យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រម​ចេញ​ផ្សាយ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី០៣​ ខែវិច្ឆកា​ ឆ្នាំ២០២១​ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ព្រះ​បាទ​ នរោត្តម​ សីហមុនី​ ទ្រង់​បាន​ឡាយ​ព្រះ​ហត្ថ​លេខា​អនុញ្ញាត​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​ស្តី​ពី​វិសោធន​កម្ម​មាត្រា១៩ថ្មី​ មាត្រា​៨២ថ្មី​ មាត្រា១០៦ថ្មី(មួយ)​ មាត្រា១១៩ថ្មី​ និង​មាត្រា​១៣៧ថ្មី​ នៃ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះ​រាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា​ និង​ មាត្រា៣​និងមាត្រា៤​  នៃ​ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​បន្ថែម​សំដៅ​ធានា​នូវ​ដំណើរ​ការ​ជា​ប្រក្រតី​នៃ​ស្ថាប័នជាតិ​ ជា​ផ្លូវការ​។​

ព្រះ​រាជ​ក្រម​នោះ បាន​គូស​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​នូវ​កថាខណ្ឌ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ចែង​ថា​ ប្រធានរដ្ឋសភា​ ប្រធានព្រឹទ្ធ​សភា​ ត្រូវ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​ចេញ​ពី​សមាជិក​ណា​ដែល​មាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែ​រ​តែ​មួយ​គត់​ ចំណែក​វរជន​ដែល​ត្រូវ​ចាត់​តាំង​ជា​នាយរដ្ឋមន្ត្រី​ក៏ត្រូវ​​តែ​ជា​តំណាងរាស្ត្រ​​ដែល​មាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ​តែ​មួយ​គត់​ដែរ​ ដោយ​ឡែក​ប្រធាន​ក្រុ​ម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​វិញ​តម្រូវ​ឱ្យ​មាន​សញ្ជាតិខ្មែរ​តែមួយ​គត់​ផង​​ ព្រម​ទាំង​មាន​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ​ពី​កំ​ណើត​ផង​ ។

ព្រះ​រាជ​ក្រម​ដដែល​បាន​បន្ថែម​ថា​ «ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ប្រកាស​ជា​ការ​ប្រញាប់​»​ ។​

គួរ​បញ្ជាក់​ផង​ដែ​រថា​ ការ​ប្រកាស​ព្រះរាជ​ក្រម​នេះ​ធ្វើ​ឡើង​ បន្ទាប់​ពី​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត​យល់​ព្រម​ទាំង​ស្រុង​លើ​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​ធម្មនុញ្ញ​ស្តី​​ពី​ការ​កំណត់​សញ្ជាតិ​ខ្មែរ​តែ​មួយ​សម្រាប់​ថ្នាក់​ដឹក​នាំ​កំពូល៤​ នេះ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៥​ ខែតុលា​ ឆ្នាំ២០២១​។ ​

គួរ​រម្លឹក​ថា​ សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ​ជា​សំណើរ​របស់​លោក​នាយករដ្ឋ​ម​​ន្ត្រី​​ហ៊ុន​​ សែន​​ ដែល​បាន​ចេញ​មក​ប្រកាស​បញ្ជា​ឱ្យ​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​កម្ពុជា​សិក្សា​រៀប​ចំ​ឡើង កាល​ពី​ថ្ងៃទី០៦​ ខែតុលា​ ឆ្នាំ២០២១​៕

គួររំលឹកថា រដ្ឋសភាជាតិបានអនុម័តច្បាប់នេះកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ ហើយច្បាប់នេះផ្តល់អំណាចដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការរឹតត្បិត ឬហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរ ការជួបជុំ និងការជួបប្រជុំ ការប្រតិបត្តិការអាជីវកម្ម និងសកម្មភាពអាជីពមួយចំនួន ក៏ដូចជា អំណាចក្នុងការទប់ស្កាត់ ឬរឹតត្បិតតំបន់ និងទីកន្លែងមួយចំនួនផងដែរ។

គេហទំព័រ Special Rapporteur Cambodia របស់លោកស្រីរ៉ូណា ស្មីត បាននិយាយកាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ថា ក្រុមអ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សអ.ស.ប មានកង្វល់ពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនសមាមាត្រទាំងនេះ។

ហ្វេសប៊ុកផេកនោះបាននិយាយថា «ក្រុមអ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សអ.ស.ប ក៏បាន លើកកង្វល់ពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងមិនសមាមាត្រ ចំពោះបុគ្គលដែលមិនគោរពតាមវិធានការសុខភាព វិធានការរដ្ឋបាល និងវិធានការផ្សេងទៀត ដែលមានចែងនៅក្នុងច្បាប់នេះ ហើយជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលពិនិត្យឡើងវិញលើច្បាប់នេះ ដើម្បីធានានូវការគោរពតាមបទដ្ឋានសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ដែលការពារសិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា»។

លោកផៃ ស៊ីផាន អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល បានប្រាប់ Newsroom Cambodia បានច្រានចោលការលើកឡើងរបស់ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សអ.ស.ប ដោយបានអះអាងថានេះជាវិធានការការពារជីវិតមនុស្ស ហើយបានចោទសួរមន្រ្តីសិទ្ធិមនុស្សថាតើ «មានស្គាល់ពាក្យថាសមរភូមិប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺកូវីដ១៩ ទេ ព្រោះពាក្យថាសមរភូមិមានន័យគ្រប់គ្រាន់ណាស់ ហើយពួកអ្នកសិទ្ធិមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ ប៉ុន្មានក្រុមហ្នឹងចេះខ្មែរអត់?»។

លោកបាននិយាយដូច្នេះថា «អ្នកដែលមិនចង់គោរពវិធានការ និងការណែនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលហ្នឹង ចង់ងាប់មែន? បើចង់ងាប់ទៅចងកទៅ លោកឃើញទេអត្រានៃការឆ្លងរីករាលដាលច្រើន តួរលេខមិនក្រោមពី១០០ ទៅ ១០០ជាង។​ យើងធ្វើនេះគឺបំណងដើម្បីរក្សាជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បើយើងទុកឲ្យឆ្លងគ្រប់គ្នាយ៉ាងម៉េច?»

លោកផៃ ស៊ីផានបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា៖ «ធ្វើតាមវិធានការរបស់រដ្ឋាភិបាលទៅ គេមិនដែលចង់ទៅបញ្ចេញកម្លាំងរាប់រយនាក់តាមចិញ្ចើមផ្លូវ ឬតាមដងផ្លូវទាំងអត់ងងុយ វេទនា គេចង់ការពារជីវិតមនុស្ស ហើយមានប្រយោជន៍អ្វី? គេទៅធ្វើបាបមនុស្សនោះ»៕

យោងតាមប្រសាសន៍លោក វី​ សំណាង អភិបាលខេត្តកំពង់ស្ពឺដែលបានផ្ដល់បទសម្ភាសន៍ជាមួយ Newsroom Cambodia តាមទូរស័ព្ទនៅ​ថ្ងៃទី​១៨ ខែ​មីនាថា​ ដី​ជាង​២៦៦​ហិកតា​នោះ​ស្ថិត​ក្នុងភូមិ​សាស្រ្ត​​ឃុំ​តា​សាល និងឃុំត្រពាំងជោ ស្រុកឱរ៉ាល់ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ​។

អត្ថបទនៅទីនេះ ៖ https://cambonomist.com/news/kampong-speu-provincial-governor-confiscates-more-than-266-hectares-of-forest-land/

យោងតាមច្បាប់ស្តីពីវិធានការទប់ស្កាត់ការឆ្លងរាលដាលនៃជំងឺកូវីដ១៩ និង​ជំងឺ​ឆ្លង​កាច​​សាហាវ និង​ប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរផ្សេងទៀត លើកយកត្រង់ជំពូកទី៣ នៃ​ទោសប្បញ្ញត្តិ មាត្រា៩ ចែង​ថា បទចម្លងដោយចេតនានូវជំងឺកូវីដ១៩ ដល់អ្នកដទៃ តាមគ្រប់បធ្យោបាយណាមួយ ត្រូវផ្តន្ទាទោស​ដាក់​​ពន្ធនាគារពី៥(ប្រាំ) ឆ្នាំ ទៅ១០​(ដប់) ឆ្នាំ និងត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារពី១០(ដប់) ឆ្នាំ ទៅ ២០(ម្ភៃ) ឆ្នាំ កាលបើអំពើ​ខាងលើ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង​ដោយមានការរៀបចំជាក្រុម ឬអង្គការ​ចាត់តាំង។

នាយិកាប្រតិបត្តិមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា អ្នកស្រីចក់​ សុភាព បានប្រាប់​ Newsroom Cambodia ថា ការតាក់តែង​ច្បាប់​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​តក់ក្រហល់ ឬមិនមាន​ការចែក​រំលែក​ព័ត៌មាន​ឲ្យ​សាធារណៈជនបានដឹងឮច្រើន។ អ្នកស្រីបន្ថែម​ថា មាត្រា៩​នៃ​បទ​ប្បញ្ញតិ្តក្នុងការដាក់ទោសទណ្ឌ ដែល​​ចែង​ថា​ ត្រូវ​មានល​ក្ខខណ្ឌ​មួយ​ចំនួន​ដែល​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​ការបកស្រាយ​​របស់​អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ហាមឃាត់​​ការជួបជុំ និងប្រមូលផ្តុំ ​ក្នុងកាលៈទេសៈចំ​បាច់ដូចជា​ការ​ឆ្លង​រាល​ដាល ឬការជួបជុំ​ គួរតែមានការកាត់បន្ថយ គឺត្រូវតែគោរព​តាមលក្ខខណ្ឌ​គោល​នៃ​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស។

«ការប្បញ្ញត្តិនៃទោសទណ្ឌដែលមានការដាក់ទោសពី១០ទៅ២០ឆ្នាំនេះ ខ្ញុំយល់ថា​វា​ហាក់បី​​ដូចជា​ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េច​ចែងឲ្យច្បាស់ពាក់ព័ន្ធនឹងការចម្លង​ជំងឺ​កូវីដ​១៩ដោយចេតនាហ្នឹង តើលក្ខខណ្ឌបែបណាដែលយើងកំណត់ថាអាចជាការចម្លងជំងឺដោយចេតនា កន្លែងនេះជាចំណុច​មួយដែល​វា​នឹង​អាចប្រឈមសម្រាប់ពលរដ្ឋ។ ជួនកាលការបកស្រាយច្បាប់តាមឆន្ទៈ​រប​ស់​សមត្ថកិច្ច អញ្ចឹងពលរដ្ឋនឹងរងគ្រោះទ្វេរដង រងគ្រោះមួយដោយសារជំងឺ ហើយរងគ្រោះមួយទៀត​ដោយសារការដាក់ទោសទណ្ឌ»។

អ្នកស្រី ចក់ សុភាព បន្ថែមថា សម្រាប់​ហេដ្ឋារចនា​សម្ព័ន្ធ​ការរៀបចំ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុងការបង្ការ ឬកា​រ​ព្យាបាលជំងឺ​កូវីដ១៩ រួមទាំងកន្លែង​ចត្តា​ឡីស័ក​ត្រូវតែ​អំណោយផល ដើម្បី​ឲ្យពលរដ្ឋ​ចូលរួមសហការ និង​ត្រូវ​រក​ឲ្យ​ឃើញ​អំពី​មូលហេតុ​​នៃ​ការ​គេច​វេស​​ពីតំបន់ធ្វើច​ត្តាឡីស័ក។​

«អញ្ចឹងការអនុវត្តច្បាប់ត្រូវធានាថាមិនមែនគ្រាន់តែយើងយកទោសទណ្ឌមកដាក់ឲ្យពលរដ្ឋដើម្បីឲ្យទប់ស្កាត់ទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗវាមិនបានបង្កបរិយាកាសអំណោយផល ដូច្នេះវាមិនអាចសម្រេចបាននូវគោលដៅនៃការទប់ស្កាត់ជំងឺកូវីដ១៩នោះទេ»។

អ្នកស្រីបានបញ្ជាក់​បន្ថែម​ថា ការពាក់ព័ន្ធក្នុងការអនុវត្តច្បាប់​ត្រូវ​ធានា​នូ​វប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​យុត្តិធម៌​មួយដែលការអនុវត្តច្បាប់នោះគឺមិនបានសំដៅទៅលើបុគ្គលណាមួយ ក្នុង​ចេតនា​សងសឹកនោះទេ ហើយថា ការអនុវត្តច្បាប់​ត្រូវតែស្មើភាពគ្នា ហើយត្រូ​វតែ​ឈ​រ​លើ​គតិ​យុត្តច្បាស់លាស់។

សេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដែលមាន ៦ ជំពូកស្មើនឹង ១៨ មាត្រា បានចែង​ពី​ការដាក់​ទណ្ឌកម្ម​រដ្ឋបាល និងព្រហ្មទណ្ឌលើ បុគ្គលដែលមិនអនុវត្តតាមវិធានការ​សុខាភិបាល​វិធាន​ការ​រដ្ឋបាល ឬវិធានការផ្សេងទៀតដែលដាក់ចេញតាមច្បាប់នេះ៕

កញ្ញា​ ​សេង​ ​ធារី​ ​គឺជាមេធាវី​មួយ​រូប ដែល​មានឈ្មោះ​នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​មន្ត្រី​ ​និង​អ្នកគាំទ្រ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​​ជាច្រើន​នាក់​ផ្សេងទៀត​​​​នាក់​ ​ដែល​ត្រូវបាន​​កោះហៅ​ឲ្យ​​​ចូល​ទៅ​បំភ្លឺ​នៅ​តុលាការ​ភ្នំពេញ​ ពី​​បទ​រួមគំនិតក្បត់​​និង​ញុះញង់​។

ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​​របស់​មូលនិធិដើម្បីយុត្តិធម៌ (The Clooney foundation for justice) ចេញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១១ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០២១​នេះ​បញ្ជាក់ថា អង្គការ​ដែល​ជា​ដៃគូ​រប​ស់ខ្លួន គឺមជ្ឈមណ្ឌល​ច្បាប់​របស់​អាមេរិក​សម្រាប់សិទ្ធិមនុស្ស (American Bar Association Center for Human Rights) នឹងឃ្លាំមើល​ដំណើរការ​កាត់ក្ដីទៅលើ កញ្ញា​ សេង ធារី ​ដែល​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០២១​​នេះ។​

នៅក្នុងសេចក្ដី​ប្រកាស​ព័ត៌មាននោះ​បន្ថែមថា អ្នកស្រី សេង ធារីធ្លាប់ជាអ្នករិះគន់ឥតឈប់​ឈរ​ចំពោះ​លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន ហើយកញ្ញា​ រួមទាំងមនុស្ស៤០ នាក់ផ្សេងទៀត​ត្រូវ​បាន​​ចោទ​ពី​បទ​សមគំនិតក្នុងការក្បត់ជាតិ និងញុះញង់​ ដែល​ត្រូវ​ផ្ដន្ទាទោស​ដាក់​ពន្ធនាគារ​រហូត​ដល់​១២​ឆ្នាំ។​

នៅក្នុងសេចក្ដីប្រកាសនោះ​បញ្ជាក់​ថា៖ «ខាងអាជ្ញាធរនូវមិនទាន់ប្រាប់ព័ត៌​មាន​លម្អិត​ពី​ការចោទ​ប្រកាន់​កញ្ញា​ច្បាស់លាស់នៅ​ឡើយ​ទេ ប៉ុន្តែការចោទប្រកាន់អាចផ្អែកលើ​ថា កញ្ញា​ សេង​ ធារី មាន​​​ទំនាក់ទំនងជាមួយមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងលោក សម រង្ស៊ី ដែល​ជា​ជន​ជាប់​ចោទ​ម្នាក់​របស់​គណ​បក្សសង្គ្រោះជាតិ​ដែល​ត្រូវបានរំលាយចោលកាលកន្លងទៅ»។

ក្នុងលិខិតដដែលនេះក៏បានស្រង់​​សម្ដី​របស់​កញ្ញា សេង ធាវី ​ដែលថា៖ «​​កញ្ញា​គ្មាន​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​​គណ​បក្សសង្គ្រោះជាតិដូចការចោទប្រកាន់របស់អាជ្ញាធរនោះទេ»។

ការជំនុំជម្រះ​​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​លើ​កញ្ញា​ សេង ធារី ធ្វើឡើងម្ដងទៀតចំពេលមានការបង្រ្កាប​ថ្មី​លើ​អ្នក​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធនឹង​គណ​បក្សសង្រ្គោះជាតិ។

មូលនិធិ Clooney ដើម្បីយុត្តិធម៌ បញ្ជាក់​ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​នោះ​ថា៖ «ច្បាប់​ញុះញង់​របស់​កម្ពុជា​ត្រូវ​តែ​ត្រូវ​បាន​លុប​ចោល ឬធ្វើកំណែទម្រង់។ មូលនិធិ Clooney ដើម្បីយុត្តិធម៌​ក៏​អំពាវ​នាវ​ឱ្យ​ប្រទេសកម្ពុជា​ធានាថា រាល់​ការកាត់ក្តី​ណា​មួយ​លើ​កញ្ញា​​ សេង ធារី ត្រូវ​គោរព​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ការជំនុំ​ជម្រះ​ដោយយុត្តិធម៌ និងសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ»។

Newsroom Cambodia មិនអាច​ទាក់​ទង​សុំ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​ពី​លោក អ៊ី រិន្ទ អ្នកនាំពាក្យ​សាលាដំបូង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​បាន​ទេ។

ចំណែក​លោក ជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​ប្រាប់​ថា​​កំពុង​ជាប់​​ប្រជុំ។

កាលពី​ថ្ងៃ​ទី​២០ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​២០២០ តុលាការ​បាន​កោះហៅ​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​ដាក់​ក្នុង​បញ្ជី​រួមមាន​ចំនួន​៤៦​នាក់ ក្នុង​​នោះ​មាន​កញ្ញា សេង ធារី ផង ឲ្យ​ចូល​​​​​ទៅ​សវនាការ​នៅ​ថ្ងៃ​​​​​ទី​២៦ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២០ ពី​បទ​រួមគំនិត​ក្បត់ និង​ញុះញង់​ឱ្យ​មាន​ភាព​វឹកវរ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​សន្តិសុខ​សង្គម។ ហើយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០២១​នេះ គឺ​ជា​ការ​កោះ​ហៅ​ឲ្យ​ចូល​សវនាការ​ជាលើកទី​២៕

លោក លី ច័ន្ទតុលា ទទួល​បានការ​គាំទ្រ ​១,៤៤៤​សំឡេង  ស្មើនឹងជាង៧៨ភាគរយនៃសំឡេងឆ្នោតទាំងអស់ នៅក្នុងការបោះឆ្នោត ដែល​មាន​បេក្ខជនសរុប៥នាក់ រួម​មានលោក​ សំ សុខគង់ផងដែរ ដែលទទួលបាន ៥៥សំឡេង ឬស្មើនឹងជាង៣ភាគរយ។ លោកសំ សុខគង់ គឺជាមេធាវីការពារក្តី ឲ្យអតីតមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងលោក កឹម សុខា។

លោក លី ច័ន្ទតុលា បានថ្លែង​ក្រោយ​ប្រកាស​លទ្ធផលថា ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​នេះ​មិន​មាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​គ្នា បើ​ទោះ​ជាបេក្ខជន​​មាន​គោល​នយោបាយ​ខុសគ្នា​​ក្ដី។

លោក​បាននិយាយ​ថាការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ជ្រើសរើស​ប្រធាន​គណៈ​មេធាវី​ពេល​នេះ​គឺជា​គំរូ​សម្រាប់​ការ​ប្រកួត​ប្រជែង​ពេល​ក្រោយ​ទៀត​ ហើយ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​អនុវត្តន៍​គោល​នយោបាយ​ទាំង៨ចំណុច​របស់​លោក ដើម្បី​ការពារ​ផល​ប្រយោជន៍​រួម​នៃ​វិជ្ជាជីវៈ​មេធាវី​គណៈ​មេធាវី និង​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​មេធាវី។

លោក លី ច័ន្ទតុលា បាននិយាយថា៖ «ថ្វីដ្បិត​ពេល​ខ្លះ​យើង​មាន​គោល​នយោបាយ​ខុស​គ្នា​ខ្លះ ត្រូវ​គ្នា​ខ្លះ ​ប៉ុន្តែ​យើង​ទាំង​៥​នាក់ ​មិន​មាន​គេ​ហៅ​ថា ការ​ជជែក​វែក​ញែក​ស្វិតស្វាញ​ខ្លាំង​ពេក​ទេ​រហូត​ដល់​ថា ឈ្មោះ​គ្នា​អី​ទេ​គឺ​យើង​បាន​សហការ​គ្នា​ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​គឺ​គំរូ​មួយ»។

លោក លី ច័ន្ទ​តុលា ​ជា​មេធាវីដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់ ​ក្នុងចំណោម​ក្រុម​មេធាវី​ដឹកនាំដោយ​លោក គី តិច ដែល​ជា​មេធាវី​រដ្ឋាភិបាល​និង​អតីតប្រធាន​គណៈ​មេធាវី។

​លោក លី ច័ន្ទតុលា ក៏​ជា​មេធាវី​ក្នុងរឿងក្តីប្រឆាំង លោក កឹម សុខា ពី​បទ​ក្បត់​ជាតិ​នៅ​តុលាការ​ផង​ដែរ។

លោក លី ចន្ទតុលា ក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមមេធាវីរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃក្នុង​ពាក្យបណ្តឹង​រំលាយ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ (CNRP) របស់លោក កឹម សុខា កាលពីឆ្នាំ២០១៧។

តាមបណ្តាញសង្គម លោក លី ច័ន្ទតុលា ក៏បានបង្ហោះរូបថត​លោក​ជាមួយនាយករដ្ឋមន្រ្តី ​លោក ហ៊ុន សែន និងកូនៗ លោក ហ៊ុន សែន ផងដែរ។

ប្រធាន​គណៈ​មេធាវី​ចប់​អាណត្តិ​លោក សួន វិសាល បាននិយាយ​ថា លោក លី ច័ន្ទតុលា ជា​បេក្ខជន​ដែល​លោក​គាំទ្រ ហើយ​រំពឹង​ថាប្រធាន​គណៈ​មេធាវី​រូប​នេះ​នឹង​បំពេញ​ការងារ​បន្ត​ពី​លោក​បាន​ជោគជ័យ។

លោក សួន វិសាល បាននិយាយថា «នេះ​ជា​ក្ដី​សង្ឃឹម​របស់​ខ្ញុំ​ដែរ ព្រោះ​ថា​ជា​បេក្ខជន​មួយ ដែល​ខ្ញុំ​គាំទ្រ ខ្ញុំ​សង្ឃឹម​គិត​ថា គាត់​មាន​សមត្ថភាព​គ្រប់គ្រាន់​ដឹក​នាំ​គណៈ​មេធាវី​បន្ត ប៉ុន្តែ​ទោះ​បី​មិន​បាន​គាត់​ជាប់​ អ្នក​ផ្សេង​ជាប់​ក៏​ខ្ញុំ​នៅតែ​គាំទ្រ ព្រោះ​ជា​លទ្ធផល​បោះ​ឆ្នោត ដែល​យើង​គោរព​តែ​ឥឡូវ​ចំ​សណ្ដា​ន​ចិត្ត​របស់​យើង ដែល​យើង​ចង់​បាន»៕

សេចក្តី​​ថ្លែងការណ៍​​​របស់​​​សង្គម​​ស៊ីវិល​​ទាំង​​នោះ ធ្វើ​ឡើង​​​ចំ​​ទិវាអន្តរជាតិ​សម្រាប់​សិទ្ធិ​ទទួល​ព័ត៌មាន​ជា​សកល​ឆ្នាំ២០២០។ ពួកគេ​​បាន​​សាទរ​​ចំពោះ​ការប្តេជ្ញា​ចិត្ត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក​ម្ពុជា ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សេចក្តី​ព្រាងច្បាប់​ស្តីពី​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ព័ត៌មា​ន​ ប៉ុន្តែ​​ពួកគេ​​ក៏​បាន​បញ្ជាក់​ពី​មាត្រា​មួយ​ចំនួន​ដែល​គួរ​តែ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​បន្ថែម​ទៀត ដើម្បី​ឲ្យ​អត្ថបទ​ច្បាប់​នេះ​បំពេញ​តាម​ស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ និង​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹ​ង​តម្រូវ​ការ​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា។

អង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងនោះ​បានលើក​ឡើង​នូវ​ការណែនាំ និង​មតិយោបល់​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការកែប្រែ​មាត្រា​ខ្លះ​នៃ​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ ក្នុង​នោះ​​រួ​​​មមាន​មាត្រា១ មាត្រា៣ មាត្រា​៤ មាត្រា​១១ មាត្រា១៣ មាត្រា១៥ មាត្រា២០ មាត្រា២៥ និងមាត្រា២៩។

ក្នុង​មាត្រា​ទាំងនោះ ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល​បាន​បញ្ជាក់​​ថា​មិន​មាន​ភាព​ច្បាស់​លាស់​ពាក់ព័ន្ធនឹង​​ពាក្យ​ថា «ព័ត៌មាន​សាធារណៈ» និង​ «ព័ត៌មាន​សម្ងាត់» ​ព្រមទាំង​​​បាន​ស​ង្កត់​ធ្ងន់​ថា អត្ថបទ​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​បច្ចុប្បន្ន​មិន​ទាន់​ផ្តល់​ការការពារ​គ្រប់គ្រាន់​ដល់​មន្ត្រី និង​ពលរដ្ឋ​ដទៃ​ដែល​បាន​បញ្ចេញ​ព័ត៌មាន​ឡើយ។

«​ដៃគូ​សង្គម​ស៊ី​វិល​រប​ស់​យើ​ង​ជាច្រើន​បាន​សង្កត់​ធ្ងន់​ម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​ថា អត្ថបទ​បច្ចុប្បន្ន​មិន​ទាន់​ផ្តល់​ការការពារ​គ្រប់គ្រាន់​សម្រាប់​មន្ត្រី និង​ពលរដ្ឋ​ដទៃ​ទៀត​ដែល​បញ្ចេញ ឬ​ផ្សព្វ​ផ្សា​យ​ព័ត៌មានដែល​បង្ហាញ​ពី​អាកប្បកិរិយា​ខុស​ច្បាប់​ឡើយ ហៅ​ខ្លី​ថា អ្នក​បញ្ចេញ​ព័ត៌​មាន។​ ហើយ​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ក៏​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា ព័ត៌មាន​ទាំងនោះ​អាច​​មិន​ត្រូវ​បាន​ចាត់​ទុក​ជា​ព័ត៌មាន​សម្ងាត់ ឬ​មន្ត្រី​ដែល​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​ឲ្យ​វា​ក្លាយ​ជា​ព័ត៌មាន​សម្ងាត់​វិញ ដើម្បី​បិទ​បាំង​ការធ្វើ​ខុស ថា​ត្រូវ តែ​មាន​ការដាក់​ទណ្ឌកម្ម​យ៉ាងណា​នោះ​ដែរ​»។

ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​សំណួរ​របស់​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន​ដែល​បាន​សួរ​ថា​តើ​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល​រំពឹ​ង​ដែរ ឬ​ទេ​ថា​នឹង​មាន​ការឆ្លើយ​តប​ជា​វិជ្ជមាន​ពី​រដ្ឋាភិបាល​លើ​ការស្នើ​សុំ និង​ផ្តល់​មតិយោបល់​តាម​រយៈ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​រួម​នេះ?

លោក ណុប​ វី នាយក​ប្រតិបត្តិ​នៃ​សម្ព័ន្ធ​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន​កម្ពុជា​ ហៅកា​ត់ថា​ ខេមបួចា (CamboJa) បានឲ្យ​ដឹង​ថា អង្គការ​នានា​រំពឹង​ថា នឹង​មាន​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នាជា​មួយរដ្ឋា     ភិបាល​បន្ថែម​ទៀត ក្នុង​គោលដៅ​រួម​មួយ​ គឺ​ទទួល​បាន​ច្បាប់​មួយ​ដែល​ល្អ​ពេញ​លេញ ព្រមទាំង​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ព័ត៌មាន​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់។

«ទាក់ទង​នឹង​រឿង​ថា​តើយើង​សង្ឃឹ​ម​អត់ ចំណុច​ដែល​សង្ឃឹម​មិន​សង្ឃឹម ខ្ញុំ​គិត​ថាវា​ជា​ផ្នែក​មួយ​ដែល​យើង​ទាំងអស់​គ្នា​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​ផល​ប្រយោជន៍​រួម គឺ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ទ​ទួល​បាន​​ព័ត៌មាន […] ហើយ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​មាន​គោលដៅរួមដូចគ្នាដែរ»។

លោក​បន្ថែម​ថា សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​មាន​ដំណើរការ​ល្អ​តាំងពី​ដើម​រហូត​ដល់​ទី​បញ្ចប់​បាន លុះត្រា​មាន​យន្តការ​នៃ​ការចូលរួម​ពី​គ្រប់​ភាគី​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ដោយ​មាន​ការ​ចូលរួម​យោលបល់​ពី​ខាង​សង្គម​ស៊ីវិល និង​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​​យ​ក​ទៅ​ជជែក​ពិចារណា​ថា​គួរ​កែប្រែ​បា​ន​កម្រិត​ណា ​និង​មិន​បាន​កម្រិត​ណា​នោះ គឺ​ត្រូវ​​​ជជែក​ពិភាក្សា​បន្ថែម​ទៀត។​

លោក​ ​មាស​ សុភ័​ណ្ឌ​ អ្នក​នាំ​ពាក្យ​ក្រ​សួង​ព័ត៌​មាន ​និង​​ជា​ប្រ​ធា​ន​ក្រុម​ការ​រងារ​បច្ចេក​ទេស​ក្នុង​ការ​តាក់​តែង​សេច​ក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​បាន​ប្រាប់​ Newsroom Cambodia នា​ព្រឹក​ថ្ងៃ​អង្គារ​នេះ​ថា​ ​ ការ​​ណ៍ដែល​​សង្គម​​ស៊ី​វិ​ល​ចេ​​ញ​​សេ​ច​​ក្តី​​ថ្លែង​​ការណ៍​​នេះ​​ឡើង ​​គឺ​​គ្រាន់​​តែ​​ដើម្បី​​ទាក់​​ទាញ​​ប្រ​​ជា​​ប្រិយ​ភាព​ និង​ផល​ប្រ​យោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។​ លោក​បន្ត​ថា ក្រុម​អង្គ​ការ​សង្គម​ស៊ី​វិល​ដែល​ពាក់​ព័ន្ធ​ក្នុង​ដំ​ណើរ​ការ​ធ្វើ​សេច​ក្តី​ព្រាង​ច្បាប់ ​ស្តី​ពី​សិទ្ធិ​ទទូល​បាន​ព័ត៌​មាន​​​បាន​​ឯក​ភាព​គ្នា​​រូច​រាល់​​អស់​​​ហើយ​​ជា​មួយ​​រដ្ឋា​ភិ​បាល ដូច្នេះ​លោក​ថា ពុំ​មាន​ហេតុ​ផល​ណា​មួយ​ដែល​ត្រូវ​កែ​ប្រែ​សេច​ក្តី​ព្រាង​ច្បាប់​នេះ​ទៀត​ទេ។​

​លោក​ថា​៖ «អ្វី​ដែល​យើង​ធ្វើ​កន្លង​មក​គឺ​ពួក​គាត់​បាន​ធ្វើ​ជា​មួយ​យើង​តាំង​ពី​ដើម​ ​មក​ដល់​កម្រិតបច្ចេក​ទេស​ ហើយ​គាត់​ក៏​បាន​ចូល​រួម​ផ្ត​​​​ល់​យោ​ប​​ល់​​ ពិ​ភា​ក្សា​ ស្តាប់​ហេតុ​ និង​ផល​នៅ​លើ​ចំណុច​នី​មួយ​ៗ​ហ្នឹង​ ហើយ​បាន​ឯក​ភាព​គ្នា​រួច​រាល់​អស់​ហើយ​ អញ្ចឹង​ហើយ​ការ​ណ៍ដែល​ពួក​គាត់​យក​បញ្ហា​នេះ​មក​ជ​ជែក​លើក​ឡើង​ដ​ដែល​ៗ​នេះ​ គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ទាក់​ទាញ​ប្រ​ជា​ប្រិយ​ភាព​ ចង់​បាន​នូ​វការ​ចាប់​អា​រម្មណ៍​ ក៏​ដូច​ជា​ទាក់​ទាញ​ប្រ​ភព​ហិរញ្ញ​វត្ថុ​អី​សម្រាប់​បម្រើ​នូវ​ការ​ចង់​បាន​របស់​ពួក​គាត់​តែ​ប៉ុ​ណ្ណោះ​​»។

គួរបញ្ជាក់​ថា សេចក្ដី​​ព្រាង​​ច្បាប់​​ស្ដីពី​ «​សិទ្ធិ​​ទទួល​បាន​​ព័ត៌មាន​» ត្រូវ​​បាន​​ដឹកនាំ​​រៀបចំ​តាក់តែង​​ដោយ​​ក្រសួង​​ព័ត៌មាន ​ដោយ​​មាន​​ការចូលរួម​​​ពី​តំណាង​​សង្គម​​ស៊ីវិល អង្គការ​យូណេស្កូ ការិយាល័យ​​ឧត្ដម​ស្នងការ​​អង្គការ​​សហប្រជាជាតិ​​ទទួល​​បន្ទុក​​សិទ្ធិ​មនុស្ស​​ប្រចាំ​កម្ពុជា និង​​ក្លិប​​អ្នក​កាសែត​​កម្ពុជា​។ ការតាក់តែង​​បាន​​ចំណាយ​ពេល​​ច្រើន​​ឆ្នាំ​​មកហើយ ក្រោម​​ការ​គាំទ្រ​​ថវិការ​​ពី​​អង្គការ​​យូណេស្កូ​។

រាជរដ្ឋាភិបាល​ប្រគល់​ភារកិច្ច​ឲ្យ​ក្រសួង​ព័ត៌មាន​កាលពី​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ​ដើម្បី​​ដឹកនាំ​វេទិកា​​ពិគ្រោះ​​យោបល់​​ជាមួយ​​អ្នកសារ​ព័ត៌មាន អង្គការ​​សង្គម​​ស៊ី​វិល និង​​ក្រសួង​​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ ដើម្បី​​រៀបចំ​តាក់តែង​​សេចក្តី​ព្រាង​ច្បាប់ ស្តីពី​​សិទ្ធិ​​ទទួល​​បាន​​ព័ត៌មាន​​នេះ​៕

ក្រុមអ្នកអភិរក្សបានបង្ហាញនូវក្តីរំភើបរីករាយ ខណៈពួកគេកំពុងពិនិត្យមើលរូបភាពដ៏កម្រនៃវត្តមានរបស់សត្វរមាំងញីពេញវ័យចំនួនបីក្បាល និងជំទង់មួយក្បាល ក្នុងចំណោមរូបថតសរុបចំននួន ១.៧១០ សន្លឹកដែលបានថតបានចន្លោះខែសីហា និងកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០នេះ ដោយការពង្រាយម៉ាស៊ីនថតរូបស្វ័យប្រវត្តិនៅតាមទីតាំងផ្សេងៗគ្នានៅតាមដែនជម្រក ដែលមានផ្ទៃដីសរុបចំននួន ៥០.០៩៣ ហិកតា។

លោក អៀម សំអ៊ន់ អ្នកទទួលបន្ទុកផ្នែកស្រាវជ្រាវ និងតាមដានជីវៈចម្រុះប្រចាំតំបន់មេគង្គនៃអង្គការ WWF បានថ្លៃងដោយញញឹមថា៖ «យើងទាំងអស់គ្នាពិតមានសេចក្តីរំភើបរីករាយខ្លាំងណាស់ដែលបានកត់ត្រាទុកនូវវត្តមានរបស់សត្វរមាំងទាំងនេះ»។

លោក សេង ទៀក នាយកអង្គការ WWF-កម្ពុជា បាននិយាយថា រូបភាពដ៏កម្ររបស់សត្វរមាំងទាំងនេះជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធិភាព និងផលនៃការគ្រប់គ្រងតំបន់ការពារ និងការងារអភិរក្ស ហើយដែលនាំមកនូវក្តីសង្ឃឹមក្នុងការការពារប្រភេទសត្វនេះ ហើយបានកោតសរសើរក្រុមល្បាតផងដែរ។

លោក បានបន្ថែមទៀតថា៖ «កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះកត្តាចម្បងមួយដែលអាចធ្វើឲ្យជនខិលខូចមានការខ្លាចរអា និងអាចទប់ស្កាត់បទល្មើសសត្វព្រៃនិងព្រៃឈើ ដើម្បីអញ្ញាតិឲ្យសត្វព្រៃរួចផុតពីភាពភ័យខ្លាចនិង អាចរស់នៅដោយសេរីភាពក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃដោយសុវត្ថិភាព»។

តាមរបាយការណ៍ស្តីពីប្រភេទសត្វទទួលរងការគំរាមគំហែងដែលចេញផ្សាយដោយអង្គការ IUCN ក្នុងឆ្នាំ២០១៥ បានបង្ហាញថាចំនួនសត្វរមាំងមាននូវរាយប៉ាយក្នុងសាកលលោក ហើយគេបានប៉ាន់ប្រមាណថា សត្វនេះមានចំនួនតិចជាង៧០០ក្បាល ហើយនៅក្នុងនោះ ចំនួនសត្វរមាំងមាននៅសេសសល់តិចតួចប៉ុណ្ណោះ ដែលកំពុងរស់នៅក្នុងព្រៃការពារនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា៕

មាត្រា​ដំបូង​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​ដែល​បាន​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើជាលើក​ដំបូង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​​១៩៩៣​​ចែង​​ថា កម្ពុជា​​គឺជា​​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​​​អាស្រ័យ​​​រ​ដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ ដោយ​​ផ្អែក​លើ​គោល​ការណ៍​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស។

យោង​តាម​សេចក្ដី​ថ្លែងការណ៍​របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​​ផ្សាយ​លើ​ទំព័រ​ហ្វេសប៊ុក ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០២០ ​បាន​​ស្រង់​សម្តី​របស់​លោក​ អ៊ឹម ឈុនលឹម ប្រធាន​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​មាន​អាយុ​២៧​ឆ្នាំ​នេះ ​គឺជា​​សមិទ្ធផល​​កើត​​ចេញ​​ពី​ឆន្ទៈ​រួម​​​របស់​​ប្រជារាស្ត្រ​​ខ្មែរ ​សម្តែង​ឡើង​តាមរយៈ​ការបោះឆ្នោត​ជា​សាកល​កាល​ពីឆ្នាំ​១៩៩៣។​

ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​សរសេរស្រង់​សម្តី​របស់​​លោក អ៊ឹម ឈុនលឹម ​តាម​ន័យ​ដើម​ថា៖ «រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នេះ​​បាន​ក្លាយ​ជា​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​នៃ​ស្ថិរភាព​របប​នយោបាយ ក្រប​ខណ្ឌ​ច្បាប់ និង​ក្រប​ខណ្ឌ​​ស្ថាប័ន នៅ​លើ​ខឿន​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​ពហុបក្ស និង​នីតិរដ្ឋ ធ្វើ​ឱ្យ​ព្រះ​រាជា​ណា​ចក្រ​​កម្ពុជា មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ មាន​សុខ​សន្តិភាព​ពេញលេញ ជា​រដ្ឋ​មាន​ស្ថិរភាព ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្ពស់​ក្នុង​រយៈពេល​ពីរ​ទសវត្សរ៍​កន្ល​ង​មក»។

លោក អ៊ឹម ឈុនលឹម បន្ថែម​ថា ការអនុវត្ត​គុណ​តម្លៃ​ធម្មនុញ្ញ​និយម​នៅ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​នា​ពេល​កន្លង​មក មាន​ការយល់​ខុសគ្នា​ក្នុង​ចំណោម​តួអង្គ​ពាក់ព័ន្ធ​ខ្លះ រវាង​ទ្រឹស្តី​វិទូ និង​ប្រតិបត្តិករ​នៅ​លើទី​លាន​សង្គម​កម្ពុជា​ជាក់ស្តែង រវាង​អ្នក​នៅ​ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាតិ និង​​អន្តរជាតិ ទាក់ទង​អំពី​ដំណើរ​អនុវ​ត្ត​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេ​រី​ពហុបក្ស អំពី​ការលើក​កម្ពស់​សិទ្ធិ​សេរីភាព​ជា​មូលដ្ឋាន អំពី​ទិដ្ឋភាព​នៃ​ដំណើរ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​អំណាច​រដ្ឋ​ទាំង​បី អំពី​ការអនុវត្ត​នីតិរដ្ឋ​ជាដើម​។​

លោក​ថា៖ «ការវាយ​តម្លៃ​ការអនុវត្ត​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ដែល​ផ្អែក​តែ​លើ លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​មួយ​ជ្រុង​នៃ​ការអនុវត្ត​គុណ​តម្លៃ​ទំនើប នឹង​នាំ​ឲ្យមានភាពអយុត្តិធម៌ ចំពោះ​អ្នក​អនុវត្ត​ដែល​បាន​ខិតខំ​សម្រេច​សមិទ្ធផល​ធំៗ​ជាច្រើន​របស់​ជាតិ»។

បើទោះបីជាមានការ​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ការ​ប្រកាស​របស់​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ​ក្តី ប៉ុន្តែ​ក៏​មាន​​មតិ​​មួយ​​ចំនួន​យល់​ឃើញ​ពី​ស្មារតី​នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថា មាន​​ការ​ធ្លាក់​​ចុះ និង​​មា​​ន​ភាព​​ខ្វះខាត​​នូវ​​ការអនុវត្ត​ច្បាប់​​នៅ​​កម្ពុជា។

លោកបណ្ឌិត មាស នី អ្នកស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍសង្គម​មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​មា​ន​​ការឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ស្រប​ទៅ​នឹង​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​ប៉ារីស ប៉ុន្តែ​លោក​ថា ​ក្រោយ​មក​មាន​ការធ្វើវិសោធនកម្ម​ច្រើន​ដោយខ្វះដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការអនុម័តច្បាប់​។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «កាលណា​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សារ​ពេក វា​នឹង​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​ច្បាប់​បាត់បង់​នូវ​ភាព​ប្រាកដ​ប្រជា និង​ភាព​ជា​គំរូ​ណាមួយ ហើយ​នេះ​គ្រាន់តែ​ជា​ការកែច្នៃ​ធ្វើ​ម៉េច​​ឱ្យ​ក្បាល​ត្រូវ​នឹង​មួក​តែប៉ុណ្ណោះ»។

សម្រាប់លោក មិនបដិសេធនូវអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលបានអះអាងក្នុងការអនុវត្តច្បាប់កន្លងមកទេ ក៏ប៉ុន្តែលោកថា៖ «សម្រាប់យើងជាពលរដ្ឋយើងមើលឃើញខុសរដ្ឋាភិបាលនៅត្រង់ថា ដោយសារ​យើង​ឃើញ​មាន​សកម្មភាព​នៃ​ការអនុវត្ត​ជាក់ស្ដែង​មួយ​ចំនួន​បាន​បង្ហាញ​ឱ្យ​ឃើញ​ពី​ការអនុវត្ត​នូវ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​គឺ​មិន​ទាន់​ធ្វើ​ទៅ​បាន​ពេញលេញ​ដូច​ដែល​បាន​ចែង​ទេ ហើយ​កន្លែង​ខ្លះ​យើង​ហាក់​ដូចជា​កំពុង​ដើរ​ឃ្លាតកា​ន់​តែ​ឆ្ងាយ​ទៅៗ ពី​លក្ខខណ្ឌ​ដែល​បាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ពិសេស​គឺ​បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ផងដែរ»។

លោក​បណ្ឌិត​ មាស នី ​បន្ថែម​ថា ការដណ្ដើម​អំណាច​គ្នា​រវាង​គូ​ភាគី​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ​ខ្មែរ និង​ការព្យាយាម​រក្សា​នូវ​ស្ថិរភាព​អំណាច​ឯកបក្ស ពេលខ្លះ​ហាក់​ដូចជា​បា​ន​ធ្វើ​ឱ្យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​បាន​ចែង ឈា​ន​ទៅ​រក​ឱនភាព​នៃ​ការអនុវត្ត ហើយ​នីតិរដ្ឋ​ប្រែ​ក្លាយ​ទៅ​ជា​នីតិមាត់​ទៅ​វិញ។

លោក​មានប្រសាសន៍​ថា៖ «រដ្ឋធម្មនុញ្ញមានតួនាទីដើម្បីរក្សានូវសុវត្ថិភាព និង​ផ្ដល់​ភាព​កក់ក្ដៅ​ដល់​ពលរដ្ឋ​គ្រប់រូប ក៏ប៉ុន្តែ​បើច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ត្រូវបានគេយកមកកែច្នៃ ដើម្បី​បំប៉ន​អំណាច​ទៅ​ក្រុម​ណាមួយ​នោះ ហើយ​ធ្វើ​ឱ្យ​ក្រុម​មួយ​ទៀត​ទទួល​រងគ្រោះ​ នោះ​ប្រទេស​នោះ​នឹង​អាច​ឈាន​ចូល​បន្តិចម្ដងៗ​ទៅរក​អស្ថិរភាព​សង្គម ហើយ​ទាំង​រដ្ឋាភិបាល​ទាំង​ពលរដ្ឋ​ គឺ​រស់នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​គ្នា​ទៅ​វិញទៅមក»។

ចំណែក​លោកបណ្ឌិត ប៉ា ចន្ទ័រឿន ប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា លើកឡើង​ថា ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ ​ជាពិសេស​ក្រោយ​ការរំលាយ​គណបក្ស​សង្គ្រោះជាតិ​កាល​ពី​ចុង​ឆ្នាំ២០១៧ ​ធ្វើ​ឱ្យ​​មជ្ឈដ្ឋាន​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​មួយ​ចំនួន​មាន​ការ​បារម្ភ​ចំពោះ​ការអនុវត្ត​ច្បាប់​នៅ​កម្ពុជា ដែល​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​អំពី​ឱនភាព​នៃ​ការគោរព និង​ការអនុវត្ត​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​ជា​ច្បាប់​កំពូល។

លោកបន្តថា ការណ៍​នេះ​ដោយសារ​តែ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ទើប​តែ​នាំ​ចូល និង​កកើត​ឡើងវិញ​ក្រោយ​ការបោះឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ១​៩៩៣ ហើយ​ក្នុង​រយៈពេល​២៧​ឆ្នាំ​នេះ ដំណើរ​ការ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​មាន​ឡើង​មាន​ចុះ និង​ការវិវត្ត​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ខ្វះ​គ្រឹះ​ជា​មូលដ្ឋាន​ ខ្វះ​យន្តការ​ក្នុង​ការបែង​ចែក​អំណាច យន្តការ​ក្នុង​ការធានា​បាន​នូវ​ឯករាជ្យ​ភាព​តុលាការ និង​យន្តការ​ដែល​អ្នក​នយោបាយ​មិន​អាច​ធ្វើអ្វី​បាន​ស្រេច​តែ​ចិត្ត គឺ​យើង​ខ្វះ​ប្រព័ន្ធ​ការត្រួត​ពិនិត្យ និង​មាន​តុល្យភាព​។

​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣ មក​ដល់​ឆ្នាំ​២០២០នេះ​ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កម្ពុជា​​​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ចំនួន៩​លើក​មក​ហើយ គឺ​នៅឆ្នាំ ១៩៩៤, ១៩៩៩, ២០០១, ២០០៤, ២០០៥, ២០០៦, ២០០៨, ២០១៤, និងលើកចុង ក្រោយនៅឆ្នាំ២០១៨។​

លោក​បណ្ឌិត ប៉ា ច័ន្ទរឿង​ បន្ថែម​ថា៖ «កាលណា​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​ច្រើន​ដង វា​បង្ហាញ​​ពី​​ភាព​​កម្សោយ​​​​ពី​​​ការអនុវត្ត​ច្បាប់​ក្នុង​នៅ​ប្រទេស​ហ្នឹង​ផង​ដែរ»។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឹជា​ច្បាប់​កំពូល​របស់​កម្ពុជា​ដែល​ប្រកាន់​របប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ ហើយ​ច្បាប់​នេះ​គឺជា​បន្ទាត់​ក្រិត្យ​មួយ​ដែល​​ត្រូវ​​បា​ន​​អនុវត្ត​​ដោយ​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​កម្ពុជា​ឱ្យ​​រស់​នៅ​​តាម​​ក្របខណ្ឌ​​នៃ​​ច្បាប់​​រដ្ឋ​​មួយ​​នេះ។ ជាពិសេស​​នោះ ការគ្រប់គ្រង​​បញ្ហា​​អធិប​តេយ្យ​​ភាព តួនាទី និង​​ឋានៈ​​របស់​​ព្រះ​មហាក្សត្រ សិទ្ធិ​ជា​មូលដ្ឋាន​​របស់​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ខ្មែរ និង​​ស្ថាប័ន​រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​​ផ្សេងៗ ក៏​​ត្រូវ​​បាន​​កំណត់​​ដោយ​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​ផង​​ដែរ៕

ការសេចក្តីជូនដំណឹង ដែលចុះថ្ងៃទី១០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ដោយសាកលវិទ្យាធិការរង លោក សឿន សោភ័ណ បានធ្វើឲ្យនិស្សិតប្រុស ស្រី មានការសប្បាយរីករាយជាខ្លាំង​​ពីព្រោះពួកគាត់អាចនឹងមានទំនាក់ទំនង និងការរៀនសូត្រឡើងវិញ។ 

តាមរយៈតាមទូរស័ព្ទ កញ្ញា សាត ស៊ីវន និស្សិតនៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និង វិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច និងជានិស្សិតរៀនជំនាញ រដ្ឋបាលសាធារណៈ  បាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍សប្បាយចិត្ត ក្នុងការបានបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយ និស្សិត និងសាស្ត្រាចារ្យ ឡើងវិញ»។

កញ្ញា សាត ស៊ីវន បានបន្តថា ការចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ឡើងវិញក៏មានភាពងាយស្រួល ដូចជាការ សាកសួរលោកគ្រូផ្ទាល់ៗតែម្តង​​​ ក៏ប៉ុន្តែកញ្ញា នៅតែមានការព្រួយបារម្ភអំពីការរីករាលដាល នៃជំងឺកូវីត ១៩ ហើយសន្យាថានឹងរក្សាអនាម័យ តាមការណែនាំរបស់ក្រសួងសុខាភិបាល និងគោរពតាមគោលការណ៍របស់សាលាផងដែរ។

ចំណែកនិស្សិតផ្សេងទៀត  កញ្ញា ពេញ ស្រីពេជ្រ និង កញ្ញា រុន សុភា និស្សិត នៃ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច រៀនផ្នែករដ្ឋបាលសាធារណៈ ឆ្នាំទី ២ បាននិយាយរៀបរាប់ អំពី អារម្មណ៍រំភើបដែលបានលឺ និងឃើញសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់សាលាក្នុងការចូលរៀនវិញ។

កម្ពុជាបានប្រកាសឲ្យបើកសាលារៀនឡើងវិញជាបណ្តើរៗហើយ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៏ចុងក្រោយនេះ បន្ទាប់​ពី​បាន​បិទ​អស់​រយៈពេល​ជិត៧​ខែ​ ដោយសារ​តែ​ជំងឺកូវីដ ​១៩​។

គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០នេះ អ្នកព្យាបាលជាសះស្បើយពីកូវីដ ១៩ មានចំនួនសរុប២៧៤នាក់ នៅទូទាំងប្រទេស ដោយមានអ្នកកំពុងសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីពេទ្យ ចំនួន០១។ នេះយោងតាមក្រសួងសុខាភិបាល៕

​​

របាយការណ៍​របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស ដែល​ចេញ​ជា​ព្រឹត្តិ​ប័ត្រ​ព័ត៌មាន​​នៅ​ដើម​សប្តាហ៍​នេះ បាន​តាមដាន​ករណី​ចំនួន​២៧៣នៅ​សាលា​ឧ​ទ្ធរណ៍ ហើយ​បាន​រក​ឃើញ​ថា ជន​ជាប់​ចោទដែល​មាន​មេធាវី​ មាន​​​​​ចំនួន​៦៦​ភាគរយ។ នៅពេល​​ជនជាប់​ចោទ​មិនមាន​មេធាវី សិទ្ធិ​របស់​ជន​ជាប់ចោទ​មិន​ត្រូវ​បាន​គោរព​ពេញ​លេញ​នោះ​ទេ ។

របាយការណ៍ដដែល​​បន្ថែម​ថា មិនមាន​ភាព​ច្បាស់លាស់​នោះ​ទេថា ហេតុអ្វី​បាន​ជា នៅ​ក្នុង​ករណី​មួយ​ចំនួន​តូច ចៅក្រម​មិន​បាន​ផ្តល់​ការពន្យល់​ពេញ​លេញ​ដល់​ជន​ជាប់​ចោទ​អំពី​សិទ្ធិ​របស់​ពួកគេ ដូច្នេះសិទ្ធិ​របស់​ជនជាប់ចោទ​មិន​ត្រូវ​បាន​​គោរព​ពេញលេញ​ទេ ហើយ​ការអនុវត្ត​បែប​នេះ​មិន​ត្រូវ​នឹង​ស្តង់ដារ​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ស្តីពី​សិទ្ធិ​ទទួល​បាន​ការជំនុំ​ជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌​នោះ​ទេ។

របាយការណ៍​បាន​និយាយ​ថា ក្នុងចំណោម​៥៦​ករណី​ដែល​​បាន​អនុវត្ត​​ ចៅក្រម​មិន​បាន​ជូន​ដំណឹង ឬ​ពន្យល់​អំពី​សិទ្ធិ​តំណាង​ស្របច្បាប់ ឬ​ការការពារ​ខ្លួន​ចំនួន​២០​ករណី​ ហើយ​ការ​ដែល​បាន​ជូន​ដំណឹង ឬ​ពន្យល់​មាន​ចំនួន​៣០​ករណី​ប៉ុណ្ណោះ។

លោក ហ៊ុន ស៊ាងហាក់ អ្នក​សម្រប​សម្រួល​គម្រោង​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​ទទួល​បន្ទុក​ឃ្លាំ​មើល​ការជំនុំ​ជម្រះ​ក្តី​ដោយ​យុត្តិធម៌​របស់​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា​​លើក​ឡើង​ថា សាលា​ឧទ្ធរណ៍​បាន​កែ​លម្អរ​ការអនុវត្ត​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ខែ​ថ្មីៗ​នេះ​។ ទោះយ៉ាងណា ​លោក​ថា បើ​និយាយ​​អំពី​​សិទ្ធិ​​ទទួល​បា​នការជំនុំ​ជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌ តុលាការ​មិន​បាន​អនុវត្ត​ពេញលេញ​​ទេ ក្នុងប​រិបទ​នៃ​ច្បាប់​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ។

លោក ស៊ាងហាក់ មានប្រសាសន៍ថា៖ «នោះ​​ធ្វើ​​ឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិ​របស់​ជន​ជាប់​ចោទ​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នីតិវិធី​ដែល​អយុត្តិធម៌ ពីព្រោះ​គាត់​មិន​ដឹង​មូលហេតុ ឬ​ការចោទ​ប្រកាន់​មក​លើ​គាត់​នោះ​ទេ»។

យោងតាមរបាយការណ៍ ចៅក្រម​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពី​ការចោទ​ប្រកាន់​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ជន​ជាប់​ចោទ​ទាំង​ចំនួន​២៨​ភាគរយ​នៃ​ករណី​នេះ។

កាល​ពី​ខែឧសភា ក្រសួង​យុត្តិធម៌​បាន​ប្រកាស​ធ្វើ​យុទ្ធនាការមួយ​ ​ដើម្បី​ពន្លឿន​ការ​ដោះ​ស្រាយ​​ ​សំណុំ​​​រឿង​នៅ​តុលាការ ក្នុង​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​កាត់បន្ថយ​​ការ​ចង្អៀត​ណែន​ក្នុង​ព​ន្ធ​នា​គារ​។

លោក ស៊ាងហាក់ មាន​ប្រសាសន៍ថា ការពន្លឿន​ការ​ដោះ​ស្រាយ​សំណុំ​រឿង​នេះ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​គួរ​ឱ្យ​កត់​សម្គាល់ ហើយបា​នព្រមាន​តុលាការ​ពី​ការរំលោភ​លើ​សិទ្ធិ​របស់​ជន​ជាប់​ចោទ។

លោកបញ្ជាក់​ថា៖ «យើង​កំពុង​តែ​មើល​ឃើញ​ថា សាលា​ឧទ្ធរណ៍​មាន​ការងារ​ជាច្រើន​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ។ យើង​សង្កេត​ឃើញ​ករណី​នីមួយៗ​មាន​ការដោះស្រាយ​លឿន​ណាស់ ដូច្នេះ​ព័ត៌មាន​លម្អិត​នៃ​ការពន្យល់​ទៅ​ជន​ត្រូវចោទ​មិន​ទាន់​ពេញលេញ​នៅ​ឡើយ»។

លោក ជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​យុត្តិធម៌ បាន​បដិសេធ​មិន​ធ្វើ​អត្ថាធិប្បាយ​ដោយរុញ​​សំណួរ​ទៅកាន់​សាលា​ឧទ្ធរណ៍។ ​

លោក យូ ប៊ុនឡេង ប្រធានសាលាឧទ្ធរណ៍បដិសេធមិនឆ្លើយតបភ្លាមៗ​។

លោក អំ សំអាត ប្រធាន​ផ្នែក​អង្កេត​នៃ​អង្គការ​សិទ្ធិមនុស្ស​លីកាដូ បាន​យល់ស្រប​ថា វា​ជា​ការសំខាន់​ណាស់​ដែល​តុលាការ​អនុវត្ត​នីតិវិធី​ត្រឹមត្រូវ​នៅ​ពេល​ពួកគេ​ពន្លឿន​ដំណើរការ​រឿង​ក្តី។

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «យើង​ឃើញ​ថា​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​ឥឡូវ​នេះ មាន​យុទ្ធនាការ​បោស​សម្អាត​សំណុំ​​រឿង​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​ខេត្ត និង​ក្រុង​លឿន​ជាង​មុន ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​គិត​ថា​វា​ជា​ការ​ល្អ​ដែល​ក្រសួង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការអនុវត្ត​នីតិវិធី​ត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែ​យើង​ចង់​ឲ្យ​រាប់​បញ្ចូល​ការពន្យល់​ដល់​ជន​ជាប់​ចោទ ដូច្នេះ​ពួកគេ​ដឹង​អំពី​សិទ្ធិ​របស់​ពួកគេ​ក្នុង​ការតំណាង​ស្របច្បាប់ ឬការការពារខ្លួន»។

លោក សំ អាត បន្ថែម​ថា៖ «ប្រសិនបើជនជាប់ចោទមិនដឹងអំពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួននោះទេ នឹង​ធ្វើ​ឱ្យ​ខកខាន​មិន​បាន​បំពេញ​កាតព្វកិច្ច​របស់​ខ្លួន​ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួកគេ​បាត់បង់​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន»៕​

CCHR’s report, issued as a newsletter earlier this week, tracked 273 cases at the Appeal Court, and found that a lawyer had represented the accused in 66 percent of cases. However, when defendants did not have lawyers, “the accused’s rights have not been fully respected,” it says.

“[I]t is clear that in only a small number of cases the judges provided full explanations to the accused of their rights,” the report says. “Therefore, the accused’s rights have not been fully respected, and such practice did not conform with national and international standards on fair trial rights.”

Out of 56 applicable cases, judges neither informed nor explained the right to legal representation or self-defense in 20 cases, and only informed without explaining those rights in 30, the report says. It also notes, however, an improvement since CCHR discussed the issue with the Appeal Court in August.

Hun Seanghak, CCHR’s fair trial rights project coordinator, said the Appeal Court had exhibited better practices in recent months. Nevertheless, in terms of fair-trial rights, “the court has not fully implemented [them] in the context of national and international law.”

“This undermines the rights of the accused in proceedings, which is unfair because he does not know the reason or the accusation against him,” Seanghak said. According to the report, judges did not state all relevant charges against all defendants in 28 percent of cases.

In May, the Justice Ministry announced a campaign to speed up the processing of court cases in an effort to reduce a backlog around the country.

Seanghak said the acceleration had been noticeable, and cautioned the courts against overlooking the rights of defendants.

“We’re seeing that the Appeal Court has a lot of work to do,” he said. “We see that each case is very fast to resolve, so the details of explanations to the accused are not complete.”

Justice Ministry spokesman Chin Malin declined to comment, directing questions to the Appeal Court. Appeal Court president You Bunleng declined to provide an immediate response.

Am Sam Ath, monitoring manager at rights group Licadho, agreed that it was crucial that the courts followed correct procedure as they sped up their processing of cases.

“We see that the Ministry of Justice now has a campaign to clear cases in provincial and municipal courts faster than before,” he said. “Therefore, I think it is important that [the ministry] urges the [proper] implementation of procedures. We want this to include explaining to the accused so they are aware of their right to legal [representation] or self-defense.”

Failing to do so would be a loss of rights, Sam Ath said. “If the accused are not aware of their rights, [the court] has failed to fulfill its obligations … it makes them lose their rights.”

ក្នុង​សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​​របស់​ក្រសួង​ព័ត៌មាន ​ចេញ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២ ខែ​កក្កដា នេះ បញ្ជាក់ថា ​​យុទ្ធនាការ​ដោះស្រាយ​ការកកស្ទះ​សំណុំរឿង​នៅ​តាម​សាលា​រាជធានី ខេត្ត បាន​ចាប់ផ្តើម​អនុវត្ត​កាល​ពីថ្ងៃទី​១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០ ដោយ​មានគណៈ​កម្មការ​ដឹកនាំ​យុទ្ធនាការ​ដោះស្រាយ​ការ​កកស្ទះ​សំណុះរឿង​នៅ​តាម​សាលាដំបូង​រាជធានី​ខេត្ត​ (គ.យ.ក.ស) ជា​អ្នក​អនុវត្ត​។​ គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃទី០​​២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០នេះ សំណុំ​រឿង​ព្រហ្មទណ្ឌ​នៅ​តាម​សាលា​រាជធានី ខេត្ត ​បាន​ជំនុំ​ជម្រះ​រួច​ប្រមាណ​៣,៤៥៤ សំណុំ​រឿង ស្មើ​នឹង​២៧ ភាគរយនៃ​សំណុំ​រឿង​សរុប។

សេចក្តី​ប្រកាស​ព័ត៌មានដដែល​នោះ​បញ្ជាក់​ថា៖ «(គ.យ.ក.ស) ​រំពឹង​ថា សាលា​ដំបូង​រាជធានី ខេត្ត ទូទាំង​ប្រទេស នឹង​បន្ត​ខិតខំ​ដោះស្រាយ​សំណុំ​រឿង​កកស្ទះ​ទាំង​នោះ ឲ្យ​បាន​ចប់​សព្វ​គ្រប់​នៅ​បំណាច់​ឆ្នាំ២០២០​នេះ ដោយ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់នូវ​អភិ​ក្រម​ការងារ​ក្នុង​យុទ្ធនា​ការ គឺ​លឿន​ ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និង​មិន​ពុករលួយ»។

Newsroom មិនអាច​ទាក់ទង​សុំ​ការ​អត្ថាធិប្បាយ​ពី​លោក ជិន ម៉ាលីន អ្នកនាំ​ពាក្យ​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​​បាន​ទេ។

លោក អំ សំអាត នាយករង​ផ្នែក​ទទួល​បន្ទុក​ឃ្លាំមើល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៃ​​អង្គការ​លីកាដូ មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការអនុវត្ត​យុទ្ធនាការ​ដោះស្រាយ​ការកកស្ទះ​សំណុំរឿង​នៅតាម​បណ្តា​សាលា​រាជធានី ខេត្ត នេះ គឺជា​ជំហាន​វិជ្ជមាន​ដែល​ក្រសួងយុត្តិធម៌​បាន​បើក​យុទ្ធនាការ​នេះឡើង ដើម្បី​​ពន្លឿន​នីតិវិធី ដំណើរការ​ជំនុំ​ជម្រះ និង​ដំណើរការ​តុលាការ​ឲ្យ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង។​ លោកបន្តថា ទោះបីជា​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​អនុវត្ត​យុទ្ធនាការ​ដោះស្រាយ​ការកកស្ទះ​សំណុំរឿង​បាន​ល្អ​ប្រសើរ​ក៏ដោយ តែ​លោក​នៅតែ​​សំណូមពរ​ឲ្យ​ក្រសួង​ពង្រឹង​ការជំនុំ​ជម្រះ​ដោយ​យុត្តិធម៌។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «​យើង​នៅ​តែ​ទទូច​ថា ធ្វើយ៉ាងណា​គឺ​ត្រូវ​តែ​ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​នីតិវិធី ទៅ​លើ​ច្បាប់ ទៅ​លើ​បញ្ហា​តម្លាភាព និង​យុត្តិធម៌»។

លោក​បន្ថែម​ទៀត​ថា ការពន្លឿន​នីតិវិធី​នៅ​តុលាការ​នឹង​បាន​ចូលរួម​កាត់បន្ថយ​ការកកស្ទះ​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ និង​មាន​អត្ថប្រយោជន៍​ដល់​ជនជាប់ចោទ​​ជាដើម។

លោកបញ្ជាក់​​ថា៖ «ការពន្លឿន​នីតិវិធី​នៅ​តុលាការ ការកក​ស្ទះសំណុំ​រឿង ទីមួយ​វា​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​ជនជាប់​ចោទ បាន​ន័យថា ជន​ជាប់​ឃុំ អីចឹង​អាច​កាត់បន្ថយ​នៃ​ភាព​ចង្អៀត​ណែន​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ​បាន​មួយ​ផ្នែក ព្រោះ​ករណី​ខ្លះ​អាច​នឹង​មាន​ការ​ឲ្យ​នៅ​ក្រៅឃុំ​បណ្តោះ​អាសន្ន រឿង​ខ្លះ​អាច​មាន​ការលើកលែង​ចោទ រឿង​ខ្លះ​អាច​មាន​ការព្យួរ​ទោស​ជាដើម»។

កាលពី​ដើម​ខែ​ឧសភា ​អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អន្តរជាតិ​ Amnesty International ​ បាន​ចេញ​ផ្សាយ​របាយ​ការណ៍​មួយ​ ក្រោយ​បាន​សម្ភាស៍​អ្នក​ធ្លាប់​មាន​បទ​ពិសោធន៍​នៃ​ការ​ចាប់​ខ្លួន​ពាក់ព័ន្ធ​នឹ​ង​បទ​ល្មើស​គ្រឿង​ញៀន​ ដោយ​ក្នុង​នោះ​រក​ឃើញ​អំពើ​ពុក​រលួយ​ និង​ការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ ដោយ​មាន​ការ​បង្ខំ​ឲ្យ​ឆ្លើយ​សារភាព​​ជាដើម៕​