្រម​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ចាប់​ខ្លួន​សកម្មជន​ការពារ​បរិស្ថាន​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​បែរ​ជា​​ ​ដោះ​លែង​សត្វ​តោ​ ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់​ ដោយ​មិន​មាន​ចំណាត់​ការ​ស៊ីប​អង្កេត​ណាមួយ​ច្បាស់​លាស់​មុន​ធ្វើ​ការសម្រេចចិត្ត។

អ្នកស្រី​បាន​បញ្ជាក់​ក្នុង​សារ​បង្ហោះ​នោះ​ថា​៖ «រឿង​សត្វ ​និង​ឈ្មួញ​ និង​លើ្មសយក​តោ​មក​ចិញ្ចឹម​ទាំង​បំពាន​ច្បាប់​ស្រុក​ខ្មែរ​ និង​ច្បាប់​ធម្មជាតិ​មិន​ត្រូវ​បាន​ស៊ើប​អង្កេត​ច្បាស់​ផង​​ ត្រូវ​សួរ​ថា​តោ​រត់​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​ ឬហោះ​ចូល​ដោយ​របៀប​ណា​ហើយ​ច្បាប់​យើង​ចែង​យ៉ាង​ណា​ដែរ​ ហើយ​នៅ​មាន​សត្វព្រៃ​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ដែល​អ្នក​មាន​មួយ​ចំនួន​យក​គ្នា​មក​ជា​សម្បត្តិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​»។

«អស់​លោក​អ្នក​ដែល​សម្តែង​ក្តី​អាណិត​ពេល​តោ​ត្រូវ​បាន​រឹបអូស​យក​ទៅ​សួន​តា​ម៉ៅ​នោះ​ សូម​លោក​អ្នក​គួរ​ពិចារណា​ថា​តើ​តោ​នោះ​ត្រូវ​បាន​ឈ្មួញ​បំបែក​ពី​មេរោគ​យ៉ាង​ណា​ ដក​ចង្កូម​ ឬ​ក្រចក​គេ​យ៉ាង​ណា​ តើ​នោះ​ជា​ទង្វើ​នៃ​ក្តី​ស្រឡាញ់​ឬ​?»

អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស បាននិយាយក្នុង​​​សេច​ក្ដី​ថ្លែងការណ៍ថារដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជាគួរ​ទម្លាក់​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ប្រឆាំងក្រុម​សកម្មជនបរិស្ថានចលនា​មាតា​ធម្មជាតិ​ចំ​នួន​បី​​​នាក់​រួមមាន​កញ្ញាស៊ុន រដ្ឋាអាយុ​២៦ឆ្នាំ​​ លោកយឹម លាងហ៊ី៣២ឆ្នាំ និងលោកលី ចន្រ្ទាវុធ អាយុ​២២ឆ្នាំ។

នាយក​រងទទួលទទួលបន្ទុកកិច្ចការ​តំបន់​អាស៊ី​របស់​​អង្គការឃ្លាំ​មើលសិទ្ធិ​មនុស្ស​​ លោកហ្វីល រ៉ូប៊ើតសិន​ បាន​លើក​ឡើង​ថា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបង្កើនយុទ្ធនាការរបស់ខ្លួនដើម្បីបំបិទមាត់សកម្មជនតស៊ូមតិដើម្បីការពារបរិស្ថាន»។

សេចក្ដី​ថ្លែង​ការណ៍ដដែលបាន​ស្នើរ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​បរទេស ក្រុម​អង្គ​ការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ និង​ម្ចាស់​ជំនួយ​អន្តរ​ជាតិ​គួរ​តែ​អំពាវ​នាវ​ ឲ្យ​អាជ្ញាធរ​កម្ពុជា​ទម្លាក់​ចោល​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដែល​មិន​សម​ហេតុ​ផល​ចំពោះ​សកម្ម​ជន​បរិស្ថាន​ និង​ថ្កោល​ទោស​ជាសាធារណៈ​ចំពោះ​ការ​គាប​សង្កត់​បន្ថែម​ទៀត​លើ​សកម្មភាព​សន្តិភាព​ដោយ​សេរី​។

​លោកហ្វីល រ៉ូប៊ើតសិន​ បាន​លើក​ឡើង​ថា​តុលា​ការ​នៅ​ប្រទេស​ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​លក្ខណៈ​នយោបាយ​​ ដូចនេះ​សកម្មជន​បរិស្ថាន​គ្មាន​ឱកាស​ទទួល​បាន​យុត្តិ​ធម៌ទេ​ ដូច្នេះ​មាន​តែ​សម្ពាធ​អន្តរជាតិ​មក​លើ​រដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​ប៉ុណ្ណោះ​ ទើប​អាច​ជួយ​សង្គ្រោះ​សកម្ម​ជន​ទាំង​នេះ​ពីការ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​ដោយ​អយុត្តិ​ធម៌​បាន​។

Newsroom Cambodia បាន​ទាក់ទង​ទៅជាអ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក​ជិន​ ម៉ាលីន​តាម​រយៈ​ប្រព័ន្ធតេឡេក្រាម ​(Telegram) តែ​លោក​មិន​បាន​ឆ្លើយ​តប​នោះ​ទេ​។

ក្រសួងមហាផ្ទៃ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១នេះ បាននិយាយថាអង្គការមាតាធម្មជាតិជាបណ្ដាញសកម្មជនខុសច្បាប់ ហើយបានបន្តលោក Alexandro Gonzalez Davidson សញ្ជាតិអេស្ប៉ាញ ដែលឈរពីក្រោយឈ្មោះអង្គការនេះ បានដឹកនាំកិច្ចប្រជុំជាមួយសកម្មជនរបស់ខ្លួន ០៣រូប ដោយបានប្រើពាក្យពេចន៍ប្រមាថលើអង្គព្រះមហាក្សត្រ និងរដ្ឋាភិបាល។

ក្រសួងមហាផ្ទែបាននិយាយដូច្នេះថា «ទង្វើទាំងនេះគឺជាផែនការញុះញង់បញ្ចើឱ្យមានការបែកបាក់ជាតិ និងរំលោភបំពានទៅលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្នុងចេតនាបង្កអសន្តិសុខសង្គម និងប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពជាតិ ដែលអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចចាំបាច់ត្រូវចាត់វិធានកាតាមច្បាប់ជាធរមាន»។

គួរបញ្ជាក់​ផង​ដែរ​ថា ​សហរដ្ឋអាមេរិកមួយផ្នែកដោយសារតែការយាយីសកម្មជនការពារបរិស្ថាន បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនាថាខ្លួននឹងកាត់ផ្តាច់ថវិកាជាង ១០០លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោង «បៃតងព្រៃឡង់» របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ហើយថវិកាទាំងនេះនឹងបង្វិលទៅក្រុមសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការលើកិច្ចការពារបរិស្ថានវិញ៕

យោង​តាម​សេចក្តី​ថ្លែង​ការ​រួម​របស់​អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​ទាំង​៧៥​ស្ថាប័ន​កាល​ពី​ថ្ងៃទី​២២ ​ខែ​មិថុនា ​ឆ្នាំ​២០២១​ពួក​គេ​ក៏បានទាមទារ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​ការ​រិត​ត្បិត ​និង​ផ្តន្ទាទោស​ឥត​ឈប់​ឈរ​ទៅ​លើ​ចលនា​បរិស្ថាន​នានាផងដែរ​។

សកម្មជនរួមមាន​កញ្ញាស៊ុន រដ្ឋា លោកយឹម​ លាង​ហ៊ី​ លោក​Alejandro Gonzalez Davison និង​លោក​ លី ចាន់​ដារ៉ា​វុត ត្រូវ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​ពី​បទ​រួម​គំនិត​ក្បត់​និង​បទប្រមាថចំពោះ​អង្គ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​។ ​នេះបើ​យោ​ងតាម​សេចក្តី​ថ្លែង​ការ​ដដែល​។

សេចក្តីថ្លែង​ការ​ដដែល​នោះ​បាន​លើក​ឡើង​ថា៖«ការ​ចាប់​ខ្លួន​ពួក​គេ​គឺ​មិន​សម​ហេតុ​ផល និង​បទ​ចោទប្រកាន់​ពួក​គេ​គឺ​គ្មាន​មូល​ដ្ឋាន​ច្បាស់​លាស់​ និង​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ទៀត​នៃអា​ជ្ញាធរ​កម្ពុជា និង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិ​ធម៌ ក្នុង​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​បទ ចោទ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ ដើម្បី​ចាប់​អ្នក​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​វ័យ​ក្មេង​ដាក់​ពន្ធ​ធនាគារ»។

សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍បន្ត​​ទៀត​ថា៖ «ការ​តស៊ូ​មតិ​សម្រាប់​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ និង​ការ​ទាម​ទារ​ឱ្យ​អាជ្ញាធរ​ការពារ​បរិស្ថាន​ មិន​មែន​ជា​បទ​ល្មើស​នោះ​ទេ ហើយ​ការ​ចាប់​ខ្លួន​អ្នក​ការពារ​បរិស្ថាន​ដែល​ជា​យុវជន​ជំនាន់​ក្រោយ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ​ ដាក់​ពន្ធ​ធានាគារ គឺ ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​គ្រោះ​ថ្នាក់​ដល់​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា»។

«ការ​ចោទ​ប្រកាន់​សមា​ជិក ​៤នាក់​នៃ​ចលនា​បរិស្ថាន​មាតា​ធម្មជាតិ​ពី​បទ​រួម​គំនិត​ក្បត់​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋ និង​បទ​ប្រមាថចំពោះ​អង្គ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ដែល​ជា​ផ្នែក​នៃ​ការ​ផ្តន្ទាទោស​ដោយ​ការ​ដាក់​គោល​ដៅពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​ទៅ​លើ​អ្នក​ការពារ​បរិស្ថាន​ និង​សកម្មជន​មូលដ្ឋាន​ជួរ​មុខ​នេះ​គឹ​ជា​រឿង​មិន​អាច​ទទួល​យក​បាន​នោះ​ទេ»។​ នេះ​យោង​តាម​​កា​រលើ​ឡើង​របស់​អង្គការ​ទាំង ​៧៥​ស្ថាប័ន​នោះ។

សេចក្តី​ថ្លែង​កា​រ​ដដែល​នោះ​បាន​បង្ហាញ​លើក​ឡើង​ទៀត​ថាអាជ្ញាធរ​ហាក់​ដូច​ជា​មាន​ចេតនា​ក្នុង​ការ​ចាប់​ខ្លួន​អ្នក​ណា​ដែល​បញ្ចេញ​មតិ​រិះ​គន់ ​ឬ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិ​វិធី​ រីឯតុលាការ​វិញ​បង្ហាញ​ចេតនា​តិចតួច​ក្នុង​ការ​ដោះ​លែង​មុន​ពេល​កំណត់​ចំពោះ​ពិរុទ្ធជន​ដែល​​បាន​ប្រព្រឹត្ត​បទល្មើស​អហិង្សា​ ហើយ​នៅ​តែ​បន្ត​ចាប់​ខ្លួន​សកម្មជន​អហិង្សា​ដាក់​ពន្ធ​នាគារដោយ​មិន​ខ្វល់​ចំពោះ​បញ្ហា​សុខភាព​ស្រប​ពេល​ដែល​ជំងឺ​កូវីដ-១៩​បាន​កំពុង​រាត​ត្បាត។​

យោង​តាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៣​ ខែ​មិថុនា​ឆ្នាំ ២០២១នេះ​ដែរ​បាន​ឱ្យ​ដឹង​ថា​ការ​ចាប់​ខ្លួន​យុវជន​ទាំង​ ០៣​រូប​នោះ​ជា​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​លើ​បណ្តាញ​សកម្មជន​ខុស​ច្បាប់​ដែល​ជ្រក​ក្រោម​ស្លាក​នៃអង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​។

ក្រសួង​បាន​បំភ្លឺថាអង្គការ​មាតា​ធម្មជាតិ​ពុំ​មាន​អត្ថិភាព​ និង​លែង​មាន​នីតិ​សម្បទា​ផ្លូវ​ច្បាប់​ក្នុង​ការ​បំពេញ​ការងារ​របស់​ខ្លួន​នៅព្រះ​រាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា​ទៀត​ហើយ​ពីព្រោះ​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​បាន​យល់​ព្រម​រំលាយ​អង្គការ​នេះ​ ចេញ​ពី​បញ្ជី​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋា​ភិបាល​កាល​ពី​ថ្ងៃទី​១៥ ​ខែ​កញ្ញា ​ឆ្នាំ​២០១៧​កន្លង​ទៅហើយ។

សេច​ក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌​មាន​ខាងលើ​នោះ​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា៖ «ជាក់ស្តែង​កាល​ពីថ្ងៃទី​១៤​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​២០២១ ឈ្មោះ​នេះ​បាន​ដឹក​នាំ​​កិច្ច​ប្រជុំ​ជាមួយ​សកម្ម​ជន​របស់​ខ្លួន​០៣រូប​ដោយ​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​ពួក​គេ​បាន​ប្រើ​ពាក្យ​ពេចន៍​ប្រមាថ​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​មក​លើ​អង្គ​ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​និង​ប្រមុខ​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​»។

«ចម្លើយ​សារភាព​របស់​ជន​សង្ស័យ​ទាំង​០៣រូប​ក៏​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ខ្លួន​ពិត​ជា​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​ក្រោម​ផ្លាក​អង្គ​ការ​មាតា​ធម្មជាតិ​ប៉ុន្តែ​ការ​ពិត​គឺ​ចង់​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​បះ​បោរ ប្រឆាំង​ហើយ​ឈាន​ទៅផ្តួល​រលំ​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ តាម​វិធាន​ការណ៍​ផ្ទុយ​ និង​គោល​ការណ៍​នៃ​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ សេរី​ពហុ​បក្ស ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះ​រាជា​ណា​ចក្រ​កម្ពុជា​»។ នោះ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​របស់​ក្រសួ​ងមហាផ្ទៃ​ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌​មាន​ដដែល។

សូម​ជម្រាប​ផង​ដែរ​ថាចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​២០២០​មក​ អាជ្ញាធរ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​សកម្មជន​យ៉ាង​តិច​ ១៦​នាក់​ហើយ ដោយ​សារ​តែ​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង។ នេះ​បើ​យោង​ទៅ​តាម​សេចក្តីថ្លែង​ការណ៍រួម​ដដែល​ខាងលើ​នោះ៕

យោង​តាម​សេចក្តី​ប្រកាស​ដែល​ចេញ​ពី​ក្រសួង​រុក្ខប្រមាញ់​ និង​នេសាទ​ កាលពី​ថ្ងៃទី​១៥​ ខែ​មិថុនា​កន្លងទៅ​នេះ​​ ការ​ថម​ថយ​នូវ​ត្រី​ធម្មជាតិ​គឺ​បណ្តាល​មក​ពី​កត្តា​កំណើន​ប្រជាសាស្រ្ត​ កើន​ឡើង​ ១៤,១​​ ភាគរយ​ ដែល​ជា​ហេតុចំបង​ដែល​នាំ​ឱ្យ​ការ​បរិភោគ​ត្រី​មាន​ការ​កើន​ឡើង​ទ្វេឡើង​ដែល តម្រូវ​ការ​​លើស​ពី​លទ្ធភាព​ផ្គត់​ផ្គង់​បាន​។

ក្រសួង​បាន​បន្ត​ថា ​ឱនភាព​ត្រី​​ កើតឡើងក៏ដោយសារកំណើន​អ្នក​នេសាទ​ បទ​ល្មើស​ក្នុង​ការ​នេសាទ​កើន​ឡើង​ខ្ពស់​ ការ​បាត់បង់​ជម្រក​ត្រី​ពង​កូន​ ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដីធ្លី​ លទ្ធភាព​បង្រ្កាប​បទ​ល្មើស​ជលផល​ធ្លាក់​ចុះបន្ទាប់​ពី​ការ​ផ្ទេរសិទ្ធិ​​អំណាច​ផ្នែក​នេះ​ទៅ​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​​។

យោងតាមក្រសួងដដែល កត្តា​ធំៗពីរយ៉ាងផ្សេងទៀត រួមមាន​ ការ​គ្រប់​គ្រងទីផ្សារ​ត្រី​ ដែល​មាន​និន្នាការ​​ទៅ​រក​ផលិតផល​ត្រី​ដែល​នាំចូល​មាន​តម្លៃ​ថោក​ជាង​ និង​ កត្តា​ប្រកួត​ប្រជែង​ទី​ផ្សារ​ក្នុង​ស្រុក​ ដោយ​វារី​វប្បករ​មិន​អាច​ផលិត​ ឬ​ផ្គត់​ផ្គង់​បាន​ក្នុង​តម្លៃ​ទាប​ជាង​ទីផ្សារ​ក្រៅ​ស្រុក  កត្តា​ត្រួតពិនិត្យ​មាន​ភាព​ស្មុគ​ស្មាញ​ និង​កត្តា​កង្វះ​វិនិយោគ​ឯកជនលើ​វារី​វប្បកម្ម​។​

ក៏ប៉ុន្តែលោកឱម​ សាវ៉ាត​ នាយក​ប្រតិបត្តិ​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​អភិរក្ស​ធនធាន​ជល​ផល​ បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថាការ​ធ្លាក់​ចុះ​នូវ​កម្រិតទឹក​ជា​រឿង​សំខាន់​​ ហើយដែលលោកបាន​ឃើញថា ​ពីរ​ឆ្នាំចុងក្រោយ​នេះ​ ឆ្នាំ​២០១៩ និងឆ្នាំ ២០២០ កម្រិតទឹក​ទាប​មែន​ទែន​ គឺទាប​ខុស​ប្រក្រតី​។

លោកឱម​ សាវ៉ាត បាននិយាយថា «ទិន្នផល​ត្រី​ធ្លាក់​ចុះ​ជាការពិត ដែល​មាន​ទំនាក់ទំនង​យ៉ាង​ខ្លាំងជាមួយ​នឹង​កម្ពស់​ទឹក​នៅក្នុង​តំបន់​បឹង​ទន្លេសាប​យើង​ ព្រោះ​យើង​ដឹង​ថា​ទន្លេ​សាប​ជា​បេះ​ដូង​ ទន្លេ​មេគ្គង​ជា​សរសៃឈាម ចឹង​បើ​សិន​ជា​ចរន្ត​ទឹក​ទន្លេ​មេគ្គង ​៦២% គឺជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ​ហូរ​ចាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​បឹងទន្លេ​សាប​តាម​ចំនួន​កម្រិត​កម្ពស់​ទឹក​ វា​ប្រក្រតី​ដូច​រាល់​ឆ្នាំ​ អានឹង​យើង​ឃើញ​ផល​ត្រី​មិន​សូវ​ជា​ប្រែប្រួល​ខ្លាំង​ប៉ុន្មានទេ​»។

អ្នកជំនាញ​រូប​នេះ​បាន​បន្ត​ថា ព្រៃលិចទឹក​ ជា​ជម្រកពង​កូន​របស់​ត្រី​ ជា​ជម្រក​សម្រាប់​ការរីក​ធំធាត់​របស់​ត្រី​ ហើយតែ​កាលណា​កម្រិត​ទឹក​ឡើង​ខ្ពស់​ នោះ​វាសាលភាព​នៃ​ទឹក​នឹង​គ្របដណ្តប់​ទៅ​លើ​ព្រៃលិច​ទឹក​ជុំវិញ​បឹងទន្លេសាប​ ហើយ​ត្រី​នឹង​រីក​ធំធាត់​តាម​បរិមាណ​កម្ពស់​ទឹក​ដែល​ ​​​​ផ្តល់​ឱកាស​ដល់​ការ​បង្កបង្កើន​លទ្ធភាព​ត្រី​ពង​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ដែរ ជាពិសេស​នៅ​រដូវ​បិទ​នេសាទ​ ចន្លោះ​ពី​ខែ​មិថុនា​ ដល់​ខែ​កញ្ញា ជារៀង​រាល់ឆ្នាំ​ សម្រាប់​ឱ្យ​ត្រី​ទម្លាក់​ពង​កូន​។

ករណី​ដែល​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់ គឺ​សកម្មភាព​បទល្មើស​​នេសាទជា​លក្ខណ:សិប្បកម្ម​ ឧស្សាហកម្ម​ គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​វារី​អគ្គិសនី​នានា​ ​ ការ​ការពារ​ព្រៃលិច​ទឹក​មិន​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ព្រមទាំង​ការ​លួច​ចាប់​ត្រី​មេពូជ​ជាដើម​។

លោក​ឱម សាវ៉ាត បាន​លើក​ឡើង​ថាប្រសិន​បើមានការគោរព​ច្បាប់នេសាទ​ ​​វាមិន​សូវ​ជាធ្វើឲ្យបរិមាណត្រីធ្លាក់ចុះនោះទេ។

ការ​ធ្លាក់​ចុះ​ទិន្នផល​ត្រី​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នេះ​ បាន​ផ្តល់​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​ប្រជា​ជន​ប្រមាណ ១,៥ ទៅ​២ លាននាក់​ដែល​ប្រកប​របរ​នេសាទត្រី​ ចំណែក​ ៦​លាននាក់​ទៀត​កំពុង​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ការ​នេសាទ​ ពោល​ជា​អ្នក​នេសាទ​រយ:ពេល​ខ្លី​នៅ​រដូវ​ច្រូតកាត់​រួច​។​ នេះយោងតាមលោក ឱម សាវ៉ាត។

អ្នក​លក់​ត្រី​ធម្មជាតិម្នាក់​នៅ​តាម​ត្រើយ​ម្ខាងនៃរាជធានីភ្នំពេញ ​បាន​​ត្អូញ​ត្អែរ​ពី​ការ​ចាប់​ត្រី​មិន​សូវ​បាន​ដូច​កាលពី​មុន​។

«ធ្លាក់​ចុះ​តាស ព្រោះ​អី​រក​យូរៗ​ទៅ​វា​កាន់​តែ​ខ្សត់ទៅ​ៗហើយ​ត្រី​។​ ប្រសិន​​បើត្រី​គេ​ចិញ្ចឹម​ ចាប់ខែនឹង គេ​ចាប់​ដាក់​លក់​ ដាក់​ចិញ្ចឹម​វិញ​ហើយ​​»។

អ្នកស្រី​ដែល​កំពុង​វិច​ខ្ចប់​ត្រី​បណ្តើរ និយាយ​បណ្តើរ​ ថាខ្លួន​រក​ត្រី​បាន​ច្រើន​បំផុត​នៅ​កំឡុង​ខែ​វិច្ឆិកា ឯថ្ងៃ​ផ្សេងទៀត​មិន​ទៀង​ទាត់​នោះទេ​។​

ក្រសួង​រុក្ខប្រមាញ់ និង​នេសាទ​ បាន​សន្យា​​ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាសដដែល​ថាក្រសួងបាន​នឹង​កំពុង​ខិតខំប្រឹង​ប្រែង​យ៉ាង​សកម្ម​តាម​អភិក្រម​ «រដ្ឋ ឯកជន​ ដៃគូ​អភិវឌ្ឍន៍​ និង​សហគមន៍​» ដើម្បី​រួម​ចំណែក​ដោះស្រាយនេះ៕

ក្រុមហ៊ុន​ Emerald Resources បានអះអាង​យ៉ាង​មុត​មាំ​ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ដែល​ចេញ​ផ្សាយ​ដោយ​ស្ថានទូត​អូស្រ្តាលី​ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា​ ថា​ខ្លួន​នឹង​អនុវត្ត​ការ​ជីក​រក​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ក្រោម​ដី​ដ៏​មាន​តម្លៃ​មួយ​នេះ ដោយ​ការ​ប្រុង​ប្រយ័ត្ន​ខ្ពស់​ស្រប​តាម​អនុលោម​គោលការណ៍​ណែនាំរបស់​ OECD [អង្គការសហប្រតិបត្ដិការសេដ្ឋកិច្ចនិងអ្នកអភិវឌ្ឍន៍] និង​ច្បាប់​ពាក់​ព័ន្ធនៅ​កម្ពុជា។​ 

ស្ថានទូត​អូស្រា្តលី បាននិយាយ​ថា៖ «របាយការណ៍​ស្តីពី​ផល​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន និង​សង្គម​នៃ​គម្រោង​នេះ​ ជា​របាយការណ៍​ដំបូង​ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​សវនកម្ម​ សមស្រប​ទៅ​នឹង​បទដ្ឋាន​បរិស្ថាន​និង​សង្គម​នៃ​សាជីវកម្ម​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​អន្តរជាតិ​»។  

លោក​Luke​ Arnold ដែល​ជា​ភារធារី​ស្ថានទូត​អូស្រ្តាលី  បាននិយាយ​បន្ត​ថា ការ​ធ្វើ​សវនកម្ម​សាជីវកម្ម​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ ប្រកប​ដោយ​លក្ខខណ្ឌ​ខ្ពស់​នាពេល​អនាគត​ ជួយ​ធានា​ថា ឧស្សាហកម្ម​រ៉ែ​កម្ពុជា​ អាច​ស្រូប​ទាញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍​ ពី​ក្រុមហ៊ុន​វិនិយោគ​អន្តរជាតិ​ ដែល​មាន​បទដ្ឋាន​ស្តង់​ដារ​ខ្ពស់ ហើយ​អាច​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ដល់​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​ និង​កាត់​បន្ថយ​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​ និង​សង្គម​ ។ 

សេចក្តី​ប្រកាស​ដដែល​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ ​ស្ថានទូត​អូស្រ្តាលី សម្តែង​នូវ​សេចក្តី​សោមនស្ស​​ ដែល​យល់​ឃើញ​ថា​ ការ​វិនិយោគ​​អាជីវកម្ម​​រ៉ែ​​លើក​​ដំបូង​របស់​អូស្រ្តាលីនេះ​ កំពុង​ជួយ​ដល់​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា កសាង​សេដ្ឋកិច្ច​រឹង​ម៉ាំ​មួ​យ​ ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព​ ក្នុង​វិស័យ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ប្រចាំ​តំបន់​។ 

លោក​សាន​ ម៉ាឡា ដែល​ជា​សកម្មជន​​បរិស្ថាន​ បាន​សាទរ​ចំពោះ​ ការ​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​របស់​ស្ថានទូត​ ក៏​ដូច​ជា​ក្រុម​ហ៊ុន​ អូស្ត្រាលី ក្នុងការអនុវត្ត​ឱ្យ​បាន​នូវ​ស្តង់ដារ​ខ្ពស់​លើ​បរិស្ថាន​ និង​សង្គម​ ក្រោម​អភិបាលកិច្ច​របស់​ខ្លួន​។
 
ទោះបីជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ សកម្មជន​បរិស្ថានរូប​នេះ បាន​ទាមទារ​ឱ្យ​ក្រុម​ហ៊ុន​អូស្ត្រាលី​ បន្ត​តាម​ដាន​ដោយ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ខ្ពស់​​ លើ​គម្រោង​នេះ​ ជាពិសេស​ លោក​ចង់​ឱ្យ​ភាគី​អូស្រ្តាលីធានា​ថា​អាជីកម្ម​មួយ​នេះ​នឹង​មិន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​សហគមន៍​មូល​ដ្ឋាន ដែល​ធ្លាប់​ប្រ​កប​របរ​យក​រ៉ែ​មាស​ជា​លក្ខណ:គ្រួសារ និង​បរិស្ថាន​ដែល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នោះ​៕ 

យោង​តាម​រយៈ​ទំព័រ​ហ្វេសបុកផ្លូវការរបស់ចលនា​មាតា​ធម្មជាតិ ​សកម្មជនបរិស្ថានចំនួន​បីនាក់រួម​មាន​កញ្ញា​ស៊ុន រដ្ឋា លោកយឹម លាងហ៊ី និង​លោកលីចន្រ្ទដារ៉ាវុត ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីសប្តាហ៏មុន នៅ​ខណ្ឌ​ដូន​ពេញ​ ​ក្រោយ​​ពី​​ពួក​​គេ​​ថត​​វី​ដេ​អូ​​ទឹក​​ស្អុយ​​ហូរ​​ចូល​​ទន្លេ​​ នៅ​​ម្ដុំ​​មុខ​​ព្រះ​​បរ​ម​រាជ​​រាំង​​។

ចលនា​មាតា​ធម្មជាតិបាន​សំដែង​ការសោក​ស្ដាយ​ និងបាន​ហៅ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​នេះ​ថា​ជា​ការចោទ​ប្រកាន់​តាមអំពីចិត្តទាំង​ស្រុង​ដោយ​គ្មានភ័ស្តុតាង​អ្វី​ទាំង​អស់​។​

មន្ត្រីជាន់​ខ្ពស់​​តស៊ូ​មតិគម្រោង​អ្នក​ការ​ពារ​ព្រៃ​ឈើនៃសមាគម​បណ្ដាញ​យុវជនកម្ពុជា លោក​សាន​ ម៉ា​ឡា​បាន​និយាយថាការចាប់ខ្លួន​ និងចោទប្រកាន់សកម្មជនបរិស្ថានគឺប្រាស​ចាក​ការ​ពិត​ឆ្ងាយ​ មិនសម​ហេតុ​ផល និង​មានលក្ខណៈ​ធ្ងន់ធ្ងរ​។​

លោកបានប្រាប់ Newsroom Cambodia​ ដូច្នេះថា៖ ​«ខ្ញុំ​យល់ឃើញ​ថា​ការដែលចាប់​ខ្លូន​ និង​ចោទ​ប្រកាន់​សកម្មជន​បរិស្ថាន​ទាំងបីនាក់​នេះ​ពីបទរួម​គំនិត​ក្បត់​​ និង​ប្រមាថអង្គព្រះ​មហាក្សត្រវា​ជារឿងមួយ​ប្រាក​ចាក​ការ​ពិត​ឆ្ងាយ​មិន​សមហេតុផល​ហើយ​មាន​លក្ខណៈ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ អ្វី​ដែល​ពួក​គាត់ធ្វើ​កន្លង​មកគឺ​ជាការ​ចូល​រួម​ចំណែកយ៉ាង​សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ដំណើរការអភិរក្ស​ ការពារ​ថែរក្សាធន​ធាន​ធម្មជាតិ ហើយ​ពួក​គាត់​មាន​សេចក្ដី​ក្លា​ហាន​នៅ​ក្នុង​ការរាយការណ៍អំពី​វិនាសកម្ម​មក​លើ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​របស់យើង​»។​​

ចំណែកឯលោកសឹង សែនករុណ​ អ្នក​នាំ​ពាក្យ​នៃសមាគម​ការពារសិទ្ធិ​មនុស្ស​អាដហុក​(ADHOC)បានប្រាប់​និយាយថាបទចោទទាំងអស់ហ្នឹង​មិន​បាន​ឆ្លុះ​បញ្ជាំង​ទៅ​លើ​អំពើ​របស់​សកម្ម​ជន​បរិស្ថាន​នោះ​ទេ​។

លោកបានប្រាប់ Newsroom Cambodia ដូច្នេះថា៖ «បើ​យើង​ពិនិត្យ​អំពី​មូលដ្ឋាន​នៃ​ការ​ចោទ​វិញ​ ខ្ញុំ​អត់​ដឹង​ថា​ខាង​តុលា​ការ​គេ​មាន​មូលដ្ឋាន​អ្វី​ក្នុង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​មក​លើ​សកម្ម​ជន​បរិស្ថាន​នោះ​ទេ​ទាំង​រឿង​ប្រមាថ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ ទាំង​រឿង​រួម​គំនិតក្បត់​ ប៉ុន្តែ​អ្វីដែល​យើង​មើល​ឃើញក្នុង​រឿង​​សកម្មជន​បរិស្ថាន​បួន ប្រាំ​រូបទាំង​អស់​​ដែលបាន​ចោទ​ប្រកាន់​ ហើយអ្នកខ្លះ​ត្រូវបាន​គេ​ដោះ​លែងទាំង​អស់​​ហ្នឹង ខ្ញុំ​ឃើញ​អ្នក​ដែល​ចោទប្រកាន់​​ក្នុងបទ​នេះវា​ហាក់​ដូចអត់​ស្រប​ទៅ​ហ្នឹង​អំពើ​របស់​ពួកគាត់​ ហើយគោលបំណងធ្វើសកម្ម​ភាព​របស់​ពួក​គាត់​»។

«ហើយ​បើ​យើង​ពិនិត្យ​មើល​កន្លង​មកនៅ​ក្នុង​បណ្ដាញ​សង្គម​ដែលពួក​គាត់លើក​ឡើង​បង្ហាញ​ដល់​សាធារណៈ​ជន​ហ្នឹង​គឺ​ពាក់​ពាន្ធ​ហ្នឹងការការ​ពារ​បរិស្ថាន​ ផល​ប៉ះ​ពាល់​បរិស្ថាន ​និង​ធន​ធានធម្មជាតិ​ទាំង​អស់​នោះ​ទៅ​វិញ​ទេ​ ហើយបញ្ហា​ទាំងអស់នេះ​ជាបញ្ហា​កើតមាន​​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ដែល​យើង​ទទួល​ស្គាល់​ទាំងអស់គ្នា​ដែល​កំពុងមាន​បញ្ហា​ប៉ះពាល់​ ហើយ​រង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ផ្សេងៗ​ទាំងអស់ហ្នឹង»។

តាមរយៈទំព័រហ្វេសបុកនៅថ្ងៃចន្ទ ទី២១​ នាយិ​កានៃមជ្ឃមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា(CCHR) លោកស្រី ចក់ សុភាព បាន​លើក​ឡើង​ទាថា​ ខណៈ​ដែល​នៅ​ក្នុងពន្ធនាគារ​មាន​​បញ្ហាប្រឈមនឹង​ការ​ឆ្លងជំងឺកូវីដ​១៩ តែ​បែរជា​​បន្ថែម​ការ​ឃុំ​ខ្លួន​យុវជន​ទៅ​វិញ​។

លើស​ពី​នេះទៅទៀត​​លោក​ស្រីក៏បាន​លើកឡើងពីរចំនុច ដែលចំនុចទីមួយទាក់​ទងអំពីគោលការណ៍ជនត្រូវចោទត្រូវ​តែ​មាន​សេរី​ភាព​ ហើយ​ករណីពិសេសតែប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ការ​ឃុំ​ខ្លូន​បណ្ដោះ​អាសន្ន​គួរ​ធ្វើ​ឡើង​និងតាមលក្ខខណ្ឌ​ចាំ​បាច់​ប៉ុណ្ណោះ​។ ចំណែក​ចំនុចទីពីរលោក​ស្រី​បាន​លើក​ឡើងអំពីលក្ខខណ្ឌសិទ្ធិទទួល​បាន​ការសន្មត​ទុក​ជា​មុន​ថា​គ្មាន​ទោស​គឺ​ជា​សិទ្ធិ​ចាំបាច់​មួយ​ក្នុង​ការ​ធា​នា​ថា​ពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូប​ ជា​ពិសេស​ជន​ជាប់​ចោទ​ ទទួល​បាន​ការជំនុំជម្រះដោយ​យុត្តិធម៌។

ឯក​អគ្គ​រដ្ឋ​ទូតសហរដ្ឋអាមេរិក បាននិយាយនៅលើ​ទ្វីទ័ររបស់​ខ្លួនថាមាន​​ក្ដី​បារម្ភ​លើ​ការ​ចាប់​ខ្លួន​សកម្ម​ជន​បរិស្ថាន​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ហើយ​លោកបានបន្ថែមថា​ការ​ចុះ​ផលិត​វី​ដេ​អូ​ស្ដី​ពី​ទឹក​កខ្វក់​ មិន​មែន​ជា​អំពើ​ភេរវកម្ម​ឡើយ​។ បន្ថែមពីនេះ​លោកឯកអគ្គរដ្ឋទូតក៏​បាន​​អំពាវ​នាវ​ឱ្យរដ្ឋា​ភិបាល​កម្ពុជា​ធ្វើ​ការ​ឆ្លើយ​តប​ជា​ដំណោះ​ស្រាយ​ចំ​ពោះ​ពល​រដ្ឋ​ ដោយ​មិន​មែន​ជា​ការ​បំបិត​សំឡេង​ទេ​។

​លោក​ប្លង់​ សុផល​ អ្នកនាំ​ពាក្យ​សាលា​ដំបូង​រាជ​ធានី​ភ្នំ​ពេញ​ បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថាលោក​មិន​អាច​ផ្ដល់​​ចម្លើយ​ណា​មួយពាក់ព័ន្ធនឹងចំណាត់ការនៃរឿងក្ដីនោះទេ។​

ចំពោះ​បទ​រួម​គំនិត​ក្បត់​នេះ​វិញ​ កថា​ខណ្ឌ​ទី​២​ មាត្រា​ ៤៥៣​នៃ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​​កំណត់​ថា ​«ការ​រួម​គំនិត​ក្បត់​ត្រូវ​ផ្ដន្ទា​ទោស​ដាក់​ពន្ធ​ធនាគារ​ពី​៥​ឆ្នាំ​ ទៅ១០​ឆ្នាំ​»។ ចំពោះ​បទប្រមាថអង្គ​ព្រះមហាក្សត្រ​វិញមាត្រា​៤៣៧ (ស្ទួន) ​កថាខណ្ឌទី​ពីរ​កំណត់​ថា ​«ការ​ប្រមាថ​ចំពោះ​អង្គ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ដាក់​ពន្ធនាគារ​ពី​មួយ​ឆ្នាំ​ ទៅ​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ និង​ពិន័យ​ជា​ប្រាក់​ពី​ ពីរ​លានរៀល​​ ទៅ​ដប់​លាន​រៀល​»៕

យោង​តាម​សេច​ក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​​របស់​ស្ថាន​ទូត​អា​មេ​រិក​នៅ​ភ្នំ​ពេញ ថវិកានឹង​បង្វែរទៅសង្គមស៊ីវិលវិញហើយថាខ្លួនបាន​ចំ​ណាយ​ថវិកា​ចំនួន​ជាង​ ១០០ លាន​ដុល្លារ លើ​កម្ម​វិធី​មួយ​ចំនួន​សម្រាប់​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ការការពារបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។

សេច​ក្ដី​ថ្លែង​ការណ៍​បាននិយាយថា «ថ្វី​បើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្រេច​បាន​នូវ​ដំ​ណើរ​​ចម្រើន​ទៅ​​មុខ​ខ្លះ នៅ​ក្នុង​ការ​ការ​ពារ​បរិ​ស្ថាន​ក្តី តែ​​សហ​រដ្ឋ​អា​មេ​រិក​បាន សម្តែង​នូវ​កង្វល់​ម្តង​​ហើយ​ម្តង​ទៀត​លើ​ការ​កាប់​បំ​ផ្លាញ​ព្រៃ​ឈើ ដែល​នៅ​តែ​មាន​ច្រើន​ នៅ​ក្នុង​តំបន់​ការ​ពារ​ ពិ​សេស​​នៅ​ដែន​ជម្រក​សត្វ​ព្រៃ​​នៅ​ព្រៃ​ឡង់​ ជា​​ទី​ដែល​ទី​​ភ្នាក់​ងារ​ជំ​នួយ​​អា​មេ​រិក USAID បាន​ចំ​ណាយ​​ធន​ធាន​ជា​ច្រើន»។​​

សេច​ក្ដី​ថ្លែង​ការណ៏ដដែលបាន​បញ្ជាក់បន្ថែម​ថា​ តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ មក ទោះបីជាមានការគាំទ្រ​របស់ទីភ្នាក់ងារជំនួយ​អាមេរិកដើម្បីឲ្យមានការដើរល្បាត ការបណ្តុះបណ្តាលដល់ផ្នែកអនុវត្តច្បាប់ច្រើនថែមទៀត និងការរៀបចំបង្កើតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារថ្នាក់ជាតិក៏​ដោយ ក៏តំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃនៅព្រៃឡង់ នៅតែបានបាត់បង់ដដែល នូវផ្ទៃដីព្រៃប្រមាណ ៣៨ ០០០ ហិកតា គឺជិត ៩% នៃគម្របព្រៃឈើ​នៅទី​នោះ។

«ការកាប់ឈើខុសច្បាប់ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់ នៅតែបន្តមាន​ នៅក្នុងនិងជុំវិញដែនជម្រកសត្វព្រៃ​នៅព្រៃឡង់ ហើយអាជ្ញាធរ កម្ពុជាមិនបានធ្វើការកាត់ទោសបានសមល្មម ចំពោះបទល្មើសសត្វព្រៃ ឬបញ្ឈប់សកម្មភាពខុសច្បាប់ទាំង​នេះឡើយ។ លើសពីនេះទៀត អាជ្ញាធរបានបន្តបំបិទសំឡេង ហើយធ្វើទុក្ខសហគមន៍​មូលដ្ឋាន និងសង្គមស៊ីវិល ដែលជាដៃគូ​របស់គេ ដែលបង្ហាញកង្វល់ដ៏សមហេតុផល លើការបាត់បង់ធនធានធម្មជាតិ​របស់គេ»។

សេចក្តីថ្លែងការណ៏បានបន្តថា «ដោយសារមានបញ្ហាទាំងនេះ ដែលមិនត្រូវបានដោះស្រាយ សហរដ្ឋអាមេរិកសូមបញ្ចប់ជំនួយដល់ស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល នៅក្រោមគម្រោងព្រៃឡង់បៃតង ដែលទ្រទ្រង់ដោយទីភ្នាក់ងារជំនួយអាមេរិក USAID»។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រ​សួង​បរិស្ថាន លោកនេត្រ ភក្រ្តា​ បាន​ច្រានចោលការចោទប្រកាន់ ដោយបានអះអាងថា មិនមានបទល្មើសធនធានធម្មជាតិទ្រង់ទ្រាយធំនៅក្នុងតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ និងនៅតំបន់ការពារធម្មជាតិផ្សេងទៀតនោះទេ គឺមានតែបទល្មើសទ្រុងទ្រាយតូចៗកើតឡើងប៉ុណ្ណោះ។

លោកនេត្រ ភក្រ្តា​ បាននិយាយថា «នេះគឺជាក្តីព្រួយបារម្ភដែលនៅសេសសល់តិចតួចដែលក្រសួងបរិស្ថាន និងសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធបាននិងកំពុងបន្តអនុវត្តច្បាប់ដោយការទទួលខុសត្រូវ»។

លោក​បានបន្តថា៖ «ការបញ្ចប់គម្រោងព្រៃឡង់បៃតងដែលជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកម្ពុជានិងសហរដ្ឋមេរិកនៅតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់នៅពេលនេះ ក្រសួងបរិស្ថានក្នុងនាមសេនាធិការនៃរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមន្ត្រីរបស់ខ្លួនមានការទទួលខុសត្រូវ និងមានភាពរឹងមាំគ្រប់គ្រាន់ក្នុងភាពជាម្ចាស់ក្នុងការបំពេញតួនាទីនិងភារកិច្ចរបស់ខ្លួនលើការការពារនិងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិដោយឈរនៅលើមូលដ្ឋានច្បាប់ជាធរមាន»៕

យោង​ទៅ​តាម​សារ​ដែល​បាន​បង្ហោះ​លើ​ទំព័រ​​ហ្វេស​ប៊ុក​របស់ខ្លួន ​​អង្គការ​ Mother Nature Cambodia  នៅ​​ថ្ងៃ​ទី​​៥ ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​២០២១ ក៏បាន​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​ ចេញមុខមក​​ស្រាយ​បំភ្លឺផងដែរចំពោះការហាមប្រាមនេះ។​

អង្គការនេះបាននិយាយផងដែរថាការបដិសេធមិនឲ្យមានទំនាក់ទំនងនេះ មានរយៈពេល ៤ខែមកហើយដោយសំអាងថាដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលកូវីដ ១៩ នៅខាងក្នុងពន្ធនាគារ។

«ការ​រឹត​ត្បិត​​នេះ​​​បង្ហាញ​​ពី​​ការ​​រើស​អើង​​មក​​លើ​​សកម្មជន​​បរិស្ថាន​​ ដែល​​តែង​តែ​​ការពារ​​ផល​​ប្រយោជន៍​​ជាតិ​​ខ្មែរ​​ ដែល​​យើង​ខ្ញុំ​ ​គ្រួសារ​​សកម្មជន​​ ព្រម​ទាំង​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ខ្មែរ​​ មិន​អាច​​ទទួល​​យក​​បាន​​ទាល់​តែ​​សោះ​។»

​យោងតាមសារបង្ហោះដដែលនោះ​ ពួកគាត់បាន​សូម​​ទាម​ទារឱ្យ​​មាន​​ការ​​ពន្យល់​​ជា​​សាធារណ:​​ពី​​សំណាក់​​ក្រសួង​​មហា​ផ្ទៃ​​ និង​​អគ្គនាយក​ដ្ឋាន​​ពន្ធនាគារ​​ចំពោះ​​ការ​រឹត​​ត្បិត​​​នេះ​​​ បញ្ឈប់​​ការ​​ធ្វើ​​ទុក្ខ​​បុក​ម្នេញ​​ទៅ​​លើ​​សកម្មជន​​បរិស្ថាន​​ និង​អ្នក​​ស្នេហា​​ជាតិ​​ខ្មែរ​​ និងគោរព​​ច្បាប់​​ស្តី​ពី​​ពន្ធនា​គារ​​អោយ​​បាន​​ត្រឹម​ត្រូវ​​។

​​​សារដដែលនេះទទួលបានការ​ស៊ែរ​ប្រមាណ​ជាង​ ៥០០​​ដង​ក្នុង​ពេល​​មិន​ទាន់​បាន ​២៤ម៉ោងបាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា​ ការ​ដែល​មិន​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ អ្នកទោស​ដែល​ជា​សកម្មជន​ការពារ​បរិស្ថាន​មាន​ទំនាក់ទំនង​អ្វី​ទាំងអស់​ សូម្បី​ជា​ក្រោម​រូបភាព​បែប​សួរ​សុខ​ទុក្ខ​ក៏​ដោយ​នោះ​ គឺ​ចាត់​ទុក​ថា​ ជា​ការ​រំលោភ​​បំពាន​​​ទៅ​លើ​​សិទ្ធិ​​ក្នុង​ការ​​ទាក់ទង​​គ្រួសារ​​តាម​រយ:សំបុត្រ​​ និង​​​តាម​​រយ:​ប្រព័ន្ធ​ទូរស័ព្ទ​ដៃ​​ ខណ:​ដែល​មាត្រា​ទី​៣២​ និង​៣៧​​ នៃ​ច្បាប់​​ស្តី​ពី​​ពន្ធនាគារ​​ ដែល​​ចែង​​ថា​​ ជន​ជាប់​ឃុំ​ មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​ និង​​ផ្ញើរ​លិខិត​ឆ្លង​ឆ្លើយ​​។

លិខិត​ឆ្លង​ឆ្លើយ​របស់​ជនជាប់​ឃុំ​ត្រូវ​បើក​នៅ​ចំពោះ​មុខ​មន្រ្តី​ពន្ធនាគារ​ លើក​លែង​តែ​លិខិត​របស់​មេធាវី ហើយលិខិត​ឆ្លង​ឆ្លើយ​របស់​ជន​ជាប់ឃុំ​ ត្រូវ​បាន​ដក​ហូត​ ប្រសិន​​បើ​មាន​ការ​ពាក់ព័ន្ធ​ដល់​សន្តិសុខ​ សុវត្ថិភាព​​ សណ្តាប់ធ្នាប់​ទូទៅ​ ទាំង​ក្នុង​​ និង​ក្រៅ​ពន្ធនាគារ​។”

អ្នក​ស្រី ប៉ាត់​ រស្មី ដែល​ជា​ភរិយា​របស់​លោក​ថុន​ រដ្ឋា​ ដែល​កំពុង​ជាប់​ឃុំ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​ បាន​បង្ហើប​ប្រាប់​​ Newsroom Cambodia ថា​ ប្រហែលជាពួកគាត់មិនអាចផ្ញើរសំបុត្រឆ្លងឆ្លើយជាមួយទៅប្តីរបស់គាត់បាននោះទេ។

 «និយាយ​ទៅ​ គាត់​អត់​ដែល​បាន​ផ្ញើរ​សំបុត្រ​ ហើយ​ខ្ញុំ​អត់​ដែល​បាន​ផ្ញើរ​ជា​សំបុត្រ​ទៅ​គាត់​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​ប្រសិន​បើ​មន្ត្រី​ពន្ធនាគារ​ ឱ្យ​សរសេរ​សំបុត្រ​ផ្ញើ​រទៅ​គ្រួសារ​បាន​ គាត់​នឹង​ផ្ញើរ​ហើយ​។ ប៉ុន្តែ​នេះ​ ប្រហែល​ជា​អត់​បាន​ទេ​ បាន​ជា​គាត់​អត់​សរសេរ​សំបុត្រ​មក​។ ព្រោះ​អី​ធម្មតា​ទេ​ យើង​តែង​តែ​ចង់​ដឹង​ពី​សុខ​ទុក្ខ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​។»

អ្នកស្រី​ ដែល​មាន​វ័យ​៣០​ ឆ្នាំ​ ព្រម​ទាំង​មាន​កូន​ប្រុស​តូចមួយ​​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​បន្ទុក​ មក​ពី​ខេត្ត​កណ្តាល​មួយ​រូប​ បាន​​បង្ហាញ​ការ​យល់​ឃើញ​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ក្តី​ព្រួយ​បារម្ភ​ថា​ ការ​ផ្តាច់​ទំនាក់ទំនង​គាត់​ជាមួយ​ស្វាមី​របស់​គាត់​ដែល​កំពុង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​ព្រៃស​នេះ​ ជា​ចេតនា​ក្នុង​ការ​លាក់​ព័ត៌មាន​ពី​សុខ​ទុក្ខ​របស់​អ្នក​ដែល​ជាប់​ឃុំ​ ខណៈ​ដែល​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​បច្ចុប្បន្ន​កំពុង​មាន​វត្តមាន​នៃ​វីរុស​កូវីដ ១៩​។​

​​យុវនារី​ឡុង​ សុខ​លីន​ ជា​ប្អូន​ស្រី​បង្កើត​របស់​កញ្ញា​ឡុង​ គន្ធា​ដែល​ជា​សកម្មជន​មួយ​រូប​កំពុង​ជាប់​ឃុំ​ ​ បាន​និយាយ​ទាំង​សំឡេង​ញ័រ​ៗ ដោយ​ក្តី​ព្រួយ​បារម្ភ​ ថា​ខ្លួន​បាន​ព្យាយាម​សរសេរ​សំបុត្រ​សួរ​សុខ​ទុក្ខ​ទៅ​កាន់​បង​ស្រី​របស់​ខ្លួន​ជា​ច្រើន​សារ​ ទោះ​បី​ជា​បាន​ឆ្លង​កាត់​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យអត្ថន័យសំបុត្រ​ពី​សំណាក់​មន្រ្តី​ពន្ធនាគារ​យ៉ាង​ណា​ក្តី​ ក៏​មិន​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល​ទៅ​ឱ្យ​បង​ស្រី​របស់​ខ្លួន​ដែរ​។

នេះ​ជា​ហេតុបាន​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវត្តី​វ័យ​ ២១​ឆ្នាំ​រូប​នេះ​យល់​ថា​ទង្វើរ​បែប​នេះ​ជា​ការ​បិទ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​ជាមួយ​ អ្នក​ផ្ទះ​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​ ដែល​នាំ​ឱ្យ​ខ្លួន​និង​ អ្នក​ផ្ទះ​ទាំងមូល​នៅមិន​ស្ងប់​ចិត្ត​ទេ​។

អ្នក​នាំ​ពាក្យ​របស់​នាយកដ្ឋាន​ពន្ធនាគារ​ លោក​នុត​​ សវនា​ មិនអាចទាក់ទងដើម្បីសុំការបំភ្លឺបានទេនៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា​នេះ។

ក៏ប៉ុន្តែ ​អ្នក​​នាំ​​ពាក្យ​​ក្រសួង​​មហា​​ផ្ទៃ​​ លោក​​ខៀវ​ សុ​ភ័គ​ បាន​និយាយ​ការពារវិធានការណ៏នេះដោយបានអះអាងថាត្រូវធ្វើឡើងក្រោម​ច្បាប់​របស់​តុលាការ។

លោក​បាន​បន្ត​ពន្យល់​ថា​៖ «ឧទាហរណ៍​ ដូច​ជា​ខាង​តុលាការ​កំពុង​ធ្វើ​ការ​ស៊ើបអង្កេត​ និតិវិធី​របស់​តុលា​ការ​ គេ​ហាម​មិន​ឱ្យ​ ដោយ​ដាក់​ឱ្យ​យើង​នៅ​តែ​ម្នាក់​ឯង​ក៏​បាន​ដែរ​ ព្រោះ​ជួន​កាល​វា​ខូច​ព័ត៌មាន​របស់​គេ​។ ​ដោយ​តុលាការ​មាន​សិទ្ធិ​ហាមឃាត់​មិន​អាច​ឱ្យ​ធ្វើ​អ្វី​បាន​៕»

ការកត់សម្គាល់បែបនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិក លោកW. Patrick Murphy ក្នុងជំនួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃកម្ពុជា លោកស ខេង កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១។ នេះយោងតាមគណនី Twitter លោក W. Patrick Murphy។

លោក​ W.Patrick Murphy​ បាន​បង្ហោះ​សារ​កាល​ពី​យប់​ថ្ងៃ​ទី​៧​ ខែ​មិថុនា​នេះ​ថា​៖ «ខ្ញុំ​បាន​ជួប​ជាមួយ​លោក​ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី​ ស​ ខេង​ រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​មហាផ្ទៃ​ដើម្បី​ជំរុញ​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​ដែល​ធ្វើ​ឲ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​និង​សហរដ្ឋអាមេរិក​​មាន​សុវត្ថិភាព​ពី​ការ​ជួញ​ដូរ​ និង​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​ដទៃ​ទៀត​។ យើង​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឲ​អាជ្ញាធរ​ធ្វើ​ជា​ដៃ​គូ​ជាមួយ​សកម្មជន​បរិស្ថាន​សង្គម​ស៊ីវិល​ មិន​មែន​កាត់​ទោស​ពួកគេ​ពី​បទ​និយាយ​ចេញ​ដើម្បី​ការពារ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ឡើយ​។​»

​ទំព័រ​ហ្វេស​ប៊ុក​របស់​ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក​ប្រចាំ​នៅ​កម្ពុជា​ ក៏បានបង្ហោះសារ​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​ផងដែរចំពោះ​ការ​ដាក់ទោស​ អ្នក​ដែល​ជួយ​អភិរក្ស​សម្បត្តិ​ធនធានធម្មជាតិ​ពី​ការ​គំរាម​គំហែង​ ​ដោយការកេង​ចំណេញ​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្មបាន ពី​ការ​កាប់​បំផ្លាញ​ព្រៃឈើ​​។

សារនោះបានសរសេរថា៖ «សេ​រី​ភាព​បញ្ចេញ​មតិ​ គឺ​ជា​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​មូល​ដ្ឋាន​ ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​។ ការ​ហ៊ាន​និយាយ​ដើម្បី​ការពារ​បរិស្ថាន​ ដែល​ប្រឈម​នឹង​ការ​គំរាម​កំ​ហែង​ ដោយ​សារ​ការ​កាប់​ឈើខុស​ច្បាប់​ និង​កេង​យក​ប្រយោជន៍​ពាណិជ្ជកម្ម​ គឺ​ជា​រឿង​គួរ​ឱ្យ​សរសេីរ​ទៅ​វិញ​ទេ​។»

​អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​ លោក​ខៀវ សុភ័គ បាននិយាយថាលោក​មិន​ដឹង​ពីជំនួបនេះ​ទេ​ ដោយបាន​សំអាងថាមិន​បាន​​ចូល​​រួម​​ក្នុង​​កិច្ច​​ប្រជុំ​​​ ក៏ប៉ុន្តែលោកបានច្រានចោលការការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថារដ្ឋាភិបាលបំបិទសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ។

លោក​ខៀវ សុភ័គ បានអះអាងថាលោក «ខ្លាច» ថា​សកម្ម​ជន​ទាំង​នោះ​ជា​សកម្មជន​ក្លែង​ក្លាយ​ ព្រម​ទាំង​អាច​បង្ក​ភាព​វឹក​វរ​ ក៏​ដូច​ជា​បដិវត្តពណ៌​ទៅ​ថ្ងៃ​មុខ​។ លោក​បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា​៖ «ប្រ​សិន​បើ​អ្នក​រៀបចំ​បរិស្ថាន​ទាំងអស់នោះ​មាន​បំណង​ពិត​ប្រាកដ ពិត​ជា​ផ្តោត​ទៅ​លើ​បរិស្ថាន​មែន​ អើស​សូម​អបអរសាទរ​ ពួក​ខ្ញុំ​ក៏​អញ្ចឹង​ដែរ​ ទាំងអស់​គ្នា​ក៏​អញ្ចឹង​ដែរ​ រដ្ឋាភិបាល​ក៏​អញ្ចឹង​ដែរ​។»

កន្លងមក​ ក៏​មាន​​អង្គការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​ បានចេញ​សេចក្តីថ្លែងការ​រួម​ ទាម​ទារ​ឲ​រដ្ឋាភិបាល​ដោះស្រាយ​ឲ​បាន​យុត្តិធម៌​តាម​ផ្លូវ​ច្បាប់លើករណីសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងបរិស្ថាន​ ដែល​គិត​​ចាប់​តាំង​​ពី​​ខែ​​កក្កដា​ ឆ្នាំ​​២០២០ មក​​​អាជ្ញាធរ​​កម្ពុជា​បាន​ឃុំ​​ខ្លួនចំនួន២០នាក់ រួមមាន ​​លោក​ រ៉ុង​ ឈុន​ ប្រធាន​សហ​ភាព​សហ​ជីព​កម្ពុជា ក្រុមសកម្មជនបរិស្ថាន​ ក្រុម​យុវជនខ្មែរ​ថាវរៈ​ សមាជិក​សម្ព័ន្ធ​និស្សិត​បញ្ញវន្ត​ខ្មែរ​ សកម្មជន​បក្ស​ប្រឆាំង​៕

តាមរយៈការចុះប្រមូលទិន្នន័យទាំងពីរលើកនៅដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រះរការ បើគិតពីខែមីនា CYN បានអះអាងតាមរយរយៈហ្វេសប៊ុកថាមានរហូតដល់ ២១៣ករណី ឬស្មើនឹងការបាត់បង់ព្រៃឈើ ២១៣ដើម។

សមាគមន៍បានអះអាងថា៖ «ប្រភេទឈើដែលទទួលរងការកាប់បំផ្លាញភាគច្រើនជាប្រភេទឈើកម្ររដូចជា
ស្ទៀង សុក្រំ ឈើទាល ដួងចែម ពពេល ផ្តៀក ត្រាច ត្រសេក កកោះ ជាដើម»។

CYN បាននិយាយថាបន្តថាខណៈការរាតត្បាតពីជំងឺកូវីដ-១៩ កំពុងតែរាតត្បាតខ្លាំងនៅប្រទេសកម្ពុជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនៅក្នុងតំបន់ដែន ជម្រកសត្វព្រៃព្រះរកា ក៏ដូចជាតំបន់ផ្សេងទៀតរួមមានតំបន់ព្រៃឡង់ផងដែរនោះ ក៏នៅតែបន្តកើតមានឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។

‌‌«ទន្ទឹមនឹងការរាតត្បាតពីជំងឺកូវីដ-១៩នៅក្នុងព្រឹត្តការណ៍សហគមន៍២០កុម្ភៈ ដែលបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិផ្នែក សុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដោយឡែកចំពោះវិបត្តិកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនៅក្នុងតំបន់ដែន ជម្រកសត្វព្រៃព្រះរកា ក៏ដូចជាតំបន់ផ្សេងទៀតរួមមានតំបន់ព្រៃឡង់ផងដែរនោះ ក៏នៅតែបន្តកើតមានឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់»។

សមាគមបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា បាននិយាយផងដែរថា ចាប់តាំងពីការមានការរារាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិល សមាគមក្នុងស្រុក និងសហគមន៍មូលដ្ឋានមិន ឱ្យចូលរួមល្បាតព្រៃមក ចំនួនបទល្មើសនៅតែបន្តកើតឡើង និងចេះតែកើនឡើងពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ដែលបានឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីប្រសិទ្ធិភាពការងាររបស់ក្រសួងបរិស្ថាន និងអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ទហាក់ពុំទាន់មានប្រសិទ្ធិភាព និងនៅមានចន្លោះខ្វះខាតច្រើន។

របាយការណ៍របស់អង្គការគ្លូបល អ៊ីននីហ្សីអេធីវ (Global Initiative) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva) រកឃើញថាក្នុងមួយទស្សវត្សចុងក្រោយនេះថាប្រទេសកម្ពុជាបានរងនូវការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំ និងបាត់បង់ព្រៃឈើអស់ជាងកន្លះលានហិកតា ដោយសាររាជរដ្ឋាភិបាលវិនិយោគដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន ការផ្តល់ដីសម្បទាន សង្គមកិច្ច និងគម្រោងស្ដារព្រៃឈើឡើងវិញ បូករួមទាំងសកម្មភាព កាប់ឈើខុសច្បាប់ ដែលបានធ្វើឱ្យបាត់បង់ព្រៃឈើរួមទាំងតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រះរកានេះផងដែរ។

លោកនេត្រ ភក្រ្តា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងបរិស្ថានប្រាប់សារព័ត៌មាន Newsroom Cambodia
ថាអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនកំពុងប្រើប្រាស់ពលរដ្ឋនៅក្នុងសហគមន៍ដើម្បីដើររាប់គល់ឈើធ្វើរបាយការ
ណ៍ស្វែងរកប្រាក់ជំនួយ។ ពួកគេចាំបាច់ត្រូវធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗដើម្បីបំពេញចិត្តម្ចាស់ជំនួយ ហើយគល់ឈើដែលពួកគេដើររាប់ គឺខ្លះជាគល់ឈើចាស់ៗដែលនៅសល់ពីមុន និងមួយចំនួនជាដើមច្បោះជ័ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលពួកគាត់បានស្នើសុំដកហូតដើម្បីប្រើប្រាស់ស្របតាមច្បាប់។

ចំណែកគល់ឈើមួយចំនួនទៀតគឺមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់របស់ក្រសួងបរិស្ថានបានចាប់ជនដៃដល់ធ្វើការផាកពិន័យ
និងបញ្ជូនសំណុំរឿងទៅកាន់តុលាការរួចអស់ទៅហើយ។ នេះបើយោងតាមលោកនេត្រ ភក្រ្តា។

លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «ក្រសួងបរិស្ថានគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីការអនុវត្តច្បាប់ចំពោះជនណាឬសមាគមនិងអង្គការណាមួយដែលបន្តធ្វើសកម្មភាពដោយគ្មានការអនុញ្ញាតពីស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច បំពានច្បាប់ក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិរាប់ទាំងជនល្មើសក្នុងបទល្មើសធនធានធម្មជាតិ»។

លោកសាន់ ម៉ាឡា មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ផ្នែកតស៊ូមតិបានច្រានចោលការលើកឡើងរបស់លោកនេត្រ ភក្រ្តា
ដែលថាក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនធ្វើការងារដើម្បីស្វែករកប្រាក់ជំនួយថា «ជារឿងគួរឲ្យអស់សំណើច» ហើយបានអំពាវនាវឲ្យក្រសួងបរិស្ថានអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួនឲ្យបានល្អប្រសើរ ហើយត្រូវធានាថាបទល្មើសព្រៃឈើលែងកើតមានទាំងនៅតំបន់ព្រៃព្រះរការ និងតំបន់ព្រៃឡង់ឬតំបន់ផ្សេងៗទៀត។

លោកបានបន្ថែមទៀតថា ចំណាត់ការរបស់ក្រសួងបរិស្ថានបញ្ជូនជនដៃដល់ទៅផ្ទន្ទាទោស ផាកពិន័យ និងខ្លះកសាងសំណុំរឿងនៅតុលាការ ជារឿងល្អ ក៏ប៉ុន្តែពិត ឬយ៉ាងណា គួរមើលតាមជាក់ស្តែង។

«យើងនៅតែអាចមើលបានតាមរយៈលទ្ធផលជាក់ស្តែងពីបទល្មើសព្រៃឈើ ថាតើពិតជាថយចុះ ឬកើនឡើង
បើបទល្មើសព្រៃឈើនៅតែខ្លាំងជាងមុន ដូចជាក់ស្តែងយើងបានឃើញកាលពីខែមីនានេះ បូកសរុបទៅឃើញថាមានបទល្មើសព្រៃឈើចំនួន ២១៣ករណីជាង ចឹងមានន័យថាអ្វីដែលក្រសួងបរិស្ថានលើកឡើងថាបានពង្រឹងការងារខ្លួនហើយគឺហាក់បីដូចជាមិនអាចទទួល យកបាននោះទេ»។

លោកសឹង សែនករុណា​ អ្នកនាំពាក្យសមាគមសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក(ADHOC) ក៏បានឆ្លើយតបទៅនឹងលោក នេត្រ ភក្រ្តា ផងដែរថា វាមិនចំឡែកអ្វីទេដែលក្រសួងបរិស្ថានតែងតែច្រានចោលនូវរបាយការណ៍របស់សកម្មជនបរិស្ថានឬអង្គការសង្គមស៊ីវិល។

លោកបាននិយាយថាអង្គការសង្គមស៊ីវិលនិងសកម្មជនបរិស្ថានមិនមែនចេះតែទទួលបានជំនួយនោះទេ
ម្ចាស់ជំនួយដែលផ្តល់ឲ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងអស់សុទ្ធតែមានការត្រួតពិនិត្យយ៉ាងត្រឹមត្រូវ មុននឹងគេផ្តល់ឲ្យ។

លោកសឹង សែនករុណា​បានបន្តថា លោកលោកនេត្រ ភក្ត្រាអាចដឹងហើយថាសង្គមស៊ីវិលមុននឹងទទួលបានជំនួយគឺត្រូវសរសេរពាក្យស្នើសុំ ធ្វើរបាយការណ៍ពីសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ហើយរបាយការណ៍ហ្នឹងមិនអាចប្រឌិតបានទេ ព្រោះម្ចាស់ជំនួយទាំងអស់គេមានការត្រួតពិនិត្យ ​ឬហៅថា(អូឌីត) គឺពិនិត្យលើការចាយវាយផ្សេងៗដោយមានតម្លាភាព ហើយមិនចេះតែយកលុយយកមកប្រើប្រាស់ផ្តេសផ្តាសក្រៅពីការចុះធ្វើសកម្មភាពការងារនោះទេ។

លោកបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «ចំពោះចំណាត់ការរបស់មន្រ្តីបរិស្ថាន យើងទទួលស្គាល់មានករណីខ្លះមានការចាត់វិធានការទៅលើជនខិលខូចបានខ្លះ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់មានប្រសិទ្ធិភាពនោះទេ ព្រោះដរាបណានៅមិនទាន់មានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធរួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋ សហគមន៍ សកម្មជនបរិស្ថាន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងអស់»។

លោកសឹង សែនករុណាក៏បានទទួចឲ្យក្រសួងបរិស្ថានត្រូវធ្វើយ៉ាងណាផ្តល់នូវសិទ្ធិសេរីភាពទៅដល់ក្រុមយុវជន សហគមន៍ សកម្មជនបរិស្ថានឲ្យពួកគេបានរួមចំណែកការពារព្រៃឈើដែលជាព្រៃឈើរួមរបស់ជាតិ៕

លោកសាន់ ម៉ាឡា សមាជិកបណ្តាញយុវជនកម្ពុជា(CYN)ដែលបានចូលរួមស្តាប់សវនាការផ្ទាល់ បាននិយាយថាលោកបានសង្កេតឃើញថាភាគច្រើនទាំងសមត្ថកិច្ច និងចៅក្រមគឺបានធ្វើបុរេវិនិច្ច័យ និងសន្មត់លើបទល្មើសដែលបានចោទប្រកាន់មកលើក្រុមយុវជនចលនាមាតាធម្មជាតិទាំងបីនាក់។

លោកសាន់ ម៉ាឡា បានថ្លែងថាអ្វីដែលក្រុមយុវជនបានធ្វើកន្លងមកមិនមានភាពអសន្តិសុខណា ញុះញង់ ឬមានភាពវឹកវរណាដល់សង្គមនោះទេ គឺវាមានតែជំរុញឲ្យមានការដោះស្រាយដល់ធនធានធម្មជាតិទៅវិញ
និងបង្ហាញពីការពិតឲ្យដល់សាធារណជនទូទៅ។

លោកបានបញ្ជាក់ទៀតថា៖ «ការឃុំខ្លួនក្រុមយុវជនអស់រយៈពេលជិត ៧ខែមកនេះ ដោយសារតែពួកគាត់មានគម្រោងដើរពីវត្តភ្នំទៅជួបលោក ហ៊ុន សែន កាលពីកន្លងទៅនោះ»។ លោកបានបន្តថាថាជារឿងមួយដែលគួរឲ្យសោកស្តាយបំផុត ហើយក៏គ្មានច្បាប់ណាមួយដែលហាមប្រាមមិនឲ្យប្រជាពលរដ្ឋជួបនាយករដ្ឋមន្រ្តីរបស់ខ្លួននោះទេ។

«ប្រសិនបើការចង់ទៅជួបរបស់ពួកគាត់ធ្វើឡើងខុសបែបបទរដ្ឋបាលណាមួយ ឬមិនមានលក្ខណៈផ្លូវច្បាប់ត្រឹមត្រូវ ខ្ញុំគិតថាអាជ្ញាធរគួរតែធ្វើការអប់រំ ណែនាំ ឬក៏ពន្យល់អំពីរបៀបធ្វើលិខិតរដ្ឋបាលណាមួយដែលអាចទៅជួបនាយករដ្ឋមន្រ្តីបាន»។

លោកមេធាវីការពារកូនក្តីគឺលោក សំ ចម្រើន បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថាតុលាការនឹងប្រកាសសាលក្រមនៅថ្ងៃទី០៥ ខែឧសភានេះ។

លោកមេធាវី ក៏បានលើកសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា៖ «និងស្នើសុំឲ្យកូនក្តីរបស់លោករួចខ្លួនពីបទចោទប្រកាន់នេះ»។

សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ ត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនកាលពីដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ កន្លងទៅដោយតុលាបានចោទប្រកាន់ពួកគេពីបទញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម។

បញ្ជាក់ផងដែរការចោទប្រកាន់នេះ បានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីកញ្ញាឡុង គន្ធា បង្ហោះសារលើសង្គមហ្វេសប៊ុកអំពីគម្រោងដើរពីវត្តភ្នំទៅកាន់ផ្ទះលោកហ៊ុន សែន ដើម្បីស្នើសុំបញ្ឃប់ការលុបបឹងតាមោក ដែលស្ថិតនៅជាយរាជធានីភ្នំពេញ៕

ការចាប់ផ្ដើមរស់នៅរបស់កញ្ញា វ័យ២៣ឆ្នាំរូបនេះ គឺហាក់បីដូចជាដំណើរមួយដែលកើតចេញពីការចូលរួមសកម្មភាពផ្សេងៗនៅក្នុងសង្គម និងការធ្វើដំណើរកម្សាន្តរបស់កញ្ញា។ កញ្ញាចាប់ផ្ដើមការរស់នៅដែលព្យាយាមមិនបង្កើតសំណល់នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៨។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កញ្ញាក៏បានបង្កើតគម្រោងមួយឈ្មោះថា «Zerow» ជាគម្រោងមួយដែលធ្វើឡើងដើម្បីចែករំលែកទាក់ទងនឹងការរស់នៅរបៀប Zero Waste ហើយត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងច្រើនដោយសាធារណៈជន។ 

កញ្ញាឱក សុចិន្តា បាននិយាយក្នុងកិច្ចសម្ភាសជាមួយ Newsroom Cambodia តាម Zoom ដូច្នេះថា «មុនពេលហ្នឹង ខ្ញុំគ្រាន់តែស្គាល់ Zero Waste ហើយខ្ញុំគ្រាន់តែកាត់បន្ថយសំណល់តិចតួចតាមតែអាចធ្វើបាន។ បន្ទាប់មកខ្ញុំចាប់ផ្ដើមបង្កើតទំព័រហ្វេសប៊ុក ZEROW ទើបខ្ញុំដាក់ចិត្តដាក់កាយថានឹងរស់នៅលក្ខណៈ Zero Waste»។

កញ្ញាឱក សុចិន្តាជាអ្នកមកពីខេត្តត្បូងឃ្មុំ ហើយបច្ចុប្បន្នមានការងារជាអ្នកបង្កើតមាតិកាបរិស្ថាន និងរស់នៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ កញ្ញាបាននិយាយថា ការកាត់បន្ថយថង់ ឬកែវប្លាស្ទិកដែលប្រើបានតែមួយដង ជាការចាប់ផ្ដើមដ៏ល្អក្នុងការកាត់បន្ថយសំណល់ប្លាស្ទិក។

កញ្ញបានបញ្ជាក់ថា «ជាធម្មតាយើងទិញផលិតផលណាមួយយើងគ្រាន់តែចំណាយលើផលិតផលនោះតែប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែយើងមិនបានចំណាយគិតដល់ផលប៉ះពាល់នៃបរិស្ថានទេ។ នេះជាហេតុផលដែលផលិតផលធម្មតាមានលក្ខណៈធូរថ្លៃជាងផលិតផល Eco-friendly»។​

កញ្ញាឱក សុចិន្តាក៏បានលើកទឹកចិត្តឲ្យអ្នកផ្សេងទៀតជួយគាំទ្រផលិតផល Eco-friendly​ ទោះបីជាមានតម្លៃរៀងថ្លៃបន្តិច ប៉ុន្តែការចំណាយក៏ជាជំនួយដល់អ្នកដែលបង្កើតដែរ។

«ជាការពិតណាស់ របស់ប្រើប្រាស់មួយចំនួនពិបាកនឹងរកនៅលើទីផ្សារណាស់ ប៉ុន្តែយើងក៏នៅតែអាចកែច្នៃវាបាន។ កាលពីសម័យជីដូនជីតាយើង យើងមិនបានប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកទេ តែយើងក៏អាចនៅតែរស់បាន ដូច្នេះយើងក៏អាចធ្វើតាមដូនតាយើងពីមុនបានដែរ»។ 

កញ្ញាឱក សុចិន្តា បាននិយាយថា គួរពិនិត្យមើលធុងសំរាមរបស់យើងថាតើយើងសល់កាកសំណល់អ្វីច្រើនជាងគេ ហើយបន្ទាប់មក ចាប់យកទម្លាប់ល្អមួយដើម្បីកាត់បន្ថយសំណល់នោះ។ កញ្ញាបានបន្ថែមថា យើងក៏អាចកែច្នៃកាកសំណល់បានដែរ ដូចជាកាកសំណល់សរីរាង្គអាចធ្វើជាជីកំប៉ុសជាដើម។ 

កញ្ញាបានសង្ឃឹមថា ZEROW នឹងជាធនធានមួយសម្រាប់ចែករំលែកចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងការរស់នូវប្រកបដោយនិរន្តភាព ព្រមទាំងក្លាយជាកន្លែងមួយដែលផ្គត់ផ្គង់ផលិតផលដែលមិនប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក។ ហើយនៅក្នុងពេលខាងមុខនេះដែរ កញ្ញានឹងមានផែនការបង្កើតជាសមាគមន៍តូចមួយដែលមានអ្នករស់នៅបែបកាត់បន្ថយសំណល់ ដើម្បីលើកទឹកចិត្ត និងជំរុញឲ្យអ្នកផ្សេងទៀតរស់នៅបែប Zero Waste ឲ្យបានច្រើនជាងនេះ៕

បណ្តាញសហគមន៍ព្រៃឡង់ បានអះអាងថាការដើរត្បាតគឺជាកិច្ចការងាររួមចំណែកស្តារព្រៃឈើឡើងវិញតាមរយៈការដាំកូនឈើ ការពារព្រៃឈើដែលត្រូវបានកាប់បំផ្លាញនៅតំបន់ព្រៃឡង់ ហើយក្រសួងបរិស្ថានបានរារាំងក្រោមហេតុផលថាសហគមន៍មិនបានចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ។​

បណ្តាញសហគមន៍ព្រៃឡង់បាននិយាយថាសកម្មភាពល្មើសច្បាប់នៅក្នុងតំបន់ព្រៃឡង់មានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្លា ដែលទាមទារឲ្យមានវិធានការរួមទាំងរាជរដ្ឋាភិបាល ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ អង្គការដៃគូ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានដើម្បីទប់ស្កាត់សកម្មភាពទាំងនោះ។

តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍ បណ្តាញសហគមន៍ព្រៃឡង់ បានស្នើសុំឲ្យក្រសួងបរិស្ថាន ដកបំរាមហាមឃាត់ការងារល្បាតព្រៃរបស់បណ្តាញសហគមន៍ព្រៃឡង់ និងតាមដានត្រួតពិនិត្យ និងដកចេញពីតួនាទីជាមន្រ្តីឧទ្យានុរក្សចំពោះមន្រ្តីរូបណាដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយបទល្មើសនិងអសកម្មក្នុងការបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួន។

លោកហេង ស្រស់ សកម្មជនបរិស្ថានប្រាប់សារព័ត៌មាន Newsroom Cambodia ថាសហគមន៍ព្រៃឡង់ និងសកម្មជនបរិស្ថានមួយចំនួនមិនអាចចុះល្បាតព្រៃបានទេដោយមានការរារាំងពីសំណាក់មន្រ្តីឧទ្យានុរក្សនិង
មន្រ្តីពាក់ព័ន្ធ។

លោកបាននិយាយថាកន្លងមកបានរកឃើញនៅក្នុងតំបន់ព្រៃការពារ ដូចជានៅតំបន់ព្រៃឡង់ តំបន់ព្រៃព្រះរកាជាដើម ត្រូវបានមន្រ្តីក្រសួងបរិស្ថាន និងប្រធានមន្ទីរហាមឃាត់មិនឲ្យសកម្មជនបរិស្ថានចូលទៅក្នុងតំបន់នោះ ហើយធ្វើឲ្យមានបទល្មើសព្រៃឈើ មានការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើនៅក្នុងតំបន់នោះពីសំណាក់ក្រុមហ៊ុន និងឈ្មួញដឹកជញ្ជូនឈើជាដើម។

លោកបានបញ្ជាក់ថា៖ «ហេតុដែលនាំឲ្យសហគមន៍ព្រៃឡង់ និងសកម្មជនបរិស្ថានធ្វើយុទ្ធនាការសុំចុះល្បាតព្រៃដោយសេរី គឺដើម្បីស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងបរិស្ថាន ឬមន្រ្តីដែលពាក់ព័ន្ធធ្វើការផ្តាស់ប្តូរឥរិយាបទ ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យសកម្មជនព្រៃឈើ ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមតំបន់ហ្នឹង អាចចូលទៅល្បាតព្រៃរបស់ពួកគាត់បានឡើងវិញ ដោយសារតែពីរឆ្នាំកន្លងមកនេះ យើងមើលឃើញថាមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើប្រជាពលរដ្ឋសហគមន៍ ទៅលើសកម្មជនព្រៃឈើដោយធ្វើការរារាំងទៅវិញ»។

«តែនៅក្នុងតំបន់ការពារទាំងនោះបែរជាមានបទល្មើសព្រៃឈើកើតឡើង ដូចជានៅតំបន់ព្រៃឡង់តំបន់ព្រៃព្រះរកា ឧទ្យានជាតិវិរៈជ័យ និងនៅតំបន់ជួរភ្នំក្រវ៉ាញបានហាមឃាត់សកម្មជនមិនឲ្យចូល តែអ្នកដែលកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើបែរជាចូលបាន»។

លោកនេត្រ ភក្រ្តា រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងបរិស្ថាន បានប្រាប់ Newsroom Cambodiaតាមស៊ីគណល(Signal)
ថាក្រសួងបរិស្ថានរីករាយនិងស្វាគមន៍ជានិច្ចនូវរាល់ការចូលរួមការពារនិងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិ និងជីវៈចម្រុះនានាក្នុងតំបន់ការពារធម្មជាតិសម្រាប់ដៃគូទាំងឡាយណា ដែលបានគោរពរតាមគោលការណ៍ណែនាំនិតិវិធីច្បាប់ និងលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តត្រឹមត្រូវ។

ក្រសួងបរិស្ថាន បើយោងតាមលោកនេត្រ ភក្រ្តា គ្មានផលប្រយោជន៍អ្វីទៅប្រឆាំងនឹងអ្នកស្រឡាញ់ និងចូលរួមការពារធនធានធម្មជាតិឡើយ ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យទាំងអស់គ្នាគោរពច្បាប់ជាធរមាន និងធ្វើសកម្មភាពស្របតាមច្បាប់កំណត់ និងដោយក្តីស្មោះត្រង់ក្នុងភាពជាដៃគូ ដើម្បីរួមកម្លាំងគ្នាថែរក្សាធនធានធម្មជាតិកម្ពុជាឱ្យបានគង់វង្សសម្រាប់មនុស្សរាប់ជំនាន់តទៅមុខទៀត។

លោកបញ្ជាក់បានថា៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចដាក់ព្រៃឡង់ដែលពីមុនជាព្រៃផ្តល់ផលមកជាតំបន់អភិរក្សដោយបង្កើតជាដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៦ ដែលមានផ្ទៃដីជាង ៤៣ម៉ឺនហិកតាស្ថិតក្នុងខេត្តកំពង់ធំ ព្រះវិហារ ស្ទឹងត្រែង និងក្រចេះឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយក្រសួងបរិស្ថាន»។

«គឺបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ពីកិច្ចខិតខំប្រឹង ប្រែង និងការតាំងចិត្តខ្ពស់របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការថែរក្សានិងការពារធនធានធម្មជាតិដែលកម្ពុជានៅសល់ សម្រាប់មនុស្សរាប់ជំនាន់តទៅមុខទៀត»៕