លោកមិន ពៅអង្គុយនៅក្រោមអំពូលភ្លើងខណៈពេលដែលវាបញ្ចេញពន្លឺចាំងជាមួយនឹងក្តារខៀនក្រោមផ្ទះឈើប្រក់ក្បឿងដែលទ្រុឌទ្រោម ដោយទឹកមុខញញឹមជាមួយក្មេងពីរ បីនាក់ឈរនៅជុំវិញតុឈើចាស់ដែលជាថ្នាក់រៀនរបស់គាត់ នៅភូមិពោធិ៍អណ្តែត ឃុំព្រែកស្តី ស្រុកកោះធំ ខេត្តកណ្តាល។

បុរសម្នាក់មានវ័យជាង ៣០ឆ្នាំរូបនេះ ដែលពាក់អាវយឺតដៃខ្លីពណ៍ប្រផះ កំពុងបង្រៀនក្មេងៗ ក្នុងភូមិរបស់គាត់ជាយូរមកហើយ និងបានលើកទឹកចិត្តឱ្យក្មេងៗចូលចិត្តអានសៀវភៅក្នុងគោលបំណងឱ្យពួកគេផ្តោតលើការអប់រំ និងជៀសវាងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន។ ក្មេងៗទាំងនោះមកពីជិតៗផ្ទះរបស់គាត់ ហើយសប្បាយចិត្តពេលបានមករៀនម្តងៗ ព្រោះពួកគាត់អាចរំលឹកមេរៀន ហើយអាចលេងសើចសប្បាយជាមួយមិត្តភក្តិផងដែរ។

ខណៈដែលកូវីដ ១៩​​​ បានរាតត្បាតជិត ២ឆ្នាំមកហើយ បង្ខំឲ្យសាលារដ្ឋ និងសាលាឯកជនផ្អាកបង្រៀនផ្ទាល់ មករៀនតាមប្រព័ន្ធអនឡាញវិញ លោកមិន ពៅ​ ក៏បានជួយបង្រៀនក្មេងៗទាំងនោះខ្លះ បន្ទាប់ពីមានការបារម្ភខ្លាំងថាសិស្សជនបទដាច់ស្រយាល​គ្មានលុយក្នុងការទិញទូរសព្ទ័ ឬកុំព្យូទ័រ ដើម្បីរៀនតាមអនឡាននោះទេ គ្មានថវិកាបញ្ចូលលុយទូរសព្ទ័ដែរ និងគ្មានសេវាអ៊ិនធើណែត។

លោកបាននិយាយថា៖ «​ខ្ញុំមានការអាណិតក្មេងៗណាស់ មិនថាក្មេងម្នាក់ ពីរនាក់ រឺបីនាក់នោះទេ វាសឹងតែគ្រប់កន្លែង ប៉ុន្តែយើងមិនអាចជួយបានគ្រប់កន្លែងនោះទេ អ្វីដែលខ្ញុំអាចជួយបានក្មេងៗនៅជិតផ្ទះ ហើយខ្លះជាសាច់ញាតិ ដូចជាក្មួយៗ ប្អូនៗរបស់ខ្ញុំ និងនៅក្នុងភូមិជាមួយគ្នា។ ក្នុងអំឡុងកូវីដនេះ បានផ្អាកមិនអោយទៅរៀននៅសាលា ដោយប្តូរមករៀនតាមអនឡាញវិញ ហើយឃើញថាកាលនៅមិនទាន់កូវីដ ពួកគាត់រៀននៅសាលាផ្ទាល់ផង ការសិក្សារបស់គាត់នៅខ្សោយ ចុះទំរាំតាមអនឡាញនេះទៀត ត្រូវអោយពួកគាត់ចំនាយលុយទិញទូរសព្ទ៏»។

លោកមិន ពៅ ធ្លាប់ជាអ្នកសារព័ត៌មាន និងជាអ្នកវិភាគអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយនៅស្ថាប័នសម្លេងប្រជាធិបតេយ្យ (វីអូឌី) មុននឹងលាឈប់កាលពីពេលថ្មីៗនេះដើម្បីក្លាយជាអ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយរូប។ លោកមិន ពៅ ក៏ជាស្ថាបនិកមួយរូបនៃសម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា ឬហៅកាត់ថាខេមបូចា ផងដែរ។

អ្វីដែលជាបញ្ហារបស់ក្មេងៗដែលលោក មិន ពៅ បានមើលឃើញគឺជាបញ្ហាអ៊ិនធើណែត ដោយសារអត់មានសេវា ដោយត្រូវដើរទៅរកទីកន្លែងដែលសេវាទើបអាចប្រើបាន ពេលខ្លះក្មេងៗទាំងអស់នោះត្រូវដើរទៅខាងក្រោយផ្ទះ ក្រោមដើមឈើ ពេលខ្លះត្រូវអង្គុយហាលថ្ងៃទៀតក៏មានដែរ ពេលណាមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង គឺបានធ្វើអោយគាត់ខកខានក្នុងការរៀនតែម្តង។

លោកបានរៀបរាប់ថា៖ «យើងឃើញថា ពេលដែលយើងប្រជុំម្តងៗ គឺពិបាកក្នុងការនិយាយផង ចុះទំរាំក្មេងៗវិញ ពេលខ្លះកំពុងរៀនៗស្រាប់តែមានភ្លៀងក៏មាន ស្រាប់តែដាច់សេវាអីធើណែតក៏មាន ហើយម្យ៉ាងទៀតការប្រើប្រាស់ទូរសព្ទ៏ដៃរបស់ពួកគាត់នៅមិនទាន់ចេះប្រើទៀត។ អ្វីដែលខ្ញុំជួបប្រទះ គឺខ្ញុំឃើញក្មួយរបស់ខ្ញុំ គាត់ឈររៀនហាលថ្ងៃ ព្រោះនៅទីនោះមានសេវា ពេលខ្លះគាត់ដើរចុះដើរឡើង ដើររកកន្លែងមានសេវាអ៊ិនធើណែត  ព្រោះកន្លែងដែលមានសេវាគឺវាមិនមែននៅក្នុងផ្ទះនោះទេ»។

លោកបាននិយាយថាការបង្រៀនរបស់លោកក៏ជួបមានបញ្ហាខ្លះដែរ​ពេលលោកមានធុរៈឡើងទៅភ្នំពេញ ពេលដែលមកវិញគាត់មិនហ៊ានក្នុងបង្រៀនក្មេងៗទេព្រោះគាត់ខ្លាចក្នុងការចម្លងកូវីដទៅក្មេងៗក្នុងករណីណាមួយដូចនេះ ធ្វើអោយក្មេងខកខានក្នុងរៀនក៏មានដែរ។

លោកបាននិយាយថា៖ «ផលលំបាកក្នុងការបង្រៀនទៅពួកគាត់គឺមិនសូវជាមានប៉ុន្មានទេ តែអ្វីដែលលំបាកនោះគឺការសំរេចគោលដៅក្នុងការអោយគាត់ចេះ ម្យ៉ាងទៀតពេលដែលខ្ញុំចុះឡើងភ្នំពេញម្តងៗ គឺមានការខកខានក្នុងការបង្រៀនពួកគាត់ខ្លះដែរ មិនអត់ទេ ហើយខ្ញុំក៏ខ្លាចក្នុងការនាំកូវីតទៅដល់គាត់ដែរ ពេលខ្លះខកខានរៀន២ ទៅ៣ថ្ងៃក៏មានដែរ ទាំងអស់នេះហើយដែរជាឧបសគ្គរបស់ខ្ញុំ បើនិយាយថាហត់នឿយនោះគឺសឹងតែគ្មានហើយសម្រាប់ខ្ញុំនោះ»។

លោកមិន ពៅបាននិយាយថា ការបង្រៀនរបស់លោកពិតជាតិចតួចណាស់ក្នុងការជួយពួកគាត់ តែបើសិនជាគាត់មិនបានធ្វើនោះទេ តើក្មេងៗទាំងនោះនឹងទៅជាយ៉ាង ទោះបីជាលោករវល់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏លោកមិនដែលគិតថាបោះបង់ចោលដែរក្នុងពេលនេះ ព្រោះឪពុកម្តាយរបស់គាត់រវល់រកស៊ី មិនមានពេលគ្រប់គ្រាន់នៅជួយបង្រៀនក្មេងៗទាំងអស់នោះបាននោះទេ ដូចនេះមានតែលើកទឹកចិត្តពួកគាត់តាមរយះការងារនេះ។

ពេលខ្លះដើម្បីអោយគាត់មករៀន លោកបានរៀបចំការលេងល្បែងកំសាន្តសប្បាយ ហើយពេលខ្លះគាត់ក៏បានចំនាយថវិកាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់អោយទៅក្មេងដែលបានធ្វើលំហាត់ល្អជាងគេ អានបានល្អនោះ នឹងត្រូវបានការលើកទឹកចិត្ត ធ្វើដូចនេះពួកគាត់នឹងមករៀនទៀងទាត់។

លោកមិន ពៅ បាននិយាយថា៖ «មិនថាតែការបង្រៀនទេ ពេលខ្លះខ្ញុំអោយលុយពួកគាត់ថែមទៀតផង អ្នកខ្លះអានបានល្អខ្ញុំអោយគាត់៥០០រៀល រឺ១០០០រៀន ក៏មានដែរ ព្រោះគាត់សប្បាយចិត្តពេលគាត់អានបានល្អហើយទទួលរង្វាន់ពីខ្ញុំទៀត»។

លោកមិន ពៅបាននិយាយថាបណ្ណាល័យរបស់លោកមានសៀវភៅជាង ២០០ ទៅ ៣០០ក្បាលសម្រាប់ក្មេងៗជាច្រើន  ដែលទទួលបានទទួលបានមកពីកូនរបស់មិត្តភក្តិគាត់ ហើយខ្លះទៀតបានមកពីអ្នកមកទស្សនាបណ្ណាល័យ។

លោកបាននិយាយថាក្មេងៗសំខាន់ណាស់គឺអនាគតរបស់គាត់ ពួកគាត់ជាអនាគតរបស់សង្គម បើពួកគាត់មិនបានទទួលការអប់រំអោយបានល្អនោះទេ ហើយឱពុកម្តាយមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការជួយលើកទឹកចិត្តគាត់ ជួយណែនាំដាស់តឿនក្នុងការរៀនសូត្រព្រោះពេលដែលមានបញ្ហា គឺគ្រួសារនេះ​ជាអ្នកប្រឈមមុនគេ។

ក្នុងទឹកមុខដ៏មាំរបស់លោកមិន ពៅ លោកបាននិយាយទាំងអួលដើមកថា៖ «​ក្មេងៗសំខាន់ណាស់គឺអនាគតរបស់គាត់ ព្រោះពួកគាត់ជាអនាគតរបស់ប្រទេសជាតិ អ្វីដែលពួកគាត់កំពុងជួបគឺបញ្ហាក្នុងការរៀនសូត្ររបស់គាត់ ហើយចំណែកឪពុកម្តាយត្រួវតែជួយលើកចិត្តកូន ព្រោះសាលានៅឆ្ងាយ មិនដឹងថាត្រូវចូលរៀនវិញនៅពេលណា»។​

«ពួកគាត់គួរមកវិនិយោគលើកូនខ្លះ កុំវិនិយោគតែការរកស៊ី ភ្លេចមើលកូននៅផ្ទះ កូនយើងពេលដែលយើងវិនិយោគខុស គឺឪពុកម្តាយត្រួវទឹកភ្នែក មិនថាតែរូបខ្ញុំទេ សូមអោយយុវជនដែលមានចំនេះដឹង រឺក៏ទំនេរពីធ្វើការ គួរជួយបង្រៀនរឺដាស់តឿនអោយកូន ក្មួយ រៀនសូត្រ នេះក៏ជាចំណែកមួយជួយសង្គមផងដែរ»៕

កាលពីថ្ងៃទី០៦ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍យុវជនមួយចំនួនអំពីការយល់ឃើញពីលើទាក់ទងនឹងភូមិព្រែកកាត់ ថាតើអាចក្លាយជាតំបន់អេកូទេសចរណ៍បានឬទេ។

យុវជនដែលត្រូវបានសម្ភាសន៍ដោយ Newsroom Cambodia បាននិយាយពេលថ្មីៗនេះថា ប្រសិនបើភូមិព្រែកកាត់អាចក្លាយជាតំបន់អេកូទេសចរណ៍ ពិតជាល្អមែនទែន ព្រោះអាចបង្កើនការងារដល់ប្រជាជនក្នុងភូមិនិងយុវជនបានច្រើន ហើយអាចប្រែក្លាយតំបន់មួយនេះឱ្យមានភាពស្រស់ស្អាត និងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរណ៍។  

លោកផាន់ ផាដេត ជាយុវជនម្នាក់រស់នៅក្នុងភូមិព្រែកកាត់ បានយល់ឃើញថា តំបន់ព្រែកកាត់នេះអាចជាតំបន់អេកូទេសចរណ៍បាន ដោយសារមានស្ទឹងព្រែកត្នោតមួយដែលភ្ជាប់ជាមួយទន្លេបាសាក់ ហើយគំនិតមួយនេះលោកបានយល់ឃើញតាំងពីយ៉ូរណាស់មកហើយ។  

លោកបានបន្ថែមថា៖ «យើងអាចធ្វើជាទេសចរណ៍តាមរយះជិះទូកកំសាន្ត ឬក៏ផ្សារទឹក គឺវាអាចស្អាត ហើយឥឡូវមានហាងកាហ្វេជិតៗនឹង ដែលមានការដេគ័រស្អាត ធម្មជាតិ បើនិយាយរួមនៅភ្នំពេញចង្អៀត យើងអាចមកទីនេះបានដើម្បីលំហែខួរក្បាល គឺស្រួលមែនទែន»។  

លោកបន្តទៀតថា ដើម្បីធ្វើទេសចរណ៍ហ្នឹងបាន គឺទាល់តែមានការចូលរួមទាក់ទងការគ្រប់គ្រងសំរាម រៀបចំប្រព័ន្ធលូឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីរំដោះទឹកភ្លៀង នឹងកុំបង្ហូរលូទឹកស្អុយចូលក្នុងទៅក្នុងស្ទឹងជាដើម ហើយអ្នកដែលពាក់ព័ន្ធចូលរួមគឺរួមមានអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមដល់ថ្នាក់លើ ប្រជាពលរដ្ឋ និងយុវជនផ្ទាល់តែម្តង។

លោកលើកឡើងថា ៖ «ភូមិឃុំយល់ល្អ គួរតែបង្កើតជាកម្មវិធីស្ម័គ្រចិត្តសម្រាប់យុវជន ដោយឱ្យយុវជនរៀបចំគម្រោង ហើយអាជ្ញាធ័រត្រួតពិនិត្យលើការងារ ខ្ញុំគិតថាក្មេងៗអាចធ្វើបានហើយ ក្មេងៗគឺធ្វើបានច្រើន»។

ហើយគម្រោងក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ភូមិឃុំមួយនេះ លោកបានយល់ឃើញថា វាមិនមានការចំណាយថវិកាច្រើននោះទេ គ្រាន់តែមានជំនួយបន្តិចបន្តួចជាការលើកទឹកចិត្តដល់យុវជន ក្នុងការធ្វើការងារមួយហើយម្យ៉ាងដើម្បីឱ្យយុវជនបានលុយបន្តិចបន្តួចទៅរៀនផងដែរ ជាជាងឱ្យពួកគាត់ទំនេរ កុំឱ្យពួកគាត់មានពេលអង្គុយជក់បារី ផឹកស្រា ឬពេលខ្លះអាចឈានដល់ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនទៀត។

លោកផាន់ ផាដេតក៏បានយល់ឃើញថា ការបង្កើតតំបន់នេះទៅជាអេកូទេសចរណ៍ គឺទី១ ប្រជាជនអាចបង្កើនចំណូល តាមរយៈការរកស៊ីតូចៗលក្ខណៈគ្រួសារ ទី២ លើកមុខមាត់វិស័យទេសចរណ៍ តាមរយៈអេកូទេសចរណ៍ នឹងអាចពង្រឹងដល់សេដ្ឋកិច្ចខេត្តទាំងមូលតែម្តង។ 

កញ្ញាពេជ្រ ស៊ីយ៉ា  ជាម្ចាស់ហាងកាហ្វេមួយកន្លែងក្នុងភូមិព្រែកកាត់ សង្កាត់តាក្តុល ក្រុងតាខ្មៅ នឹងជាគ្រូបង្រៀនភាសាបារាំងម្នាក់ បានលើកឡើងថា បើតំបន់នេះអាចក្លាយជាតំបន់អេកូទេសចរណ៍ គាត់ពិតជាសប្បាយចិត្តមែនទែន ពីព្រោះយើងក្រុងតាខ្មៅមិនឆ្ងាយពីភ្នំពេញប៉ុន្មាននោះទេ ហើយប្រជាជនភាគច្រើនប្រកបរបរដាំដើមឈើ ចឹងពេលចូលមកក្នុងភូមិគឺមានពណ៌បៃតង នឹងប្លែកអារម្មណ៍តែម្តង។

កញ្ញាបន្តថា៖ «ប្រសិនបើកន្លែងនឹងយើងអភិរក្សបានយូររហូត បងគិតថាល្អណាស់ ព្រោះអីបើសិនជាមានអ្នកដែលនៅភ្នំពេញ គាត់ធុញទ្រាន់នឹងជីវិតនៅភ្នំពេញរាល់ថ្ងៃ ហើយសៅរ៍ ឬអាទិត្យ​អី​ដែលគាត់សម្រាក គាត់អាចជិះមកលេង ឬយើងអាចបង្កើតជារមណីដ្ឋានសម្រាប់អេកូទេសចរណ៍ គឺវាល្អសម្រាប់អ្នកជិតៗហ្នឹង ដោយគាត់មិនបាច់ប្រឈមមុខនឹងការដើរចេញទៅខាងក្រៅឆ្ងាយៗ​ពេក គឺល្អម៉ង ហើយណាមួយអាចជួយឱ្យក្មេងៗ ឬអ្នកនៅម្តុំហ្នឹងគាត់មានគំនិតជួយថែរក្សា ឬយល់ដឹងពីអ្វីដែល​ជាពាក្យថាអេកូសម្រាប់ប្រទេសយើងផង»។ 

កញ្ញាពេជ្រ ស៊ីយ៉ាក៏បានលើកឡើងស្រដៀងគ្នាជាមួយលោកផាន់ ផាដេតផងដែរ ដោយចង់ឱ្យភូមិរបស់គាត់អាចអភិវឌ្ឍន៍ដូចស្រុកបន្ទាយស្រី នៅខេត្តសៀមរាបអញ្ចឹង។

កញ្ញាបន្តទៀតថា៖ «ភូមិឃុំទើបអាចអភិវឌ្ឍន៍បាន ពីព្រោះយើងមិនអាចអភិវឌ្ឃន៍ម្នាក់ឯង ឬបងម្នាក់ឯងជាម្ចាស់ផ្ទះនៅហ្នឹង មិនអាចអភិវឌ្ឍន៍បានទេ បើយើងធ្វើម្នាក់ឯងគឺអត់កើតទេ ទាល់តែមេឃុំ មេភូមិ»។

កញ្ញាបន្ថែមទៀតថា តំបន់នេះ ភ្ញៀវអាចមកស្នាក់នៅ ហើយគាត់អាចជិះកង់ដើរលេងក្នុងភូមិ ដោយសារអ្នកភូមិមួយប៉ែកនេះគឺដាំកូនឈើ ដែលមានលក្ខណៈពណ៌បៃតង ហើយនៅខាងភូមិព្រែកឡុង គាត់ដាំដំណាំ។

កញ្ញាបន្ថែមថា៖ «ចឹងយើងអាចបង្កើតជាសហគមន៌មួយសម្រាប់ទេសចរណ៍ភូមិយើង ចឹងយើងជួយគ្នាបានច្រើន ក្មេងៗមួយចំនួនគាត់អាចបង្កើតរបរថ្មី ដូចជាធ្វើអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងស្នាដៃយើង ឧទាហរណ៍ដូចជា ខ្សែដៃក៏ជាភ្ញៀវទេសចរណ៏គាត់ចូលចិត្តដែរ ហើយយើងអាចបង្ហាញពីផ្ទះខ្មែរយើង ឧបមាថាជាផ្ទះឈើ ឬផ្ទះបុរាណ ហើយអាចឱ្យពួកគាត់រៀនធ្វើម្ហូបខ្មែរជាដើម»។

កញ្ញាពេជ្រ ស្រីយ៉ាបានមើលឃើញថា ប្រសិនបើកន្លែងនេះអាចបង្កើតបានជាអេកូទេសចរណ៏មែន ប្រជាជនយើងនៅម្តុំនេះ គាត់អាចមានមុខរបរថ្មី​ក្រៅពីមុខរបរប្រចាំថ្ងៃរបស់គាត់ ហើយអ្នកខ្លះក៏គាត់មិនចាំបាច់ចេញពីផ្ទះទៅធ្វើការស្រុកគេដែរ អញ្ចឹងយើងចំណេញច្រើន គឺគាត់អាចនៅជាមួយគ្រួសារ ហើយអាចរកលុយបាន ដោយមានទេសចរណ៍ចូលមកទីនេះទៀត។

យុវជនឈ្មោះ ឈាង ស្រេង មានអាស័យដ្ឋាននៅរាជធានីភ្នំពេញ នឹងជាភ្ញៀវដែលចូលចិត្តមកញុំាកាហ្វេនៅក្នុងភូមិព្រែកកាត់នេះ បានលើកឡើងថា ដោយសារតែតំបន់នេះជាតំបន់បៃតង ហើយគាត់ជាអ្នកចូលចិត្តធម្មជាតិ ហើយម្យ៉ាងហាងកាហ្វេ La Table Café ជាកន្លែងមួយសម្រាក​និងកាត់បន្ថយភាពតានតឹងពីការងារ និងគ្រួសារជាដើម ដែលកន្លែងនេះបានផ្តល់អារម្មណ៍ ស្រួលខួរក្បាល ឬលំហែខួរក្បាលបានល្អច្រើនជាងនៅផ្ទះ ឬនៅកន្លែងផ្សេងៗ ពីព្រោះតំបន់នេះ មានធម្មជាតិច្រើន។

យុវជននេះយល់ឃើញថា ប្រសិនបើតំបន់នេះអាចក្លាយជាតំបន់អេកូធម្មជាតិ វាល្អដែរ សម្រាប់ប្រជាជនអាចរកចំណូលបន្ថែមបាន។

យុវជនឈាង ស្រេងបានបន្តថា៖ «តំបន់នេះមានធម្មជាតិស្រាប់ កាលណាយើងកែឆ្នៃ ឱ្យល្អជាងហ្នឹង គេដឹងលឺច្រើនចឹងកន្លែងហ្នឹងរឹតតែល្អតែម្តង»។     

យុវជននាង ហ៊ូសេន  មានអាស័យដ្ឋាននៅរាជធានីភ្នំពេញ ហើយមូលហេតុដែលគាត់ចូលចិត្តមកភូមិព្រែកកាត់នេះ ទីមួយចំណង់ចំនូលចិត្តរបស់គាត់ចូលចិត្តញុំាកាហ្វេ ហើយគាត់ធ្លាប់ញុំាកាហ្វេនៅហាងក្នុងរាជធានីភ្នំពេញដែរ ប៉ុន្តែគាត់ចូលចិត្តមកទីនេះ ដោយសារគាត់យល់ឃើញថាទីនេះប្លែកពីភ្នំពេញ ព្រោះនៅភ្នំពេញការដេគ័រហាង និងការញាំកាហ្វេ វាដដែលៗ ចឹងមកទីនេះមានលក្ខណៈទេសភាព ហើយគាត់ចូលចិត្តទេសភាព បែបស្ងប់ស្ងាត់ ហើយម្យ៉ាងគាត់ក៏ជាមនុស្សចូលចិត្តអានសៀវភៅផងដែរ។

យុវជនរូបនេះបានយល់ថាល្អ ប្រសិនបើតំបន់នេះបង្កើតទៅជាកន្លែងអេកូទេចរណ៍បានមែន។ យុវជនរូបនេះបានបន្តថា៖ «តំបន់នេះគឺអ្នកភ្នំពេញចូលចិត្តមក គាត់ធ្វើការស្ត្រេស គាត់ចូលចិត្តមកបោះតង់ជាដើម»។

យុវត្តីគង់ សុខហេង អាយុ១៨ឆ្នាំ ជាសិស្សម្នាក់រៀននៅក្រុងតាខ្មៅ បានប្រាប់ថាពីមូលហេតុដែលគាត់ចូលចិត្តមកអង្គុយលេងហាងកាហ្វេនៅភូមិព្រែកកាត់នេះថាគឺដោយសារទីនេះមានទេសភាពស្អាត ស្ងប់ស្ងាត់ ដែលធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍ល្អ ហើយភាគច្រើនយុវត្តីរូបនេះចូលចិត្តមកអង្គុយលេងពេលទំនេរពីការសិក្សា ជាមួយមិត្តភ័ក្រ្ត។

«ម៉ោងទំនេរខ្ញុំចូលចិត្តមកអង្គុយលេង គឺទីនេះមានទេសភាពស្អាត  ហើយស្ងាត់ស្រួលអង្គុយរៀន»

តាមយុវត្តីរូបនេះ ប្រសិនបើតំបន់នេះក្លាយជាតំបន់អេកូទេចរណ៍ គឺគិតថាល្អ៕ 

លោកសុខ​ ចន្ត្រាវុធ បានសឹកកាលពីពេលថ្មីៗនេះបន្ទាប់ពីបានធ្វើជាព្រះសង្ឃអស់រយៈពេល ៩ឆ្នាំ ហើយបានសម្រេចចិត្តចូលរួមក្នុងវគ្គបណ្តុះបណ្តាលសារព័ត៌មាននេះពីព្រោះគាត់ចូលចិត្តសរសេរ និងតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នានា។

បច្ចុប្បន្នជាអ្នកសម្របសម្រួលគម្រោង​ពង្រឹងសិទ្ធិអំណាចយុវជនផងដែរ លោកសុខ ចន្រ្តាវុធ បានផ្តល់សម្ភាសដល់លោករ៉ាត់ ទី ដែលជាសិក្ខាកាមជំនាន់ទី៦ នៃ Newsroom Cambodia ដោយនិយាយអំពីមូលហេតុដែលគាត់ចូលរួមវគ្គបណ្តុះបណ្តាល អំពីគ្រួសារ និងវិស័យសារព័ត៌មានជាទូទៅនៅកម្ពុជា។

Q៖ តើអ្វីជាកត្តាជំរុញឲ្យលោកចង់ចាប់ជំនាញជាអ្នកសារព័ត៌មាន?

A៖ សម្រាប់ខ្ញុំគឺមានកត្តាពីរ​ ទី១ អាជីពជាអ្នកសារព័ត៌មាន ជួយឲ្យយើងរៀនសូត្របានច្រើន ហើយយើងបានដឹងពីព្រឹត្តិការណ៍សង្គម នយោបាយ និងដឹងពីការវិវឌ្ឍទាន់ហេតុការណ៍ នៃប្រទេសជាតិ ដោយសារមានព័ត៌មានក្នុងដៃច្រើន។

ទី២ ដោយសារខ្ញុំចូលចិត្តសរសេរអត្ថបទ ហើយជំនាញនៃការសរសេរអត្ថបទនេះ បានជំរុញពីចិត្តខាងក្នុង ឲ្យមានការចូលចិត្ត ស្រឡាញ់ ហើយវាឆ្លើយតបទៅនឹងខ្ញុំជាមនុស្សចូលចិត្តតាមដានព្រឹត្តិការណ៍សង្គមទៀត អ៊ីចឹងខ្ញុំចេះតែបន្តធ្វើវាឡើង។

Q៖ ក្នុងបរិបទសង្គម ឬសាច់ញាតិក្រុមគ្រួសារ តើលោកធ្លាប់បានជួបប្រទះអ្វីខ្លះ ពេលដែលនិយាយដល់ជំនាញជាអ្នកសារព័ត៌សម្រាប់ពួកគាត់?

A៖ បើនិយាយដល់សង្គមគ្រួសារ ខ្ញុំមានបញ្ហាប្រឈមមួយ គឺពួកគាត់តែងបារម្ភពីសុវត្ថិភាព គាត់គិតថាអ្នកសារព័ត៌មាន ជាអ្នកប្រឈមនឹងការចាប់ខ្លួន ឬការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញអីអ៊ីចឹងទៅ។ ហើយគាត់តែងប្រាប់ថា កុំសរសេរឲ្យប៉ះពាល់ដល់គេ ឬប៉ះពាល់នយោបាយ ក៏ប៉ុន្ដែខ្ញុំព្យាយាមពន្យល់ប្រាប់ហេតុផលដល់គាត់ថា ដរាបណាយើងប្រកាន់គោលការណ៍វិជ្ជាជីវៈ គោលជំហរខ្លួនយើងច្បាស់លាស់ អំណាចនៃភាពត្រឹមត្រូវ អាចជួយយើង ទោះជាបញ្ហាកើតនៅពេលខាងមុខយ៉ាងណាក៏ដោយ តែយើងនៅតែមានជំនឿចិត្តចង់ធ្វើវា ឲ្យបានសម្រេច។

Q៖ តើអ្វីជាគោលជំហរ នៃអ្នកសារព័ត៌មាន?

A៖ ខ្ញុំគិតថា អ្នកសារព័ត៌មានទាំងអស់ត្រូវប្រកាន់គោលការណ៍វិជ្ជាជីវៈ ត្រូវធ្វើកិច្ចការឲ្យបានច្បាស់​លាស់ មានប្រភពច្បាស់លាស់ ការសរសេរមិនលម្អៀង ការសរសេរមិនក្នុងចេតនាអាក្រក់ តែជាចេតនាលើកស្ទួយការពិត នេះគឺល្អមែនទែន ហ្នឹងទី១។

ទី២ ជាអ្នកសារព័ត៌មានត្រូវតែតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ឲ្យបានច្បាស់ ចាប់ឲ្យបាននូវចំណុចខ្វះខាតណាមួយនៃសង្គម ហើយត្រូវលើកយកបង្ហាញឲ្យបានច្រើន។ ចំណុចមួយទៀត គឺអ្នកសារព័ត៌មាន ត្រូវសិក្សាស្រាវជ្រាវឲ្យបានច្រើន ជាឧទាហរណ៍ បើយើងយកព័ត៌មានពីវិស័យណាមួយ យើងត្រូវតែចាប់មុំឲ្យបាននូវចំណុចខ្វះចន្លោះ ដូចជាបញ្ហាអំពើពុករលួយ ឬផលប៉ះពាល់ ជះផលមិនល្អ ដែលបានកើតមានឡើង ត្រូវតែហ៊ានធ្វើវាឲ្យបានស៊ីជម្រៅ ដោយបង្ហាញការណ៍ពិត អាចទាញការរិះគិតសម្រាប់ប្រជាមហាជន ជាជាងសរសេរបែបលើកជើង ស្រាលៗ មិនសូវមានជម្រៅ។

Q៖ ក្នុងទស្សនៈ ឬការមើលឃើញរបស់លោក តើលោកយល់ឃើញយ៉ាងណាដែរ ចំពោះវិស័យសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា?

A៖ វិស័យសារព័ត៌មានស្រុកខ្មែរ ខ្ញុំមើលឃើញក្នុងជ្រុងបី ទី១ គឺស្ថិតនៅក្រោមការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ បើអ្នកសារព័ត៌មានហ៊ានសរសេរចំៗពីព្រឹត្តិការណ៍សង្គម ឬពីចំណុចខ្វះចន្លោះនៃសង្គម ជាឧទាហរណ៍ យើងមើលឃើញកន្លងមក មានការបណ្ដេញចេញសារព័ត៌មានឯករាជ្យ មានការតាមចាប់ខ្លួន និងមានការបញ្ឈប់បុគ្គលិកបណ្ដាញសារព័ត៌មាន ដែលហ៊ាន Live ហ៊ាននិយាយការណ៍ពិត ពីការដឹកនាំជាដើម។

ជ្រុងទី២ គឺវិស័យសារព័ត៌មាន ស្ថិតក្រោមកម្រិតមួយ ដែលមានការភ័យបារម្ភ សម្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាន ដែលមានវិជ្ជជីវៈ តែងត្រូវបានទទួលការប្រមាថ ការមាក់ងាយ អីជាដើមនៅឡើយ។ ទី៣ គឺខ្ញុំមើលឃើញថា ស្ថានប័នសារព័ត៌មាន មានរូបរាងរីកធំធាត់ នៅពេលមានទំនោរ សរសេរលើកទឹកចិត្ត ឬក៏គោលដៅសរសើរដល់បុគ្គលណាមួយ ក្នុងការដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន ឬក៏សរសើរទៅកាន់អ្នកមានអំណាច សារព័ត៌មាននោះ តែងត្រូវបានការលើកទឹកចិត្ត គេឧបត្ថម្ភ ឬត្រូវបានគេឲ្យលុយអីអ៊ីចឹងទៅ ដែលបង្កឲ្យសារព័ត៌មាន ដែលមិនសូវមានវិជ្ជាជិវៈ បន្ដកើតមានជាហូរហែ ហេតុនេះនាំឲ្យខូចតម្លៃសារព័ត៌មានមានវិជ្ជាជីវៈ ហើយវាអាចជះឥទ្ធិពលមិនល្អដល់អ្នកជំនាន់ក្រោយ ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាអ្នកទទួលព័ត៌មាន ពួកគាត់ទទួលបាននូវព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ព័ត៌មានគ្មានវិជ្ជាជីវៈ អ៊ីចឹងហើយចង់មិនចង់ ព័ត៌មានគ្មានវិជ្ជាជីវៈហាក់ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលនាពេលសព្វថ្ងៃនេះ។

Q៖ ជាចក្ខុវិស័យ តើលោកគិតថាក្នុងពេលខាងមុខ ឬអនាគត វិស័យសារព័ត៌មាននៅកម្ពុជា នឹងវិវឌ្ឍទៅជាយ៉ាងណាដែរ? ហើយអាស្រ័យលើកត្តាណាខ្លះ?​

A៖ ខ្ញុំគិតថា វិស័យសារព័ត៌មានស្រុកយើង អាចវិវឌ្ឍទៅរកភាពល្អប្រសើរ ខ្ញុំឃើញមានកត្តាមួយ គឺកត្តានយោបាយ ប្រសិនបើ នយោបាយប្រកាន់គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាព ឲ្យមានការទទួលបានព័ត៌មានពិតប្រាកដ ហ៊ានបង្ហាញការណ៍ពិត ផ្ដល់សិទ្ធិអ្នកសារព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈក្នុងការសរសេរបង្ហាញរឿងពិត និងបើកឡើងវិញសារព័ត៌មានឯករាជ្យវិជ្ជាជីវៈ ជាពិសេសអ្នកទទួលព័ត៌មាន មានការយល់ដឹងមួយទៀត នោះទើបវិស័យសារព័ត៌មានក្នុងពេលអនាគតអាចវិវឌ្ឍទៅរកភាពល្អប្រសើរ៕

ខាងក្រោមនេះជា Q & A រវាងលោកគង់​​ មូនីកា និងលោកសុត​ បាន។

Q៖ តើបងយល់យ៉ាងណាចំពោះស្ថានភាពនយោបាយសព្វថ្ងៃ ដែលយើងមើលឃើញថាមានគណបក្សនយោបាយថ្មីៗជាច្រើនកំពុងតែកើតមានឡើងនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យយើង?

A៖ ការកកើតឡើង ឬដំណើរការនយោបាយនៅកម្ពុជា យើងឃើញហើយកន្លងមកមានគណបក្សនយោបាយច្រើនណាស់ មានទាំងគណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច គណបក្សផ្សេងៗជាច្រើនទៀតដែលបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងចលនានយោបាយនៅកម្ពុជាហ្នឹង ជាពិសេសការលើកស្ទួយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីសឆ្នាំ១៩៩១ ហើយនិងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាយើងនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ហើយជាបន្តបន្ទាប់មានការវិវត្តន៍នយោបាយរវាងអ្នកនយោបាយកាន់អំណាច និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ឬក៏ដៃគូនយោបាយនៃគណបក្សនីមួយៗ តែងតែមានការប្រកួតប្រជែងគ្នាដើម្បីឈានទៅកាន់អំណាច។

ក៏ប៉ុន្តែយើងសង្កេតឃើញថា ការវិវត្តនយោបាយពីមួយនិតិកាល ទៅមួយនិតិកាលមានការផ្តាល់ប្តូរ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០១៣ និងឆ្នាំ២០១៧ចុងក្រោយនេះ ដែលមានការរំលាយគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំមួយដែលមានប្រជាពលរដ្ឋគាំទ្រជិតកន្លះលាននាក់ (កន្លះនគរ) ដែលចង់បង្ហាញថាស្ថានភាពនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជានៅមានភាពផុយស្រួយនៅឡើយ។ ដូច្នេះបន្ទាប់ពីការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ យើងឃើញមានគណបក្សច្រើនបានកកើតជាបន្តបន្ទាប់ រួមមានគណបក្សខ្ញុំដែរ គឺគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ ដែលយើងបានបង្កើតមុនការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៨ ពីរខែប៉ុណ្ណោះ។

ទី១ ក្នុងនាមយើងអ្នកនយោបាយស្រករក្រោយ ឬអ្នកនយោបាយវ័យក្មេង ដូចជារូបខ្ញុំឬក៏អ្នកនយោបាយផ្សេងៗទៀត ចង់ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរមួយជាវិជ្ជមានបែបប្រជាធិបតេយ្យ។ ទី២ ប្រជាពលរដ្ឋនិងយុវជនតាមបណ្តាគ្រប់ខេត្តក៏ចង់ឃើញឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរវិជ្ជមាននៅកម្ពុជាដូចគ្នា។

Q៖ តើការបង្កើតគណបក្សនយោបាយថ្មីច្រើនអាចមានផលចំណេញអ្វីខ្លះដល់សង្គមជាតិ?

A៖ ខ្ញុំយល់ថាប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គួរគោពរសិទ្ធិ សេរីភាពនយោបាយ សេរីភាពមូលដ្ឋានផ្សេងៗដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានចែងនៅក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពលរដ្ឋម្នាក់ៗមានសិទ្ធិក្នុងការធ្វើនយោបាយ ដូច្នេះសំខាន់ថាតើយើងអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយយើងបានទូលំទូលាយកំរិតណា ហើយកន្លែងខ្លះទៀតយើងឃើញថា អ្វីដែលកម្ពុជាមានសព្វថ្ងៃគឺសិទ្ធិនយោបាយត្រូវបានរឹតត្បឹត សិទ្ធិមានចំពោះតែបុគ្គលកាន់អំណាច។ ដូច្នេះការបង្កើតគណបក្សច្រើនជាយុទ្ធសាស្រ្តនយោបាយមួយចំនួនដែរ ខ្ញុំគិតថាប្រជាពលរដ្ឋអាចដឹងថាគណបក្សនយោបាយថ្មីណាអាចជាក្តីសង្ឃឹមរបស់ពួកគាត់ និងអាចជួយគិតគូរពីផលប្រយោជន៍ពលរដ្ឋនិងប្រទេសជាតិ ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឲ្យប្រទេសជាតិមានការអភិវឌ្ឍន៍និងសេចក្តីសុខ សន្តិភាព។

Q៖ ចំពោះការបោះឆ្នោតអាណត្តិក្រោយ តើគណៈបក្សឆន្ទៈខ្មែរ មានជំនឿក្នុងការដណ្តើមអាសនៈពីគណៈបក្សកាន់អំណាច ឬគណបក្សនយោបាយផ្សេងៗបានដែរឬទេ?

A៖ ជាការពិតគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ បើថ្វីត្បិតថាយើងទើបតែបង្កើតក្នុងរយៈពេលខ្លី ការបោះឆ្នោតកន្លងមកនៅឆ្នាំ២០១៨ យើងបានទទួលសម្លេងខ្ពស់ពីការគាំទ្រទូទាំងប្រទេស ជាង២.​០០០.០០០(ពីរសែនសម្លេង)ដែរ ហើយឈរនៅក្នុងលំដាប់ទី៤ នៃគណបក្សទាំង២០ដែលបានចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៨។

ដូច្នេះហើយយើងឃើញថាទាំងនេះជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ហើយជាសក្តានុពលដែលអាចឲ្យគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរនៅតែបន្តខិតខំបន្ថែមទៀត ព្រោះកន្លងមកយើងមានពេលតិចតួចមែនទែនដែលបានបញ្ជ្រាបខ្លួនទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋនិងមជ្ឈដ្ឋានទូទៅឲ្យបានស្គាល់ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះយើងមានពេល២ឆ្នាំជាងមកហើយ ដើម្បីអាចបញ្ជ្រាបខ្លួនបណ្តើរៗឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបានស្គាល់ ហើយក្នុងការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ២០២២ ដែលជាការបោះឆ្នោតថ្នាក់ក្រោមជាតិ ឬការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ឆ្នាំ២០២៣ការបោះឆ្នោតជាតិ(តំណាងរាស្រ្ត) គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរមានការជឿជាក់ថាយើងនឹងអាចទាក់ទាញការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាបាន។

Q៖ តើគណបក្សនយោបាយគួរមានគោលដៅនិងចក្ខុវិស័យបែបណាក្នុងការជំរុញ និងលើកទឹកចិត្តយុវជនឲ្យចូលរួមចំណែកក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍សង្គមជាតិ?

A៖ យើងឃើញថាកម្ពុជាមានយុវជនច្រើនជាង៧០ភាគរយក្រោមអាយុ៣៥ឆ្នាំ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញថាការយកចិត្តទុកដាក់ ឬក៏ផ្តោតអារម្មណ៍ទៅលើវិស័យនយោបាយរបស់យុវជននៅមានកម្រិតនៅឡើយ ហើយយុវជនមួយចំនួនទៀតហាក់បីដូចជាមានការបែងចែកគ្នាទៅតាមទស្សនៈគំនិតរបស់ក្រុមគាត់ ដោយភាគច្រើនទាញយកតែគំនិតរបស់ខ្លួនថាត្រឹមត្រូវ ដោយមិនបានធ្វើការពិចារណាឲ្យបានទូលំទូលាយ ថាត្រូវមានការរួមគិត រួមគូរ រួមធ្វើទាំងអស់គ្នាដើម្បីផលប្រយោជន៍ប្រទេសជាតិយ៉ាងណានោះទេ។

ដូច្នេះហើយខ្ញុំយល់ឃើញថាបញ្ហាសង្គមជាតិសព្វថ្ងៃមិនសូវមានការលើកទឹកចិត្តទុកដាក់ពីថ្នាក់ដឹកនាំទៅដល់យុវជនប៉ុន្មាននោះទេ។ ដូច្នេះក្នុងនាមយើងជាគណបក្សនយោបាយថ្មីមានគោលនយោបាយលើកទឹកចិត្តយុវជនឲ្យមានការចូលរួមក្នុងវិស័យនយោបាយឲ្យកាន់តែច្រើន តាមរយៈការបង្កើតវគ្គបណ្តុះបណ្តាល ឬក៏មានការជួបជុំគ្នារបៀបជាតុកាហ្វេជជែកគ្នាអំពីស្ថានការណ៍នយោបាយសង្គម ស្ថានការណ៍នយោបាយពិភពលោក។

Q៖ តើពលរដ្ឋនិងយុវជនមានតួនាទីអ្វីខ្លះនៅក្នុងវិស័យនយោបាយ ហើយតើហេតុអ្វីពលរដ្ឋនិងយុវជនចំបាច់ចូលរួមចំណែកខ្វាយខ្វល់ និងតាមដានពីរឿងនយោបាយ?

A៖ ប្រជាពលរដ្ឋនិងយុវជនកម្ពុជាហាក់បីដូចជានៅឆ្ងាញពីវិស័យនយោបាយខ្លាំង ដោយសារការធុញទ្រាន់របស់គាត់ដែលឃើញអ្នកនយោបាយកន្លងមកតែងតែមានបញ្ហានិងគ្នាបង្ករបញ្ហាជម្លោះផ្នែកនយោបាយ ធ្វើឲ្យគាត់មានភាពតានតឹងនិងការលំបាកដោយស្ថានភាពនយោបាយទាំងអស់នេះ។

យើងធ្លាប់បានឃើញរូបភាពល្អកន្លងមកតាមរយៈវប្បធម៌សន្ទនាកាលពីឆ្នាំ២០១៤ រវាងថ្នាក់ដឹកនាំនិងគណបក្សប្រឆាំងដែលធ្វើឲ្យពលរដ្ឋនិងយុវជនសប្បាយសាទរ ដែលបានឃើញអ្នកនយោបាយចេះគោរពស្រឡាញ់​ សាមគ្គីគ្នាដោយងាកមកគិតគូរពីផលប្រយោជន៍ប្រទេសជាតិ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មានស្ថានភាពនយោបាយត្រឡប់ទៅរកវិបត្តិផ្នែកនយោបាយម្តងទៀត។

ដូច្នេះហើយខ្ញុំគិតថាប្រជាពលរដ្ឋនិងយុវជនគួរតែចាប់ផ្តើមយកចិត្តទុកដាក់តាមដានលើវិស័យនយោបាយឲ្យបានដិតដល់ ហើយសម្លឹងមើលរកគណបក្សនយោបាយថ្មីៗដែលអាចចូលរួមចំណែកធ្វើជាតំណាងរបស់ខ្លួនដើម្បីតស៊ូមតិឬក៏ជួយពាំនាំសេចក្តីកង្វល់ឬបញ្ហាជីវភាពទាំងឡាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឲ្យដល់រដ្ឋាភិបាលដើម្បីជួយធ្វើការដោះស្រាយបញ្ហា។ ដូច្នេះតួនាទីរបស់យុវជននិងពលរដ្ឋគឺមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការសម្រេចជោគវាសនាប្រទេសជាតិ ដូចបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចដែលគេឲ្យតម្លៃទៅលើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យយ៉ាងពិតប្រាកដ។

Q៖ ជាចុងក្រោយ តើបងមានអ្វីចង់បន្ថែមទៀតទេ ពាក់ព័ន្ធនិងការបង្កើតគណៈបក្សនយោបាយថ្មីច្រើននៅកម្ពុជា  ប្រសិនបើជាមានសូមអញ្ញើញបង។

​A៖ ខ្ញុំយល់ឃើញថាការបង្កើតគណបក្សនយោបាយថ្មីៗភាគច្រើនកើតចេញពីអតីតគណបក្សប្រឆាំងគឺបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហើយខ្ញុំយល់ថាប្រសិនបើយើងជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដគួរតែរួមកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ ដោយរកឪកាសជួបគ្នារវាងអ្នកប្រជាធិបតេយ្យទាំងអស់ហ្នឹង ដែលមានប្រភពពីសង្គ្រោះជាតិដូចគ្នាឬក៏អ្នកប្រជាធិបតេយ្យមកពីគណបក្សផ្សេងៗទៀតក៏ដោយដែលមានគោលបំណងចង់ឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាននៅកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងរករូបមន្តកសាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាឡើងវិញ៕

យុវជន​នៅ​កម្ពុជាមួយ​ចំនួន​យល់ច្រឡំ​ទិវានៃក្ដីស្រលាញ់ ថ្ងៃទី១៤ កុម្ភៈ ថាជាថ្ងៃបុណ្យសង្សារ ដែលនាំឲ្យ​មានការ​លើកឡើង​ថា ពួកគេ​ជ្រើស​យក​ការ​រួមភេទ​ជាមួយ​ដៃគូ​ក្នុងថ្ងៃនោះផងដែរ។

កាលពីថ្ងៃទី០៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ មួយ​សប្តាហ៍​មុនពេល​ដែល​ទិវានៃ​ក្តីស្រលាញ់​នេះ​ចូល​មក​ដល់ ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បាន​ចេ​ញ​សេចក្ដីណែនាំ​អំពី​វិធានការ​ទប់ស្កាត់​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​ក្នុង​ទិវា​នៃ​ក្ដី​ស្រលាញ់​នៅតាមគ្រឹះស្ថានសិក្សាសាធារណៈ និងឯកជន។ ក្នុង​នោះ​ក្រសួង​អប់​រំ​បាន​ប្រាប់​ឲ្យ​គ្រប់​គ្រឹះស្ថាន​សិក្សា​ទាំង​អស់ ​ ត្រូវ​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​​​ទៅដ​ល់​សិស្សានុសិស្ស​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់ និង​កុំឱ្យ​មានការ​យល់​ខុស​អំពី​អត្ថន័យ​នៃទិវា​​ក្តី​ស្រលាញ់​ ថ្ងៃទី​១៤ ខែ​កុម្ភៈ និង​ត្រូវ​សហការ​ជាមួយ​អាណាព្យាបាល​សិស្ស​ដើម្បី​អប់​រំ និង​ទប់​ស្កាត់​ភាព​មិនប្រក្រតី​ណាមួយ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ដោយ​សិស្សា​នុសិស្ស។​

កំពុងអង្គុយស្រាវជ្រាវឯកសារក្នុងបណ្ណាល័យមួយ កញ្ញា រ៉ា ជីយ៉ាង និស្សិតឆ្នាំទី៣ ជំនាញ​ទំនាក់​ទំនងអន្តរជាតិ នៅសាកលវិទ្យា​ល័យអាស៊ីអ៊ឺរ៉ុប​ លើកឡើង​ថា ទិវា​​នៃ​ក្ដី​ស្រលាញ់ ជា​ទិវា​ល្អមួយ​សម្រាប់​ជន​ជាតិ​ដទៃ ប៉ុន្តែ​​ដោយសារយុវវ័យកម្ពុជាមិនយល់អំពីអត្ថន័យបុណ្យនេះ បានធ្វើការប្រារព្ធដោយខុសឆ្គង ធ្វើ​ឲ្យ​សង្គមមើលមកមិនត្រឹមត្រូវ។​ កញ្ញា​បន្ត​ថា ទិវានៃក្តីស្រលាញ់​គឺមាន​​ដើម​កំណើត​មក​ពី​អឺរ៉ុប​តាមរយៈ​សាសនា​គ្រឹស្ត ប៉ុន្តែ​​ការប្រារព្ធ​នៅ​កម្ពុជា​គឺមិនមាន​អ្វីខុសនោះ​ទេ សំខាន់​គឺអនុវត្ត​ឲ្យ​​ត្រឹម​ត្រូវ។

កញ្ញា​បញ្ជាក់ថា៖ «បើយុវវ័យយកទៅប្រើផ្លូវខុស គឺខុសហើយ ហើយបើយកទៅប្រើផ្លូវត្រូវ គឺ​បុណ្យ​នេះអា​ចផ្ដល់ផលល្អសម្រាប់​​​យុវវ័យកម្ពុជា ហើយបុណ្យនេះផងដែរ  គឺមាន​ន័យថា បង្ហាញ​អំពី​ក្ដីស្រលាញ់​ចំពោះក្រុម​គ្រួសារ ឪពុកម្ដាយ បងប្អូន និងមិត្តភក្តិ»។

កញ្ញា​បន្ថែម​ថា៖ «យុវវ័យអាចប្រារព្ធថ្ងៃបុណ្យ ១៤ កុម្ភៈហ្នឹង ដូចជាការទិញកាដូរឲ្យគ្នា ជាពិសេស​នោះ​បើ​ល្អ​គួរ​តែ​ទិញ​ជា​សៀវភៅ ដែលក្នុងន័យរក្សាទំនាក់ទំនងគ្នា និងចែកចំណេះដឹងប្រៀបដូច​ជា​ការ​ឲ្យទ្រព្យ​គ្នា​ទៅវិញទៅមក»។

កញ្ញា​បន្ថែម​​ថា ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​ពី​រូបភាព និង​វីដេអូ​​បែប​ស្រើបស្រាល​ផ្សេងៗ​លើ​បណ្តាញ​សង្គម​ ឬ​អ៊ីន​ធឺណេត ក៏​​ជះ​ឥទ្ធិពល​លើ​ការ​អនុវត្ត​ទិវា​នេះ​​ផង​ដែរ។

«ប្រព័ន្ធ Social Media គេផ្សព្វផ្សាយមក​បែបរឿងស្នេហា ដូចជាយើងឃើញរឿងហូលីវូដ រឿង​ចិន ភាគច្រើនគឺចឹងកាល​ណាមើលហើយអារម្មណ៍បែបនឹង គឺវាដក់ជាប់ កាលណា​ដក់ជាប់​ហើយ​អាច​បបួល​ដៃគូ​ទៅ​ធ្វើ​រឿង​ផ្ដេសផ្ដាស ហើយ​ចៃដន្យ​អី​វា​មាន​រឿង​ក្ដី​ស្រលាញ់​ចឹង​ទៀត ក៏​វា​ចឹង​ទៅ សំខាន់​វា​ទាក់ទង​គំនិត​របស់​យើង​វា​ប្រើប្រាស់​បុណ្យ​នៃ​ក្ដីស្រលាញ់​បែបណា ហើយ​មនុស្សប្រុស​នឹ​ង​ចេះ​គិតគូរ​រឿងនឹងអត់ ចេះ​គ្រប់គ្រង​ខ្លួន​ឯង​ដែរ​អត់ អាហ្នឹង​វា​ជា​បញ្ហា»។

ចំណែកយុវជនឈ្មោះ វៃ គឹមយូ អតី​ត​និស្សិត​បរិញ្ញាបត្ររង​គិលានុបដ្ឋាក លើកឡើងថា ជាទូទៅ​លោក​មើល​ឃើញ​ប្រជាពលរដ្ឋ យុវជន ដឹង​ព័ត៌មាន​ច្រើន​តាម​រយៈបណ្ដាញ​សង្គម ឬក៏បណ្ដាញ​ផ្សេងៗ អំពី​ទិវា​នៃ​ក្ដី​ស្រលាញ់ ថា​ជាបុណ្យវប្បធម៌បរទេសមកពីលោកខាងលិច ប៉ុន្តែ​លោកថា ភាគច្រើន​យុវជ​ន​ទទួល​យក​ទិវា​នេះ​មក​ប្រារព្ធ ដូចជា​ការទិញកាដូរ ទិញផ្កា ជូនមនុស្សជាទីស្រលាញ់​។ លោកថា ទិវា​នេះ​ជា​ទិវា​នៃ​ក្ដីស្រ​លាញ់​សម្រាប់​យុវជ​នខ្មែរ តែ​សម្រាប់​ប្រទេស​លោក​ខាង​លិច​នេះ ទិវា​នេះ​គ្រាន់​តែជា​ការបង្ហាញ​ពី​ក្ដី​ស្រលាញ់​សកល​មួយ ដែលរំឮក​ដល់​មនុស្ស​ឲ្យ​ចេះស្រ​លាញ់​​គ្នា​ប៉ុណ្ណោះ។​​

លោកបញ្ជាក់ថា៖ «ជាទូទៅ​យុវជនយើងបានដឹងព័ត៌មានច្រើនទាក់ទងនឹងបណ្ដាញសង្គម ឬ​ក៏​មាន​បណ្ដាញ​ផ្សេងៗ​ទៀត ខ្វះក្នុងការប្រើប្រាស់វាឲ្យ​មាន​ភាព​ត្រឹមត្រូវ ហើយស្របតាមស្ថានការណ៍សង្គម ដូចជា​យក​ទៅ​ប្រើ​ដើម្បី​បំពេញ​ចិត្ត​ខ្លួន​ឯង និងដៃគូក្នុងថ្ងៃបុណ្យនោះ»។

 ចំណែកការជូនផ្កា​លោកថា៖ «វាអាស្រ័យទៅលើបុគ្គលដែលអោយថាក្នុងន័យចេញពីទឹកចិត្ត មួយ​ទៀតក្នុងគោលបំណងចង់បានផលប្រយោជន៍។ ចំណែក​ការ​ជូន​​អំណោយ ឬកាដូ មិនមែន​សុទ្ធ​តែ​មិ​ន​ល្អ​នោះ​ទេ​ គឺអាស្រ័យទៅលើបុគ្គលម្នាក់ៗ និង​ការមើល​ខ្លួន​ឯង ដែល​មិន​អាច​ទៅ​បន្ទោស​ឲ្យ​តែ​អ្នក​ជូន​ផ្កាកុ​លាប​ខុស​នោះ​ទេ»៕

កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​៣០​ ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ២០២០​ Newsroom Cambodia បានសម្ភាសន៍យុវជនមួយចំនួនក្នុងរាជធានី​ភ្នំពេញពី​ការយល់​ឃើញ​របស់​ពួក​គេ​ជុំ​វិញ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ផលិតផល​ធ្វើ​ពី​ប្លា​ស្ទិក​។

យុវជន​ដែលត្រូវបានសម្ភាសន៍​ដោយ Newsroom Cambodia បាននិយាយកាលពីពេលថ្មីនេះថា ពួកគេកំពុងព្យាយាមកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកដើម្បីជួយទប់ស្កាត់ការបំពុល ពីព្រោះប្លាស្ទិច​ជា​មូល​ហេតុ​ធំ​មួយ​​បង្ក​ឲ្យ​មាន​ការប៉ះពាល់ដល់​បរិស្ថាន។​​ ក្នុង​នោះ យុវជនមួយចំនួនបានផ្លាស់ប្ដូរមក​ប្រើប្រាស់ផលិតផល​ដែលមិន​ប៉ះ​ពាល់​បរិស្ថាន ​(Eco-friendly)។

លោក​ហៃ រដ្ឋរិទ្ធិយា វ័យ២០ឆ្នាំ ជានិស្សិតឆ្នាំទី​៤​ នៃសាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្រ្តសុខាភិបាល​យល់ឃើញថា ផលិតផលធ្វើពីប្លា​ស្ទិក​មាន​ផលិត​ផល​ខ្លះដែល​ចាំ​បាច់​ហើយ​ផលិតផលខ្លះទៀតដូចជាទុយោជ័រ ឬកែវជ័រ គឺពុំ​ចាំបាច់នោះទេ។

លោក​បានថ្លែង​ថា ​ការ​ប្រើ​ប្លា​​ស្ទិក​​​​ធ្វើ​​ឲ្យ​ប៉ះ​ពាល់​​បរិស្ថាន​​គួរ​​សម​​ ដោយ​សារ​​​ផ្ទះ​​របស់​​​លោក​​​នៅ​ជិត​​ទន្លេ​ ដូច្នេះ​​លោក​​តែង​​ឃើញ​​សំរាម​​អណ្ដែត​តាមទឹកជាញឹកញាប់។

លោក​បន្តថា៖ «សម្រាប់​ខ្ញុំ​ផ្ទាល់​ដោយ​សារ​យើង​ជា​​មនុស្ស​​ធម្មតា​ ​មិនមែន​ជា​បុគ្គលល្បីអីទេ ចឹងយើងអត់​អាច​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​អីកើត​ទេ ប៉ុន្តែយើង​អាចកាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្លាស្ទិក ប្រើកំប៉ុងទឹក​ដែក​ដែលប្រើ​ប្រាស់ឡើងវិញបាន សម្រាប់ទុយោ​យើង​ឧស្សាហ៍ប្រើអាដដែលៗគ្រាន់តែលាងទឹកចេញឲ្យស្អាត។»

​លោក ណាំង ខេ​វីន វ័យ​២១​ឆ្នាំ ជា​និស្សិត​ឆ្នាំទី៤នៃ​សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញនិយាយ​ថា​ផលិតផល​ប្លា​ស្ទិក​ប៉ះពាល់បរិស្ថានខ្លាំងព្រោះប្លាស្ទិកត្រូវការរយៈពេលយូរដើម្បីវារលាយ។

លោកថ្លែងថា៖​ «ក្នុង​នាម​ខ្ញុំ​ជា​និស្សិត​មួយ​រូប ខ្ញុំ​អាច​ចូល​រួម​កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​​ប្រាស់​ប្លាស្ទិក ​ខ្ញុំអាចប្រើខ្លួនឯង​ដើម្បីជាឧទាហរណ៍ឲ្យគេ ហើយ​ណែនាំ​មិត្តភក្ដិក៏ដូចជាអ្នកនៅជុំវិញខ្លួនឲ្យកាត់បន្ថយ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្លាស្ទិក។ ទោះបីជា​ខ្ញុំ​ប្រាប់ទៅអត់បាន​ទាំងអស់តែ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​បាន​ខ្លះដែរ។»

និស្សិត​រូប​នេះ​បន្ថែមថាបើគិតមកដល់ឥលូវ​ ខ្លួន​​កាត់​បន្ថយ​ការ​ប្រើ​​ប្លាស្ទិក​បាន​ច្រើន​។ ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​លោក​កាត់បន្ថយអត់ប្រើកែវជ័រ​នោះ​ទេ ភាគច្រើនលោក​ប្រើកំប៉ុងទឹកដែលប្រើបានរហូតដូចជាប្រើជាដបកែវជា​ដើម​​។

ព្រះតេជគុណ ឆែម វីដ និស្សិតឆ្នាំទី២​ ផ្នែកអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនៃ​សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញបានលើកឡើងអំពីគុណវិបត្តិនៃការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកនៅលើបរិស្ថាន។ ដោយឡែកព្រះអង្គក៏បានលើកឡើងអំពីគុណសម្បត្តិនៃការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកដើម្បីរក្សាសុខមាលភាព អ្នកប្រើប្រាស់។

ព្រះសង្ឃមានសង្ឃដីកាថា៖​ «បើយើងប្រើម្ដងហើយម្ដងទៀត វាអាចបង្កទៅជាមេរោគ ឬក៏ផលវិបាកដល់ប្រជាជន ឬក៏អ្នកគេប្រើក្រោយអត់មានបញ្ហាដូចជាឆ្លងជំងឺផ្សេងៗដូចជាបញ្ហាពេលបច្ចុប្បន្ននេះគឺជំងឺកូវីដអញ្ចឹង»។

សម្រាប់ការចោលសំរាមមិនត្រឹមត្រូវ ព្រះអង្គបានលើកឡើងថា វាអាចបង្កជាបញ្ហាជាច្រើនដូចជាធ្វើឲ្យដីនោះខូចជីជាតិ បំពុលបរិស្ថាន នឹងធ្វើឱ្យកខ្វក់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាននោះដែលនាំផលប៉ះពាល់ដល់ជីវិតដែលរស់នៅលើគោកផង និងក្នុងទឹកផង។

ព្រះអង្គបានបន្តថា សព្វថ្ងៃព្រះអង្គក៏បានប្រើដបទឹកជំនួសឱ្យការទិញទឹកសុទ្ធផងដែរព្រោះថាក្រៅពីជួយដល់បរិស្ថានវាក៏អាចជួយកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់យើងផងដែរ។

ដូចគ្នានឹងយុវជនដទៃដែរ កញ្ញា ម៉ៅ​ ស្រីពេជ្រ និស្សិតឆ្នាំទី ២ ផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងសារគមនាគមន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ បានលើកឡើងពីបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកមកលើបរិស្ថាន។ កញ្ញាបានលើកឡើងថា ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ពេលដែលទៅផ្សារកញ្ញាតែងតែប្រើប្រាស់ថង់ក្រណាត់ជំនួសឱ្យថង់ប្លាស្ទិក និង ដបដែលអាចច្រកទឹកបានជំនួសឲ្យការទិញទឹកសុទ្ធ។

កញ្ញាបានបន្តថា៖​ «វាគឺផ្ដើមចេញពីខ្លួនយើងផងដែរ នៅពេលដែលយើងប្រើចឹងទៅអ្នកផ្សេងទៀតពេលឃើញគឺអាចប្រើតាមយើង ដូចសព្វថ្ងៃឃើញមានហាងកាហ្វេជាច្រើនបានប្រើប្រាស់បំពង់បឺតផលិតពីបំពង់ឫស្សីក៏ដូចជាក្រដាសជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់​ប្លាស្ទិក។»

លោក ប៊ូ ញ៉ឹប អាយុ២៨ឆ្នាំ សព្វថ្ងៃជានិស្សិតផ្នែកច្បាប់នៅសាកលវិទ្យាល័យវេស្ទើន បានប្រាប់អំពីការយល់ឃើញរបស់លោកចំពោះការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកជាពិសេសប្លាស្ទិកដែលប្រើបានតែម្ដងថា៖ «យើងត្រូវយកវាទៅទុកក្នុងធុងសម្រាមជាដើម ឬយកទៅដុតចោល ព្រោះរបស់ប្លាស្ទិកហ្នឹង នៅពេលដែលយើងបោះចោលវាពាស់កាលអាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានហើយនៅពេលភ្លៀងមកវាអត់រលួយទៅតាមទឹកភ្លៀងនិងទេ ដូចជាកែវទឹកជ័រ ប្លាស្ទិក ឬថង់អីជាដើម ពេលដែលមានភ្លៀងធ្វើឱ្យមានទឹកដក់បង្កើតបាន​ជាដង្កូវទឹក និងមានមេរោគធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋទូទៅ។»

ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះលោកតែងតែប្រើរបស់បែប Eco-Friendly ដូចជាកន្រ្ដក បំពង់ដបជាដើម​ ព្រោះបើយើងចង់កាត់បន្ថយ ត្រូវចាប់ផ្ដើមពីបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនតែម្ដងគឺយើងទាំងអស់គ្នា។​ លោកលើកឧទាហរណ៍មួយមកបញ្ជាក់ថា៖ «នៅពេលដែលយើងទិញបាយហូប​ ឬដាក់បាយហូបពីផ្ទះទៅយើងត្រូវមានប្រអប់បាយសម្រាប់ខ្លួនឯង នេះទី១។ ទី២ នៅពេលដែលទៅផ្សារ យើងត្រូវមានកន្ដ្រកយូរដៃសម្រាប់ប្រើជាជាងប្រើថង់ប្លាស្ទិក។​ ទី៣ ប្រសិនបើជាអាចពេលទៅណាមកណា យើងគួរមានដបទឹកក្ដៅមួយដាក់តាមខ្លួនហើយហូបទឹកក្ដៅនេះទៀតសោតធ្វើឱ្យយើងមានសុខភាពល្អ។»

ព្រះតេជគុណ ម៉ា វិឆាយ និស្សិតឆ្នាំទី៣ ផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្ដរជាតិ​នៅសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជាមានទស្សនៈថា ការប្រើប្រាស់ថង់ផ្លាស្ទិកធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ខូចសោភ័ណ្ឌភាព និងសុខភាពរបស់មនុស្ស។

«ចំពោះការផ្លាស់ប្ដូរទម្លាប់ការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិកមកជាប្រើដបទឹក កន្ដ្រក ក្រណាត់យូរដៃជាដើមដែលយើងអាចប្រើបានរាល់ពេលជារឿងល្អ ប៉ុន្ដែពលរដ្ឋយើងពេញនិយមប្រើប្លាស្ទិចតាំងពីដើមមក ហេតុដូច្នេះមានការលំបាកក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរទម្លាប់»។

ព្រះអង្គបានបន្ដទៀតថា​ ព្រះ​អង្គ​ចង់ឃើញពលរដ្ឋទូទៅគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈចូលរួមកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថង់ប្លាស្ទិកនៅគ្រប់តំបន់ដើម្បីបរិស្ថានស្អាតដោយឱ្យពួកគាត់យល់ពីតម្លៃនៃបរិស្ថាន មួយវិញទៀតព្រះអង្គជំរុញនិងលើកទឹកចិត្តដល់ពួកគាត់ក្នុងការប្រើ​ដប​បំពង់ទឹក កន្រ្ដក ឬរបស់ណាដែលប្រើប្រាស់​បានយូរដោយជៀសវាងប្រើប្លាស្ទិក៕

គេនៅ​ចាំ​បាន​ថា របប​សង្គមរាស្រ្ត​និយម​របស់​ព្រះបាទ​នរោត្តម សីហនុ បាន​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​របប​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត្យ ស្ថិត​ក្នុង​បរិបទ​នៃ​ការប្រកួត​ប្រជែង​មនោគម​វិជ្ជា​នយោបាយ​សេរី និង​កុម្មុយនីស្ត​នៃ​សម័យ​សង្រ្គាម​ត្រជាក់ ហើយ​បច្ចុប្បន្ន​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ក៏​បាន​​អះអាង​​ថា​ខ្លួន​បន្ត​អនុវត្ត​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត្យ​​ដដែល។

ក្រោយ​​៨​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​យាង​ចូល​ទិវង្គត​របស់​ព្រះ​បាទ នរោត្តម សីហនុ និស្សិត សាស្រ្តចារ្យ និង​អ្នក​នយោបាយ​ខ្មែរ​មួយ​ចំនួន​បាន​បង្ហាញ​ទស្សនៈ​​អំពី​សមិទ្ធផល​​របស់​ព្រះ​អង្គ និង​ការយល់​ឃើញ​អំពី​តម្លៃ​នៃ​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត​​ក្នុង​បរិបទ​បច្ចុប្បន្ន ដែល​ជា​ការប្រកួត​ប្រជែង​ភូមិ​សាស្រ្ត​នយោបាយ​ថ្មី​មួយ​រវាង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​មហា​យក្ស​ចិន។

កញ្ញា សុង ដាភា និស្សិតឆ្នាំទី២ ផ្នែក​ទំនាក់​ទំនង​អន្តរជាតិ នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​អន្តរជាតិ​ផារ៉ា​ហ្គន​​ថ្លែង​ថា ​សមិទ្ធផល​របស់​ព្រះ​មហា​វីរក្សត្រ​​ដែល​កញ្ញា​មាន​ការកោត​សរសើរ​ជាង​គេ​ ​គឺ​ការទាម​ទារ​ឯករាជ្យ​ភាព​ឲ្យ​កម្ពុជា​ពី​ប្រទេស​បារាំង ព្រោះ​ឯករាជ្យ​ភាព​របស់​ប្រទេស​មាន​សារៈ​សំខាន់​ខ្លាំង​ណាស់ ដោយសារ​​បង្ហាញ​​ពី​អធិបតេយ្យភាព​ខ្លួន​ឯង។

កញ្ញា​បន្ថែម​ថា​ កម្ពុជា​គួរ​ប្រើ​នយោបាយ​របស់​ខ្លួន​បត់បែន​ទៅ​តាម​គោល​បំណង​អាទិភាព​របស់​រដ្ឋាភិបាល គឺនយោបាយណា​ដែលក​ម្ពុជា​ទទួល​បាន​ប្រយោជន៍​ច្រើន​ជាង។

លោកបណ្ឌិត យ៉ង សាំងកុមារ មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន ថ្លែងថា សម្ដេច ព្រះ​បាទ ​​នរោត្តម​ សីហនុ ជាអ្នក​នយោ​បាយសំខាន់មួយរូប ដែល​បាន​ត្រួស​ត្រាយ​ផ្លូវ និង​កសាង​សមិទ្ធផល​ជាច្រើន​ក្នុង​ប្រវ​ត្តិសាស្រ្ត ដោយ​បាន​ដណ្ដើម​ឯករាជ្យ​​​ពី​បារាំង និង​បាន​ដើរ​តួនាទី​ជា​អ្នក​បង្រួប​បង្រួម​ជាតិ​តាមរយៈ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​ប៉ារីស និង​ក្រោយៗ​មក​រហូត​។

លោកបន្ថែមថា នយោបាយ​អព្យាក្រឹតក្នុង​សម័យ​សង្គម​រាស្រ្ត​និយម​ស្ថិត​ក្នុង​បរិបទ​ប្រកួត​ប្រជែង​មនោគម​វិជ្ជា​នយោបាយ រីឯ​​​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​បរិបទ​នៃ​ការប្រកួ​ត​ប្រជែង​សេដ្ឋកិច្ច ដូច្នេះ​​កម្ពុជា​គួរ​រក្សា​ឯករាជ្យ​ភាព​របស់​ខ្លួន មិន​គួរ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​មហាអំណាច​ណាមួយ​នោះ​ឡើយ​។ លោក​ថា ​កម្ពុជាគួរតែរក្សាលំនឹង ឬ​តុល្យភាព​នៃ​ទំនាក់​ទំនង រវាង​ប្រទេសចិន​ និង​អាមេរិក និង​ក៏​ដូចជា​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត​ ដូចជា ជប៉ុន ឥណ្ឌា និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ជាដើម​។

ប្រធានគណបក្សយុវជនកម្ពុជា លោក ពេជ្រ ស្រស់ ​លើកឡើងថា ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ គឺ​ជា​មគ្គុទ្ទេសន៍​ដ៏​ឆ្នើ​ម​មួយ​រូប​ក្នុង​ការដោះស្រាយ​ប​ញ្ហា​ជាតិ​ខ្មែរ និង​បង្រួប​បង្រួម​ជាតិ​ខ្មែរ​ឲ្យ​មាន​ឯកភាព​ជាតិ។ ចំពោះ​មាគ៌ា​នយោបាយបច្ចុប្បន្ន​​​វិញ លោក ពេជ្រ ស្រស់ ថា កម្ពុជា​គួរ​តែ​ជា​ប្រទេស​​កណ្ដាល​​និយម មិន​ចូល​បក្ស​សម្ព័ន្ធ មិន​ជ្រៀតជ្រែក​កិច្ច​ការ​ផ្ទៃក្នុង​ប្រទេស​ដទៃ មិន​រើស​អើង​ប្រទេស​ណាមួយ ហើយ​ត្រូវ​សហការ​ជាមួយ​គ្រប់​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំងអស់​ក្នុង​សកល​លោក។

លោក​​ថា៖ «ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវតែ​ប្រកាន់​គោល​ជំហរ​មិន​រណប​ប្រទេស​ណាមួយ ឬ​មិន​កាន់​ជើង​ប្រទេស​ណាមួយ ស្របពេល​ប្រទេស​ធំ​មួយ​ចំនួន​កំពុង​ពាក់​មុខ​យក្ស​ដាក់​គ្នា គឺ​ដើម្បីឲ្យ​កម្ពុជា​បង្កើន​មិត្ត​ក្នុង​ពិភពលោក​​ឲ្យ​ច្រើន​»។

ចំណែក​លោក សុខ ឥសាន អ្នកនាំពាក្យ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា មាន​ប្រសាសន៍​ថា ស្នា​ព្រះ​ហស្ថ​​រប​​ស់​ព្រះបា​ទ នរោត្តម សីហនុ សម្រាប់​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយ គឺ​មាគ៌ា​នយោបាយ​បង្រួប​បង្រួម​​​ជាតិ សន្តិភាព ផ្សះផ្សារ​​ជាតិ។

លោក​បញ្ជាក់ថា៖ «​យើង​ត្រូវ​ខិតខំ​អនុវត្តន៍​គោល​នយោបាយ​ដែល​បាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ អព្យាក្រឹត អចិន្ត្រៃយ៍ មិន​ចូល​បក្ស​សម្ព័ន្ធ និង មិន​អនុញ្ញាតឲ្យ​ប្រទេស​ណា​ដាក់​មូលដ្ឋាន​ទ័ព​នៅ​ទីតាំង​យោធា​ក្នុ​ង​ទឹកដី​កម្ពុជា​ឡើយ»។

លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា ជា​អតីត​សមាជិក​ជាន់​ខ្ពស់​មួយ​រូប​នៃ​អតីត​គណបក្ស​សង្រ្គោះជា​តិថ្លែង​ថា  លោក​ទ​​ទួល​ស្គាល់​នយោបាយ​អព្យាក្រឹត្យ​របស់​សម្ដេច​ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ប៉ុន្តែ​លោកថា នយោបាយ​នោះ​មានការប្រែប្រួលវិញ​​ក្នុង​សម័យ​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន ដោយ​សារ​​ទ្រង់​អនុញ្ញាត​ឲ្យយួន​យៀកកុង​បង្កើត​ផ្លូវ​លំ​ហូ​ជីមិញ។ លោក​ថា ករណីនេះត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា ពុំមា​ន​អព្យាក្រឹត​ភាព ដោយ​សារ​ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​នយោបាយ​ទប់ស្កាត់​ចក្រព័ទ្ធ​អាមេរិក មិន​ឲ្យ​រំលោភ​អព្យាក្រឹត្យ និង​អធិបតេយ្យភាព​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​មើលឃើញ​​ថា​ មាន​ការលូក​ចូល​នៃ​សហភាព​សូវៀត និង​ចិន​មក​ក្នុង​សង្រ្គាម​ឥណ្ឌូចិន។

លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា បន្ថែម​ថា ក្រោយ​ការរំលាយ​​គណបក្ស​សង្រ្គោះជា​តិ លោក​សង្កេត​ឃើញ​​ឥទ្ធិពល​ចិន​កាន់​តែ​មាន​ការគ្រប​ដណ្ដប់​លើ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ច្រើន​ជាង​មុន។  ចំពោះ​ការចុះ​កិច្ច​​ព្រមព្រៀង​​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី (FTA) ជាមួយ​ចិន​ ស្របពេល​​សហភាព​​អឺរ៉ុប​​កាត់​​ប្រព័ន្ធ​អនុ​គ្រោះ​​ព​ន្ធ លោក​​​លើកឡើង​ថា ការណ៍​នេះ​នឹ​ង​​​នាំ​​ឲ្យ​​មជ្ឈដ្ឋាន​​អន្តរជា​តិ​​យល់​​ឃើញ​​ថា ប្រសិន​បើ​​កម្ពុជា​​លែង​​មា​ន​អព្យាក្រឹតភាព ​នោះ​​មិន​ស្រប​​ជាមួយ​​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​កម្ពុជា ដោយ​កម្ពុជា​បាន​បង្កើត​មិត្តភាព​ដែក​ថែប​ម្ខាង និង​វាយ​ប្រហារ​ម្ខាង។

ចំណែក​សាស្រ្តាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ខ្មែរ​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត លោក សំបូរ ម៉ាណ្ណារ៉ា បាន​ឲ្យ​និយមន័យ​​អព្យាក្រឹតថា លុះត្រាតែ​មាន​ការតាំង​ចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ភាព​ស្មើគ្នា​ជាមួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​ទាំងអស់។

លោក​បញ្ជាក់​ថា៖ «ដែល​ហៅថា​អព្យាក្រឹតទៅ​បាន​លុះត្រា​តែតាំងចិត្ត​ឲ្យ​មាន​ភាព​ស្មើភាព​ជាមួយ​ទំនាក់​ទំនង​ការបរទេស​ជាមួយ​បណ្តា​ប្រទេស​ទាំងអស់ ក្នុង​សម័យ​របស់​ព្រះអង្គ (សម្ដេចតា) ឡើង​គ្រ​ងរាជ្យ គឺ​សម័យ​កាល​កុំម្មុយនីស្ត និង​សេរី អញ្ចឹង​ប្រទេស​តូចតាច​ដូច​យើង​ ​ត្រូវ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​គោល​នយោបាយ​អព្យាក្រឹតនេះ​ដើ​ម្បី​ស្ថិរភាព និង​សន្តិភាព»។

សាស្រ្តាចារ្យប្រវត្តិសាស្រ្តរូបនេះ​បន្ថែមថា៖ «​ទំនាស់​ពាក្យ​សម្តី​នឹង​ស្លាប​ប៉ាក​កា (ប៊ិក) គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​ហើយ​ចំពោះ​ប្រ​ទេស​ប្រជាធិប​តេយ្យ តែ​យើង​ត្រូវ​តែ​ប្រើប្រាស់​​និយាម​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​សាស​នា​ត្រង់​ចំណុច​ខន្តី វិរិយៈ ដើម្បី​ជោគជ័យ​ជាតិ និង​សន្តិភាព​តទៅ​ទៀត»៕

​ក្នុង​វីដេអូ​នោះ​​លោក សោម ឆាយ៉ា ​បាន​និយាយ​រៀបរាប់​អំពី​​ស្ថានភាព​បាតុកម្ម​របស់យុវជន​​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​​យ៉ាង​ដូច្នេះ​ថា នៅ​តាម​សាកល​វិទ្យាល័យ និង​នៅ​តាម​វិទ្យាល័យ​ក្នុង​ប្រទេស​ថៃ​កំពុង​តែ​ធ្វើ​ចលនា​តវ៉ា​កក្រើក​ជា​ថ្មី​ទៀត ក្នុង​ការប្រឆាំង​រដ្ឋា​ភិបាល​កើត​ចេញ​ពី​ក្រុម​យោធា និង​ទាមទារ​ឱ្យ​កាត់​បន្ថយ​អំណាច​ព្រះមហាក្សត្រ​។ បើទោះជា​ពួកគេ​ដឹង​ថា​ការតវ៉ា​នេះ​អាច​ប្រឈម​ការ​បង្ក្រាប និង​សម្លាប់​ដូច​ហេតុការណ៍​នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៦ និង​១៩៩២​ក៏​ដោយ។

លោក​បន្ថែម​ថា ចលនា​របស់​សិស្ស-និស្សិត​ថៃ ងើប​តវ៉ា​ជាថ្មី​ចាប់ពី​ពាក់កណ្តាល​ខែកក្កដា  ឆ្នាំ​២០២០​នេះ ដើមហេតុ​ដំបូង​ត្រឹម​ក្រុម​និស្សិត​រាប់​រយ​នាក់​តវ៉ា​ទាមទារ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ដឹកនាំ​ដោយ​​លោក  ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា ចុះចេញ​ពី​តំណែង  ហើយ​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​ឡើងវិញ​ដោយ​​ពួក​គេ​ចោទ ថា រដ្ឋាភិបាល​នេះ​ឡើង​កាន់​តំណែង​ដោយ​ការបោះឆ្នោត​មិន​ត្រឹមត្រូវ និង​មិន​​មាន​សមត្ថភាព​​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា  ពិសេស​ក្នុងអំឡុង​ពេល​ឆ្លង​រាលដាល​ជំងឺ​កូ​វីដ​១៩នេះ។ ក្រោយមក​ទៀត​ទើប​មានការ​ទាមទារ​ឱ្យធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​អំណាច​ក្សត្រ​ដែល​ក្នុង​ច្បាប់​កំណត់​ដាក់​ទោស​អ្នករិះគន់​ព្រះ​មហាក្សត្រ  ត្រូវ​ជាប់ពន្ធនាគារ​រហូត​ដល់​១៥​ឆ្នាំ។ ថៃ​ជា សង្គម ដែល​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ដឹងឮ​ថា ពលរដ្ឋ​គោរព​ឱ្យ​តម្លៃ​ខ្ពស់​ដល់​ក្សត្រ ហើយ​អំណាច​ក្សត្រ ថៃ​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង តែ​ពេលនេះ​សិស្ស​និស្សិត​ចេញ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​ដោយ​បើកចំហ​រ​ទៅវិញ។

បន្ទាប់ពី​បាន​ទស្សនា​វីដេអូ​នោះ​ចប់ យុវជន យ៊ឹត យុតយូ ក្នុង​ចំណោម​យុវជន និង​ព្រះ​សង្ឃ​​២៧​​អង្គ​នាក់ មកពីសាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ សិក្សាផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា​បាន​និយាយ​ថា៖ «បន្ទាប់ពី​បាន​មើល​វីដេអូ​ទៅ ហើយ​ខ្ញុំ​មិន​បាន​មើល​ឃើញ​ចំណុច​៣សំខាន់ៗ​។ នៅ​ចំណុច​ទី​១ ខ្ញុំ​យល់​ឃើ​ញ​ថា លោក ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា អាច​បាន​អំណាច​ហ្នឹង​គឺ​ដោយសារ​តែ​ការធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​។ នៅ​ចំណុចទី​២ គឺ​បង្កើត​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​​ដើម្បី​ការពារ​អ្នក​ដឹកនាំ។ នៅ​ចំណុច​ទី​៣ គឺ​ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​អំណាច​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​អំណាច​កំពូល​ដែល​អាច​គ្រប់គ្រង​យោធា​»។

លោក​បាន​បន្ថែម​ថា ប្រសិន​បើ​​ចង់​ឲ្យ​យុវជន​ខ្មែរ​មាន​ភាព​ផុសផុល​ដូច​នឹង​យុវជន​ថៃ​ យើង​ត្រូវ​តែ ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​របស់​កម្ពុជា​មាន​ឯកភាព​ជាតិ និង​មាន​តម្លាភាព​។ នេះ​បើ​យើង​ទៅ​មើល សាកល​វិទ្យាធិការ​ថៃ ឬ​ក៏​ម្ចាស់​សាកល​វិទ្យាល័យ​ថៃ​មិនមាន​មុខងារ ឬ​តួនាទី​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​នោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែ​បើ​យើង​ក្រលេក​មើល​កម្ពុជា​វិញ សាកល​វិទ្យាល័យ​ធិការ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ ហាក់បីដូ​ចជា​មាន​តួនាទី​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល ហើយ​មុខងារ​សំខាន់ៗ​ទៅ​ទៀត។ នេះ​ហើ​យ​ជា​ដើម​ហេតុ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​សិស្ស​និស្សិត និង​យុវជន​ខ្មែរ​នឹង​មិន​សូវ​មាន​ភាព​ក្លាហាន​។ ដោយសារ​តែ​មិនមាន​ការគាំទ្រ​ពី​អ្នក​គ្រប់គ្រង​សាលា​។ ហើយ​ថែម​ទាំង​បង្អាក់​និស្សិត​មិន​ឲ្យ​និយាយ​អំពី​នយោបាយ​។

យុវជន​ម្នាក់​ទៀត លោក សោម តាំងអ៊ី មកពី​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​សិក្សា​ផ្នែក​ទស្សនវិជ្ជា​បាន​និយាយ​ថា ​យុវជន​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​​ហាក់បី​ដូចជា​ស្គាល់​អំពី​និយមន័យ​ពាក្យ​ប្រជា​ធិបតេយ្យ និង​លទ្ធិ​ប្រជា​ធិប​តេយ្យ​​ច្បាស់​លាស់​​ណាស់​។

«យើង​​សួរ​​ថា ហេតុអ្វី​​បាន​​ជា​យុ​វជន​ថៃ​ធ្វើ​បាតុកម្ម ពីព្រោះ​គេ​ដឹង​ថា ប្រសិន​បើគេ​ខ្វះអ្វី គេក៏​ត្រូវ​តែ​ទាមទារ​អ្វី​ដែល​គេ​ខ្វះម​កវិញដែរ​។ ខ្ញុំ​មើល​​ឃើញ​​មួ​យ​ទៀត​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​នឹង​យុវជនថៃ ពួក​​គាត់​​យល់​ច្បាស់​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​នឹង​ការធ្វើ​បាតុកម្ម​របស់​គាត់​ ដោយសារ​គាត់​ដឹង​ថា ប្រជា​ធិបតេយ្យ​មាន​ការរស់នៅ​មាន​សិទ្ធិ​សេរីភាព មាន​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការបញ្ចេញ​​មតិ មាន​សុខ​សុវត្ថិភាព មាន​ការរស់នៅ​ស្រួល​វា​មាន​ទាំង​សុខមាល​ភាព។ អាហ្នឹង​ហើយ​ដែល​ថា​យុវជ​ន​គេ​យល់​អំពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​»។

លោក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា៖ «ប្រសិន​បើ​​យើង​ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​នឹង​យុវជន​ខ្មែរ និង​យុ​វជន​ថៃ ថា​តើ​ខុសគ្នា​ត្រង់​ណា​ដែរ យើង​ឃើញ​ថា​យុវជន​ថៃ​ច្រើន​ជាង​យុវជន​ខ្មែរ។ ដូច្នេះ​ប្រសិន​បើ​​​យើង​ចង់​ឲ្យ យុវជន​ខ្មែរ​មាន​ភាព​ផុស​ផុល​ជាង​យុវជន​ថៃ វា​ប្រាកដ​ណាស់ មិន​អាច​ទៅ​រួច​នោះ​ទេ ។ ជា​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​​របស់​ខ្ញុំ​ៗ​គិត​ថា​មាន​តែ​យុវជន​ចេះ​ច្បាប់​ទេ​ដែល​អាច​ងើប​ពី​ការគាប​សង្កត់​ពី ជិះ​ជាន់​បាន​»។

ចំណែក​យុវជន​ម្នាក់​ឈ្មោះ ពក សុខខឿយ  មកពី​សាកល​វិទ្យាល័យ​ពុទ្ធិក​សី​ហនុ​រាជ សិក្សា​ផ្នែក​​គ្រប់គ្រង​​បា​ន​និយាយ​​ថា៖ «ខ្ញុំ​យល់​ហើយ​ថា វា​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ យោធា និង​ការគ្រប់គ្រង​អំណាច​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ មាន​លក្ខណៈ ហួស​ហេតុ។ ចំណុច​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា​ល្អ ព្រោះ​ថា​​ទាំង​ប្រជាជន​ទាំង​យុវជន មាន​ការសាមគ្គី​ជា​កម្លាំង បាន​យ៉ាង​ល្អ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ការរិត​ត្បិត​សិទ្ធិ​​សេរីភាព​មួយ​ចំនួន​ពី​អាជ្ញាធរ​ថៃ​ក៏​ដោយ​។ ខ្ញុំ​សរសើរ​​ដល់​​យុវជន​​ប្រទេស​ថៃ​​ដែល​មាន​ការតស៊ូ​។ ដូចជា​យប់​មិញ​នេះ មាន​ការធ្វើ​បាតុកម្ម​រហូត​​ដល់​ម៉ោង​១២​យប់»។

លោក​បាន​បន្ថែម​ថា  ដើម្បី​ឲ្យ​យុវជន​ខ្មែរ​មាន​ភាព​ផុសផុល​ដូច​យុវជន​ថៃ ចំណុ​ចទី​១ មាន​តែកា​រ​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នាអំ​ពី​បញ្ហា​សង្គម និង​ការនិយាយ​អំពី​ផែនការ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​។ ចំណុចទី​២ ​ការអភិវឌ្ឍ​សមត្ថភាព​របស់​ខ្លួនឯង​ គឺ​យុវជន​នឹ​ង​ឲ្យ​មាន​ភាព​ក្លាហាន និង​ចេះ​សង្កេត​អំពី​សង្គម​ខាង​ក្រៅ ដូចជា​នៅក្រៅ​ប្រទេស មក​ប្រៀប​ធៀប​ជាមួយ​សង្គម​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន​​។ ចំណុ​ចទី​៣ ត្រូវ​មាន​ការចេះ​រៀ​បចំ​បណ្ដាញ​យុវជន និង បណ្ដាញ​ប្រជាពលរ​ដ្ឋ​ឲ្យ​កាន់​តែ​ច្រើន ដើម្បី​ឲ្យ​យើង​មាន​កម្លាំង​ខ្លាំង​ក្នុង​ការតស៊ូ​។ ចំណុច​ទី​៤  យុវជន និង​ប្រជារាស្ត្រ​ត្រូវ​មាន​ភាព​ម្ចាស់ការ​លើ​ខ្លួន​ឯង កុំ​ចាំ​តែ បុគ្គល​ម្នាក់​មក​ដឹកនាំ​យើង។

អ្នកស្រី សក សុខា ដែល​ជា​អ្នក​រៀបចំ​កម្មវិធី​នេះ លើកឡើង​ថា ការ​ចាក់​វីដេអូ​នេះ​ឲ្យ​យុវជន​ទស្សនា គឺ​​ក្នុង​គោល​បំណង​បណ្តុះ​ស្មារតី​របស់​យុវជ​ន​ឲ្យ​មាន​ភាព​ក្លាហាន និង​មាន​ភាព​រឹងមាំ​ក្នុងការ​តតាំង​ជាមួយ​នឹង​ការតស៊ូ​មតិ​៕

តើមាន​ហេតុផល​អ្វី​ខ្លះ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ពួកគេ​ទៅ​ធ្វើការ​ខុស​ជំនាញ​បែប​នេះ?

លោក​បណ្ឌិត ប៉ា ច័ន្ទរឿន អ្នកស្រាវជ្រាវពី​ការអភិវឌ្ឍសង្គម មាន​​ប្រាប់ Newsrooms Cambodia ថា ហេតុ​ផល​ពីរ​យ៉ាង​ដែល​នាំ​ឲ្យ​យុវជ​ន​រៀន​ចប់​ ហើយ​ទៅ​ធ្វើការ​ខុស​ជំនាញ​របស់​ខ្លួន។ ទី១​សិស្ស​និស្សិត​ជ្រើស​ឯក​ទេស​អត់​បាន​គិត​ពី​តម្រូវការ​នៃ​ទីផ្សារ​ និង​ឱកាស​នៃ​ការរក​ការងារ ហើយ​មុខវិជ្ជា​ដែល​ជ្រើស​ មិនមាន​ភាព​ស៊ី​សង្វាក់​គ្នា​ជាមួយ​ចំណង់​ចំណូល​ចិត្ត​របស់​ពួកគាត់ ដោយសារ​តែ​គាត់​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​មិត្តភក្តិ និង​គ្រួសារ។ ទី២ ក្នុង​អំឡុង​ពេល​រៀន ពួកគាត់​​មិន​មានសមត្ថភាព ចំណេះ ជំនាញ និង​ឥរិយាបទ​គ្រប់គ្រាន់​ទៅ​តាម​ឯកទេស​ដែល​ពួកគាត់​បាន​រៀន។ នេះជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពួក​គាត់​មិន​អាច​យក​ចំណេះ ជំនាញ​ទាំង​នោះ​មកអនុវត្តន៍​ជាក់ស្តែង​បាន។

លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន បន្ត​ថា ដើម្បី​ធានា​ថា​សិស្ស​និស្សិត ជ្រើស​មុខ​ជំនាញ​​ស្រប​ជាមួយ​ទីផ្សារ​ការងារ និង​ចំណង់ចំណូល​ចិត្ត​របស់​ពួកគាត់ សាលារៀន និង​ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ​គួរតែ​បង្កើន​កម្មវិធី​ណែនាំ តម្រង់​ទិស​យុវជន ឬ​ក៏​សិស្សា​នុសិស្ស​តាំង​ពី​ក្មេង​មក ជាពិសេស​នៅ​ថ្នាក់​វិទ្យាល័យ ហើយ​យុវជន​ត្រូវ​តែ​ច្បាស់​លាស់ រៀន​កំណត់​អំពី​គោលដៅ​នៃ​ជីវិត ហើយ​សួរ​ខ្លួន​ឯង​ថា​ចង់​ក្លាយ​ទៅ​ជា​អ្វី?

កញ្ញា សឿង វិចារិកា ជានិស្សិតបានបញ្ចប់ថ្នាក់បរិញ្ញាប័ត្រ ជំនាញផ្នែកច្បាប់ បានប្រាប់ Newsroom Cambodia ថា សព្វថ្ងៃមានសិស្សនិស្សិតមួយចំនួន មានការត្អួញត្អែរ​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បញ្ហា​ធ្វើការ​ខុស​ជំនាញ​ដែល​ខ្លួន​បាន​សិក្សា​នៅ​មហា​វិទ្យាល័យ។

កញ្ញាថា៖ «ការធ្វើកា​រ​ខុស​ជំនាញ​ហ្នឹ​ង​វា​គ្មាន​ផ្តល់​មាន​វិជ្ជមាន​អី​ចំពោះ​សិស្ស​និស្សិត​ទេ។ វា​មាន​តែ​ផ្តល់​ផល​អវិជ្ជមាន​ដូចជា វា​ធ្វើ​ឲ្យ​ធនធាន​មនុស្ស​កាន់​តែ​បាត់បង់ និង មាន​ភាព​លំបាក​សម្រាប់​ពួកគេ​ផង​ដែរ»។

លោក រស់ សុវាចា អ្នកនាំពាក្យ​ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា មិន​បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​សំណួរ​របស់ Newsroom Cambodia ពាក់ព័ន្ធនឹង​ការ​ធ្វលការ​ខុស​មុខ​វិជ្ចា​របស់​សិស្ស​និស្សិត​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​លោក​បាន​​និ​យាយ​ជា​ទូទៅ​តាមរយៈ​បណ្តាញ​សង្គម​តេលេក្រាម​​ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី២៤ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០២០​ ថា កំណែ​ទម្រង់​វិស័យ​អប់រំ​ទទួល​លទ្ធផល​ជា​វិជ្ជមាន ដូចជា​ចំណេះដឹ​ង​សិស្ស និង​គុណភាព​គ្រូ​​មាន​ភាព​ប្រសើរ​ឡើង ហើយ​កម្រិតសិក្សានីមួយៗមានការកើនឡើង។

លោកបន្តថា៖ «ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ជំនាញ​បច្ចេកទេស​ថ្មីៗ​មួយ​ចំនួន​ទៅ​ក្នុង​កម្មវិ​ធី​សិក្សា​ថ្នាក់​វិទ្យាល័យ​ចំណេះ​ទូ​ទៅ និង​អប់​រំ​បច្ចេកទេស ដើម្បី​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​តម្រូវការ​ទីផ្សារ​ការងារ និង​សម្រាប់​ចូលរួម​ចំណែក​ការអភិវឌ្ឍ​វិស័យ​ឧស្សាហកម្ម។ ជំនាញ​បច្ចេកទេស​ថ្មីៗ​នោះ មាន​ដូចជា អេឡិច​ត្រូនិក អគ្គិសនី ក្សេត្រសាស្ត្រ មេកានិក និងគណនេយ្យ។ ជំនាញ​បច្ចេក​ទេស​ទាំង​នេះ នឹង​ជួយ​បង្កើន​បរិមាណ និង​គុណភាព​ធនធាន​មនុស្ស​ផ្នែក​ជំនាញបច្ចេក​ទេស​នៅ​តាម​រោង​ចក្រ ទីផ្សារ​ការងារ​ផ្សេងៗ និង​សម្រាប់​ជា​មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ​ដល់​សិស្ស​មួយ​ចំនួន ដែល​ចង់​រៀន​ជំនាញ​នេះ​បន្ត»។

យ៉ាងណាក្តី លោក ប៉ា ច័ន្ទរឿន បញ្ជាក់​បន្ថែម​ថា៖ «ដើម្បី​ឲ្យ​ជោគជ័យ​ក្នុង​ការងារ ទាល់តែ​យុវជន​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ដែល​ខ្លួន​ស្រលាញ់ ហើយ​ស្រលាញ់​ការងារ​ដែល​ខ្លួន​កំពុ​ង​ធ្វើ»៕

The online discussion on Wednesday, on the topic of “Addressing Skills Gap for a Resilient Youth,” saw more than 170 participants and over 4,000 views as of Friday afternoon.

National Bank of Cambodia deputy governor Chea Serey, in addressing the participants, said it was vital that young people were being trained in subjects that filled economic needs.

“Education and the demands of the economy must go hand-in-hand, because if education goes left and the economy goes right, we cannot move forward,” she said.

She cited a recent survey of Asean youths by the World Economic Forum to say that the majority of young people in the region did not have the competencies needed in the current and future job markets.

According to the survey, the 56,000 young respondents, on average, considered technology, data, science and languages to be their four worst skills among 10 options. They considered “resilience and adaptability” to be their best skill.

Serey noted that the survey had not included Cambodians, and conducted an impromptu poll on Wednesday on the question of how long they thought their current skills and education would be relevant for.

Eighty-eight percent answered, “My current education and skills will need to be constantly updated.”

Serey said the key to thriving in the future economy was technology. Cambodia’s internet service needed to become more reliable, more people needed to have smartphones, and computer training should start from young children, she said.

“If our country wants to be strong in the sector of technology, we should teach children from the first grade so that they know how to turn on the computer and how to repair the computer,” Serey said.

Kan Channmeta, secretary of state at the Telecommunications Ministry, said the government was looking for ways to motivate more young people to take up science.

“In 2012 and 2013, we observed that [only] 7-8 percent of our students took up science. What we expect is an increase in this percentage in future,” he said. “The scientific potential of the world is huge.”

Cambodia risked missing out on the opportunities of the future, he said.

“If we do not have all the skills, there will be no opportunities for the digital economy,” Channmeta said.

Vor Sokhna, managing partner analytics consultancy Mekong Big Data, said more people were finding technology jobs in Cambodia in the past two years.

“Two years ago there weren’t data scientists in Cambodia, and now some companies are starting to have teams, such as for online shopping mobile apps, hailing vehicles by mobile phone, and others,” Sokhna said.

“Young people in Cambodia should take these [increasingly] necessary jobs away from [other countries] because they could help improve the livelihoods in, and the economy of, Cambodia,” he said.

The online seminar was organized by the U.N. Development Program.

Students and young workers around Phnom Penh who have turned to eating a plant-based diet told reporters this month that they were concerned by the emissions, environmental costs and cruelty of animal farming and hoped to see vegetarianism become a wider trend in the country.

Thai Sokcheng, 23, an NGO program manager, said she became vegetarian about two years ago out of her love for animals and the environment.

“I wanted to be more sustainable,” Sokcheng said. “I just came to realize how important this diet [is in connection] to helping the environment [after] reading articles and watching documentaries.”

She also had four cats at home, and it made her not want to eat other animals, she said.

“I kind of have empathy towards other animals as well with the love I have for my cutie cats,” she said in a message.

Sokcheng said it was still hard to find vegetarian restaurants around Phnom Penh, but it seemed the situation was improving in recent years.

Yong Heng, a 26-year-old international relations student at Pannasastra University, said he was concerned about the environmental impact of meat farming.

“I wish our country would be less polluting to the environment,” Heng said.

If half of the country’s 16 million people were to become vegetarian, there would be fewer problems with diseases and chemicals from imported meat, no African Swine Fever, and “our country would be covered by plants and trees,” he said.

But for now, “in Cambodia, not so many people understand about being vegetarian so it is difficult to find a vegetarian restaurant,” he said. “Maybe in 10 more years, there might be a lot of vegetarian restaurants in Phnom Penh.”

Heng added that he hoped vegetarian options would be added to the menus of university cafeterias, and that the Education Ministry would make it a requirement.

Keung Chankirirom, 22, who studies chemical engineering and food technology at the Institute of Technology of Cambodia, said that for him being vegetarian wasn’t only about the environment.

“I like to eat vegetarian food because it is delicious and makes me healthy,” Chankirirom said.

He was also concerned about runoff from animal feces polluting the environment, he said, and wanted to see more plants grown to absorb greenhouse gases.

Sok Luk, co-founder of Scholar Library, a community library in Phnom Penh, said dining options for vegetarians in the city were slowly expanding.

“In the past it was difficult to find a vegetarian [meal] but now it is a little better to find a vegetarian place in Phnom Penh,” he said.

He ate mostly vegetarian at home, but found that eating vegetarian at restaurants could be a little expensive, he said.

Vat Phearun, the founder of Evergreen Vegetarian House in Daun Penh district, who goes by Steven, said when he opened his restaurant 10 years ago, there were almost no vegetarian places to eat out.

“So my family decided to open a vegetarian restaurant in Phnom Penh,” he said.

His menu contains the quote, “Animals are my friends, and I do not eat my friends.”

Steven said his whole family eats vegetarian for religious reasons.

According to a study in the journal Nature published in October 2018, producing beef emits more than 100 times as much greenhouse gases as growing legumes.

The study, which was cited in a CNN report last year, says diets high in red meat, alongside a growing population, could increase the pressure that the food system puts on the environment by up to 90 percent by 2050.

That level of pressure would exceed “key planetary boundaries that define a safe operating space for humanity beyond which Earth’s vital ecosystems could become unstable,” study author Marco Springmann told CNN.

Australian federal research institute CSIRO says livestock farming contributes up to 18 percent of total greenhouse gas emissions worldwide, and farming makes up about 70 percent of all freshwater use by weight, according to the U.N. Food and Agriculture Organization, the Australian Broadcasting Corporation reported.