តួនាទីជាមេដឹកនាំ ឬក៏ជាអ្នកគ្រប់គ្រងក្នុងស្ថាប័នណាមួយ ប្រហែលមិនមានការកំណត់អំពីយេនឌ័រទេ ហើយសមត្ថភាពដឹកនាំរបស់មនុស្សម្នាក់ៗគួរតែពឹងផ្អែកលើភាពខ្លាំង និងលក្ខណៈបុគ្គលរបស់ពួកគេ ដូច្នេះការងារធំៗ និងលំបាក មិនមែនមានតែបុរសអាចធ្វើបាននោះទេ។ នេះបើយោងតាមបទសម្ភាសន៍ជាមួយមនុស្សមួយចំនួន។

ស្ដ្រីក៏មានសមត្ថភាពក្នុងការគ្រប់គ្រង និងដោះស្រាយបញ្ហាលំបាកបានដែរ ហើយម្យ៉ាងវិញទៀត ស្ដ្រីក៏ជាអ្នករួមចំណែកក្នុងការកសាងប្រទេស និងអភិវឌ្ឍន៍​ប្រទេសឲ្យមានការរីកចម្រើនផងដែរ។

នៅខាងក្រោមនេះ ជាការយល់ឃើញរបស់សាធារណជនចំពោះស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជនណាមួយ៖

កញ្ញា ឡុង ចរិយា អាយុ ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី៤ មុខជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច នៃសាកលវិទ្យាល័យសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា ស្ដ្រីកាន់តំណែងធំៗ ក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ ឬក៏ឯកជនណាមួយគឺគួរឲ្យកោតសរសើរ ចំពោះភាពរឹងមាំ ភាពម្ចាស់ការលើខ្លួនឯង មានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់ ដែលអាចដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងមនុស្សជាច្រើននាក់បាន​។ នេះបានសរបញ្ជាក់ថា មិនមែនមានតែមនុស្សប្រុសទេដែលអាចដឹកនាំបាន។

កញ្ញាបានបន្ថែមថា ការផ្ដល់ឱកាស និងឃោសនាស្ដ្រីក្នុងការធ្វើការងាររអ្វីមួយ គឺមិនទាន់មានលក្ខណៈគ្រប់គ្រាន់នៅឡើយទេ ហើយបុរសតែងតែមានអទិភាពច្រើនជាងស្ដ្រី។

កញ្ញាថា៖ «ខ្ញុំនៅតែបន្តគាំទ្រ និងចង់ឲ្យមានស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំបន្ថែម ហើយនឹងមានការជំរុញស្ដ្រីឲ្យមានភាពជាអ្នកដឹកនាំ និងមានភាពជឿជាក់ជាងមុនទៀត»។

កញ្ញា ចេង រដ្ឋា អាយុ២៥ឆ្នាំ យល់ឃើញថា ប្រសិនបើស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំ វាជារឿងល្អមួយ ដោយសារពួកគេក៏មានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ និងចំណេះដឹងក្នុងការប្រកួតប្រជែងជាមួយបុរសផងដែរ។

កញ្ញានិយាយថា នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានផលលំបាកសម្រាប់ស្ដ្រីក្នុងការតែងតាំង ឬតំឡើងឋាន: ដោយសារគេមិនពុំសូវឱ្យតម្លៃ និងគាំទ្រស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំ។​ មួយវិញទៀត ពួកគេគិតថាស្រ្តីមានភាពទន់ខ្សោយ និងឆាប់ភ័យខ្លាច។

លោក ហួន សុវត្ថិ អាយុ ២៨ឆ្នាំ មានតួនាទីជាទាហាន ហើយលោកបានយល់ឃើញថា ស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំជារឿងល្អដែរ។ ប៉ុន្តែស្ដ្រីត្រូវមានភារកិច្ចច្រើន ពួកគាត់ត្រូវមើលថែគ្រួសារ និងការងារ វាគឺជារឿងពិបាកសំរាប់ស្ដ្រី។

ការឡើងតំណែង និងការលើកទឹកចិត្តសម្រាប់ស្ដ្រី និងបុរសមានលក្ខណៈស្មើគ្នា ពីព្រោះវាអាស្រ័យទៅលើការខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើការ និងសមិទ្ធផលការងារ។

លោក សុខ ចាន់ផល អាយុ ៣២ឆ្នាំ មានតួនាទីជាប្រធានផ្នែកគណនេយ្យ និងហិរញ្ញវត្ថុ បាននិយាយថា ប្រសិនបើមានស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំជារឿងល្អ ពីព្រោះស្ដ្រីមានការគ្រប់គ្រងល្អ មិនមានភាពលំអៀង និងមានភាពម៉ត់ចត់ខ្ពស់។

លោកបន្តថា «ការឡើងតំណែង និងការជំរុញទឹកចិត្ត វាអាស្រ័យទៅលើស្ថានភាពរបស់ស្ថាប័នដូចគ្នា ប្រសិនបើស្ថាប័នណាឯករាជ្យ មិនមានភាពបក្សពួក ឬខ្សែ នោះស្រី្តមិនពិបាកអីក្នុងការក្លាយជាអ្នកដឹកនាំឡើយ ឲ្យតែពួកគេមានសមត្ថភាពហើយ នឹងអាចមានឱកាសច្រើនជាងបុរសថែមទៀតផង» ។

លោកបានបន្ថែមថា គាត់នៅបន្តគាំទ្រ និងលើកស្ទួយទៅលើស្រ្តី ប្រសិនណាមានស្រ្តីជាអ្នកដឹកនាំបន្ថែមទៀត ហើយលោកក៏មានការជំរុញចង់ឱ្យស្ដ្រីមានការប្រឹងប្រែងប្រើប្រាស់សមត្ថភាពឲ្យបានច្រើន។

លោក សុន រស្មី អាយុ ២១ឆ្នាំ មុខជំនាញ ភាសាវិទ្យា នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ លើកឡើងថា វាជារឿងល្អប្រសើរ នៅពេលដែលស្ដ្រីជាអ្នកដឹកនាំ ពីព្រោះវាបានជះឥទ្ធិពលឲ្យសង្គមខ្មែរមានការអភិវឌ្ឍ និងរីកចម្រើន។

លោកបាននិយាយថា៖ «ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ប្រទេសកម្ពុជាបានផ្ដល់ឱកាស និងលើកតម្កើងស្រ្តីបានច្រើនក្នុងការចូលរួមសកម្មភាពដឹកនាំសង្គម ហើយខ្ញុំនៅតែមានការគាំទ្រ និងបន្តលើកទឹកចិត្តឱ្យស្រ្តីមានឱកាសក្នុងការដឹកនាំ និងកិច្ចការផ្សេងៗ​ក្នុងសង្គម» ។

លោកសំណូមពរឱ្យសង្គមខ្មែរលុបបំបាត់ការរើសអើងលើស្ដ្រី ហើយងាកមកជំរុញ និងលើកទឹកចិត្តស្រ្តី​ឱ្យក្លាយជាបុគ្គលសំខាន់ក្នុងការជួយដឹកនាំ និងអភិវឌ្ឍសង្គម ពីព្រោះស្រ្តីក៏មានសិទ្ធិសេរីភាព​​ស្មើគ្នាដូចភេទដទៃទៀតដែរ៕

ប្រជាពលរដ្ខមួយចំនួន បានត្អូញត្អែរ និងខឹងសម្បាចំពោះការចាក់បាសច្រៀងខារ៉ាអូខេតាមផ្ទះ ដែលមានសម្លេងលឺខ្លាំងៗ រំខានដល់ការរស់នៅ ការប្រកបរបរ និងការរៀនសូត្រ នៅក្នុងសង្កាត់ចោមចៅ២ ខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ។

អ្នកស្រី សម ស្រីនាង អាយុ ៣០ រស់នៅភូមិដំណាក់ត្រយឹង សង្កាត់ចោមចៅ២ ខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ បាននិយាយថា ការច្រៀងខារ៉ាអូខេបែបនេះ បានបង្កការលំបាកខ្លាំងណាស់ពេលនិយាយទូរស័ព្ទ និងពិបាកក្នុងការនិយាយជួបជុំគ្រួសារផងដែរ។

អ្នកស្រី ក៏បានលើកផងដែរថានេះក៏បានរំខានដល់សិក្សាតាមអនឡាញរបស់កូនគាត់ ដែលតម្រូវឱ្យមានភាពស្ងៀមស្ងាត់។

លោក វ៉ាន់ ម៉ៅ អាយុ ៤៦ ឆ្នាំ អាជីវករនៅផ្សារទួលពង្រ បាននិយាយថា ឲ្យតែល្ងាចឡើង សម្លេងធុងបាសលឺសឹងតែគ្រប់ផ្ទះ។

លោក វ៉ាន់ ម៉ៅ បាននិយាយដូច្នេះថា៖ «ឲតែល្ងាចៗឡើង សម្លេងធុងបាសលឺសឹងតែគ្រប់ផ្ទះ ហើយពេលខ្លះ ចាក់ចម្រៀងរហូតដល់ម៉ោង១០ ដល់ ១១ ដែលធ្វើឲ្យ ខ្ញុំពិបាកដេកពេលក្បាលព្រលប់ ព្រោះវាអស់កំលាំង លក់ដូរថ្ងៃ»។

លោកបានអះអាងថា ធ្លាប់បានទៅនិយាយជាមួយនឹងអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋានរួចហើយដែរ ដើម្បីឲ្យអាជ្ញាធរចុះមកអប់រំបងប្អូនពលរដ្ឋដែលចាក់បាស់តម្លង់គេ។

អ្នកស្រី  សាក់ កន្នីការ  អាយុ ៣៣ឆ្នាំ  រស់នៅភូមិ តំណាក់ត្រយឹង សង្កាត់ចោមចៅ២ បាននិយាយថា ឲ្យតែថ្ងៃសៅរ៍ អាទិត្យ ឬក៏ថ្ងៃឈប់សម្រាក អ្នកជិតខាងតែងតែចាក់ធុងបាស់ច្រៀង ដោយមិនបានគិតពីម៉ោងកំណត់ណាមួយឲ្យបានជាក់លាក់ ឬក៏ពួកគាត់មិនទាន់ដឹងអំពីច្បាប់ទំលាប់មូលដ្ឋាន។

អ្នកស្រី បានបន្ថែមថា «នាងខ្ញុំធ្លាប់បានស្នើទៅអាជ្ញាធរភូមិ ឬក៏សន្តិសុខភូមិដែរហើយ ជាការពិត គាត់បានមកចុះ ឱ្យសម្រួលនៅក្នុងមូលដ្ឋានហ្នឹងពិតប្រាកដមែន ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាសំខាន់គឺអ្នកដែលចាក់ធុងបាសហ្នឹង គឺគាត់ស្រវឹង ហើយអញ្ចឹងទៅ ធ្វើឲ្យមានកើតមានអំពើហិង្សាកើតឡើង ហើយពេលហ្នឹងហើយ ដែលអ្នកសន្តិសុខភូមិ ឬក៏អាជ្ញាធរហ្នឹង និយាយមិនស្ដាប់ ក៏រឿងហ្នឹងវានៅតែបន្តទៅដែរទៅ»។

ទាក់ទងដើម្បីសុំការបំភ្លឺ ចៅសង្កាត់ចោមចៅ២ លោក វ៉ា សារ៉ង  បាននិយាយថា នឹងឲ្យមេភូមិ ចុះទៅ មូលដ្ឋានដើម្បីអប់រំ ហើយក៏បិទទូរស័ព្ទគាត់ទៅ។

មន្ទាប់មកបុរសម្នាក់ដែលអះអាងជាមេភូមិ ហើយមិនបានប្រាប់ឈ្មោះ បាននិយាយតាមទូរស័ព្ទថា នឹងចុះទៅមូលដ្ឋានរបស់លោកដើម្បីធ្វើការអប់រំដល់គ្រួសារមួយចំនួនដែលមានការ ចាក់បាសរំខាន ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។

លោកបានបន្ថែមថា «ចាប់ពីពេលនេះទៅ ខ្ញុំនឹងរឹតបន្តឹងចំពោះបងប្អូន ប្រជាពលរដ្ឋណា ដែលមានការចាក់ធុងបាស់»៕

ព្រះភិក្ខុ ពេញ វិបុល សាស្ត្រាចារ្យ​ផ្នែក​បណ្ដុះ​គុណធម៌​នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្ត្រ​កម្ពុជា មាន​សង្ឃដីកា​នៅ​ថ្ងៃទី​៩ ខែកញ្ញា​នេះ​​ថា សីលធម៌​សង្គម​គឺ​ជា​ច្បាប់​ទម្លាប់​មួយ​សម្រាប់​ចង​មនុស្ស​ឲ្យ​មាន​ការគោរ​ព​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក ដើម្បី​ឲ្យ​មនុស្ស​ចេះ​រស់នៅ​ក្នុង​សង្គម​ជាមួយគ្នា ​ដែល​នេះហៅថា ជា​ការ​រ​ស់នៅ​​ចេះ​អាណិត​អាសូរ​គ្នា ចេះ​ស្រឡាញ់​គ្នា​ក្នុង​សង្គម។

ព្រះអង្គ​បាន​​បង្ហាញ​ការព្រួយ​បារម្ភ​​រឿង​សីលធម៌​សង្គម​ខ្មែរ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​ថា៖ «ដោយសារ​តែ​មនុស្ស​សព្វ​ថ្ងៃ​ហ្នឹង​គេ​មាន​ទំនោរ​ទៅ​ខាង​សម្ភារៈ​និយម​ច្រើន​ ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ហ្នឹង​គិតគូរ​តែ​ពី​ផល​ប្រយោជន៍​ខ្លួន​ឯង ខាង​សម្ភារៈ​និយម​វា​គ្រប​ដណ្ដប់​ខ្លាំង​ពេក​ អញ្ចឹង​ទៅ បើ​ខាង​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​វិញ គឺថា​ស្មារតី​និយម ឬ​គុណធម៌​និយម អញ្ចឹង​កាលណា​មនុស្ស​ហ្នឹង​ទំនោរ​ទៅ​ខាង​សម្ភារៈ​ នោះ​ខាង​សីលធម៌​នឹង​ធ្លាក់​ចុះ​តែ​ម្ដង​ហើយ​»។

ព្រះ​អង្គ​ ពេញ វិបុល មាន​សង្ឃ​ដីកា​បន្ថែម​ថា៖ «កាលណា​សីលធម៌​ធ្លាក់ចុះ ហើយ​វា​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ដែល​បណ្តាល​មក​ពី​ការប្រព្រឹត្ត​មិន​ត្រូវ​មាន​អំពើ​អានាចារ ដូចជា​ការវាយ​ប្រហារ ការលួច​ប្លន់ ការ​កាប់​សម្លាប់​ជាដើម កើតឡើង​ស្ដែងៗ​ក្នុង​សង្គម ហើយ​យូរ​និង​ឆាប់​ រឿង​ហ្នឹង​គង់​នឹង​ធ្លាក់​មក​លើ​យើង បើ​មិន​ព្រម​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់»។

ចំណែក លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន អ្នក​ស្រាវជ្រាវ និ​ង​ការអភិវឌ្ឍ​សង្គម មាន​ប្រសាសន៍​ថា បញ្ហា​សីលធម៌​សង្គម​នេះ ប្រទេស​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​មិន​ថា​ប្រទេស​ណា​នោះ​ទេ ក៏​សុទ្ធ​តែ​ជួប​ប្រទះ​​នឹង​​រឿង​​សីល​ធម៌​សង្គម​នេះ​ដែរ។ លោក​បន្ត​ថា ​អ្វី​ដែល​ទីទៃ​ពី​គ្នា​នោះ​គឺ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍន៍​ដែល​ជា​ប្រទេស​មាន​នូវ​វិបុលភាព​សេដ្ឋកិច្ច ស្ថិរភាព​សង្គម និ​ង​នយោបាយ​ជានិច្ច​កាល​ កង្វះ​សីលធម៌​សង្គម​គឺ​មាន​ភាគរយ​តិច ចំណែក​ឯ​ប្រទេស​ដែល​កំពុង​តែ​ប្រឹង​ហែល​ឆ្លង​ចេញ​ពី​ស្បៃ​អន្ធការ​ទៅ​កាន់​ទី​ឋាន​ដែល​មាន​ចរន្ត​សេដ្ឋកិច្ច​រីក​ផុសផុល សុខមាលភាព​សង្គម និង​នយោបាយ ភាគ​​ច្រើន​ មាន​​អត្រា​ភាគរយ​នៃ​ភាព​អសីលធម៌​សង្គម​​​ច្រើន។

លោកថា៖ «បញ្ហា​សីលធម៌​ក្នុង​សង្គម​វា​មាន​គ្រប់ជ្រុង​ មាន​​សីលធម៌​វិជ្ជាជីវៈ តុលាការ ចៅក្រម ព្រះរាជ​អា​ជ្ញា ព័ត៌មាន សាសនា ជំនួញ គ្រួសារ។ ហើយ​បើ​យើង​ពិនិត្យ​មើល​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ ជាពិសេស​​នៅ​ក្នុង​សីលធម៌​ជំនួញ មាន​ការកេង​ប្រវ័ញ្ច ការកិប​កេង ទំនិញ​គ្មាន​គុណភាព លក់​បន្លែ​បន្លំ​»។

លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន បន្តថា ​កាតាលីករ​សំខាន់​ពីរ​ដើម្បី​ស្តារ​ការធ្លាក់ចុះ​​​សីលធម៌​សង្គម​ខ្មែរ​ឲ្យ​មាន​ការ​រះ​ត្រដែត​ឡើងវិញ នោះគឺ​ការអប់រំ និង​គំរូភាព​របស់អ្នកមានអំណាច។​

ស្រប​ពេលដែលមាន​ការព្រួយបារម្ភអំពី​ការធ្លាក់ចុះសីលធម៌សង្គម យុវសមណៈ លីន យូរ៉ា ជា​សមណៈ​និស្សិតនៃ​សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្ត្រ មាន​សង្ឃ​ដីកា​ថា៖ «ការលើក​ស្ទួយ​សីលធម៌​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ឱ្យ​ចាក​ផុត​ពី​ភាព​អសីល​ធម៌​ មាន​ការប្រើប្រាស់​ពាក្យ​សម្តី​មិន​សមរម្យ តាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​បណ្តាញ​សង្គម និង​ការស្លៀកពាក់​របស់​ស្ត្រីមា​នភា​ពខើ​ច​លើ ខើច​ក្រោម ដែល​ប្រាស់​ចាក​ពី​សីលធម៌​សង្គម​ប្រពៃណី​ជាដើម​នោះ គឺ​គ្មាន​អី​ក្រៅ​ពី​ការអប់រំ​តាម​ពុទ្ធចក្រ និង​តាម​អាណាចក្រ​ទេ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​យុវជន​ខ្មែរ​នឹ​ង​មាន​ភាព​ដឹង​ខុស​ ដឹង​ត្រូវ​នៅ​ក្នុ​ង​ក្រម​សីលធម៌​របស់​ខ្លួន​ ដែ​ល​ជា​ការរស់នៅ​ក្នុង​សង្គម​ទេ»។

ទន្ទឹម​នឹងនេះ ព្រះភិក្ខុ ពេញ​ វិបុល ក៏​បាន​លើក​ឡើង​ទាក់ទង​នឹង​ដំណោះស្រាយ​នៃ​បញ្ហា​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​សីលធម៌​នេះ​ គឺ​ត្រូវមាន​​ការ​ចូល​រួម​ពីគ្រប់​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​ទាំង​អដ់ ក្នុងការបញ្ឈប់​ការចែក​រំលែក​ព័ត៌មាន​ហិង្សាក្នុ​ង​សង្គម ត្រូវ​ទប់ស្កាត់​ការប្រើ​ប្រាស់​​គ្រឿង​ញៀន​សុរា ឬ​ល្បែង​ ដែល​ធ្វើ​​ឱ្យ​មនុស្សឈ្លក់​​វង្វេង​ជាដើម។  

អ្នក​នាំពាក្យ​ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា លោក រស់ សុវាចា មិនឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណួររបស់ Newsroom Cambodia ​អំពី​ស្ថានភាព​នៃ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​សីលធម៌​​សង្គម​​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ននោះ​ទេ​ ដោយ​ លោក​គ្រាន់​តែ​​​ឆ្លើយ​​តាមរយៈបញ្ដាញសង្គម​តេលេ​ក្រាម​ថា៖ «ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បាន​ណែនំា​គ្រឹះស្ថានសិក្សា​ទំាងអស់​ឱ្យ​អនុវ​ត្ត​កម្មវិធី​សិក្សា​រួម​ទាំង​សីល​ធម៌​ពលរដ្ឋ ឱ្យ​បាន​ពេញ​លេញ ដើម្បី​ចូលរួម​ពង្រឹង​សមត្ថភាព​សិស្សា​នុ​សិស្ស​គ្រប់​កម្រិត​ថ្នាក់​ឱ្យ​ក្លាយ​ជា​ពលរដ្ឋ​សាកល​ដែល​មាន​ចរិយា​សម្បទា វិជ្ជា​សម្បទា បំណិន​សម្បទា និង​គុណ​តម្លៃ ឆ្លើយតប​នឹង​បរិបទ​ជាតិ តំបន់ និង​ពិភព​លោក»។

ការអភិវឌ្ឍ​ទាំង​ផ្នែក​ប្រាជ្ញា​ស្មារតី​នៃ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុង​សង្គម គឺ​ជា​ការ​លើក​ស្ទួយ​អត្តសញ្ញាណ​នៃ​សង្គម​វប្បធម៌​ជាតិ​កម្ពុជា «សីលធម៌​គឺជា​ស្នូល​ និ​​ង​ជា​គ្រឹះ​នៃ​ការអភិវឌ្ឍ»។​ នេះ​គឺជា​ការអះអាង​របស់​លោក​បណ្ឌិត ប៉ា ច័ន្ទរឿន៕​