ក្នុងឆ្នាំ២០០៤​សម្តេចព្រះ​បរមរតនកោដ្ឋ​នរោត្តមសីហនុ​ក៏​បាន​គាំទ្រចំពោះ​អ្នកស្រលាញ់ភេទ​ដូចគ្នា បន្ទាប់ពី​ទ្រង់​ទត​ទូរទស្សន៍ចុះផ្សាយ​អំពី​ការរៀប​អាពាហ៍​ពិពា​ហ៍ក្នុ​ង​រដ្ឋកាលីហ្វ័រ​ញ៉ា សហរដ្ឋ​អាមេរិក។​​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន កាល​ពី​ឆ្នាំ២០១២​ក៏​បាន​ស្នើកុំ​ឲ្យ​មានការរើសអើង​ចំពោះ​សហគមន៍​អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា បន្ទាប់​ពី​ដឹងថា កូនស្រី​ចិញ្ចឹម​របស់លោកក៏ជាអ្នកស្រលាញ់ភេទ​ដូចគ្នា។

មិនតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ការ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​​រៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ស្របច្បាប់​សម្រាប់​​អ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា ក៏ត្រូវបាន​ថ្នាក់ដឹកនាំ​នយោ​បាយ​លើក​យក​មក​ពិភាក្សា​ផង​ដែរ។​

ខាង​​ក្រោ​ម​​នេះ ​​​គឺ​​ជា​កា​​រ​យ​ល់​ឃើ​​ញ​​រ​ប​​ស់​ប្រ​ជា​ព​ល​រ​ដ្ឋមួយចំនួន លើ​ការ​រៀប​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​ស្រប​ច្បាប់​របស់​អ្នកស្រលាញ់​ភេទ​ដូច៖

លោក រឹទ្ធិ បូរីស វ័យ​១៨ឆ្នាំ​ និស្សិតដែលត្រៀមប្រឡងចូលរៀន​​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​នីតិ​សាស្រ្ត និងវិទ្យាសាស្រ្ត​សេដ្ឋកិច្ច  ប្រាប់Newsroom Cambodia ថា ការស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​មាន​ការកើន​ឡើងច្រើនជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅកម្ពុជា ហើយ​ថា លោក​គាំទ្រ​​ឲ្យ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា ​អាច​រៀប​ការ​បាន​ដោយ​ស្រប​ច្បាប់។

«ខ្ញុំគិតថាវាគួរ​តែមានច្បាប់ ហើយមិនគួរឲ្យមានការរើសអើង​គ្នាទេ ហើយក្តីស្រលាញ់រវាង ស្រី និង​ស្រី ប្រុស និង​ប្រុស ក៏ជាការស្រលាញ់មួយដែរ។នៅលោក​​ខាង​លិច និងអឺរ៉ុប​ឃើញ​មាន​ការអនុញ្ញាត និង​គាំទ្រ​ឲ្យ​មាន​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា ហើយ​អាច​រៀបការ​នឹងគ្នា​បាន ចឹង​មិន​ខុស​ពី​កម្ពុជា ក៏គួរតែអនុញ្ញាត​ដើម្បី​ឲ្យ​មាន​ការឃើញ​ពី​សិទ្ធិ​ពួកគេ»។​

ចំណែកលោក សូ វាសនា​ ហៅដេវិត វ័យ២៥ឆ្នាំ កំពុង​ធ្វើការងារនៅស្ថានប័នឯកជន​មួ​យ​​ប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា កម្ពុជាគួរតែបង្កើតនិងគួរតែឲ្យមានច្បាប់​សម្រាប់​អ្នកស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា។

«អ្វីដែលពួកគាត់ធ្វើមិនបានធ្វើឲ្យអាប់​ឱនអ្វីទាំងអស់។ វាគឺជា​ធម្មជាតិ​របស់ពួកគាត់ គាត់​ត្រូវ​តែ​ស្រលាញ់​អីចឹង។ ខ្ញុំគិតថាវាមិនបានផ្ទុយពីធម្មជាតិនោះទេដែលពួកគាត់ស្រលាញ់គ្នា ​ហើយ​​វាជាចំណង់ចំណូលចិត្តមួយដែលកើតពីធម្មជាតិ»។​

កញ្ញា​ កែ ​ស្រីអូន វ័យ២៦ឆ្នាំដែលកំពុងធ្វើការក្នុងស្ថានប័នឯកជន​​មួយ​ប្រាប់ថា៖ «យើង​​ត្រូវ​​តែ​មាន​សិទ្ធិ​ឲ្យ​ពួកគេ មិនថានរណានោះទេ។ និយាយរួមគឺត្រូវឲ្យសិទ្ធិ​គាត់​ទាំង​អស់​គ្នា មិនថា​ជាសិទ្ធិ​ក្នុងរូបភាព​បែបណា​នោះ​ទេ គ្រាន់តែថាត្រូវបែង​ចែក​ឲ្យ​ដាច់​រវាង​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា និងផ្ទុយគ្នា។​ បើសិនជាយើងមានសិទ្ធិ អាហ្នឹង​យើង​ដូចជា​លើក​ទឹកចិត្ត និង​ឲ្យ​តម្លៃ​គាត់»។

លោក ខៀវ​ សម្បត្តិ​ ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា អាយុ៣៧ឆ្នាំ កំពុងដើរលេងជាមួយភរិយា​នៅលើសួនច្បារព្រះ​បរម​រាជវាំង​លើកឡើង​ថា៖ «ខ្ញុំ​ចង់​ឲ្យ​​មាន​​ការ​បង្កើត​​ច្បាប់​អាពាហ៍ពិពាហ៍​​ដល់​អ្នក​​ស្រឡាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា ដូច​នៅ​ប្រទេស​គេ​ គេ​មាន​​ច្បាប់​ បើ​ខ្មែរ​មាន​ដឹង​តែ​ល្អ»។

ឆ្លើយតបទៅនឹងការបង្កើតច្បាប់នេះអាចជះឥទ្ធិពលដល់កំណើនប្រជាជននិងការបន្តពូជនោះលោក អឿន ស៊ាងហេង ដែល​ជា​និស្សិតឆ្នាំទី២នៃសាកលវិទ្យាល័យ PPIU យល់​ថា៖ «វា​គួរ​តែ​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅលើការបន្តពូជព្រោះប្រទេសរបស់យើងកំពុងតែត្រូវការធនធានមនុស្ស ក៏ដូច​ជា​ការបន្តពូជឲ្យបានកាន់តែច្រើន ព្រោះថាបើប្រជាជនបង្កបង្កើនកាន់តែច្រើន សេដ្ឋកិច្ច​អាច​នឹង​លឿន។ បើប្រជាជនច្រើនការងារក៏មានច្រើន កម្លាំងអ្នកជួយការងារក៏មានច្រើន កន្លែង​ការងារ​ក៏​មាន​ច្រើន ក៏ដូចជាមានអ្នកចេះដឹងច្រើន»។

ចំណែកលោក ខៀវ សម្បត្តិ លើកឡើង​ថា៖ «វា​មិន​អី​ទេ​ ដោយ​សារ​ការ​ស្រឡាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​ភាគ​ច្រើន​គឺ​វា​តិច​ជាង​អ្នក​ស្រឡាញ់​ភេទ​ផ្ទុយគ្នា»។

យុវជន បូរីស លើកឡើង​ថា៖ «ជាការពិត​ការស្រលាញ់ភេទ​ដូចគ្នារវាង​ប្រុស និង​ប្រុស​វា​មិន​អាច​បន្ត​ពូជ​បានទេ។ ប៉ុន្តែ​ប្រសិនបើវិស័យសុខាភិបាល​យើងមានបច្ចេកទេសដើរលឿន នោះ​ផ្នែក​ការបន្តពូជ​ខ្ញុំគិតថានៅតែអាច។ យើងមើលឃើញថា​​គេ​អាច​ចាក់​អរម៉ូន​ចិញ្ចឹម​កូន​ក្នុង​កែវ​បាន​ដោយ​មិនចាំបាច់មានការរួមភេទនោះទេ។»

ពួកគេ​មួយ​ចំនួន​ក៏​បាន​បង្ហាញ​ពី​ការ​យល់​ឃើញ​ថា ប្រសិន​បើ​​កម្ពុជា​មាន​​​​ច្បាប់​រៀប​​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​សម្រាប់​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា នោះ​ការរើសអើងនឹង​មានការ​កាត់​បន្ថយ។​

លោក អឿន ស៊ាងហេង លើកឡើង​​​ថា៖ «ចំពោះការកាត់បន្ថយគឺបានកើតឡើងហើយព្រោះយើង​បាន​ប្រកាសទទួលស្គាល់ហើយថាគាត់មានសិទ្ធិពេញលេញ​»​។​

ចំណែក​លោក បូរីស យល់​ថា៖ « ប្រសិនបើយើង​មាន​ច្បាប់​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​សម្រាប់ពួកគាត់ នោះ​ខ្ញុំ​គិតថា វា​នឹង​លែង​មាន​ពាក្យ​អ្នកនេះស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា​ទៀត​ហើយ។ ហើយ​ខ្ញុំ​គិតថា ការរើសអើង​​ក៏បាត់ ព្រោះបើពួកគេមានសមមាត្រ​ក្នុងការ​ទទួលបានសិទ្ធិស្មើគ្នា»៕

ឈានដល់ក្នុងវ័យ៦៨​ឆ្នាំហើយ ​ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ការរើសអើងនេះនៅតែមានបន្តមកលើ​អ្នកស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា លោកផេង សាញ់ ក៏បានច្នៃ​ធ្វើ​ក្រមាមាន​​ពណ៌​ជា​​ឥន្ទធនូ ដែលជាពណ៌តំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា នៅជុំវិញពិភពលោក។

លោក​ បានមាន​​ប្រសាសន៍​ក្នុងកិច្ចសម្ភាសន៍ដូច្នេះថា៖ ​«​គោល​បំណង​ខ្ញុំ​នៃ​ការ​បង្កើត​ក្រមា​៦​ពណ៌​នេះ​ឡើង ​ដើមី្ប​បង្ហាញ​ថា​ក្រុម​មនុស្ស​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា ​ក៏​រស់​នៅ​ក្នុង​ភព​ផែនដី​នេះ​ដែរ ​យើង​គួរ​តែ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ និង​ឲ្យ​តម្លៃ​ឲ្យ​ដូច​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ផ្ទុយ​គ្នា​»​។

តាំងតែវ័យកុមារមកម្ល៉េះ លោក ផេង សាញ់ តែងតែចូលចិត្តលេងល្បែងបែបក្មេងប្រុសៗ ស្លៀកពាក់បែបក្មេងប្រុស និងចូលចិត្តសាងភាពស្និទ្ធស្នាលជាមួយក្មេងស្រី។

លោកបានបន្ដទៀតថា នៅពេលរៀបការក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម គ្រួសាររបស់លោក ពុំបានដឹងថាគាត់ជាបុគ្គលដែលស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានោះទេ ហើយការរៀបការនោះគឺដោយសារតែប្រពៃណីតម្រូវឲ្យគាត់មានគ្រួសារ បំពេញមុខមាត់ឲ្យគ្រួសារ ក្នុងនាមជាកូនស្រីនៅពេលនោះ។

អាពាហ៍ពិពាហ៍របស់លោកផេង សាញ់ និងស្វាមីគាត់ក៏បានឈានដល់ទីបញ្ចប់ ហើយពួកគាត់ក៏មានកូនមួយផងដែរ។

គាត់ក៏បានចាប់ផ្ដើមបង្ហាញទំនាក់ទំនងរបស់គាត់ជាមួយស្រីដូចគ្នា ទៅកាន់គ្រួសារ និងសង្គមបានដឹងនៅរវាងឆ្នាំ ១៩៨២ នៅពេលដែលគាត់មានអាយុប្រហែលជា៣០ឆ្នាំ ដែលពេលនោះគាត់ទទួលបាននូវការរើសអើងយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ក្រុមគ្រួសាររបស់គាត់ផងដែរ។

គាត់បានមានប្រសាសន៍ថា៖ ‌‌«ពេលនោះ ម៉ែឳ បងប្អូន អត់ថាជាប្ដីប្រពន្ធនឹងគ្នាទេ គេថាពួកម៉ាក ឯបងប្រុសវិញមិនមើលខ្ញុំផង»។

សព្វ​ថ្ងៃ​​រស់​នៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រែក​បង្កង ​ឃុំ​ព្រែក​តា​កូវ ​ស្រុក​ខ្សាច់​កណ្តាល​ ខេត្ត​កណ្តាល​ លោកផេង សាញ់​ រស់នៅជាមួយកូនរបស់គាត់ បន្ទាប់ពីប្រពន្ធរបស់គាត់បានទទួលអនិច្ចកម្មកាលពីបីឆ្នាំមុន។

លោក ក៏​បាន​បង្កើត​មុខ​របរ​ត្បាញ​ក្រមា​ធម្មតានៅឆ្នាំ២០០៩​ ហើយបន្ទាប់​មក​បាន​ច្នៃ​មកជា​ក្រមា​៦​ពណ៌​ នៅ​ឆ្នាំ​២០១៧​។ ក្រមា​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​បាន​ត្បាញ​ឡើង​ដោយ​អ្នក​ភូមិ​រស់​នៅ​ក្នុង​តំបន់​នោះ​។

​សកម្ម​ជន​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​បាននិយាយថា​ ស្ថាន​ភាព​នៃការ​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា​ ​មាន​ភាព​វិជ្ជ​មាន​ជា​ច្រើនក្នុង​រយៈ​ពេល​ចុង​ក្រោយនេះ ​ពីព្រោះអ្នកខ្លះ​កាន់​តែ​មាន​ភាព​ក្លាហាន​ក្នុង​ការ​បង្ហាញ​មុខជាសាធារណៈ និងមាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​គ្រួសារ ​ក៏​ដូច​ជា​សង្គម​ទាំង​មូលដែរ។

ការការពារ និងគាំពារពី​អង្គការ​ជាតិ ​និង​អន្តរ​ជាតិក៏ជាកត្តាចូលរួមចំណែកធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងផងដែរ​។

សកម្ម​ជន​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នា លោក​គុយ ធីតា​ ដែលមានភេទតាមជីវសាស្រ្តជាស្រី អាយុ​ ២៩ឆ្នាំ បាននិយាយដូច្នេះថា៖ ​«​តែយ៉ាងណាក៏នៅតែ​​មាន​បញ្ហា​ប្រឈម​ជា​ច្រើន​ដែលអ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូច​គ្នាជួបប្រទះ  និង​ត្រូវដោះ​ស្រាយដែរ»។​

​លោក គុយ ធីតា ​បានយល់ថា ​របរ​ត្បាញ​ក្រមា​ឥន្ទធនូនេះ ជា​មុខ​របរ​​ដែល​សុចរិត ហើយ ​ ​ផ្ដល់​​ការ​ងារ​ដល់​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​ដទៃ​ទៀតដែរ​។

​​លោក​បាន​បញ្ជាក់​ទៀត​ថា៖​ «​វា​មិន​ត្រឹម​តែ​ជួយ​ដល់​ការ​រក​ប្រាក់​ចំណូល ​និង​ជួយ​ឲ្យសេដ្ឋកិច្ច​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង​ទេ ​ថែម​ទាំង​លើក​កម្ពស់​ដល់សិទ្ធិ​អ្នក​ស្រលាញ់​ភេទ​ដូចគ្នា​តាម​យៈ​ក្រមា​ឥន្ទធនូ​នេះ​ផង​ដែរ​»​។

អ្នកស្រី សុភ័ណ លីនណា អាយុ ២៧ ឆ្នាំ ជាអ្នកត្បាញក្រមាឥន្ទធនូម្នាក់ បានសម្ដែងនូវអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយពេលដែលបានចូលរួមធ្វើក្រមាឥន្ទធនូនេះឡើង និងចង់ចូលរួមលើកកម្ពស់សិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា។

គាត់បាននិយាយថា៖ «ក្រមាឥន្ទធនូមើលទៅស្អាត​ ហើយសម្គាល់ពីក្ដីស្រឡាញ់នៃអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា»។​

គាត់បានបន្ថែមថា​ ការត្បាញក្រមាឥន្ទធនូនេះ ពិតជាបានលើកកម្ពស់សិទ្ធិអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា ហើយបើទោះបីជាគាត់មិនមែនជាអ្នកស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នា និងមុខរបរនេះបានផ្ដល់កម្រៃតិចតួចសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារគាត់ក៏ដោយ ក៏គាត់សប្បាយចិត្ត នឹងត្បាញក្រមាឥន្ទធនូនេះដែរ។

ក្រឡេកមកមើលមុខរបររបស់លោក ផេង សាញ់ វិញ គឺបាន​ជួប​បញ្ហា​ជា​ច្រើន ​ដូច​ជា​ភាព​រាំង​ស្ទះ​នៃ​ទី​ផ្សារ​ និង​ការ​លក់​ចេញ​ ដែលត្រូវលក់ឲ្យអស់ប្រមាណ ​២០០០​ក្រមា ​ទើប​អាច​​បាន​​ប្រាក់​ចំណេញ។ ​

ផល​វិបាក​ដ៏​ធំ​នោះ​ បើយោងតាមលោក ផេង សាញ់ គឺមកពីជំងឺកូវីត ​១៩ ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អតិថិជន​សម្រេច​ចិត្ត​ផ្អាក​ការ​ទិញ​ក្រោយ​ពី​កម្ម៉ង់​ក្រមា ធ្វើ​ឲ្យគាត់​សល់​ជាង​១០០០​ក្រមាដែល​លក់​មិន​ចេញ​។​

លើសពី​នេះ​ លោកក៏បាន​លើកពី​ផល​វិបាក​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ដូច​ជា​ខ្វះ​ខាត​ថវិកា​សម្រាប់​អ្នក​ត្បាញ​ ហើយ​មនុស្ស​ភាគ​ច្រើន​ឲ្យតម្លៃ​ ក្រមា​របស់​គាត់​ត្រឹមតែ ​១០០០​ ទៅ ​២០០០​រៀល​​ ដែលតាមពិត ​ក្រមា​មួយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​យ៉ាង​តិច​២​ថ្ងៃ ​ក្នុង​ការ​ផលិត ​ថែម​ទាំង​ពិបាក​រក​អ្នក​ត្បាញ​ដោយ​សារ​ទទួល​បាន​កម្រៃ​ទាបទៀតផង​៕

Reduced funds and volunteers losing jobs have hindered the activities of advocacy groups, while the need to stay home and the fact that many LGBT people are in informal work have meant they have been disproportionately affected, they said.

Kuy Thida, co-founder of Loveisdiversity, a Cambodian LGBTIQ activist group, said many LGBT community members had been facing an especially difficult time since the outbreak of coronavirus earlier this year.

“When the coronavirus came in, we were all partially affected. While at home, we found that they had more pressure than before from their families and their financial issues,” Thida said. “Most LGBT people haven’t been accepted by their family. They have to confront their family with unacceptance everyday.”

To slow down the spread of coronavirus, many governments, including in Cambodia, have shut down schools and other institutions, while many businesses have also had to close down or have mandated that their employees work from home.

Thida said LGBT people worked in a variety of industries, but many worked as freelancers, in garment factories, and as sex workers. These sectors have been among the hardest hit by the economic disruptions caused by coronavirus.

“Due to the closing of the border and the lockdown, some private companies have had to lay off some staff,” Thida added.

Thida noted that LGBT advocacy had also been pushed aside because of focus being drawn to other social issues.

“During this coronavirus situation, LGBT people seem not to be seen, not to be taken into account, not to be mentioned and discussed in the citizen support policy,” he said. “More importantly, during this situation, the government is more focused on the economy. Of course it’s the first priority, but LGBT people seem not to be mentioned [at all].”

Ryan Silverio, regional coordinator for ASEAN SOGIE Caucus, a regional advocacy group, said they had received some reports about harassment against LGBTIQ people at checkpoints.

Borders and businesses have instituted basic health checks for people passing through them out of caution for spreading the virus.

The group has referred some cases to human rights commissions around the region, Silverio said.

They agreed that financial difficulties were among the main challenges facing the community.

“There is economic impact because LGBTIQ organizations have reduced funds, their volunteers lost jobs,” Silverio said in an email. Many LGBTIQ people working in the informal economy as freelancers, sex workers and owners of small enterprises were hit hard by lockdowns, they added.

Last week, the UN’s independent expert on sexual orientation and gender identity (SOGI), Victor Madrigal-Borloz, launched guidelines for a Covid-19 response free from violence and discrimination based on SOGI.

According to the guideline’s overview, the guidelines are a set of recommendations based on six fundamental actions, including “acknowledg[ing] that LGBT and gender diverse persons are everywhere (and that they are hard-hit by the pandemic)” and “protect[ing] LGBT persons from violence and discrimination in the pandemic context (and prosecute perpetrators).”